Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, tổn thương cơ quan đích và tình trạng kháng insulin ở bệnh nhân tăng huyết áp nguyên phát có rối loạn glucose máu lúc đói (Luận án tiến sĩ)

Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, tổn thương cơ quan đích và tình trạng kháng insulin ở bệnh nhân tăng huyết áp nguyên phát có rối loạn glucose máu lúc đóiNghiên cứu đặc điểm lâm sàng, tổn thương cơ quan đích và tình trạng kháng insulin ở bệnh nhân tăng huyết áp nguyên phát có rối loạn glucose máu lúc đóiNghiên cứu đặc điểm lâm sàng, tổn thương cơ quan đích và tình trạng kháng insulin ở bệnh nhân tăng huyết áp nguyên phát có rối loạn glucose máu lúc đóiNghiên cứu đặc điểm lâm sàng, tổn thương cơ quan đích và tình trạng kháng insulin ở bệnh nhân tăng huyết áp nguyên phát có rối loạn glucose máu lúc đóiNghiên cứu đặc điểm lâm sàng, tổn thương cơ quan đích và tình trạng kháng insulin ở bệnh nhân tăng huyết áp nguyên phát có rối loạn glucose máu lúc đóiNghiên cứu đặc điểm lâm sàng, tổn thương cơ quan đích và tình trạng kháng insulin ở bệnh nhân tăng huyết áp nguyên phát có rối loạn glucose máu lúc đóiNghiên cứu đặc điểm lâm sàng, tổn thương cơ quan đích và tình trạng kháng insulin ở bệnh nhân tăng huyết áp nguyên phát có rối loạn glucose máu lúc đói

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG

VIỆN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Y DƯỢC LÂM SÀNG 108

-

NGUYỄN THỊ HỒNG VÂN

NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, TỔN THƯƠNG

CƠ QUAN ĐÍCH VÀ TÌNH TRẠNG KHÁNG INSULIN Ở BỆNH NHÂN TĂNG HUYẾT ÁP NGUYÊN PHÁT

CÓ RỐI LOẠN GLUCOSE MÁU LÚC ĐÓI

LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC

HÀ NỘI - 2019

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG

VIỆN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Y DƯỢC LÂM SÀNG 108

-

NGUYỄN THỊ HỒNG VÂN

NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, TỔN THƯƠNG

CƠ QUAN ĐÍCH VÀ TÌNH TRẠNG KHÁNG INSULIN Ở BỆNH NHÂN TĂNG HUYẾT ÁP NGUYÊN PHÁT

CÓ RỐI LOẠN GLUCOSE MÁU LÚC ĐÓI

Chuyên ngành : NỘI TIM MẠCH

Mã số : 62720141

LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC

TS VIÊN VĂN ĐOAN PGS.TS NGUYỄN VĂN QUÝNH

HÀ NỘI - 2019

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám đốc bệnh viện Bạch mai, Ban giám đốc bệnh viện Trung Ương quân đội 108, Bộ môn Tim mạch, Phòng sau đại học Viện nghiên cứu khoa học y dược lâm sàng 108 đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thiện luận án

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS Viên Văn Đoan,Trưởng khoa Khám bệnh bệnh viện Bạch Mai, chủ nhiệm bộ môn Tim mạch trường Đại học Quốc Gia Thầy đã chỉ bảo, truyền đạt cho tôi những kiến thức quý báu cũng như lương tâm, đạo đức nghề nghiệp, thầy cũng đã tận tình giúp

đỡ và động viên tôi trong suốt quá trình làm việc, học tập

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến PGS.TS Nguyễn Văn Quýnh -Viện 108

là người thầy đã trực tiếp hướng dẫn tận tình cho tôi trong quá trình hoàn thành luận án Tôi xin chân thành cảm ơn thầy Vũ Điện Biên, thầy Phạm Nguyên Sơn, thầy Phạm Thái Giang và toàn thể các thầy cô trong bộ môn tim mạch và trong hội đồng chấm luận án đã hướng dẫn tôi trong quá trình hoàn thành luận án

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành đến tập thể cán bộ nhân viên khoa Khám bệnh Bệnh viện Bạch Mai đã tận tình giúp tôi nuôi dưỡng đam mê với học tập, với công việc trong suốt quá trình làm việc tại bệnh viện Bạch Mai

Và cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn vô hạn đối với gia đình là nguồn động lực, cổ vũ cho tôi và tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới bạn bè đã luôn giúp đỡ cho tôi hoàn thành luận án

Hà Nội, ngày 18 tháng 02 năm 2019

Nguyễn Thị Hồng Vân

LỜI CAM ĐOAN

Đây là luận văn do bản thân tôi trực tiếp thực hiện tại Khoa Khám bệnh Bệnh viện Bạch Mai

Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam

Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực

và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này

Tác giả luận án

Nguyễn Thị Hồng Vân

MỤC LỤC

Lời cam đoan

Lời cảm ơn

Mục lục

Các chữ viết tắt

Danh mục bảng

Danh mục biểu đồ

Danh mục sơ đồ

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

CHƯƠNG 1:TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

1.1 KHÁI NIỆM VỀ INSULIN VÀ KHÁNG INSULIN 3

1.1.1 Khái niệm về insulin 3

1.1.2 Khái niệm về kháng insulin 3

1.1.3 Các phương pháp xác định kháng insulin 5

1.1.4 Các bệnh lý, hội chứng lâm sàng liên quan với kháng insulin 8

1.2 TỔN THƯƠNG CƠ QUAN ĐÍCH Ở BỆNH NHÂN TĂNG HUYẾT ÁP CÓ RỐI LOẠN GLUCOSE MÁU LÚC ĐÓI 18

1.2.1 Rối loạn chức năng nội mạc 18

1.2.2 Tổn thương hệ thống mạch máu lớn 20

1.2.3 Tổn thương hệ thống mạch máu nhỏ 25

1.3 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ THA CÓ RỐI LOẠN GLUCOSE MÁU LÚC ĐÓI TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM 31

1.3.1 Tình hình nghiên cứu trên Thế giới 31

1.3.2 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam 33

CHƯƠNG 2:ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 35

2.1 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 35

2.1.1 Nhóm bệnh: 35

2.1.2 Nhóm chứng 36

2.2 THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU 38

2.2.1 Thời gian nghiên cứu 38

2.2.2 Địa điểm nghiên cứu 38

2.3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 39

2.3.1 Thiết kế nghiên cứu 39

2.3.2 Quy trình nghiên cứu 39

2.3.3 Các chỉ tiêu nghiên cứu và tiêu chí đánh giá 40

2.4 XỬ LÝ SỐ LIỆU NGHIÊN CỨU 51

2.5 ĐẠO ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU 52

CHƯƠNG 3:KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 54

3.1 ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, MỘT SỐ TỔN THƯƠNG CƠ QUAN ĐÍCH, KẾT QUẢ NGHIỆM PHÁP DUNG NẠP GLUCOSE VÀ TÌNH TRẠNG KHÁNG INSULIN Ở BỆNH NHÂN TĂNG HUYẾT ÁP MỚI PHÁT HIỆN CÓ RỐI LOẠN GLUCOSE MÁU LÚC ĐÓI 54

3.1.1 Đặc điểm lâm sàng 54

3.1.2 Một số tổn thương cơ quan đích 60

3.1.3 Kết quả nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống của nhóm bệnh 65 3.1.4 Tình trạng kháng insulin ở các nhóm nghiên cứu 66

3.2 ĐÁNH GIÁ MỐI LIÊN QUAN GIỮA KHÁNG INSULIN VÀ TỔN THƯƠNG MỘT SỐ CƠ QUAN ĐÍCH 75

3.2.1 Mối liên quan với tổn thương tim mạch 75

3.2.2 Mối liên quan với tổn thương thận 79

3.2.3 Mối liên quan với tổn thương mắt 82

CHƯƠNG 4:BÀN LUẬN 86

4.1 ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, MỘT SỐ TỔN THƯƠNG CƠ QUAN ĐÍCH, KẾT QUẢ NGHIỆM PHÁP DUNG NẠP GLUCOSE, TÌNH TRẠNG KHÁNG INSULIN CỦA NHÓM NGHIÊN CỨU 86

4.1.1 Đặc điểm lâm sàng của nhóm đối tượng nghiên cứu 86

4.1.2 Một số tổn thương cơ quan đích 96

4.1.3 Kết quả nghiệm pháp dung nạp glucose ở nhóm bệnh tăng huyết áp có rối loạn glucose máu lúc đói 104

4.1.4 Tình trạng kháng insulin ở các nhóm nghiên cứu 106

4.2 MỐI LIÊN QUAN GIỮA KHÁNG INSULIN VỚI TỔN THƯƠNG MỘT SỐ CƠ QUAN ĐÍCH Ở NHÓM NGHIÊN CỨU 112

4.2.1 Mối liên quan với tim mạch 112

4.2.2 Mối liên quan giữa kháng insulin và một số tổn thương thận 113

4.2.3 Mối liên quan với tổn thương đáy mắt 115

KẾT LUẬN 117

KIẾN NGHỊ 119 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ

LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN CỦA NGHIÊN CỨU SINH

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

CÁC CHỮ VIẾT TẮT

NPDNG: Nghiệm pháp dung nạp glucose

RLDNG: Rối loạn dung nạp glucose

RLGLĐ: Rối loạn glucose máu lúc đói

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1 Phân loại bệnh thận mạn theo 5 giai đoạn dựa vào mức lọc cầu

thận ước tính theo công thức tính có điều chỉnh trong bệnh lý

thận-MDRD phân loại albumin niệu theo KDIGO 29

Bảng 2.1 Phân độ THA theo Hội tim mạch học Việt Nam (2008) 45

Bảng 2.2 Đánh giá BMI theo phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới áp dụng cho khu vực châu Á - Thái Bình Dương 46

Bảng 2.3 Phân loại rối loạn lipid máu theo khuyến cáo của Hội tim mạch Việt Nam 2008 47

Bảng 3.1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu 54

Bảng 3.2 Đặc điểm về nhóm tuổi 55

Bảng 3.3 Đặc điểm về giới giữa 2 nhóm nghiên cứu 55

Bảng 3.4 Đặc điểm chỉ số nhân trắc giữa 2 nhóm nghiên cứu 56

Bảng 3.5 Đặc điểm một số thói quen giữa 2 nhóm nghiên cứu 57

Bảng 3.6 Phân độ huyết áp giữa 2 nhóm nghiên cứu 57

Bảng 3.7 Kết quả một số xét nghiệm sinh hoá giữa 2 nhóm nghiên cứu 58

Bảng 3.8 Tỷ lệ rối loạn lipid máu giữa các nhóm nghiên cứu 59

Bảng 3.9 Tỷ lệ phì đại thất trái giữa 2 nhóm nghiên cứu 60

Bảng 3.10 Tỷ lệ phì đại thất trái giữa các phân nhóm trong nhóm bệnh 60

Bảng 3.11 Phân loại tổn thương thận giữa 2 nhóm nghiên cứu 61

Bảng 3.12 Phân loại tổn thương thận giữa các phân nhóm của nhóm bệnh62 Bảng 3.13 Phân loại tổn thương đáy mắt giữa 2 nhóm nghiên cứu 63

Bảng 3.14 Phân loại tổn thương đáy mắt giữa các phân nhóm của nhóm bệnh 64

Bảng 3.15 Kết quả nghiệm pháp dung nạp glucose của nhóm bệnh 65

Bảng 3.16 Nồng độ glucose và insulin trung bình tại thời điểm ban đầu của

các nhóm nghiên cứu 66 Bảng 3.17 Nồng độ glucose, insulin máu tại các thời điểm giữa các phân

nhóm của nhóm bệnh 66 Bảng 3.18 Tương quan nồng độ glucose và insulin tại các thời điểm của

nhóm bệnh 67 Bảng 3.19 Đánh giá kháng insulin và chức năng tế bào β của các nhóm

nghiên cứu 69 Bảng 3.20 Đánh giá kháng insulin giữa các phân nhóm của nhóm bệnh 70 Bảng 3.21 Tứ phân vị chỉ số kháng insulin của nhóm chứng thường 70 Bảng 3.22 Tỷ lệ kháng insulin theo HOMA - IR của các nhóm nghiên cứu71 Bảng 3.23 Tỷ lệ kháng insulin theo QUICKI của các nhóm nghiên cứu 72 Bảng 3.24 Tỷ lệ kháng insulin theo HOMA - IR giữa các phân nhóm ở

nhóm bệnh 73 Bảng 3.25 Tỷ lệ kháng insulin theo QUICKI giữa các phân nhóm ở nhóm

bệnh 74 Bảng 3.26 Nguy cơ tổn thương tim với kháng insulin (HOMA – IR) qua

phân tích hồi quy đơn biến logistic 75 Bảng 3.27 Nguy cơ tổn thương tim với kháng insulin (QUICKI) qua phân

tích hồi quy đơn biến Binary logistic 76 Bảng 3.28 Nguy cơ tổn thương tim với kháng insulin (HOMA – IR) qua

phân tích hồi quy đa biến Binary logistic 77 Bảng 3.29 Nguy cơ tổn thương tim với kháng insulin (QUICKI) qua phân

tích hồi quy đa biến Binary logistic 78 Bảng 3.30 Nguy cơ tổn thương thận với kháng insulin tính theo HOMA - IR

qua phân tích hồi quy đơn biến Binary logistic 79

Bảng 3.31 Nguy cơ tổn thương thận với kháng insulin tính theo QUICKI

qua phân tích hồi quy đơn biến Binary logistic 79 Bảng 3.32 Nguy cơ tổn thương thận với kháng insulin tính theo HOMA –

IR qua phân tích hồi quy đa biến Binary logistic 80 Bảng 3.33 Nguy cơ tổn thương thận với kháng insulin tính theo chỉ số

QUICKI qua phân tích hồi quy đa biến Binary logistic 81 Bảng 3.34 Nguy cơ tổn thương mắt với kháng Insulin theo HOMA_ IR qua

phân tích hồi quy đơn biến Binary logistic 82 Bảng 3.35 Nguy cơ tổn thương mắt với kháng insulin theo QUICKI qua

phân tích hồi quy đơn biến Binary logistic 83 Bảng 3.36 Nguy cơ tổn thương mắt với kháng insulin tính theo chỉ số

HOMA_IR qua phân tích hồi quy đa biến Binary logistic 84 Bảng 3.37 Nguy cơ tổn thương mắt với kháng insulin theo chỉ số QUICKI

qua phân tích hồi quy đa biến Binary logistic 85

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 3.1 Tỷ lệ MAU (+) giữa 2 nhóm nghiên cứu 61

Biểu đồ 3.2 Kết quả nghiệm pháp dung nạp glucose của nhóm bệnh 65

Biểu đồ 3.3 Tương quan tuyến tính giữa nồng độ I0, G0 68

Biểu đồ 3.4 Tương quan tuyến tính giữa nồng độ G0, G120 68

Biểu đồ 3.5 Tương quan tuyến tính giữa nồng độ G0, I120 69

Biểu đồ 3.6 Tỷ lệ kháng insulin theo HOMA - IR của các nhóm NC 72

Biểu đồ 3.7 Tỷ lệ kháng insulin theo QUICKI của các nhóm NC 73

Biểu đồ 3.8 Tỷ lệ kháng insulin theo HOMA - IR giữa các phân nhóm ở nhóm bệnh 74

DANH MỤC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1 Các vị trí kháng insulin 11

Sơ đồ 1.2 Liên quan kháng insulin và tăng huyết áp 14

Sơ đồ 1.3 Liên quan kháng insulin với béo phì 15

Sơ đồ 1.4 Hình dạng tế bào cơ tim đáp ứng với quá tải về huyết động 22

Theo báo cáo của Liên đoàn Đái tháo đường Thế giới 2017 có khoảng 352,1 triệu người trên toàn thế giới từ 20-79 tuổi bị tiền đái tháo đường, chiếm tỷ lệ 7,3% người trưởng thành Khoảng gần một nửa người trưởng thành có tiền đái tháo đường và có tới 28,8% người trong độ tuổi từ 20-39 tuổi có tiền đái tháo đường đây là những người có nguy cơ cao tiến triển thành đái tháo đường thực sự trong tương lai Tỷ lệ tiền đái tháo đường ở nam cao hơn so với nữ trên 50 tuổi và ở đối tượng dưới 45 tuổi nữ lại cao hơn nam [74] Tỷ lệ tiền đái tháo đường đang gia tăng một cách nhanh chóng, đặc biệt trên các đối tượng có yếu tố nguy cơ tim mạch cao Nghiên cứu của Yu S ở người tăng huyết áp ghi nhận giai đoạn 2011 - 2013 tỷ lệ mắc rối loạn glucose máu lúc đói chiếm tỷ lệ 13,6% cao hơn nhiều so với giai đoạn 2003 - 2005 tỷ

lệ rối loạn glucose máu lúc đói ở người tăng huyết áp là 9,7% (p<0,001) [144] Tại Việt Nam, nghiên cứu của Tạ Văn Bình năm 2002 trong điều tra dịch tễ ở cộng đồng cho thấy tỷ lệ rối loạn glucose máu lúc đói là 2,2% Nghiên cứu của Phạm Thị Hồng Hoa 2007, tỷ lệ rối loạn glucose máu lúc đói trên đối tượng có yếu tố nguy cơ cao chiếm tỷ lệ là 4,5% [22] Mặc dù ở giai đoạn tiền đái tháo đường nồng độ glucose máu tăng nhẹ, nhưng đã bắt đầu gây tổn thương ở các cơ quan đích, nhất là khi tình trạng rối loạn glucose máu

Luận án đầy đủ ở file: Luận án Full