BÀI GIẢNG RỦI RO VÀ ĐÒN BẨY CỦA DOANH NGHIỆP

MỤC TIÊU • Cung cấp những kiến thức chủ yếu về cơ sở sử dụng các đòn bẩy của doanh nghiệp: Đòn bẩy kinh doanh, đòn bẩy tài chính và đòn bẩy tổng hợp; • Thấy rõ mối quan hệ và sự tác động

BÀI 7 RỦI RO VÀ ĐÒN BẨY CỦA

DOANH NGHIỆP

Giảng viên: TS Nguyễn Thị Hà

TÌNH HUỐNG KHỞI ĐỘNG BÀI

Có bảng số liệu như sau:

Nợ đến hạn thanh toán của doanh nghiệp tăng 14 tỷ theo kế hoạch lên 20 tỷ.Doanh nghiệp tiến hành vay ngắn hạn bằng thế chấp tài sản cố định của mình

để tài trợ cho nguồn vốn thanh toán Với tư cách là giám đốc doanh nghiệp,bạn nghĩ sao về trường hợp này?

Giả sử có 2 doanh nghiệp A và B cùng kinh doanh một mặt hàng, cùng loạisản phẩm, chỉ khác nhau về cơ cấu chi phí:

• Doanh nghiệp A: Thực hiện đầu tư tài sản cố định nhiều hơn, chi phí cốđịnh tăng, chi phí biến đổi giảm

• Doanh nghiệp B: Đầu tư tài sản cố định ít hơn, sử dụng sức người chủ yếu,chi phí biến đổi nhiều hơn

TÌNH HUỐNG KHỞI ĐỘNG BÀI

• Trường hợp 1: Thị trường tiêu thụ mở rộng theo bạn doanh nghiệp có nên

sử dụng đòn bẩy ở mức cao hay thấp Mục đích của việc sử dụng đòn bấy

đó có làm cho doanh nghiệp tăng được lợi nhuận hay không?

• Trường hợp 2: Nếu doanh nghiệp sử dụng nợ vay quá cao trong cơ cấu

nguồn vốn của mình

 Vậy doanh nghiệp có nên sử dụng vốn vay trong cơ cấu vốn của mìnhthật nhiều hay không? Và việc sử dụng vốn vay có làm tăng giá trị quyềnlợi của ông chủ lên hay không?

 Để trả lời những câu hỏi trên chúng ta tìm hiểu bài học “Rủi ro về đònbẩy của doanh nghiệp”

MỤC TIÊU

• Cung cấp những kiến thức chủ yếu về

cơ sở sử dụng các đòn bẩy của doanh

nghiệp: Đòn bẩy kinh doanh, đòn bẩy

tài chính và đòn bẩy tổng hợp;

• Thấy rõ mối quan hệ và sự tác động

của việc việc sử dụng các đòn bẩy

đến hiệu quả kinh doanh và rủi ro đối

với doanh nghiệp;

• Nắm được phương pháp xác định

mức độ tác của các đòn bẩy đến hiệu

quả kinh doanh của doanh nghiệp

HƯỚNG DẪN HỌC

• Để học tốt bài này cần nắm vững khái

niệm, nội dung của từng loại rủi ro và

đòn bẩy trong hoạt động kinh doanh

của doanh nghiệp;

• Cần liên hệ với thực tế để thấy rõ hơn

mối quan hệ giữa thị trường tiêu thụ với

quyết định đầu tư vào các loại tài sản

và rủi ro kinh doanh của doanh nghiệp,

mối quan hệ và sự tác động của cơ cấu

nguồn vốn đến tỷ suất lợi nhuận vốn

chủ sở hữu hay thu nhập trên 1 cổ phần

và rủi ro tài chính của doanh nghiệp;

• Kết hợp nghiên cứu lý thuyết và vận

dụng vào giải các bài tập

1 RỦI RO KINH DOANH VÀ ĐÒN BẨY KINH DOANH

• Rủi ro kinh doanh;

• Đòn bẩy kinh doanh

• Các yếu tố chủ yếu ảnh hưởng đến rủi ro kinh doanh của doanh nghiệp:

 Sự biến động của cầu về chủng loại sản phẩm sản xuất;

 Sự biến động giá của sản phẩm đầu ra;

 Sự biến động giá của yếu tố đầu vào;

 Khả năng điều chỉnh giá bán sản phẩm của doanh nghiệp;

khi giá yếu tố đầu vào có sự thay đổi;

 Mức độ đa dạng hóa sản phẩm;

 Tốc độ tăng trưởng;

 Cơ cấu chi phí sản xuất kinh doanh hay mức độ sử dụng đòn bẩykinh doanh của doanh nghiệp

1.2 ĐÒN BẨY KINH DOANH

• Khái niệm về đòn bẩy kinh doanh;

• Mức độ tác động của đòn bẩy kinh doanh

1.2.1 KHÁI NIỆM VỀ ĐÒN BẦY KINH DOANH

• Khái niệm: Đòn bẩy kinh doanh là việc doanh nghiệp

sử dụng tài sản hay nguồn lực có chi phí cố định kinh

doanh nhằm gia tăng lợi nhuân trước lãi vay và thuế

(EBIT) hoặc gia tăng ROAE;

• Mức độ sử dụng đòn bẩy kinh doanh của doanh

nghiệp được thể hiện ở tỷ trọng chi phí cố định kinh

doanh trong tổng chi phí sản xuất kinh doanh của

doanh nghiệp:

 Tỷ trọng chi phí cố định kinh doanh ở mức cao

thể hiện doanh nghiệp có đòn bẩy kinh tế lớn và

ngược lại;

 Sử dụng đòn bẩy kinh doanh như con dao hai

lưỡi: Nó ảnh hưởng lớn đến doanh thu và lợi

nhuận trước lãi vay và thuế

Tỷ lệ thay đổi của lợi nhuận trước thuế và lãi vay

Tỷ lệ thay đổi của doanh thu hay sản lượng bán hàng

DOL = Q.(P - V)

Q.(P - V) - F ; DOL =

EBIT + FEBIT

Trong đó:

• F: Là chi phí cố định kinh doanh (không

bao gồm lãi vay);

• V: Chi phí biến đổi cho một đơn vị sản

• Ở mỗi mức sản lượng tiêu thụ khác nhau thì

độ tác động của đòn bẩy kinh doanh đến

EBIT cũng có sự khác nhau;

• DOL cũng là một trong những thước đo mức

độ rủi ro kinh doanh của doanh nghiệp;

• Những doanh nghiệp có đòn bẩy kinh doanh

cao thì có khả năng tăng EBIT lớn nhưng

cũng ẩn chứa rủi ro kinh doanh cao

1.2.2 MỨC ĐỘ TÁC ĐỘNG CỦA ĐÒN BẨY KINH DOANH

(tiếp theo)

1.2.2 MỨC ĐỘ TÁC ĐỘNG CỦA ĐÒN BẨY KINH DOANH

(tiếp theo)

Ý nghĩa nghiên cứu của đòn bẩy kinh doanh:

• Nó giúp cho nhà quản trị thấy được mối

quan hệ giữa thị trường yếu tố đầu ra với

quyết định về quy mô kinh doanh và quyết

định đầu tư vào các loại tài sản;

• Ra quyết định đầu tư một cách hợp lý

nhằm gia tăng trực tiếp lợi nhuận trước lãi

vay và thuế để rồi gia tăng tỷ suất lợi

nhuận vốn chủ sở hữu đồng thời tính đến

những rủi ro gặp phải

2 ĐÒN BẨY TÀI CHÍNH VÀ RỦI RO TÀI CHÍNH

• Rủi ro tài chính;

• Đòn bẩy tài chính

2.1 RỦI RO TÀI CHÍNH

• Khái niệm: Rủi ro tài chính là sự dao

động tăng thêm của tỷ suất lợi nhuận

vốn chủ sở hữu (ROE) hoặc thu nhập

trên một cổ phần (EPS) và làm tăng

thêm xác suất mất khả năng thanh toán

khi doanh nghiệp sử dụng vốn vay và

các nguồn tài trợ khác có chi phí cố định

tài chính

• Doanh nghiệp càng sử dụng nhiều vốn

vay thì rủi ro tài chính càng tăng thêm:

 Độ dao động của ROE càng lớn

dẫn đến làm tăng tính không chắc

chắn của ROE của công ty;

 Làm tăng thêm nguy cơ mất khả

năng thanh toán của doanh nghiệp

• Đòn bẩy tài chính thể hiện mức độ sử

dụng vốn vay trong nguồn vốn của doanh

nghiệp nhằm hy vọng gia tăng tỷ suất lợi

nhuận vốn chủ sở hữu hay thu nhập trên

một cổ phần của công ty

Mức độ sử dụng đòn bẩy tài chính được

thể hiện ở hệ số nợ

• Ảnh hưởng của đòn bẩy tài chính tới:

 Tỷ suất lợi nhuận vốn chủ sở hữu;

 Thuế thu nhập doanh nghiệp

 Thu nhập cổ phần;

 Điểm cân bằng vốn lợi nhuận trước lãi

vay và thuế (điểm cân bằng EBIT)

 Chi phí sử dụng vốn và giá cổ phần

Khái niệm:

2.2 ĐÒN BẨY TÀI CHÍNH

TÁC ĐỘNG ĐÒN BẨY TÀI CHÍNH TỚI ROE

• Biến đổi công thức: ROE = NI/E

 ROAE: Tỷ suất sinh lời của tài sản hay tỷ suất lợi nhuận trước lãi vay vàthuế trên vốn kinh doanh;

 E: Vốn chủ sở hữu;

 D: Vốn vay;

 i: Lãi suất vốn vay;

 t: Thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp;

 NI: Lợi nhuận sau thuế

• Các trường hợp chú ý:

 ROAE> i: Đòn bẩy tài chính khuyếch đại tăng ROE;

 ROAE< i: Đòn bẩy tài chính khuyếch đại giảm ROE và rủi ro tài chínhcàng lớn;

 ROAE= i: ROE trong các trường hợp (không sử dụng, sử dụng nhiềuhoặc ít vốn vay) sẽ đều bằng nhau và chỉ có sự khác nhau về mức độrủi ro

ROE = [ROAE + D (ROAE – i)] x (1 – t )

E

BI = I x t

Trong đó:

 BI : Khoản tiết kiệm thuế từ lãi vay trong 1 năm;

 t : Thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp;

 I : Lãi vay vốn phải trả trong kỳ

• Khi thay đổi mức độ sử dụng đòn

bẩy tài chính sẽ dẫn đến sự thay

đổi thu nhập trên 1 cổ phần (EPS)

của công ty, tương tự như tác động

đến ROE

• Đòn bẩy tài chính khuyếch đại sự

biến thiên của EPS và ROE

TÁC ĐỘNG ĐÒN BẨY TÀI CHÍNH ĐẾN THU NHẬP MỘT CỔ PHẦN

ĐIỂM CÂN BẰNG VỐN LỢI NHUẬN TRƯỚC LÃI VAY VÀ THUẾ

Khái niệm: Điểm cân bằng lợi nhuận trước lãi

vay và thuế (EBIT indifference point) là một mức

lợi nhuận trước lãi vay và thuế mà với mức lợi

nhuận đó đạt được sẽ đưa lại thu nhập một cổ

phần là như nhau dù cho tài trợ bằng vốn vay

hay tài trợ bằng cổ phần thường

• Cách xác định điểm cân bằng EBIT

Trong đó:

• EBITI: Điểm cân bằng lợi nhuận trước lãi vay và thuế;

• I1: Lãi vay phải trả nếu tài trợ bằng phương án thứ nhất;

• I2: Lãi vay phải trả nếu tài trợ bằng phương án thứ hai;

• t: Thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp;

• SH1: Số cổ phần phổ thông lưu hành, nếu tài trợ bằng phương án thứ nhất;

• SH2: Số cổ phần phổ thông lưu hành, nếu tài trợ bằng phương án thứ hai

Tác dụng xem xét điểm cân bằng EBIT:

• Tìm EBIT mà ở đó EPS của cơ cấu nguồn

vốn hiện tại và cơ cấu nguồn vốn đề xuất

có giá trị bằng nhau;

• Nếu kỳ vọng đạt được EBIT lớn hơn điểm

cân bằng, thì đòn bẩy tài chính có lợi cho

các cổ đông;

• Nếu chỉ đạt được EBIT nhỏ hơn điểm cân

bằng, thì đòn bẩy tài chính gây thiệt hại

cho các cổ đông;

• Xem xét điểm cân bằng EBIT có thể mở

rộng xem xét phương án tài trợ bằng vốn

vay với mức độ sử dụng đòn bẩy khác

nhau hay các phương án tài trợ khác

ĐIỂM CÂN BẰNG LỢI NHUẬN TRƯỚC LÃI VAY VÀ THUẾ

(tiếp theo)

TÁC ĐỘNG CỦA ĐÒN BẨY TÀI CHÍNH ĐẾN CHI PHÍ SỬ

DỤNG VỐN

• Nhìn chung khi sử dụng vốn vay sẽ tạo ra

khoản tiết kiệm thuế đã khiến cho chi phí

sử dụng vốn vay thấp hơn so với sử dụng

các nguồn tài trợ khác

• Khi bắt đầu sử dụng đòn bẩy tài chính, do

tác động của việc tiết kiệm thuế từ sử

dụng vốn vay, mặt khác rủi ro tài chính

còn nhỏ đã làm cho chi phí sử dụng vốn

bình quân của công ty giảm thấp

• Nếu các yếu tố khác như nhau, một sự

gia tăng sử dụng đòn bẩy tài chính sẽ kéo

theo rủi ro tài chính tăng thêm

TÁC ĐỘNG CỦA ĐÒN BẨY TÀI CHÍNH ĐẾN CHI PHÍ SỬ

DỤNG VỐN (tiếp theo)

• Trong giai đoạn đầu gia tăng sử dụng

nợ, hiệu ứng tiết kiệm thuế do sử dụng

vốn vay vẫn lớn hơn sự gia tăng tỷ suất

sinh lời đòi hỏi của nhà đầu tư, kết quả

là chi phí sử dụng vốn bình quân của

công ty vẫn tiếp tục giảm xuống

• Khi sử dụng đòn bẩy tài chính vượt quá

một giới hạn nào đó, nguy cơ mất khả

năng thanh toán của công ty tăng cao,

rủi ro tài chính tăng mạnh, các nhà cho

vay cũng như các nhà đầu tư khác cung

cấp vốn yêu cầu một tỷ suất sinh lời cao

vọt lên và khi đó, chi phí sử dụng vốn

bình quân của công ty sẽ tăng lên

TÁC ĐỘNG CỦA ĐÒN BẨY TÀI CHÍNH ĐẾN GIÁ CỔ PHIẾU

• Sử dụng đòn bẩy tài chính trong một

mức độ nhất định sẽ làm cho chi phí

bình quân sử dụng vốn của công ty

giảm thấp đồng thời gia tăng được thu

nhập trên một cổ phần, với các điều

kiện khác không thay đổi, khi đó các

nhà đầu tư sẽ lạc quan trước triển

vọng của công ty và xu hướng giá cổ

phiếu của công ty sẽ tăng lên

• Khi sử dụng đòn bẩy quá mức vượt

qua một giới hạn nhất định sẽ làm cho

chi phí sử dụng vốn bình quân của

công ty tăng lên đồng thời rủi ro tài

chính cũng tăng cao, khi đó giá cổ

phiếu của công ty sẽ giảm đi

TÁC ĐỘNG CỦA ĐÒN BẨY TÀI CHÍNH ĐẾN GIÁ CỔ PHIẾU

(tiếp theo)

Ngay cả khi lợi nhuận trước lãi vay và thuế

(EBIT) của công ty trước triển vọng lạc

quan với EBIT dự kiến đạt được vượt qua

điểm hòa vốn EBIT nhưng nếu việc sử dụng

đòn bẩy quá mức, rủi ro tài chính sẽ tăng

quá cao, khi đó các nhà đầu tư trên thị

trường sẽ nhận biết được mặc dù tỷ suất

sinh lời của công ty tăng lên nhưng không

đủ bù đắp được rủi ro tài chính tăng thêm

và các nhà đầu tư sẽ phản ứng lại bằng

cách ấn định 1 hệ số P/E thấp và sẽ dẫn

đến giá cổ phiếu của công ty sẽ sụt giảm dù

cho thu nhập trên một cổ phần của công ty

có tăng lên

Tỷ lệ thay đổi của tỷ suất lợi nhuận vốn

chủ sở hữu (hay EPS)

Tỷ lệ thay đổi của lợi nhuận trước lãi vay

2.3 MỨC TÁC ĐỘNG CỦA ĐÒN BẨY TÀI CHÍNH (tiếp theo)

Rút ra:

• Ở mỗi mức EBIT khác nhau mức độ tác

động của đòn bẩy cũng có sự khác nhau

• Mức độ sử dụng đòn bẩy càng cao (hệ số

nợ càng tăng lên) thì mức độ tác động

của đòn bẩy tài chính càng lớn

• Mức độ tác động của đòn bẩy tài chính

cũng là một trong những thước đo mức

độ rủi ro tài chính của doanh nghiệp

2.4 RÚT RA VỀ ĐÒN BẨY TÀI CHÍNH (tiếp theo)

Khi sử dụng đòn bẩy tài chính phải cân nhắc:

• Sự gia tăng ROE (hay EPS) và rủi ro tài chính

của doanh nghiệp;

• Vấn đề quan trọng là làm sao cân bằng được

giữa hai đại lượng này có nghĩa là lựa chọn một

đòn bẩy Tài chính phù hợp để sao cho vừa gia

tăng được ROE vừa đảm bảo an toàn tài chính

cho doanh nghiệp

3 ĐÒN BẨY TỔNG HỢP

Khái niệm: Đòn bẩy tổng hợp

là sự phối hợp cả hai đòn bẩy:

Đòn bẩy kinh doanh và đòn

bẩy tài chính, nhằm gia tăng

ROE hay EPS

3 ĐÒN BẨY TỔNG HỢP (tiếp theo)

Công thức xác định: DTL = DOL x DFL

DTL =

Tỷ lệ thay đổi lợi nhuận trước

lãi vay và thuế

3 ĐÒN BẨY TỔNG HỢP (tiếp theo)

• Ở mỗi mức doanh thu hay sản lượng

tiêu thụ khác nhau thì mức độ tác

động của đòn bẩy tổng hợp cũng có

sự khác nhau

• Mức độ tác động của đòn bẩy tổng

hợp cũng là một thước đo đánh giá

mức độ rủi ro tổng thể của doanh

nghiệp bao hàm rủi ro kinh doanh và

rủi ro tài chính

• Cần phải sử dụng phối hợp hai loại

đòn bẩy kinh doanh và đòn bẩy tài

chính để sao cho gia tăng được tỷ

suất lợi nhuận vốn chủ sở hữu (hay

EPS) đồng thời phải đảm bảo sự an

toàn tài chính cho doanh nghiệp

TÓM TẮT BÀI HỌC

• Rủi ro kinh doanh và đòn bẩy kinh doanh, đòn bẩy kinh doanh: Khái niệm,mức độ tác động của chúng tới ROE và ý nghĩa của việc nghiên cứu đòn bẩykinh doanh;

• Rủi ro tài chính và đòn bẩy tài chính: Khái niệm, nguyên nhân và tác độngcủa rủi ro tài chính tới hoạt động kinh doanh;

• Đòn bẩy tổng hợp: Khái niệm, chỉ tiêu đo lường mức độ đòn bẩy tổng hợp,mức độ tác động của đòn bẩy tổng hợp