Quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị từ thực tiễn địa bàn thành phố hà nội

an ninh, trật tự, để xảy ra tệ nạn ma túy, mại dâm, chứa chấp tội phạm, nảy sinh các hoạt động bảo kê, buôn bán ma túy; các thế lực thù địch, phản động và số đối tượng chống đối trong nư

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

DƯƠNG THANH LIÊM

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN NINH, TRẬT TỰ ĐÔ THỊ

TỪ THỰC TIỄN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2019

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

DƯƠNG THANH LIÊM

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN NINH, TRẬT TỰ ĐÔ THỊ

TỪ THỰC TIỄN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính

Mã số: 9.38.01.02

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Phạm Hồng Thái

HÀ NỘI - 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu ghi trong luận án là trung thực Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

Dương Thanh Liêm

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LUẬN ÁN CẦN GIẢI QUYẾT 8

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu 8

1.2 Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu 21

1.3 Những vấn đề luận án cần giải quyết……… ……… 24

1.4 Giả thuyết và câu hỏi nghiên cứu 25

Kết luận chương 1 27

Chương 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN NINH, TRẬT TỰ ĐÔ THỊ 28

2.1 Khái niệm an ninh, trật tự đô thị 28

2.2 Khái niệm, đặc điểm, vai trò, phương pháp của quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị 39

2.3 Nội dung quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị 51

2.4 Các bảo đảm tăng cường quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị 63 Kết luận chương 2 69

Chương 3 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN NINH, TRẬT TỰ ĐÔ THỊ TỪ THỰC TIỄN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI 71

3.1 Tình hình đặc điểm có liên quan đến quản lý nhà nước về an ninh, trật tự trên địa bàn thành phố Hà Nội 71

3.2 Thực trạng pháp luật về quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị Hà Nội 77 3.3 Thực trạng tổ chức thực hiện pháp luật về quản lý nhà nước về an

ninh, trật tự đô thị Hà Nội 92 3.4 Thực trạng phổ biến, giáo dục pháp luật về quản lý nhà nước về

an ninh, trật tự đô thị Hà Nội 105 3.5 Thực trạng thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử

lý vi phạm pháp luật trong quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị

Hà Nội 108 3.6 Nguyên nhân dẫn đến hạn chế trong quản lý nhà nước về an ninh,

trật tự đô thị Hà Nội 115 Kết luận chương 3 118

Chương 4 QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG QUẢN

LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN NINH, TRẬT TỰ ĐÔ THỊ HÀ NỘI 120 4.1 Quan điểm tăng cường quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị

Hà Nội 120 4.2 Các giải pháp tăng cường quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị

Hà Nội 127 Kết luận chương 4 147

KẾT LUẬN 149 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

BẢNG QUY ƯỚC CÁCH VIẾT TẮT DÙNG TRONG LUẬN ÁN

ANQG An ninh quốc gia ANTT An ninh, trật tự CAND Công an nhân dân CQĐP Chính quyền địa phương HĐND Hội đồng nhân dân QLNN Quản lý nhà nước TTATXH Trật tự an toàn xã hội TTATGT Trật tự an toàn giao thông UBND Ủy ban nhân dân

VPPL Vi phạm pháp luật XHCN Xã hội chủ nghĩa

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Để góp phần ổn định kinh tế - xã hội và phát triển đất nước, một trong những điều kiện tiên quyết là phải giữ vững an ninh, trật tự, ổn định đời sống chính trị và tinh thần của nhân dân Đại hội đại biểu lần thứ XII của Đảng xác định: “Củng cố quốc phòng, giữ vững an ninh quốc gia, ổn định chính trị, trật

tự an toàn xã hội là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của Đảng, Nhà nước, của cả hệ thống chính trị và toàn dân” [44, tr.148] Đây là sự thể hiện quan điểm xuyên suốt của Đảng ta trong lãnh đạo, chỉ đạo sự nghiệp cách mạng của đất nước, nhất là trong tình hình mới, Đảng tiếp tục khẳng định nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội là trung tâm, xây dựng Đảng là then chốt, văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội và củng cố quốc phòng, an ninh là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên

Bảo vệ an ninh, trật tự có vị trí đặc biệt quan trọng trong công cuộc bảo vệ

Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, quyết định đến sự ổn định chính trị và phát triển toàn diện của đất nước, là một chức năng cơ bản của Nhà nước Quản lý nhà nước về

an ninh, trật tự là một bộ phận của quản lý nhà nước có tác động sâu sắc đến các mặt của đời sống xã hội Mục tiêu của quản lý nhà nước về an ninh, trật tự là nhằm bảo đảm sự ổn định và an toàn của đất nước, của cả hệ thống chính trị, kinh tế - xã hội, văn hóa, tạo điều kiện cho đất nước phát triển bền vững

Xuất phát từ vai trò của đô thị trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, sự phát triển hay suy thoái của đô thị cũng sẽ tác động tích cực hay tiêu cực tới một vùng, thậm chí đối với cả nước trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội như kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh Hơn nữa, do những đơn vị hành chính đô thị (thành phố, thị xã, thị trấn)

có các đặc điểm khác với những đơn vị hành chính không phải là đô thị - nông thôn (tỉnh, huyện, xã) đã dẫn tới đặc điểm, yêu cầu, nội dung, phương thức

2

quản lý nhà nước khác nhau Quản lý nhà nước về an ninh, trật tự ở đô thị có ý nghĩa rất quan trọng, tạo lập nền tảng để phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ quyền con người, quyền công dân và luôn được Đảng và Nhà nước ta coi trọng

vì đô thị là những địa bàn năng động, đi đầu trong phát huy nội lực, mở rộng quan hệ kinh tế quốc tế, cũng như liên kết kinh tế với các địa phương trong nước để phát triển Nơi đây là những trung tâm, là nòng cốt để phát triển kinh

tế - xã hội của khu vực và cả nước Nhìn từ góc độ phát triển tiềm lực quốc gia thì đây là địa bàn số một trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước; từ góc độ quốc phòng, an ninh thì đây là địa bàn trọng điểm chiến lược,

là trung tâm quyết định các chính sách quốc gia và cũng là mục tiêu chống phá

ác liệt của các thế lực thù địch, tình hình tội phạm, các tệ nạn xã hội, vi phạm pháp luật diễn biến phức tạp

Hà Nội là đô thị đặc biệt của Việt Nam, là một trong những trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế, văn hóa của cả nước và cũng là một địa bàn trọng điểm, quan trọng về an ninh, trật tự Năm 2012, Quốc hội đã ban hành Luật Thủ đô, Chính phủ đã quyết định “Phê duyệt Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội thành phố Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050” Đây là cơ sở pháp lý rất quan trọng để xây dựng đô thị Hà Nội ngày càng văn minh, hiện đại, trong đó vấn đề bảo vệ an ninh, trật tự giữ một vai trò quan trọng, với mục tiêu: “Thủ đô Hà Nội là khu vực phòng thủ vững mạnh, đủ sức đánh thắng kẻ thù trong mọi tình huống Bảo đảm vững chắc an ninh chính trị, an ninh kinh

tế, an ninh xã hội, an ninh tư tưởng, an ninh văn hóa, trật tự an toàn xã hội; bảo đảm tuyệt đối an toàn cho hoạt động của các cơ quan lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội, các cơ quan đại diện ngoại giao, tổ chức quốc tế, các ngày lễ lớn, sự kiện trọng đại và toàn thể nhân dân” [112]

Trên cương vị là Thủ đô của Việt Nam, Hà Nội đã chủ động thiết lập,

mở rộng sự quan hệ gắn kết với gần 100 thủ đô, thành phố lớn khắp thế giới Mục tiêu hội nhập chính trị cũng được thể hiện rõ ràng trong việc Hà Nội chủ

an ninh, trật tự, để xảy ra tệ nạn ma túy, mại dâm, chứa chấp tội phạm, nảy sinh các hoạt động bảo kê, buôn bán ma túy; các thế lực thù địch, phản động và số đối tượng chống đối trong nước thường xuyên tuyên truyền những thông tin sai lệch với chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước… Tuy vậy, hiện nay vấn

đề quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị Hà Nội vẫn chưa được nghiên cứu toàn diện, thấu đáo nên chưa có biện pháp quản lý nhà nước hữu hiệu đối với lĩnh vực an ninh, trật tự đô thị

Trên thực tế, khi thực hiện chức năng quản lý nhà nước về an ninh, trật

tự đô thị, trách nhiệm của các bộ, ngành, chính quyền đô thị và người đứng đầu các cơ quan hành chính nhà nước chưa được nâng cao Các cơ quan

4

chuyên trách trong lĩnh vực quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị vẫn còn bộc lộ những tồn tại, yếu kém như: Chưa kịp thời tham mưu, đề xuất với cấp ủy Đảng, Ủy ban nhân dân về việc huy động các ngành, các đoàn thể quần chúng nhân dân thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh, trật tự; vấn đề cải cách hành chính, phục vụ các nhu cầu hàng ngày của nhân dân, tổ chức, doanh nghiệp còn chậm, chưa đáp ứng được đòi hỏi của tình hình Nguyên nhân của tình trạng trên thì có nhiều, nhưng có thể thấy, nguyên nhân chủ yếu

là do các quy định của pháp luật trong quản lý nhà nước về an ninh, trật tự còn thiếu và chưa đồng bộ; các lực lượng thực hiện chức năng quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị chưa theo kịp với tình hình, lúng túng trước những đòi hỏi mới do sự phát triển nhanh của nền kinh tế trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế

Trước tình hình trên, việc nghiên cứu đề tài “Quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị từ thực tiễn địa bàn thành phố Hà Nội” là đáp ứng yêu cầu

tự đô thị nói chung, thành phố Hà Nội nói riêng

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tổng quan tình hình nghiên cứu về vấn đề có liên quan đến đề tài và chỉ ra được những vấn đề luận án cần giải quyết thông qua hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học

- Đưa ra được khái niệm, đặc điểm, nội dung, phương pháp quản lý nhà

- Đề xuất những quan điểm, giải pháp có tính khả thi, xác thực nhằm tăng cường quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị Hà Nội, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị ở nước ta

3 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu

- Phạm vi nghiên cứu

Về thời gian: Từ năm 2008 đến nay

Về phạm vi không gian: Luận án nghiên cứu trong phạm vi cấp thành phố Hà Nội

Về nội dung: Quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị có nội dung nghiên cứu rộng, bao trùm lên tất cả các phương diện của đời sống xã hội Trong phạm vi nghiên cứu phù hợp với ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính, luận án tập trung nghiên cứu chủ yếu làm rõ những quy định pháp luật

và tổ chức thực hiện pháp luật về quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị

Hà Nội; đánh giá khái quát thực trạng quản lý nhà nước về an ninh, trật tự trên phạm vi địa bàn đô thị Hà Nội, không đi sâu nghiên cứu từng lĩnh vực cụ thể trong quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị

Về chủ thể: Đây là một đề tài nghiên cứu rộng, phức tạp liên quan đến nhiều chủ thể có trách nhiệm trong quản lý nhà nước về an ninh, trật tự Trong khuôn khổ đề tài này, chủ thể quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị Hà Nội được đề cập chủ yếu là Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội và lực lượng Công an nhân dân theo thẩm quyền, nhiệm vụ được pháp luật quy định

- Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận, pháp luật, thực tiễn

quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị Hà Nội

6

4 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở phương pháp luận

Luận án được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử của Học thuyết Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam, pháp luật của Nhà nước trên lĩnh vực quản lý nhà nước về an ninh, trật tự

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu, tác giả đã sử dụng các phương pháp như: Phân tích, so sánh, tổng hợp, thống kê, lịch sử cụ thể… Các phương pháp nghiên cứu được sử dụng nhằm làm rõ những nội dung của luận án; đảm bảo tính khoa học giữa các vấn đề của luận án Cụ thể như:

- Chương 1, tổng quan tình hình nghiên cứu về quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị, xác định những vấn đề luận án cần giải quyết, luận án sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, lịch sử để đánh giá những kết quả đã được nghiên cứu, mà luận án có thể kế thừa phát triển và xác định những vấn đề luận án cần giải quyết mới

- Chương 2, phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh được sử dụng như công cụ chủ đạo để đánh giá các quan điểm khoa học khác nhau và đưa ra khái niệm quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị, chỉ ra những đặc điểm, nội dung, phương pháp quản lý

- Chương 3, phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh, nghiên cứu tài liệu để đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về an ninh, trật tự

đô thị Hà Nội; chỉ ra những ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân của tình trạng đó

- Chương 4, phương pháp phân tích, tổng hợp được sử dụng để đưa ra các quan điểm, đề xuất giải pháp tăng cường quản lý nhà nước về an ninh, trật

tự đô thị Hà Nội

5 Ý nghĩa khoa học của luận án

- Về mặt lý luận: Luận án góp phần làm sáng tỏ phương diện lý luận, làm

7

cơ sở cho việc tiếp tục hoàn thiện quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị

- Về mặt thực tiễn: Những kết quả nghiên cứu của luận án làm tài liệu tham khảo cho cơ quan quản lý nhà nước về an ninh, trật tự ở địa bàn đô thị

Hà Nội trong hoạt động thực tiễn, đồng thời luận án có giá trị làm tài liệu tham khảo phục vụ việc nghiên cứu, giảng dạy và học tập tại các cơ sở đào tạo các chuyên gia pháp luật ở nước ta hiện nay

6 Đóng góp mới về khoa học của luận án

Thứ nhất, từ các kết quả nghiên cứu, luận án góp phần làm sáng tỏ

những vấn đề lý luận quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị trên các nội dung về khái niệm, đặc điểm, nội dung, phương pháp và các yếu tố bảo đảm tăng cường quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị

Thứ hai, luận án đánh giá một cách khách quan, có hệ thống thực trạng

quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị Hà Nội, chỉ ra những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của hạn chế trong quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị Hà Nội

Thứ ba, luận án đề xuất được các quan điểm, giải pháp có tính khả thi,

khoa học nhằm tăng cường quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị Hà Nội trong thời gian tới

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của luận án gồm 4 chương:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài và

những vấn đề luận án cần giải quyết

Chương 2: Cơ sở lý luận của quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị Chương 3: Thực trạng quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị từ

thực tiễn địa bàn thành phố Hà Nội

Chương 4: Quan điểm và giải pháp tăng cường quản lý nhà nước về an

ninh, trật tự đô thị Hà Nội

8

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LUẬN ÁN CẦN GIẢI QUYẾT

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Đến nay đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu, trao đổi về quản lý nhà nước (QLNN) về an ninh, trật tự (ANTT), QLNN về ANTT đô thị, nghiên cứu một số lĩnh vực cụ thể trong QLNN về ANTT đô thị Hà Nội Để phục vụ nhiệm vụ nghiên cứu của luận án, nghiên cứu sinh chọn lọc một số công trình được xem là liên quan trực tiếp tới các nội dung thuộc phạm vi nghiên cứu của luận án và có thể sắp xếp các công trình theo các nhóm vấn đề như sau:

1.1.1 Những công trình nghiên cứu lý luận quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị

Quản lý nhà nước về ANTT là hoạt động đặc biệt quan trọng mà mọi nhà nước đều tiến hành để đảm bảo thể chế chính trị của mỗi quốc gia ANTT được đảm bảo sẽ tạo ra môi trường xã hội lành mạnh và điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế - xã hội Đảng và Nhà nước ta từ khi giành được chính quyền về tay nhân dân bằng cuộc khởi nghĩa cách mạng tháng 8 năm

1945, đã đặc biệt quan tâm đến hoạt động QLNN về ANTT và đã đạt được những thành tựu to lớn Những vấn đề lý luận cơ bản QLNN về ANTT đã được các nhà khoa học quan tâm, đã xuất hiện những luận án, sách chuyên khảo, luận văn, những công trình nghiên cứu cấp Bộ đi vào nghiên cứu như:

Sách chuyên khảo “Bước đầu tìm hiểu quản lý nhà nước về an ninh trật tự”, của tác giả Nguyễn Duy Hùng và Hồ Trọng Ngũ, Nhà xuất bản Công an

nhân dân (CAND), Hà Nội, 1998, cuốn sách đã phân tích và đưa ra quan niệm: Quản lý nhà nước về an ninh, trật tự là hoạt động hành chính, điều hành

và chấp hành được thực hiện bằng sự tác động đồng bộ có mục đích của Nhà nước thông qua hoạt động của một hệ thống các cơ quan nhà nước và tổ chức

9

xã hội được chức năng hóa trong lĩnh vực này, vào tất cả các yếu tố cấu thành nền an ninh, trật tự nhằm tạo nên sự ổn định, an toàn cho đất nước trên tất cả các phương diện chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội để thực hiện thắng lợi các mục tiêu bảo vệ xây dựng và phát triển vững bền Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

Trong các công trình nghiên cứu, các văn bản quy phạm pháp luật, cụm

từ an ninh, trật tự được hiểu là cách viết gọn của cụm từ an ninh quốc gia (ANQG), trật tự an toàn xã hội (TTATXH)

Sách tham khảo “Một số vấn đề quản lý nhà nước về an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội”, của GS.TS Nguyễn Xuân Yêm, Nhà xuất bản Công an

nhân dân (CAND), Hà Nội 1998, tác giả đã quan niệm: Quản lý nhà nước về

an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội là hoạt động chấp hành và điều hành các cơ quan nhà nước được tiến hành trên cơ sở pháp luật và để thi hành luật nhằm thực hiện trong cuộc sống hàng ngày các chức năng của nhà nước trong lĩnh vực an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội

Luận án tiến sĩ luật học “Quản lý nhà nước về an ninh trật tự đối với các văn phòng đại diện tổ chức kinh tế, thương nhân nước ngoài ở Việt Nam - thực trạng và giải pháp”, của tác giả Hà Việt Dũng, năm 2002, đã nghiên cứu

những vấn đề cơ bản về an ninh, trật tự, quản lý nhà nước về an ninh, trật tự nói chung; làm rõ những vấn đề liên quan đến an ninh, trật tự đối với các văn phòng đại diện tổ chức kinh tế, thương nhân nước ngoài

Luận án tiến sĩ luật học “Xây dựng và hoàn thiện pháp luật về bảo vệ an ninh quốc gia - Những vấn đề lý luận và thực tiễn” của tác giả Trần Thế Quân,

bảo vệ tại Học viện An ninh nhân dân, năm 2003, đã đưa ra quan niệm an ninh quốc gia là sự ổn định và phát triển bền vững về mọi mặt của chế độ xã hội chủ nghĩa và chính quyền nhân dân, sự bất khả xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam An ninh quốc gia bao gồm an ninh chính trị, an ninh quân sự, an ninh kinh tế, an ninh văn hoá, tư tưởng, an ninh khoa học, kỹ thuật, công nghệ, an ninh xã hội

10

Sách chuyên khảo: “Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an ninh quốc gia”, do GS.TS Trần Đại Quang chủ biên, Nhà xuất bản CAND, năm

2008 Tác giả đã phân tích, luận bàn để xây dựng hệ thống các khái niệm về

an ninh quốc gia, bảo vệ ANQG, QLNN về ANQG; phân tích, làm rõ vị trí, vai trò, đặc trưng, nội dung, phương thức QLNN về ANQG; nghiên cứu, đánh giá toàn diện tình hình QLNN về ANQG trên các lĩnh vực: An ninh chính trị,

an ninh kinh tế, an ninh văn hóa - tư tưởng, quản lý xuất nhập cảnh, an ninh trên lĩnh vực tôn giáo Trên cơ sở đó, tác giả đã chỉ rõ yếu tố khách quan của việc tăng cường QLNN về ANQG

Các công trình nghiên cứu trên đã tiếp cận để luận giải nội hàm của các khái niệm liên quan đến QLNN về ANTT Theo đó, chúng ta nhận thấy tính phức tạp, đa dạng trong nhận thức lý luận về các vấn đề liên quan đến QLNN

về ANTT, còn nhiều cách tiếp cận và luận giải khác nhau

Bài “Vai trò của khoa học an ninh trong việc xây dựng, hoàn thiện pháp luật về bảo đảm an ninh, trật tự” của GS.TS Nguyễn Ngọc Anh, Kỷ yếu hội thảo khoa học Khoa học an ninh những vấn đề lý luận và thực tiễn, năm 2013

Tác giả đã chỉ rõ vai trò của khoa học an ninh trong việc cung cấp các luận cứ khoa học, nền tảng tri thức cho việc xây dựng pháp luật về bảo đảm ANTT

Bộ sách chuyên khảo “Khoa học Công an Việt Nam” do GS.TS Trần

Đại Quang, Bộ trưởng Bộ Công an và GS.TS Nguyễn Xuân Yêm, Giám đốc Học viện Cảnh sát làm Tổng chủ biên, Nhà xuất bản CAND, năm 2015 Bộ sách gồm 8 tập, trong đó có các tập sách liên quan trực tiếp đến đề tài luận án:

“Quản lý nhà nước về an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội”, tập 2,

do GS.TS Nguyễn Xuân Yêm, GS.TS Trần Phương Đạt, TS Bùi Tiến Sỹ, TS Nguyễn Quốc Đoàn đồng chủ biên; cuốn sách đã đề cập toàn diện và phân tích sâu sắc những vấn đề cơ bản về quan điểm của Đảng và Nhà nước về mục tiêu, tính chất, đặc điểm và những nội dung chủ yếu của công tác QLNN về ANTT

“Lý luận về bảo vệ an ninh quốc gia”, tập 4, do GS.TS Nguyễn Văn

11

Ngọc, Giám đốc Học viện an ninh nhân dân chủ biên, đã tập hợp, hệ thống hóa các tri thức lý luận về bảo vệ ANQG và quán triệt các nghị quyết, chỉ thị của Đảng Cộng sản Việt Nam về bảo vệ ANQG, bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới

“Lý luận về bảo đảm trật tự an toàn xã hội”, tập 5, do GS.TS Đỗ Đình Hòa, PGS.TS Trần Minh Hưởng, TS Trần Quốc Tỏ đồng chủ biên Cuốn sách

đã trình bày hệ thống các vấn đề lý luận bảo đảm TTATXH, phân tích các nội dung và phương pháp bảo đảm TTATXH ở nước ta hiện nay Bộ sách chuyên khảo Khoa học Công an Việt Nam nói trên đã giúp cho nghiên cứu sinh có cơ

sở lý luận vững chắc để tiến hành nghiên cứu vấn đề QLNN về ANTT đô thị

Kỷ yếu hội thảo khoa học “Hệ thống lý luận về bảo vệ an ninh quốc gia” của Tiểu ban lý luận về lĩnh vực bảo vệ ANQG (kỷ yếu lưu hành nội

bộ), Hà Nội, năm 2015 Các báo cáo tham luận trong kỷ yếu bao quát nội dung lý luận của nhiều lĩnh vực công tác, nhiều mặt hoạt động bảo vệ ANQG, được sắp xếp thành 4 nhóm vấn đề: Những vấn đề chung về lý luận bảo vệ ANTT; lý luận đấu tranh với các hệ đối tượng hoạt động xâm phạm ANQG;

lý luận về QLNN, tổ chức công tác bảo vệ ANTT Kỷ yếu có ý nghĩa quan trọng giúp cho nghiên cứu sinh nhận thức đầy đủ về các lĩnh vực trong bảo vệ ANQG Trong đó có một số bài tham luận liên quan trực tiếp đến đề tài luận

án như: Nguyễn Quang Thiện (2013), “Hệ thống lý luận an ninh quốc gia - khái quát quá trình hình thành, thực trạng và phương hướng hoàn thiện”; Phí Đức Tuấn (2013) “Lý luận quản lý nhà nước về an ninh, trật tự - thực trạng

và vấn đề đặt ra đối với nghiên cứu, xây dựng, phát triển”; Ngô Trọng Thanh (2013), “Lý luận quản lý nhà nước về an ninh quốc gia đối với lĩnh vực, địa bàn trọng điểm - thực trạng và đề xuất nghiên cứu hoàn thiện”…

Kỷ yếu hội thảo cấp quốc gia “Quán triệt, thực hiện Nghị quyết Đại hội XII của Đảng về bảo đảm quốc phòng, an ninh và xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân trong giai đoạn hiện nay”, Bộ Công an, năm 2016 Kỷ yếu hội thảo

đã đề cập toàn diện các vấn đề, từ bối cảnh tình hình; thành tựu đổi mới, những

12

hạn chế, tồn tại và nguyên nhân; xác định mục tiêu, quan điểm, phương châm, nguyên tắc chỉ đạo; phương hướng, nhiệm vụ bảo đảm quốc phòng, an ninh trong giai đoạn mới Trong đó, có những điểm mới nổi bật, quan trọng là:

Thứ nhất, lần đầu tiên Đảng đưa nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trở thành

một trong năm thành tố quan trọng của chủ đề Đại hội đại biểu lần thứ XII của Đảng, để khẳng định tính trọng yếu, thường xuyên và cấp bách của nhiệm

vụ bảo vệ Tổ quốc nói chung và tăng cường quốc phòng, an ninh nói riêng trong tình hình hiện nay

Thứ hai, về đánh giá tình hình, Đại hội XII khẳng định, chúng ta đã

kiên quyết, kiên trì đấu tranh giữ vững độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, bảo đảm quốc phòng, ANQG và TTATXH

Thứ ba, những nhiệm vụ trọng yếu về quốc phòng, an ninh được xác

định đậm nét hơn và có điểm mới quan trọng là bổ sung thành tố văn hóa - xã hội, đó là: Kết hợp chặt chẽ kinh tế, văn hóa, xã hội với quốc phòng, an ninh

và quốc phòng, an ninh với kinh tế, văn hóa, xã hội; chủ động đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu, hoạt động chống phá của các thế lực thù địch

Lataev Aleksei Aleksandrovich (2008), Cơ sở pháp luật - hành chính cho hoạt động của cảnh sát khu vực trong điều kiện của một quận ngoại thành với hàng triệu dân, Luận án Phó tiến sĩ luật học, Moskva, Liên bang

Nga Tác giả đã tập trung nghiên cứu chuyên sâu về tính pháp lý, hành chính đối với các mối quan hệ của pháp luật và thực tiễn hoạt động của lực lượng cảnh sát khu vực Luận án đặc biệt nhấn mạnh sự điều chỉnh của hệ thống các văn bản pháp lý liên quan đến hoạt động của cảnh sát khu vực với vai trò là lực lượng chủ chốt trong phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm, VPPL ở địa bàn cơ sở; các thông tin đặc trưng cho tình trạng VPPL hành chính và tội phạm trên địa bàn một quận

Cuốn sách The Liverpool underworld: Crime in the city, 1750-1900 (dịch: Thế giới ngầm ở Liverpool: Tội phạm trong thành phố giai đoạn 1750 -

13

1900) của tác giả Macilwee, Mick Nhà xuất bản Liverpool University Press, năm 2011 [113] Tác giả đã đi sâu phân tích những nguyên nhân, điều kiện, hoàn cảnh xã hội, các sự kiện diễn ra trong xã hội tác động đến sự gia tăng của tình hình tội phạm, tệ nạn xã hội, ảnh hưởng đến QLNN về ANTT

Về vấn đề đô thị qua lăng kính của các ngành khoa học, trong các môi trường và thang độ phân tích khác nhau; các công trình nghiên cứu đề cập dưới góc nhìn phương pháp luận và đa ngành về các vấn đề liên quan đến phát triển đô thị: Góc nhìn lịch sử, chính trị, địa lý, kinh tế, thực tiễn và cách tiếp cận theo hệ thống phức hợp:

Sách tham khảo “Phát triển đô thị bền vững Các cách tiếp cận phương pháp luận, liên ngành và thực tiễn” do GS.TS Đỗ Hoài Nam và TS Stéphane

LAGRÉE đồng chủ biên, Nhà xuất bản Tri thức, năm 2014 Đáng chú ý là các bài viết sau:

“Đô thị xưa và dấu vết đương đại”, của tác giả Philippe Papin, đã giới

thiệu một số nét đặc điểm của đô thị cổ Việt Nam, quá trình phát triển các đô thị Việt Nam từ trước thế kỷ XVII Ban đầu, thành phố Hà Nội còn là đơn vị hành chính phi chính thức, được ngầm công nhận và vẫn còn giữ mối liên hệ phụ thuộc với làng gốc ở quê - đây là một đặc điểm đô thị ngược với những đặc điểm của đô thị châu Âu thời kỳ đó; tác giả cũng đề cập đến sự phát triển

đô thị hiện nay trên các khía cạnh về phân bổ về địa lý, mạng lưới lãnh thổ và những thách thức về ANTT đang phải đối mặt

“Đô thị, một hệ thống phức hợp? Những thách thức mới trong mô hình hóa đô thị”, của tác giả Arnaud Banos, đề cập tới các thách thức mới đối với

phương pháp mô hình hóa đô thị Các đô thị thường được coi là một hệ thống phức hợp, cấu thành nên từ rất nhiều thực thể không tương đồng, có tác động tương tác, qua lại lẫn nhau một cách độc lập ở nhiều thang độ khác nhau Sự vận động của đô thị phụ thuộc phần lớn vào cơ chế tự tổ chức, trong khi đó, cấu trúc đô thị được hình thành nên từ vô số các quan hệ tương tác ngầm ẩn

14

Sự tương đồng rõ rệt đến mức ta có thể so sánh một thành phố với cơ thể sống

có cùng một số thuộc tính chung

Đây là nguồn tài liệu giúp nghiên cứu sinh có nhận thức tổng quát về

đô thị, các vấn đề đặt ra đối với ANTT đô thị trên thế giới và đô thị Việt Nam

Giáo trình “Quản lý đô thị” của Đại học Kinh tế quốc dân, do GS.TS

Nguyễn Đình Hương và ThS Nguyễn Hữu Đoàn đồng chủ biên, Nhà xuất bản Thống kê, năm 2003 Giáo trình góp phần giải quyết các vấn đề lý luận quản lý

đô thị ở Việt Nam; tổng quan bộ máy chính quyền QLNN về đô thị; khái quát các lĩnh vực QLNN ở đô thị, trong đó có lĩnh vực QLNN về ANTT đô thị được

đề cập tại mục III, Chương IX Quản lý văn hóa - xã hội đô thị Tuy nhiên, giáo trình chưa chỉ rõ các lĩnh vực QLNN về ANTT đô thị, chưa phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tập thể trong việc giải quyết các vấn đề về ANTT đô thị… Đây là tài liệu có giá trị, liên quan trực tiếp đến đề tài luận án

Giáo trình “Quản lý nhà nước về đô thị” của Học viện Hành chính quốc

gia, Nhà xuất bản Khoa học và kỹ thuật, Hà Nội, năm 2009, đã đề cập đến những vấn đề chủ yếu của QLNN về đô thị, trong đó có nêu nội dung QLNN

về ANTT đô thị Tuy nhiên, giáo trình trên không chỉ ra cụ thể được các chủ thể, nội dung QLNN về ANTT đô thị Các văn bản pháp luật được đề cập trong giáo trình cũng đã lỗi thời Giáo trình là cơ sở quan trọng cho việc nghiên cứu sinh xác định những lĩnh vực chủ yếu của QLNN về đô thị

Giáo trình “Quản lý nhà nước về an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội” của Học viện Cảnh sát nhân dân, năm 2010, đã đề cập toàn diện và phân

tích khá sâu sắc những vấn đề cơ bản, những quan điểm của Đảng và Nhà nước, mục tiêu, tính chất, đặc điểm và những nội dung chủ yếu của hoạt động quản lý nhà nước về ANQG, TTATXH

1.1.2 Những công trình nghiên cứu về thực trạng quản lý nước về

an ninh, trật tự đô thị Hà Nội

Đề tài “Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an ninh, trật tự ở các đô

15

thị trong điều kiện Việt Nam là thành viên Tổ chức thương mại thế giới”, là

một nhánh trong chương trình khoa học trọng điểm cấp Bộ “Việt Nam gia nhập WTO và công tác công an phục vụ hội nhập kinh tế quốc tế”, của tác giả Trần Minh Tơn, năm 2007 Đề tài đã đánh giá thực trạng hoạt động QLNN về ANTT ở khu vực đô thị từ năm 2001 đến 2006, trong đó có đề cập thực trạng hoạt động QLNN về ANTT ở đô thị Hà Nội Trên cơ sở đánh giá, tác giả đã dự báo các yếu tố tác động QLNN về ANTT ở các đô thị trong điều kiện thực hiện các cam kết trong khuôn khổ WTO Đề tài này đã giúp cho nghiên cứu sinh có thêm cơ sở đánh giá thực trạng QLNN về ANTT đô thị Hà Nội hiện nay; tham khảo các số liệu, vụ việc liên quan đến các lĩnh vực QLNN về ANTT

Kỷ yếu hội thảo cấp quốc gia “Quán triệt, thực hiện Nghị quyết Đại hội XII của Đảng về bảo đảm quốc phòng, an ninh và xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân trong giai đoạn hiện nay”, Bộ Công an, năm 2016, đã thể hiện rõ quan

điểm của Đảng và Nhà nước và thực trạng trong việc giữ vững quốc phòng, an ninh của Tổ quốc trong tình hình mới Trong đó, có một số bài viết liên quan đến tình hình ANTT đô thị tại các thành phố lớn nói chung, đô thị Hà Nội nói riêng:

Trương Hòa Bình (2016), “Giữ vững ổn định chính trị, phát triển kinh tế - xã hội góp phần bảo đảm quốc phòng, an ninh trong tình hình mới”; Nguyễn Văn Nhật (2016), “Lực lượng Cảnh sát nhân dân với việc thực hiện các nội dung cơ bản về bảo đảm trật tự an toàn xã hội”; Nguyễn Huy Thuật (2016), “Vai trò của bảo đảm trật tự an toàn xã hội trong tình hình mới - Một số vấn đề lý luận”; Nguyễn Ngọc Anh (2016), “Tiếp tục hoàn thiện pháp luật về bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự an toàn xã hội theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XII của Đảng”

Đỗ Cảnh Thìn (2016), “Vấn đề an ninh phi truyền thống và những thách thức đặt ra hiện nay đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc”

Bài “Thành ủy Hà Nội lãnh đạo công tác bảo đảm an ninh, trật tự và xây dựng lực lượng Công an thủ đô đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới” của tác giả Phạm Quang Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành

16

ủy Hà Nội, đăng trên tạp chí Công an nhân dân, kỳ 2, tháng 8/2015 Bài viết

đã khái quát quá trình Đảng ta đã tổ chức xây dựng và trực tiếp lãnh đạo, rèn luyện lực lượng CAND trong sự nghiệp bảo vệ Đảng, Nhà nước, Nhân dân, đảm bảo an ninh chính trị và TTATXH; đã xác định vị trí, vai trò của thủ đô

Hà Nội là một trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, trung tâm lớn về văn hóa, khoa học, giáo dục, kinh tế và giao dịch quốc tế, đồng thời là mục tiêu, địa bàn các thế lực thù địch, đối tượng phản động và các loại tội phạm tập trung hoạt động, chống phá Dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của Đảng ủy Công an Trung ương, của Thành ủy Hà Nội, Công an thành phố Hà Nội đã góp phần quan trọng, tích cực giữ vững ổn định chính trị, bảo đảm TTATXH, phục vụ tốt nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội và đối ngoại của thành phố Hà Nội Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, Thành ủy Hà Nội cũng nghiêm túc nhận thấy những hạn chế trong công tác chỉ đạo, xây dựng phương án đảm bảo ANTT; từ đó để tiếp tục nâng cao năng lực lãnh đạo, chỉ đạo, Thành ủy Hà Nội đã đưa ra những nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm nhằm bảo đảm ANTT trên địa bàn đô thị Hà Nội Bài viết đã giúp cho nghiên cứu sinh khái quát được quá trình hơn 70 năm xây dựng và phát triển của lực lượng Công an, nắm được chủ trương của Thành ủy Hà Nội trong lãnh đạo, chỉ đạo công tác bảo đảm ANTT tại thành phố Hà Nội

Sách tham khảo “Hoàn thiện mô hình tổ chức và quản lý đô thị Hà Nội, luận cứ và giải pháp”, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội, năm 2010,

của các tác giả Nguyễn Quang Ngọc, Đoàn Minh Huấn, Bùi Xuân Dũng Cuốn sách là công trình nghiên cứu khá hoàn chỉnh về lý luận, thực trạng tổ chức chính quyền đô thị ở Hà Nội; đã mô hình hóa được tổ chức chính quyền

đô thị Hà Nội trong mối quan hệ với chính quyền Trung ương, chính quyền địa phương (CQĐP) và chính quyền đô thị ở những thành phố khác

Đề tài luận văn thạc sĩ “Mô hình tổ chức chính quyền đô thị ở Hà Nội”

của tác giả Nguyễn Thị Thu Thảo, năm 2013 đã phân tích một số vấn đề lý

Đề tài luận án tiến sĩ “Di dân tự do nông thôn - đô thị với trật tự xã hội

ở Hà Nội” của tác giả Đinh Quang Hà, năm 2014 Đề tài đã phân tích, đánh

giá thực trạng dân di cư tự do đến khu vực nội thành Hà Nội, đã tạo áp lực lớn

về các vấn đề kinh tế - xã hội, làm tăng đột biến về dân số cơ học, về cơ cấu dân cư, tạo những áp lực về việc làm, chỗ ở, giao thông, an ninh xã hội, gây khó khăn trong QLNN về ANTT ở Hà Nội Đề tài giúp cho nghiên cứu sinh đánh giá được các yếu tố tác động đến ANTT đô thị Hà Nội, từ đó làm cơ sở cho việc đưa ra một số giải pháp khắc phục tác động tiêu cựu của di dân tự do giữa nông thôn và thành thị với trật tự xã hội ở Hà Nội

Ngoài ra, còn nhiều công trình khác nghiên cứu về đô thị Hà Nội ở các khía cạnh khác nhau, có giá trị tham khảo đối với đề tài luận án về những yếu

tố tác động, ảnh hưởng đến QLNN về ANTT đô thị Hà Nội như: Thu Hà

(2008), “Chính quyền đô thị: Phân cấp không chia quyền”, http://tuanvietnam.vietnamnet.vn; Lê Quang Cảnh (2011), “Ảnh hưởng tiêu cực của đô thị hóa và gợi ý chính sách cho quá trình đô thị hóa thành phố Hà Nội”, Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế 393 - Tháng 2/2011; Quang Chung (2012),

“Chính quyền đô thị: vướng mắc từ Hiến pháp”, http://www.thesaigontimes.vn; Lê Sơn (2012), “Ban chỉ đạo Đề án thí điểm

mô hình tổ chức chính quyền đô thị họp phiên thứ nhất” http://baodientu.chinhphu.vn; Một số định hướng chiến lược trong việc phát triển đô thị bền vững tại Hà Nội, Kỷ yếu hội thảo quốc tế lần thứ tư Việt Nam

trên con đường hội nhập và phát triển bền vững, Viện Việt Nam học và khoa học phát triển, Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội, năm 2015; Việt Hà (2015),

Đề tài cấp Bộ “Một số giải pháp để thiết lập trật tự, kỷ cương trong quản

lý nhà nước đối với các đô thị trực thuộc Trung ương” của tác giả Phạm Kim

Giao, Học viện Hành chính, 2005 Đề tài nghiên cứu công tác QLNN đối với các đô thị trực thuộc Trung ương Trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng QLNN trên các lĩnh vực quản lý quy hoạch đô thị, quản lý nhà ở và đất đai ở

đô thị, hạ tầng kỹ thuật và vệ sinh môi trường đô thị Hà Nội và các thành phố trực thuộc Trung ương, đề tài đã làm rõ những kết quả đã đạt được, những hạn chế, yếu kém và làm sáng tỏ các yếu tố tác động đến thiết lập trật tự, kỷ cương trong QLNN đối với các đô thị Kết quả của đề tài là tài liệu tham khảo giúp cho nghiên cứu sinh hiểu sâu hơn về hệ thống kiểm soát đô thị

Sách chuyên khảo “Những giải pháp nâng cao hiệu quả đảm bảo an ninh, trật tự ở các thành phố lớn, khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế mở”, năm 2006, được biên tập từ đề tài cấp Nhà nước, mã số KX 07 - 05, do

PGS.TS Lê Văn Cương chủ nhiệm, làm tài liệu phục vụ nghiên cứu, học tập

và vận dụng trong CAND Cuốn sách đã tập trung nghiên cứu những nội dung: Vị trí, vai trò các thành phố lớn, khu công nghiệp, khu kinh tế mở với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước; đã chỉ ra những yếu tố tác động đến ANTT ở các thành phố lớn, trong đó có thành phố Hà Nội - đô thị loại đặc biệt của Việt Nam; đánh giá thực trạng tình hình ANTT ở các thành phố lớn; đề xuất, kiến nghị các giải pháp đảm bảo ANTT tại các thành phố lớn, khu công nghiệp trong thời kì đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Đề tài cấp Bộ “Quản lý nhà nước về trật tự an toàn xã hội tại các địa bàn công cộng đô thị - Thực tiễn tình hình và những kiến nghị đề xuất”, của

bí mật nhà nước, quản lý xuất cảnh, nhập cảnh, quản lý người nước ngoài, người Việt Nam định cư ở nước ngoài cư trú tại Việt Nam, quản lý phòng chống tội phạm, quản lý hành chính về trật tự xã hội, quản lý trật tự, an toàn giao thông (TTATGT), trật tự công cộng, quản lý về phòng cháy, chữa cháy… Thời gian qua, đã có không ít các công trình nghiên cứu QLNN về ANTT đô thị Hà Nội trên các lĩnh vực cụ thể như:

Đề tài cấp cơ sở “Phòng ngừa, phát hiện và triệt phá các điểm tổ chức

sử dụng trái phép ma túy tổng hợp tại các cơ sở kinh doanh có điều kiện về an ninh, trật tự của lực lượng cảnh sát Công an thành phố Hà Nội”, của tác giả

Ngô Gia Bắc, Học viện Cảnh sát nhân dân, năm 2006 Đề tài đã đánh giá hiệu quả hoạt động phòng ngừa, phát hiện và triệt phá các điểm tổ chức sử dụng trái phép ma túy tổng hợp tại các cơ sở kinh doanh có điều kiện về ANTT của lực lượng Cảnh sát Công an thành phố Hà Nội, nêu lên những hạn chế, bất cập, khó khăn và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác này của lực lượng Cảnh sát Công an thành phố Hà Nội

Đề tài cấp cơ sở “Quản lý nghề kinh doanh có điều kiện về an ninh, trật tự phục vụ công tác phòng ngừa tội phạm của lực lượng Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội Công an quận Thanh Xuân, Hà Nội - Thực trạng và giải pháp”, của tác giả Đặng Thị Ngọc Hà, năm 2007 Đề tài đánh giá công tác quản

lý nghề kinh doanh có điều kiện về ANTT phục vụ công tác phòng ngừa tội phạm của lực lượng Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội Công an quận

20

Thanh Xuân, Hà Nội; làm rõ những kết quả đạt được, những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân Từ đó, đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác này đối với lực lượng Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội Công an quận Thanh Xuân, Hà Nội

Đề tài cấp cơ sở “Nâng cao hiệu quả quản lý lưu trú trong các cơ sở kinh doanh khách sạn, nhà nghỉ theo chức năng của lực lượng Cảnh sát quản

lý hành chính về trật tự xã hội Công an thành phố Hà Nội” của tác giả Đinh

Văn Tú, năm 2013 Đề tài đề cập đến việc lưu trú của những người ở các tỉnh, thành phố khác, kể cả khách du lịch trong và ngoài nước ở các khách sạn, nhà nghỉ, nhà trọ của đô thị Hà Nội Ngoài những người đến lưu trú với mục đích chính đáng thì tội phạm, phần tử xấu cũng trà trộn, lợi dụng các cơ sở kinh doanh lưu trú để hoạt động Đã có nhiều vụ phạm pháp hình sự như trộm cắp, giết người, cướp của, hiếp dâm xảy ra trong các cơ sở kinh doanh khách sạn, nhà nghỉ mà thủ phạm không ai khác lại là khách đến lưu trú trong các cơ

sở này thực hiện Bên cạnh đó, các tệ nạn xã hội như cờ bạc, mại dâm, ma túy cũng diễn ra hết sức phức tạp trong các cơ sở này Nhiều đối tượng truy nã cũng lợi dụng các cơ sở kinh doanh lưu trú làm nơi ẩn náu, lẩn trốn Có thể khẳng định, các cơ sở lưu trú tiềm ẩn nhiều vấn đề phức tạp về ANTT ở đô thị

đề an ninh và xã hội), số 5/2014; Nguyễn Xuân Văn - Nghiêm Đình Hưởng

(2014), Nâng cao hiệu quả công tác điều tra cơ bản đối với cơ sở kinh doanh Massage của lực lượng Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội, Tạp chí Cảnh sát, số 7/2014; Nguyễn Đức Chung (2015), Kinh nghiệm đấu tranh chống “diễn biến hòa bình” và phòng, chống

21

“tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trên lĩnh vực tư tưởng - văn hóa của Công

an thành phố Hà Nội, Tạp chí Công an nhân dân, kỳ 1, 7/2015; Lê Thanh Hoài (2015), Quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đối với hoạt động đầu tư, kinh doanh bất động sản trên địa bàn thành phố Hà Nội, Tạp chí Công an nhân dân, kỳ 1, 7/2015; Phạm Văn Hường (2015), Hoạt động vi phạm pháp luật về an ninh, trật tự của giáo sĩ đạo Thiên Chúa trên địa bàn thành phố Hà Nội và giải pháp phòng ngừa, ngăn chặn của cơ quan an ninh, Tạp chí Công

an nhân dân, kỳ 2, 10/2015; Đặng Thị Ngọc Hà (2015), Bảo đảm an ninh, trật

tự ở khu vực ngoại thành, Tạp chí Cảnh sát phòng chống tội phạm, số 5 65)/2015; Nguyễn Duy Đài (2016), Nâng cao hiệu quả công tác quản lý người ngoại tỉnh của Công an phường trên địa bàn thành phố Hà Nội, Tạp

chí Cảnh sát phòng, chống tội phạm, số 65 (212), 3/2016 Các bài viết trên đã nghiên cứu một số đối tượng, lĩnh vực cụ thể có yếu tố tác động, ảnh hưởng đến QLNN về ANTT trên địa bàn thành phố Hà Nội, điển hình là dịch vụ cầm

đồ, nhà nghỉ, dịch vụ massege hiện nay phát triển mạnh, đã có nhiều vụ việc VPPL như trộm cắp, tiêu thụ tài sản phạm tội, giết người, hiếp dâm, cờ bạc, mại dâm, ma túy diễn ra hết sức phức tạp trong các cơ sở này gây mất ổn định

về ANTT Từ đó, mỗi bài viết đều đưa ra một số định hướng, giải pháp nhằm giải quyết và hạn chế những vấn đề ảnh hưởng tới ANTT trên địa bàn đô thị

Hà Nội Đây là nguồn tài liệu có tính thời sự, giúp cho nghiên cứu sinh trong việc đánh giá và đề xuất giải pháp QLNN về ANTT đô thị Hà Nội

Quản lý nhà nước về ANTT là lĩnh vực đặc thù và có tính bí mật nên thường rất khó để phổ biến thông tin Vì thế, việc tiếp cận nghiên cứu các công trình khoa học của nước ngoài hoặc nghiên cứu ở nước ngoài về các vấn đề liên quan đến đảm bảo ANTT nói chung, QLNN về ANTT đô thị là rất khó khăn

1.2 Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu

Qua nghiên cứu các đề tài luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, sách chuyên

22

khảo, các bài nghiên cứu có liên quan đến đề tài nghiên cứu, có thể đưa ra một số đánh giá sau:

Một là, các công trình nghiên cứu về cơ bản đã làm sáng tỏ các quan

điểm của Đảng và Nhà nước ta về công tác QLNN về ANTT ANQG và TTATXH là hai nhiệm vụ quan trọng nhằm đảm bảo ổn định và phát triển của đất nước Có một số công trình chỉ đề cập đến các vấn đề liên quan đến ANQG, nghiên cứu và đưa ra hệ thống các khái niệm, thuật ngữ cơ bản và nội hàm của ANQG, QLNN về ANQG để thống nhất nhận thức, hành động trong

sự nghiệp đấu tranh, bảo vệ Tổ quốc Đồng thời, các công trình nghiên cứu cũng đã xây dựng, phát triển được hệ thống tri thức lý luận về những vấn đề

có tính quy luật về âm mưu, phương thức, thủ đoạn hoạt động xâm phạm ANQG của các cơ quan đặc biệt nước ngoài, của các thế lực thù địch; về các nguy cơ, thách thức đối với ANQG trong các giai đoạn cách mạng Hiện nay, trước sự hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, vấn đề ANQG cũng đặt ra cho các nhà khoa học phải tiếp tục nghiên cứu đó là vấn đề an ninh truyền thống

và an ninh phi truyền thống Các công trình nghiên cứu về TTATXH, các tác giả cũng đã đánh giá thực tiễn đấu tranh đối với tội phạm, các hành vi VPPL

và làm rõ các cơ sở lý luận QLNN về TTATXH

Nhóm công trình nghiên cứu về QLNN về ANTT đã cung cấp luận cứ khoa học về việc vận dụng chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước trong công tác giữ gìn ANQG, bảo đảm TTATXH, tuy nhiên trước những diễn biến mới của tình hình thế giới và trong nước, đặc biệt là quá trình hội nhập quốc tế, chúng ta cần tiếp tục nghiên cứu, kịp thời

bổ sung, phát triển và hoàn thiện những vấn đề lý luận mới nảy sinh để phục

vụ cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Công tác QLNN về ANTT ở mỗi địa bàn, mỗi lĩnh vực có những đặc thù khác nhau, cho nên việc kế thừa các vấn đề lý luận của các công trình nghiên cứu cũng phải xem xét vào từng địa bàn cụ thể để đề ra các giải pháp phù hợp

23

Về đô thị, các công trình đã phân tích và đưa ra các khái niệm về đô thị,

đô thị hóa, phân loại đô thị; hoạt động của các cơ quan QLNN ở đô thị Kết quả nghiên cứu của các công trình này là tài liệu tham khảo có giá trị đối với đề tài luận án trong việc làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản về đô thị, nhận thức các mô hình chính quyền đô thị của các nước trên thế giới, mô hình chính quyền đô thị Hà Nội và công tác QLNN trên lĩnh vực ANTT đô thị Hà Nội

Hai là, trong những năm qua, tình hình ANTT ở nước ta nói chung,

ANTT đô thị nói riêng cơ bản ổn định, góp phần tạo môi trường chính trị - xã hội lành mạnh và bước vào giai đoạn mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Tuy nhiên, trước âm mưu và hoạt động phá hoại của các thế lực thù địch trong và ngoài nước, trước tác động của mặt trái của nền kinh tế thị trường, của quá trình đô thị hóa, tình hình ANTT ở các địa bàn trọng điểm, các đô thị lớn, đặc biệt là đô thị Hà Nội vẫn luôn tiềm ẩn những nguy cơ, yếu tố phức tạp, đe dọa sự mất ổn định chính trị, chủ quyền ANQG, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ Các đô thị là địa bàn tập trung hoạt động chống phá của các thế lực thù địch, tập trung hoạt động của bọn tội phạm và các VPPL Tuy nhiên, cho tới nay các công trình nghiên cứu về QLNN về ANTT đô thị không nhiều Một số giáo trình có trình bày về các lĩnh vực chủ yếu của QLNN ở đô thị, trong đó có đề cập tới nội dung QLNN

về ANTT nhưng chưa sâu, không đánh giá cụ thể các yếu tố tác động đến tình hình ANTT đô thị, chưa làm rõ các chủ thể QLNN về ANTT đô thị và chưa xác định được các cơ sở pháp lý để thực hiện công tác này Một số công trình nghiên cứu cũng đã làm rõ thực trạng các hoạt động QLNN về ANTT đô thị nói chung, nhưng chưa đánh giá thực trạng QLNN về ANTT ở thành phố Hà Nội - đô thị đặc biệt của Việt Nam một cách chuyên sâu để giải quyết các vấn

đề đang tồn tại, phát sinh liên quan đến ANTT

Ba là, các công trình nghiên cứu đã hệ thống rất nhiều các nhóm giải

pháp, kiến nghị vừa có tính định hướng vừa có tính thực tiễn nhằm nâng cao

24

hiệu quả hoạt động QLNN về ANTT Tuy vậy, các nhóm giải pháp phần nhiều không cập nhật được tính thời sự hiện nay; giải pháp mang tính chất đơn lẻ trong từng lĩnh vực cụ thể của QLNN về ANTT; chưa đánh giá khái quát được mức độ hoàn thiện của pháp luật về ANTT Hiến pháp, năm 2013, Luật Tổ chức chính quyền địa phương, năm 2015, Luật Công an nhân dân, năm 2018 đã được ban hành, đặc biệt là Văn kiện Đại hội toàn quốc lần thứ XII của Đảng đã có những định hướng mới… Do đó, các giải pháp mà các nhà nghiên cứu đã nêu chắc chắn sẽ phải nghiên cứu, phân tích sâu hơn

1.3 Những vấn đề luận án cần giải quyết

Thứ nhất, về quản lý nhà nước, “an ninh quốc gia”, “an ninh chính trị”,

“trật tự an toàn xã hội” tuy đã có nhiều công trình nghiên cứu, nhưng còn nhiều quan điểm khác nhau, chưa thống nhất, do đó cần được tiếp tục nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận QLNN về ANTT đô thị (khái niệm, đặc điểm, nội dung, phương pháp QLNN về ANTT đô thị)

Thứ hai, nghiên cứu, đánh giá được thực trạng QLNN về ANTT đô thị

Hà Nội, chỉ ra những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế, đồng thời phân tích một cách cụ thể, toàn diện về những yếu tố bảo đảm tăng cường QLNN về ANTT đô thị

Thứ ba, Hiến pháp, năm 2013 đã có nhiều quy định mới về tổ chức bộ

máy Nhà nước, trong đó có tổ chức CQĐP ở đô thị Cụ thể: Theo Khoản 2,

Điều 111, Hiến pháp, năm 2013 quy định “Cấp chính quyền địa phương gồm

có Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân được tổ chức phù hợp với đặc điểm nông thôn, đô thị, hải đảo, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do luật định”

Như vậy, vấn đề đặt ra là chính quyền đô thị Hà Nội sẽ phải tổ chức theo mô hình như thế nào cho hợp lý? Việc đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền đô thị Hà Nội có tác động không nhỏ tới hoạt động QLNN về ANTT đô thị Các quy định của pháp luật trong QLNN về ANTT đô thị cần được quyết định trên cơ sở Hiến định phù hợp với thực tiễn Việc nghiên cứu hoàn thiện

25

các quy định pháp luật về QLNN về ANTT đô thị nói chung, QLNN về ANTT

đô thị Hà Nội nói riêng là việc làm cần thiết và quan trọng đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới

Thứ tư, nghiên cứu và xác định các quan điểm, giải pháp tổng thể mang

tính chiến lược để tăng cường QLNN về ANTT đô thị Hà Nội

Như vậy, tính đến thời điểm hiện tại chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách chuyên biệt trong QLNN về ANTT đô thị Hà Nội, ở cấp độ tiến

sĩ luật học Đề tài “Quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị từ thực tiễn địa bàn thành phố Hà Nội” sẽ là công trình khoa học đầu tiên nghiên cứu cụ

thể, trên cơ sở kế thừa và tiếp thu những tri thức khoa học của những công trình nghiên cứu trước

1.4 Giả thuyết và câu hỏi nghiên cứu

1.4.1 Giả thuyết nghiên cứu

Quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị tuy đã có nhiều công trình nghiên cứu, nhưng còn nhiều quan điểm, cách hiểu khác nhau về QLNN về ANTT đô thị, chưa chỉ ra được những đặc điểm của QLNN về ANTT đô thị

và chưa xác định rõ các hoạt động, lĩnh vực cụ thể được quy định trong các văn bản pháp luật QLNN về ANTT

Quản lý nhà nước về ANTT đô thị Hà Nội tuy đã đạt được nhiều kết quả, nhưng cũng còn những bất cập, chưa hợp lý Trước yêu cầu, nhiệm vụ mới của công tác bảo vệ ANTT trên địa bàn thành phố Hà Nội hiện nay, cần

bổ sung, điều chỉnh các giải pháp hữu ích, khả thi cả về mặt pháp luật; về nâng cao năng lực, trình độ, phẩm chất của cán bộ, công chức… để tăng cường QLNN về ANTT đô thị Hà Nội, có tác dụng phòng ngừa, đấu tranh, kịp thời xử lý hiệu quả các vụ việc, đảm bảo các yêu cầu bảo vệ, giữ vững ANTT trong tình hình mới

1.4.2 Câu hỏi nghiên cứu

Để tăng cường QLNN về ANTT đô thị Hà Nội, nhiệm vụ của luận án

26

cần tập trung giải đáp một số câu hỏi nghiên cứu sau:

- Cơ sở lý luận của QLNN về ANTT đô thị được luận giải như thế nào?

Để trả lời được câu hỏi lớn này, cần đặt ra các câu hỏi nhỏ cụ thể là: Quản lý

nhà nước về an ninh, trật tự đô thị là gì? Nội dung quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị? Các bảo đảm nhằm tăng cường quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị?

- Thực trạng quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị Hà Nội như thế nào? Đánh giá nó đáp ứng như thế nào với các yêu cầu của quản lý nhà nước

về an ninh, trật tự, các yêu cầu của việc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa và các điều kiện chính trị, kinh tế - xã hội hiện nay?

- Các giải pháp cần được áp dụng để tăng cường quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị Hà Nội? Cần triển khai ra sao?

27

Kết luận chương 1

Chương 1, luận án đã nghiên cứu một số công trình khoa học có liên quan trực tiếp, sát thực với quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị nói chung, quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị Hà Nội nói riêng Các công trình nghiên cứu được chia thành ba nhóm khác nhau là lý luận, thực trạng và các công trình nghiên cứu các giải pháp, kiến nghị Các nội dung này tương quan với ba chương của luận án

Tổng quan tình hình cho thấy, trong thờ i gian qua, cùng với quá trình cải cách hành chính đã có nhiều công trình nghiên cứu lĩnh vực quản lý nhà nước về an ninh, trật tự nói chung, quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị nói riêng Đã có nhiều công trình nghiên cứu đi theo hướng phân tích thực trạng quản lý nhà nước về an ninh, trật tự, chủ yếu là thực trạng các lĩnh vực quản lý cụ thể như: Quản lý nhà nước về cư trú; quản lý nhà nước

về đấu tranh phòng chống tội phạm; quản lý nhà nước về trật tự an toàn xã hội để rút ra nguyên nhân và đề ra các giải pháp nhằm triệt tiêu các nguyên nhân đó Một số công trình khoa học nghiên cứu quản lý nhà nước về đô thị theo hướng hoàn thiện các thể chế, tổ chức bộ máy chính quyền đô thị Nhìn chung, các công trình nghiên cứu khá phong phú về thể loại, đa dạng

về hình thức Mặc dù vậy, các nghiên cứu trong quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị nói chung, quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị Hà Nội nói riêng vẫn chưa đáp ứng yêu cầu, nhất là trong điều kiện cải cách hành chính, quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh, tình hình tội phạm, tệ nạn xã hội, vi phạm pháp luật ở đô thị diễn biến ngày càng phức tạp Những vấn đề còn bỏ ngỏ về mặt lý luận và thực tiễn sẽ được tác giả tiếp tục hoàn thiện trong luận án Việc nghiên cứu một cách toàn diện, có hệ thống, chuyên sâu vấn đề quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị Hà Nội là hết sức cần thiết trong giai đoạn hiện nay

28

Chương 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC

VỀ AN NINH, TRẬT TỰ ĐÔ THỊ

2.1 Khái niệm an ninh, trật tự đô thị

An ninh, trật tự được sử dụng một cách khá phổ biến và là một khái niệm thuộc phạm trù chính trị - pháp lý Tuy vậy, thực tế cho thấy, mặc dù cùng muốn

đề cập đến vấn đề an toàn, yên ổn của một quốc gia trên các phương diện chính trị, kinh tế - xã hội nhưng trong nhiều văn bản của Đảng, Nhà nước và một số công trình nghiên cứu, dưới nhiều ngữ cảnh khác nhau, khái niệm an ninh, trật tự được sử dụng bằng các thuật ngữ cụ thể khác nhau Có tác giả quan niệm an ninh, trật tự là bao hàm an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội, nhưng cũng có tác giả quan niệm dưới góc độ hẹp hơn, an ninh, trật tự chỉ bao hàm an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội Những cách tiếp cận này thực chất chỉ là cách

lý giải cụ thể dưới các góc độ rộng, hẹp khác nhau của một vấn đề

Đảng ta đã có quá trình phát triển tư duy lý luận từng bước làm rõ, bổ sung, phát triển kịp thời qua các nhiệm kỳ đại hội và triển khai trong thực tiễn mọi công việc để đáp ứng nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới Đại hội

IX của Đảng Công sản Việt Nam xác định: “Bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa là bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội và nền văn hóa; bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa; bảo vệ sự nghiệp đổi mới và lợi ích quốc gia, dân tộc” [42, tr.117]; Đại hội XI của Đảng phát triển lý luận bảo vệ Tổ quốc

xã hội chủ nghĩa lên một tầm cao mới: “Thực hiện tốt mục tiêu, nhiệm vụ quốc phòng, an ninh là bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ ” [43] Đại hội XII của Đảng tiếp tục xác định: “Củng cố quốc phòng, giữ vững an ninh quốc gia, ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của Đảng, Nhà nước, của cả hệ thống chính trị và toàn

29

dân, trong đó Quân đội nhân dân và Công an nhân dân là nồng cốt” [44, tr.148]

Những quan điểm, định hướng của Đảng về quốc phòng, an ninh trong bảo vệ Tổ quốc nêu trên ngày càng sáng tỏ, từng bước làm rõ qua hoạt động thực tiễn, trong đó thành tố an ninh được hiểu theo nghĩa là an ninh quốc gia

và trật tự an toàn xã hội theo quy định của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, năm 2013

Trong các công trình nghiên cứu, các văn bản pháp luật như: Nghị định

số 06/2014/NĐ-CP của Chính phủ về biện pháp vận động quần chúng bảo vệ

an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự an toàn xã hội; Thông tư số 10/2015/TT-BCA quy định chi tiết về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực liên quan an ninh, trật tự an toàn xã hội; Nghị định số 96/2016/NĐ-CP của Chính phủ quy định điều kiện về an ninh, trật tự đối với một số ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện an ninh, trật tự đều được hiểu là cách viết gọn của cụm

từ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội

Xét về ngữ nghĩa, thuật ngữ an ninh, trật tự là từ ghép từ hai bộ phận an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội Nếu cụm từ “an ninh” và “trật tự” đứng riêng rẽ có thể có những cách hiểu khác nhau với những nội dung, cấp độ rộng hẹp, hàm ý, ngữ nghĩa không giống nhau Cụm từ an ninh, trật tự trong luận án này bản chất là an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội

An ninh quốc gia được sử dụng rộng rãi trong đời sống chính trị quốc

tế Nội dung cơ bản của ANQG là lợi ích quốc gia Tuy nhiên, lợi ích quốc gia là yếu tố mở, phụ thuộc vào nhận thức của quốc gia về lợi ích cần bảo vệ

và vị thế của quốc gia đó trên trường quốc tế Chính vì vậy, mặc dù có xuất phát điểm chung, nhưng quan niệm về ANQG ở mỗi nước không hoàn toàn giống nhau Với những nước lớn như Nga, Mỹ, Trung Quốc tiềm lực kinh

tế, quốc phòng, an ninh mạnh, có vị thế trên trường quốc tế thì quan niệm ANQG được xác định không chỉ ở phạm vi bảo vệ lợi ích quốc gia bên trong lãnh thổ mà còn vươn đến tầm khu vực và quốc tế

30

Hiện nay, xu thế toàn cầu hóa đã khiến nhiều quốc gia có sự thay đổi, phát triển quan niệm về ANQG, hướng đến cách tiếp cận đa chiều, toàn diện hơn Theo đó, ANQG hiện nay không chỉ là an ninh truyền thống mà gồm cả

an ninh phi truyền thống, không chỉ trên bình diện quan hệ đối ngoại giữa các nhà nước mà bao gồm cả những quan hệ trong nội bộ quốc gia, không chỉ gồm an ninh chính trị, quân sự mà gồm cả các nhân tố phi chính trị, phi quân

sự Các mối đe dọa ANQG hiện nay đến từ nhiều yếu tố mang bản chất khác nhau, có thể là chính trị, quân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội hoặc môi trường ANQG được nhìn nhận như một tổng thể bao gồm các nội dung, lĩnh vực chủ yếu như: An ninh chính trị; an ninh kinh tế; an ninh tư tưởng - văn hóa; an ninh môi trường; an ninh con người Mỗi quốc gia tùy vào bối cảnh tình hình, điều kiện, trình độ phát triển và thực tiễn đất nước đặt trọng tâm vào các nội dung của ANQG không giống nhau Các nước đang phát triển thường đặt trọng tâm các nội dung ANQG thiên về hướng đối nội, đặt lợi ích tồn tại của chế độ chính trị ở vị trí trung tâm của ANQG bên cạnh an ninh quân sự

Ở Việt Nam, theo Luật An ninh quốc gia, năm 2004: An ninh quốc gia

là sự ổn định, phát triển bền vững của chế độ xã hội chủ nghĩa và Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, sự bất khả xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc [87, tr1]

Từ điển Bách khoa CAND, năm 2005 khái niệm: An ninh quốc gia là

sự ổn định và phát triển bền vững của một chế độ xã hội, độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ và các lợi ích quan trọng khác của một quốc gia” [122, tr.24]

Thuật ngữ “trật tự an toàn xã hội” được sử dụng vào những năm 1970, thay cho thuật ngữ “trật tự trị an” trước đó Thuật ngữ này được sử dụng ngay trong Văn kiện Đại hội lần thứ IV của Đảng Cộng sản Việt Nam, năm 1976:

“Giáo dục nhằm nâng cao tinh thần cảnh giác cách mạng cho quần chúng nhân dân, phát động phong trào quần chúng bảo vệ an ninh Tổ quốc và trật tự

31

an toàn xã hội”; Điều 45, Hiến pháp, năm 1992: “Các lực lượng vũ trang nhân dân phải tuyệt đối trung thành với Tổ quốc và nhân dân, có nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa và những thành quả của cách mạng, cùng toàn dân xây dựng đất nước”; Điều 46, Hiến pháp, năm 2013: “Công dân có nghĩa vụ tuân theo Hiến pháp

và pháp luật; tham gia bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội và chấp hành những quy tắc sinh hoạt công cộng”

Quan niệm về trật tự an toàn xã hội qua từng thời kỳ cũng có sự thay đổi Kết quả của công trình nghiên cứu Từ điển Bách khoa nghiệp vụ Công

an, thuộc Viện Chiến lược và Khoa học Công an, Bộ Công an năm 2000 đã đưa ra khái niệm: “Trật tự an toàn xã hội là tình trạng xã hội có tổ chức, có kỷ luật, mọi người được sống yên vui lành mạnh trong xã hội theo quy định bằng các luật lệ của nhà nước, quy phạm của đạo đức, quy phạm của cuộc sống cộng đồng và thuần phong mỹ tục” [121] Quan niệm này cũng có những hạn chế khi xác định nội hàm, khách thể của TTATXH; theo Từ điển Bách khoa CAND Việt Nam, năm 2005: Trật tự an toàn xã hội là trạng thái xã hội có trật

tự, kỷ cương, trong đó mọi người được sống yên ổn trên cơ sở các quy phạm pháp luật và chuẩn mực đạo đức, pháp lý xác định [122]

Từ sự thống nhất các quan niệm nêu trên, bộ sách Khoa học Công an Việt Nam đã đưa ra khái niệm: Trật tự an toàn xã hội là trạng thái ổn định, có trật tự kỷ cương, được xác lập trên cơ sở các quy định của pháp luật, các giá trị, chuẩn mực đạo đức xã hội được tôn trọng và thừa nhận, mà từ đó mọi người dân có cuộc sống bình yên, quyền và lợi ích hợp pháp không bị xâm hại, mọi hoạt động của nhà nước, tổ chức và cá nhân được thực hiện nghiêm theo quy định của pháp luật” [56, tr.13]

Bảo vệ ANQG là phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, đấu tranh làm thất bại các hoạt động xâm phạm ANQG Nhiệm vụ bảo vệ ANQG được quy định

32

tại Điều 14, Luật An ninh quốc gia, bao gồm: Bảo vệ chế độ chính trị và Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc; bảo vệ an ninh về tư tưởng và văn hóa, khối đại đoàn kết toàn dân tộc, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức,

cá nhân; bảo vệ an ninh trong các lĩnh vực kinh tế, quốc phòng, đối ngoại và các lợi ích khác của quốc gia; bảo vệ bí mật nhà nước và các mục tiêu quan trọng về ANQG; phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, đấu tranh làm thất bại và loại trừ các hoạt động xâm phạm ANQG, nguy cơ đe doạ ANQG [87]

Theo Điều 3, Luật Công an nhân dân, năm 2014 quy định: “Bảo đảm trật tự an toàn xã hội là phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, đấu tranh chống tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật về trật tự an toàn xã hội” [92], theo

đó, có thể hiểu bảo đảm TTATXH gồm: Các hoạt động phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, đấu tranh chống tội phạm và các hành vi VPPL

Thông thường khái niệm an ninh quốc gia biểu hiện quan hệ chính trị, nhưng mỗi quốc gia có quan niệm khác nhau về vấn đề này Còn trật tự an toàn

xã hội phản ánh mối quan hệ xã hội, quan hệ cộng đồng trong phạm vi một quốc gia [125, Tr.73] An ninh quốc gia là vấn đề liên quan trực tiếp đến lĩnh vực chính trị, là sự tồn vong của đất nước, sự độc lập của dân tộc, khẳng định nguyên tắc chính trị trong quan hệ giữa Việt Nam với các quốc gia khác Còn TTATXH là hệ thống các quan hệ xã hội được hình thành và điều chỉnh bởi hệ thống các quy phạm pháp luật của nhà nước, các chuẩn mực đạo đức xã hội trong đời sống cộng đồng của mỗi dân tộc, một quốc gia, nhờ đó, công dân sống và lao động có tổ chức, kỷ cương, mọi quyền và lợi ích được đảm bảo không bị xâm hại ANQG và TTATXH bao gồm hai nội dung, hai mối quan hệ thể hiện chức năng đối nội và đối ngoại của nhà nước Giữa ANQG và TTATXH có mối quan hệ mật thiết, gắn bó với nhau, tác động và chuyển hóa lẫn nhau, ảnh hưởng lớn tới sự tồn tại và phát triển của đất nước ANQG được bảo vệ vững chắc mới tạo điều kiện cơ bản thuận lợi để bảo vệ tốt TTATXH

33

Ngược lại, không đảm bảo TTATXH để tội phạm, tệ nạn xã hội lộng hành, kỷ cương pháp luật không nghiêm, tài sản của nhà nước bị xâm hại, công dân không được bảo vệ, lòng dân bất an không tin vào chế độ, vào sự quản lý của nhà nước, các vụ biểu tình, khiếu kiện diễn biến phức tạp, nghiêm trọng kéo dài, không kiểm soát được sẽ gây ảnh hưởng rất xấu, thậm chí chuyển hóa thành vấn đề chống đối chính trị, từ đó sẽ tạo điều kiện cho các thế lực thù địch lợi dụng phá hoại ANQG Việc phân biệt ANQG và TTATXH chỉ mang tính chất học thuật Trong thực tế, QLNN về ANTT với hai nội dung như trên đã phân tích luôn gắn liền với nhau và tạo nên hai phương diện mà Nhà nước đặc biệt quan tâm bảo vệ thông qua hoạt động quản lý của mình An ninh, trật tự là khái niệm chính trị - pháp lý, hàm chứa an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội, dùng để chỉ trạng thái ổn định, an toàn của mọi lĩnh vực thuộc đời sống chính trị - xã hội của một dân tộc, một quốc gia

Thực tiễn phát triển, biến đổi xã hội của nhiều quốc gia cho thấy, để đất nước có được đời sống kinh tế - xã hội bình thường thì các thiết chế chính trị,

xã hội phải được vận hành theo những nguyên lý, trật tự nhất định, nếu phá

vỡ trật tự đó thì xã hội sẽ rối loạn Do đó, xã hội cần có sự bảo đảm an ninh,

an toàn và thiết lập một trật tự với sự tuân thủ những quy tắc của đời sống xã hội An ninh, trật tự chính là sự bảo đảm bằng sức mạnh trên cơ sở pháp luật của quốc gia để giữ vững trật tự xã hội, tạo thuận lợi cho việc thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội

Đô thị là một khu vực lãnh thổ quốc gia, là một sản phẩm phát triển của loài người, mặc dù ra đời muộn hơn các điểm dân cư nông thôn nhưng với điều kiện sinh hoạt tốt, văn minh, hiện đại hơn, có tổ chức chặt chẽ, khoa học và hiệu quả kinh tế cao hơn, có trình độ văn hóa cao, đô thị ngày càng thu hút nhiều dân cư đến sinh sống Đô thị không chỉ là nơi tiêu biểu cho sự phát triển, thịnh vượng và văn minh mà còn là những trung tâm truyền bá văn minh, là đầu tàu thúc đẩy các vùng xung quanh phát triển và trong tương lai sẽ là mô

34

hình cư trú chủ yếu của con người Theo Luật Quy hoạch đô thị năm 2009, đô thị “là khu vực tập trung dân cư sinh sống có mật độ cao và chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực kinh tế phi nông nghiệp, là trung tâm chính trị, hành chính, kinh

tế, văn hóa hoặc chuyên ngành, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội của quốc gia hoặc một vùng lãnh thổ, một địa phương, bao gồm nội thành, ngoại thành của thành phố, nội thị, ngoại thị của thị xã, thị trấn” Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của kinh tế - xã hội, tốc độ đô thị hóa nhanh, dân nhập

cư tăng cao, chính sách quản lý đô thị và công tác quản lý đô thị chưa bắt kịp với sự phát triển xã hội đã làm nảy sinh nhiều tệ nạn xã hội, tội phạm, ô nhiễm môi trường… làm cho tình hình ANTT đô thị có nhiều diễn biến phức tạp

Nhiệm vụ bảo vệ an ninh, trật tự là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân

và của cả hệ thống chính trị Ủy ban nhân dân (UBND) các cấp ở đô thị (cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương) là cơ quan thẩm quyền chung trong việc tổ chức thực hiện bảo vệ ANTT tại địa phương mình Công an ở đô thị là

cơ quan chuyên trách có trách nhiệm tham mưu, báo cáo trước UBND về công tác đảm bảo ANTT, đồng thời là lực lượng trực tiếp triển khai thực hiện bảo vệ ANTT đô thị theo phân công, phân cấp của Công an cấp trên Hiến pháp, năm 2013 xác định: “Nhà nước xây dựng Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, làm nòng cốt trong thực hiện nhiệm

vụ bảo vệ an ninh quốc gia và bảo đảm trật tự an toàn xã hội, đấu tranh phòng, chống tội phạm” [90] Điều này phù hợp với nguyên lý phổ biến: Bộ sinh ra để quản lý ngành, lĩnh vực và mỗi việc chỉ nên do một bộ quản lý tránh trùng dẫm trong quản lý nhà nước [80, tr.27] Khắc phục triệt để sự trùng lắp, chồng chéo chức năng, nhiệm vụ để một tổ chức có thể đảm nhiệm nhiều việc, nhưng một việc chỉ do một tổ chức chủ trì và chịu trách nhiệm chính [5] Lực lượng Công an tham mưu cho các cấp ủy Đảng và phối hợp với các cơ quan, ban, ngành thực hiện nhiệm vụ bảo vệ ANTT đô thị

Theo quan điểm từ Nghị quyết Trung ương 3 (Khóa VIII) yêu cầu: Phân