NÂNG CAO CƠ HỘI TIẾP CẬN THỊ TRƯỜNG DÀNH CHO CÁC DOANH NGHIỆP TẠI VIỆT NAM: THỰC HÀNH NGUỒN CUNG BỀN VỮNG VÀ QUAN HỆ LAO ĐỘNG CÓ ĐẠO ĐỨC TRONG CHUỖI CUNG ỨNG

David Knight, Trưởng phái đoàn IOM tại Việt Nam và Điều phối khu vực Việt Nam, Lào, Campuchia LỜI NÓI ĐẦU ...II BỐI CẢNH ...1 GIỚI THIỆU VỀ HỘI THẢO ...2 Nâng cao Cơ hội tiếp cận Thị tr

NÂNG CAO CƠ HỘI TIẾP CẬN THỊ TRƯỜNG

DÀNH CHO CÁC DOANH NGHIỆP TẠI VIỆT NAM:

THỰC HÀNH NGUỒN CUNG BỀN VỮNG VÀ QUAN HỆ

LAO ĐỘNG CÓ ĐẠO ĐỨC TRONG CHUỖI CUNG ỨNG

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, NGÀY 20 THÁNG 3 NĂM 2018

SUPPORTED BY

Thành công của sự kiện này có được nhờ nỗ lực và sự hỗ trợ nhiệt tình của Đại sứ quán Anh tại Hà Nội trong vai trò đồng tổ chức, cùng với các đối tác chính là Đại sứ quán Thụy Điển, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cùng với Sở Lao động, Thương binh và Xã hội Tp.HCM (Sở LĐ, TB&XH)

Chúng tôi xin chân thành cảm ơn toàn thể khách mời tọa đàm và các diễn giả đã dành thời gian tham gia sự kiện lần này, bao gồm các Ông H.E Giles Lever, Bà Victoria Rhodin Sandström, Ông Trần Ngọc Liêm, Ông Ian Pascoe, Ông Tim Galvin, Ông George Williams, Ông Alexander Christopher Falter, Ông Bill Watson, Ông Kanwarpreet Singh, Ông Florian Beranek và Bà Mimi Vũ Trân trọng cảm ơn Bà Christina Amel đã chủ trì phiên thảo luận

Chúng tôi xin cảm ơn những đóng góp của British Business Group Việt Nam (BBGV)

và Phòng Thương mại Châu Âu tại Việt Nam (EuroCham Vietnam) cho sự kiện lần này

Cuối cùng, chúng tôi đặc biệt cảm ơn Bộ phận Hợp tác Phát triển Vùng thuộc Đại

sứ quán Thụy Điển tại Thái Lan và Quỹ Phát triển Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM Development Fund) đã hỗ trợ chương trình Trách nhiệm của Doanh nghiệp trong Xóa bỏ Nô lệ hóa và Mua bán người (CREST)

David Knight,

Trưởng phái đoàn IOM tại Việt Nam

và Điều phối khu vực Việt Nam, Lào, Campuchia

LỜI NÓI ĐẦU II

BỐI CẢNH 1

GIỚI THIỆU VỀ HỘI THẢO 2

Nâng cao Cơ hội tiếp cận Thị trường dành cho các Doanh nghiệp tại Việt Nam: Thực hành Nguồn cung bền vững và Quan hệ lao động có Đạo đức trong Chuỗi cung ứng 2

KHAI MẠC 3

BÀI THAM LUẬN CHÍNH 5

Chính sách xã hội bền vững và quan hệ lao động có trách nhiệm, những yếu tố chính để nâng cao cơ hội tiếp cận thị trường 5

Tọa đàm 1: Tìm hiểu Đạo luật Phòng chống Nô lệ hóa hiện đại và tầm quan trọng của việc xây dựng quan hệ đối tác với khu vực kinh tế tư nhân 6

Tọa đàm 2: Chia sẻ kinh nghiệm của doanh nghiệp: Thách thức và cơ hội trong quá trình hướng đến các thực hành quan hệ lao động có đạo đức .8

THẢO LUẬN CHUYÊN ĐỀ 11

Pháp luật về Phòng chống nô lệ hóa thời hiện đại và các quan hệ đối tác toàn cầu: Vì sao có đạo luật về phòng chống nô lệ hóa thời hiện đại, các công ty cần làm gì để tuân thủ và vượt lên trên sự tuân thủ? 11

KẾT LUẬN .14

ĐỀ XUẤT KHUYẾN NGHỊ VỀ CON ĐƯỜNG PHÍA TRƯỚC 15

Nội dung chương trình 19

Tình trạng nô lệ hóa thời hiện đại vẫn là thách thức lớn đối với cộng đồng doanh

nghiệp toàn cầu và hiện đang diễn ra ở nhiều ngành khác nhau Các công ty lớn

trên thế giới thường tìm nguồn cung sản phẩm và dịch vụ tại Châu Á, nơi thường

có tình trạng thuê lao động di cư trong nước và nước ngoài Đặc biệt, khu vực Châu

Á - Thái Bình Dương chiếm hơn 60% trong số 40 triệu nạn nhân của nô lệ hiện đại

(2017), tỷ lệ lao động cưỡng bức cao nhất thế giới Năm 2017, số nạn nhân của lao

động cưỡng bức trong khu vực tư nhân là 16 triệu người Tình trạng Ràng buộc bởi

nợ nần ảnh hưởng đến hơn 17% người trong độ tuổi trưởng thành bị buộc phải làm

việc trong ngành nông nghiệp, giúp việc nhà hoặc chế xuất và gia công (2017) Nhiều

nạn nhân trong số này là lao động di cư được thuê làm việc trong các chuỗi cung

ứng toàn cầu của các công ty Các công ty có thể vô tình vướng vào một số rủi ro do

phụ thuộc vào các mô hình kinh doanh thâm dụng lao động và hạn chế trong tính

minh bạch trong tuyển dụng và di cư, cũng như tình trạng lao động nhập cư mắc

nợ để có được công việc Thiếu nhận thức về tiêu chuẩn lao động, những thực hành

tuyển dụng có trách nhiệm cũng như năng lực của nhà cung ứng trong thực thi các

chính sách và vận hành hệ thống quản lý có thể làm trầm trọng thêm tính dễ bị tổn

thương của người lao động

Nhận thức được tầm quan trọng của khu vực tư nhân trong việc tạo ra sự thay đổi,

Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM) - Cơ quan Di cư Liên hợp quốc đã hợp tác ngày càng chặt

chẽ với các công ty có thuê lao động di cư trong chuỗi cung ứng

Chương trình Trách nhiệm Doanh nghiệp trong Xóa bỏ Nô lệ hóa và Mua bán người

(CREST) của IOM là sáng kiến khu vực nhằm tăng cường nhận thức về tầm quan

trọng của khối tư nhân trong việc phát huy quyền con người và quyền làm việc của

lao động di cư trong hoạt động của công ty và trong chuỗi cung ứng

Các xu hướng toàn cầu về tăng cường hoạt động thẩm định và giải trình trong Đạo luật Phòng chống Nô lệ hóa hiện đại của Anh, Đạo luật về Minh bạch Chuỗi cung ứng của Bang California - Hoa Kỳ, Luật trách nhiệm giám sát của doanh nghiệp của Pháp

và Luật yêu cầu thẩm định lao động trẻ em của Hà Lan cũng như các điều luật tương

tự sắp áp dụng tại các nước như Úc đã thúc giục các công ty xác định những yếu tố rủi ro quan trọng ở các khu vực địa lý và các ngành cũng như hiểu được cách mà các yếu tố liên quan đến di cư làm tăng rủi ro trên

Việt Nam là một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất khu vực Sự tăng trưởng này có được nhờ vào đầu tư mạng lưới hạ tầng giao thông vận tải và thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài (FDI) ưu tiên vào lĩnh vực sản xuất và gia công Tuy nhiên, mạng lưới sản xuất của các công ty đa quốc gia đang mở rộng ra nhiều nước cũng làm tăng tính cạnh tranh cho bất kỳ doanh nghiệp Việt Nam nào muốn tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu Những điều luật mới và môi trường trách nhiệm giải trình ở mức độ tự nguyện hay bắt buộc cùng với đòi hỏi ngày càng cao đến từ người tiêu dùng và nhà đầu tư cũng như những quy định về mua sắm đấu thầu và ký kết hợp đồng như Hiệp định Thương mại tự do Liên minh Châu Âu (EUFTA) và Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) mang lại vô vàn cơ hội kinh doanh cho các doanh nghiệp Việt Nam chủ động trong vấn đề đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội

thảo đã thảo luận về ảnh hưởng của các quy định quốc tế trong chuỗi cung ứng đối với doanh nghiệp Việt Nam và chia sẻ kinh nghiệm điển hình trong bối cảnh Việt Nam và khu vực.

Mục tiêu của hội thảo bao gồm:

• Cung cấp nền tảng để tăng cường sự hiểu biết về bức tranh toàn cảnh về nô lệ hóa thời hiện đại và các xu hướng yêu cầu thẩm định và giải trình, quy định về mua sắm và ký hợp đồng trong các hiệp định thương mại

• Tạo cơ hội thảo luận về những thực hành kinh doanh có trách nhiệm xã hội như một động lực chính mở ra các cơ hội thị trường ở Việt Nam và xa hơn

• Nhấn mạnh những thông lệ tốt và các cơ hội hướng đến quan hệ lao động có đạo đức thông qua chia sẻ về cách tiếp cận chính sách bền vững khác nhau của các công ty

• Nhấn mạnh tầm quan trọng của quan hệ đối tác và các giải pháp thiết thực trong tuân thủ và thực hành trách nhiệm xã hội

Báo cáo hội thảo này trình bày những chủ điểm thảo luận quan trọng và những chủ

đề chính trong hội thảo bao gồm thông lệ tốt nhất và những cách tiếp cận thành công kèm theo những khuyến nghị đề xuất cùng với các nguồn lực cho tiến trình phía trước

NÂNG CAO CƠ HỘI TIẾP CẬN THỊ TRƯỜNG DÀNH CHO CÁC DOANH

NGHIỆP TẠI VIỆT NAM: THỰC HÀNH NGUỒN CUNG BỀN VỮNG VÀ

QUAN HỆ LAO ĐỘNG CÓ ĐẠO ĐỨC TRONG CHUỖI CUNG ỨNG

Với sự hỗ trợ của Đại sứ quán Thụy Điển cùng với Phòng Thương mại và Công

nghiệp Việt Nam (VCCI), Đại sứ quán Anh và Tổ chức IOM đã cùng phối hợp tổ

chức hội thảo với chủ đề “Nâng cao cơ hội tiếp cận thị trường cho các doanh

nghiệp Việt Nam: Thực hành nguồn cung bền vững và quan hệ lao động có

đạo đức trong chuỗi cung ứng’ vào ngày 20/03/2018 như một phần nằm trong

Chương trình Trách nhiệm của Doanh nghiệp trong Xóa bỏ Nô lệ hóa và Mua bán

người (CREST) do Bộ phận Hợp tác Phát triển Vùng thuộc Lãnh sự quán Thụy

Điển tại Thái Lan tài trợ

Hội thảo thu hút hơn 60 đại biểu từ cộng đồng doanh nghiệp, lãnh đạo nhà nước

các cấp và các tổ chức phi chính phủ (NGO) bao gồm công ty Coats, ECCO, IKEA

và Hãng luật Hogan Lovells, Hiệp hội Dệt may Việt Nam, tổ chức LIN - Trung tâm

Phát triển Cộng đồng, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, Quỹ Pacific

Links, Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hợp Quốc (UNIDO), Chương trình

Better Work Vietnam thuộc Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) cùng với sự góp mặt

của doanh nghiệp từ các khu công nghiệp tại tỉnh Đồng Nai và Bình Dương Hội

GIỚI THIỆU VỀ HỘI THẢO

PHIÊN KHAI MẠC

• H.E Giles Lever

Đại sứ Anh

Đại sứ quán Anh tại Việt Nam

• Victoria Rhodin Sandström

Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM)

LUẬT PHÁP VỀ CHẤM DỨ T NÔ LỆ HÓA THỜI HIỆN ĐẠI LÀ NHÂN TỐ QUAN TRỌNG TRONG CUỘC CHIẾN CHỐNG LẠI TÌNH TRẠNG MUA BÁN NGƯỜI VÀ CƯỠNG BỨC LAO ĐỘNG TRONG CÁC CHUỖI CUNG ỨNG

Trong phát biểu mở đầu hội thảo ông Giles Lever, Đại sứ Anh tại Việt Nam đã nêu lên sự phổ biến của tình trạng nô lệ hóa hiện đại và sự trỗi dậy của bối cảnh pháp lý mới đề ra những nghĩa vụ bổ sung dành cho các công ty để minh chứng rằng hàng hóa và dịch vụ không liên quan đến vấn đề nô lệ hóa hiện đại Với Đạo luật Phòng chống Nô lệ hóa hiện đại, Vương quốc Anh đang đi đầu trong việc giải quyết vấn đề

nô lệ hóa hiện đại trên thế giới

Khi Việt Nam hội nhập sâu rộng hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu và thành lập nhiều Đặc khu kinh tế hơn, các thực hành tuyển dụng và quan hệ lao động tôn trọng và bảo vệ phẩm giá không còn mang tính tự nguyện tự giác nữa mà trở nên bắt buộc cho bất kỳ doanh nghiệp nào muốn hội nhập toàn cầu

Đại sứ quán Anh phối hợp chặt chẽ với nhiều cấp đối tác để giải quyết tình trạng mua bán người và ngày càng tăng cường hợp tác với chính phủ Việt Nam cũng như cộng đồng doanh nghiệp nhằm kéo giảm khả năng xảy ra bóc lột lao động có thể diễn ra tại Việt Nam Cuối cùng, những doanh nghiệp nào tuân thủ pháp luật sẽ được hưởng lợi từ lợi thế cạnh tranh, nhất là dưới sự lớn mạnh của làn sóng tiêu dùng có đạo đức, những quy định trong Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) cũng như các hiệp định thương mại tự do khác

CÁCH TIẾP CẬN LỒNG GHÉP ĐỐI VỚI VẤN ĐỀ QUYỀN CON NGƯỜI, BẤT BÌNH

ĐẲNG GIỚI VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TẠI KHU VỰC CHÂU Á - THÁI BÌNH DƯƠNG

Bà Victoria Rhodin Sandström, Bí thư thứ nhất đặc trách các vấn đề chính trị, Đại

sứ quán Thụy Điển tại Việt Nam, nhấn mạnh tính cần thiết phải tiếp cận tích hợp để

giải quyết các vấn đề quyền con người, bất bình đẳng giới và biến đổi khí hậu tại khu

vực Châu Á - Thái Bình Dương Mặc dù sự tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ ở khu vực

này đã mang lại tác động tích cực, bà vẫn chỉ ra tính cần thiết phải giải quyết các tác

động to lớn về quyền con người và bảo vệ môi trường Ví dụ, di cư thường mang lại

nguồn thu nhập đáng kể cho lao động di cư nhưng nhiều người trong số này lại là

nạn nhân của những trường hợp tuyển dụng và quan hệ lao động không tuân thủ

các chuẩn mức quốc tế Sự tham gia và phối hợp với khu vực tư sẽ là chìa khóa để

tìm ra những giải pháp bền vững trong đó trọng tâm nằm ở quyền con người và bình

đẳng giới Bà Victoria cho rằng những doanh nghiệp có trách nhiệm xã hội và kinh

doanh bền vững không còn xem các hoạt động này là chi phí tăng thêm mà thực ra,

các chính sách này khi được chủ động triển khai, sẽ đóng góp bền vững vào sự tăng

trưởng và nâng cao lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp

XÂY DỰNG MÔ HÌNH KINH TẾ BỀN VỮNG NHỜ VÀO CÁC THỰC HÀNH TUYỂN

DỤNG VÀ QUAN HỆ LAO ĐỘNG CÓ ĐẠO ĐỨC

Ông Trần Ngọc Liêm, Phó chủ tịch VCCI Việt Nam và Giám đốc VCCI Chi nhánh Tp

HCM, nhấn mạnh tầm quan trọng trong kinh doanh bền vững theo các tiêu chuẩn

quốc tế về quan hệ lao động đối với cộng động doanh nghiệp Việt Nam và các doanh

nghiệp FDI Là một nước tăng trưởng kinh tế nhanh chóng và hội nhập ngày càng

sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu, xuất khẩu giữ vị trí chủ lực trong tăng trưởng kinh

tế, thâm nhập vào chuỗi cung ứng toàn cầu là một trong những ưu tiên quan trọng

của Việt Nam Ông Liêm nhắc lại rằng Việt Nam đã phê chuẩn Công ước về Lao động

Cưỡng bức (C29) của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) và chủ động triển khai các Mục

tiêu phát triển bền vững của Chương trình nghị sự 2030 Việc phổ biến các thông lệ

tốt nhất cho doanh nghiệp Việt Nam và xây dựng quan hệ khăng khít với tất cả các

thành viên trong chuỗi cung ứng sẽ là yếu tố quyết định để thâm nhập thành công

vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt là tầm quan trọng của thị trường Châu Âu và

Hoa Kỳ đối với hàng xuất khẩu của Việt Nam

TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC XÂY DỰNG QUAN HỆ ĐỐI TÁC NHẰM CHẤM

DỨ T NẠN NÔ LỆ HÓA VÀ MUA BÁN NGƯỜI

Ông David Knight, Trưởng Phái đoàn IOM tại Việt Nam kiêm Điều phối khu vực Việt Nam, Lào, Campuchia, trình bày về tầm quan trọng của việc xem xét kỹ lưỡng cách thức đáp ứng của doanh nghiệp

Mặc dù Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM), một cơ quan liên chính phủ, đã chú trọng hợp tác với nhiều chính phủ để chống lại nạn mua bán người nhưng tổ chức IOM cũng ngày càng phối hợp với nhiều doanh nghiệp để giải quyết bền vững và triệt để tình trạng nô lệ hóa thời hiện đại Những công ty hàng đầu tuân thủ các quy định mới và đồng thời, họ cũng nhận thức cao hơn về nô lệ hóa thời hiện đại cũng như các thực hành về quan hệ lao động và tuyển dụng có trách nhiệm, và các yêu cầu đối với các nhà cung ứng cấp một Trong quá trình hợp tác với doanh nghiệp, tổ chức IOM nhận thấy rằng nhiều đối tác đang tìm cách giải quyết những rủi ro này nhưng lại bị hạn chế về năng lực, vì hoạt động phòng ngừa đòi hỏi sự am hiểu sâu hơn về tình cảnh của người lao động và những nguy cơ bị mua bán, vấn đề này thường xuất phát từ tính dễ bị tổn thương và các yếu tố ngoài nơi làm việc, bắt đầu tại giai đoạn tuyển dụng Lao động di cư đến các trung tâm đô thị tại Việt Nam hoặc ra nước ngoài để làm việc có những đặc điểm dễ bị tổn thương đặc thù và họ cần được cộng đồng doanh nghiệp chú ý cũng như bảo vệ nhiều hơn

Do sự di chuyển của lao động ngày càng tăng, IOM càng tăng cường hỗ trợ những doanh nghiệp đảm bảo tuyển dụng có trách nhiệm và đối xử bình đẳng với lao động

di cư Khi hành động có trách nhiệm, doanh nghiệp trở thành một đối tác mạnh nhằm chấm dứt và khắc phục tình trạng nô lệ hóa hiện đại, và quan trọng hơn là ngăn chặn từ đầu Quan hệ đối tác trong xây dựng năng lực, các công cụ hữu ích và tính minh bạch trong chuỗi cung ứng đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết những rủi ro trên và giúp doanh nghiệp tận dụng được cơ hội kinh doanh có được nhờ sức ép pháp lý và đòi hỏi của người tiêu dùng IOM là một thành viên trong một cộng đồng ngày càng lớn đồng lòng hướng đến nâng cao nhận thức rằng làm điều tốt cho người lao động và cho gia đình họ cũng chính là mang lại điều tốt cho công

ty

CHÍNH SÁCH XÃ HỘI BỀN VỮNG VÀ QUAN HỆ LAO ĐỘNG CÓ TRÁCH

NHIỆM, NHỮNG YẾU TỐ CHÍNH ĐỂ NÂNG CAO CƠ HỘI TIẾP CẬN

THỊ TRƯỜNG

Ông Ian Pascoe, Giám đốc điều hành, Grant Thornton (Thái Lan), trình bày về chính

sách xã hội bền vững và quan hệ lao động có trách nhiệm với vai trò là những yếu

tố chính để mang đến cơ hội tiếp cận thị trường Những rủi ro từ nguồn cung cũng

như tuyển dụng không tuân thủ các chuẩn mực quốc tế rất đa dạng và liên quan đến

rủi ro pháp lý, tổn hại uy tín doanh nghiệp, rủi ro giao dịch, những mối đe dọa tài

chính và đầu tư và sự phát triển bền vững của doanh nghiệp Ông Ian Pascoe phân

tích một số rủi ro sau:

• Rủi ro pháp lý: Tính phức tạp từ các yêu cầu pháp lý qua vụ kiện chống lại tập

đoàn sản xuất thực phẩm có nguồn gốc từ thủy hải sản Thai Union Nguồn cung

đầu vào cho công ty chỉ có 3% là ở Thái Lan, còn lại phần lớn đến từ Việt Nam Tập

đoàn Thai Union và các công ty con tại Hoa Kỳ hiện đang phải đối mặt với vụ kiện

2 tỷ USD tại bang California do bị cáo buộc rằng họ bán cho khách hàng những

sản phẩm từ chuỗi cung ứng có yếu tố lao động cưỡng bức

• Rủi ro tổn hại uy tín: Thương hiệu là một trong những yếu tố marketing mạnh

nhất đối với doanh nghiệp và sự tổn hại về uy tín có thể làm cho giá cổ phiếu giảm

• Rủi ro giao dịch: Bởi vì nhiều điều luật và quy định ngăn cản việc gia nhập thương

mại nếu như các doanh nghiệp không thể chứng minh được sự tuân thủ, những

thực hành không có đạo đức có thể dẫn đến rủi ro giao dịch

• Tiếp cận tài chính: Các thực hành nguồn cung không theo chuẩn mực quốc tế

có thể đe dọa khả năng tiếp cận tài chính và đầu tư của doanh nghiệp Tiếp cận

tài chính giữ vai trò quan trọng đối với các doanh nghiệp và các biện pháp thẩm

BÀI THAM LUẬN CHÍNH

định cần được áp dụng để đảm bảo rằng sự đầu tư này sẽ không mang đến rắc rối cho các nhà đầu tư

• Những thách thức về năng suất lao động: Tình trạng thiếu hụt lao động cũng như thiếu hay không phù hợp về kỹ năng đã và đang làm cho cuộc cạnh tranh trong tìm kiếm người lao động và nhân tài càng căng thẳng hơn Lực lượng lao động có năng lực và tâm huyết là nhân tố quan trọng đối với tăng trưởng Các yếu tố đóng góp cho tăng trưởng không thể không kể đến việc tăng số lượng lao động và cải thiện năng suất lao động

Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề lao động di cư, công ty Grant Thornton

đã ký biên bản ghi nhớ với tổ chức IOM để bồi dưỡng kỹ năng về hỗ trợ các doanh nghiệp, tận dụng tác động tích cực của việc tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế được công nhận về tuyển dụng lao động di cư và đảm bảo rằng không có công nhân nào phải trả tiền để có chỗ làm và vì thế rơi vào thế ràng buộc bởi nợ nần Trong thỏa thuận hợp tác này, Grant Thornton và IOM cùng hỗ trợ các doanh nghiệp thành lập quỹ về thực hành tăng cường tính liêm chính chống nô lệ hóa và mua bán người, đánh giá rủi ro và đáp ứng mong đợi của các bên liên quan Theo ông Ian Pascoe, môi trường pháp lý ngày càng chặt chẽ nên được xem là một cơ hội Những doanh nghiệp Việt Nam nào chủ động đưa ra các chính sách và quy trình cần thiết sẽ mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường

TỌA ĐÀM 1: TÌM HIỂU ĐẠO LUẬT PHÒNG CHỐNG NÔ LỆ HÓA HIỆN

ĐẠI VÀ TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC XÂY DỰNG QUAN HỆ ĐỐI TÁC

VỚI KHU VỰC KINH TẾ TƯ NHÂN

Quản lý Chương trình CREST, IOM

ĐẠO LUẬT PHÒNG CHỐNG NÔ LỆ HÓA HIỆN ĐẠI CỦA ANH: CÁC TÁC ĐỘNG

VỀ MẶT PHÁP LÝ ĐẾN KINH DOANH TOÀN CẦU

Ông George Williams, luật sư của hãng luật quốc tế Hogan Lovells, trình bày tổng

quan về Đạo luật Phòng chống Nô lệ hóa hiện đại của Anh Đạo luật Phòng chống

Nô lệ hóa hiện đại năm 2015 ra đời nhằm mục đích đảm bảo rằng những chuỗi cung

ứng cho các công ty lớn không có tình trạng nô lệ hóa hiện đại và dính dáng đến “nô

lệ hóa hoặc mua bán người” được định nghĩa trong các cụm từ “nô lệ hóa; giúp việc

khổ sai, bị cưỡng bức hoặc bị buộc phải làm việc” và “mua bán người” Đạo luật này

áp dụng cho các tổ chức thương mại có a) giao dịch kinh doanh hoặc có một phần

hoạt động kinh doanh tại Anh và b) có doanh thu hàng năm ít nhất là 36 triệu bảng

Anh, yêu cầu phải có báo cáo tình trạng lao động nô lệ và mua bán người trong báo

cáo thường niên cho mỗi năm tài chính bao gồm hoạt động của tất cả các công ty

con chứ không chỉ có công ty mẹ ở Vương quốc Anh Ban Giám đốc phải phê duyệt

báo cáo trên và công bố trên website hoặc cung cấp ngay khi được yêu cầu trong

trường hợp công ty không có website Do đó, đây là văn bản pháp luật có tác động

rất sâu rộng, ngay cả đối với các doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh không quá

quy mô ở Vương quốc Anh.1

1 Các công ty có thể tham khảo hướng dẫn do Bộ Nội vụ Vương quốc Anh ban hành vào tháng

10/2015 trong đó có trình bày chi tiết nội dung các điều khoản về Phòng chống Nô lệ hóa thời hiện đại,

cùng với những chỉ dẫn khác, để hỗ trợ các công ty xử lý vấn đề nô lệ hóa hiện đại và mua bán người

trong chuỗi cung ứng của các công ty mình.

Các công ty có thể áp dụng linh hoạt những mẫu biểu và nội dung để đưa vào báo cáo theo yêu cầu của Đạo luật Phòng chống Nô lệ hóa thời hiện đại nhưng Đạo luật này cũng có liệt kê những loại thông tin nào cần thiết phải có trong báo cáo Báo cáo cần trình bày chính xác và đầy đủ các bước đã tiến hành nhằm đảm bảo rằng hoạt động của công ty cũng như chuỗi cung ứng không có tình trạng nô lệ hóa thời hiện đại Theo Khoản 54 (5), báo cáo tình trạng nô lệ hóa và mua bán người của các tổ chức phải bao gồm những thông tin về:

Khách hàng Việt Nam sẽ ngày càng đòi hỏi khắt khe hơn và họ cũng sẽ đưa ra các yêu cầu thẩm định Trong tương lai, các công ty sẽ càng chú trọng hợp tác với các nhà cung ứng Việt Nam có chuỗi cung ứng và các quy trình thẩm định nghiêm ngặt, đảm bảo tuân thủ trách nhiệm giải trình và ngăn ngừa rủi ro tổn hại uy tín

THƯƠNG MẠI, CÁC LUẬT MỚI VÀ MÔI TRƯỜNG PHÁP LÝ

Ông Tim Galvin, Trưởng Bộ phận Nhập cư và Di cư, Đại sứ quán Anh tại Hà Nội, cho rằng vấn đề nô lệ hóa là tàn tích từ quá khứ Nô lệ hóa thời hiện đại là hoạt động kinh doanh hái ra tiền tạo ra khoảng 150 tỉ USD mỗi năm Hoạt động này chỉ xếp thứ hai sau mua bán ma túy trong nhóm hoạt động bất hợp pháp

Cơ cấu tổ chức, hoạt động kinh doanh và chuỗi cung ứng của doanh nghiệp

Các rủi ro và biện pháp quản lý rủi ro

Các quy trình thẩm định được tiến hành

Các chính sách liên quan tới nô lệ hóa và mua bán người

Hiệu quả của các biện pháp phòng chống nô lệ hóa và mua bán người Tập huấn cho nhân viên

Hình 1 Thông tin trong báo cáo

Các điều luật liên quan chuỗi cung ứng như Đạo luật Phòng chống Nô lệ hóa thời

hiện đại, Đạo luật Minh bạch Chuỗi cung ứng của bang California 2010 và sự ra đời

của Đạo luật Nô lệ hóa hiện đại của Úc mang tính đột phá trong việc tăng cường tính

minh bạch

Đạo luật Phòng chống Nô lệ hóa hiện đại tập trung bảo vệ nạn nhân, kết án chung

thân người buôn nô lệ, nhận diện tội phạm bằng cách phòng ngừa và ban hành lệnh

hạn chế sự di chuyển của đối tượng tiềm năng và tăng quyền cho Tòa án Anh Đạo

luật này đã định hình vai trò của Ủy ban độc lập chống Nô lệ hóa hiện đại

Quan trọng hơn, thông qua việc yêu cầu các công ty trình ra các báo cáo thường

niên đã được cấp quản lý ký, Đạo luật Phòng chống Nô lệ hóa hiện đại đã đưa vấn

đề này vào các cuộc họp của ban giám đốc Đặc biệt dưới sự giám sát của người tiêu

dùng có đạo đức và các tổ chức phi chính phủ (NGO), các công ty được hưởng lợi từ

việc tuân thủ các luật lệ trên nhiều phương diện, từ nâng cao uy tín, có được chuỗi

cung ứng linh hoạt và ổn định cho đến cải thiện niềm tin với nhà đầu tư và mạng lưới

khách hàng do ngày càng nhiều khách hàng đòi hỏi các tiêu chuẩn đạo đức khắt khe

hơn và phải đảm bảo rằng sản phẩm họ mua không liên quan đến nạn bóc lột lao

động và nô lệ hóa Thậm chí, các doanh nghiệp không bị ràng buộc bởi điều luật này

cũng có thể bị ảnh hưởng do nhiều công ty sẽ tìm kiếm các nhà cung ứng và đối tác,

những tổ chức thực hiện các tiêu chuẩn đạo đức và tuân thủ Hiện nay, một phần

hai các tổ chức chịu tác động của luật đã công bố báo cáo và ngày càng có nhiều tổ

chức trên thế giới tự nguyện tuân thủ điều luật này Sự chuyển đổi từ thái độ lãnh

đạm sang cuộc thi đua tuân thủ là dấu hiệu rõ ràng về sự thay đổi cách tổ chức kinh

doanh để đáp ứng yêu cầu của các báo cáo trên

TẦM QUAN TRỌNG CỦA XÂY DỰNG QUAN HỆ ĐỐI TÁC VỀ CHƯƠNG TRÌNH TRÁCH NHIỆM DOANH NGHIỆP TRONG XÓA BỎ NÔ LỆ HÓA VÀ MUA BÁN NGƯỜI (CREST)

Theo ông Maximilian Pottler, Quản lý Chương trình CREST của tổ chức IOM, di cư đóng góp một phần lớn vào sự phổ biến của nạn mua bán người và cưỡng bức lao động trong các chuỗi cung ứng toàn cầu Trong khi di cư để làm việc có thể ảnh hưởng tích cực đến người lao động di cư và người thuê mướn lao động ở nước xuất

cư và nước nhập cư, số nạn nhân mua bán người được các công ty thuê mướn ngày càng tăng lên, đặc biệt là tại khu vực Châu Á - Thái Bình Dương

Trên thực tế, mặc dù Châu Á - Thái Bình Dương là khu vực kinh tế năng động với tốc

độ tăng trưởng kinh tế cao, vấn đề giảm nghèo, cải thiện điều kiện sống cũng như tính dễ tổn thương của lao động di cư vẫn còn rất trầm trọng Theo Ước tính toàn cầu về Cưỡng bức Lao động năm 2012 của ILO, lao động di cư (trong nước và ra nước ngoài) chỉ chiếm 4.4% lực lượng lao động toàn thế giới nhưng lại chiếm 44% tổng số nạn nhân lao động cưỡng bức Tính dễ tổn thương của lao động di cư xuất hiện tại giai đoạn tuyển dụng Quan trọng hơn, khi người lao động bị thu phí tuyển dụng, họ trở nên dễ tổn thương đối với nhiều hình thức lạm dụng, trong đó có ràng buộc bởi

nợ nần Tổ chức IOM phối hợp với các công ty để phân tích các khía cạnh về di cư trong chính sách và quy trình tuyển dụng cũng như đưa tuyển dụng lao động di cư vào yêu cầu thẩm định và đánh giá

Chương trình CREST của IOM xây dựng quan hệ đối tác với những công ty nào muốn tối đa hóa lợi ích từ lao động di cư trong hoạt động kinh doanh của mình và giảm nguy cơ của lạm dụng và bóc lột lao động Ví dụ, IOM phối hợp với các đối tác, như công ty IKEA, để lập sơ đồ quá trình tuyển dụng xuất phát từ nơi làm việc ngược trở

lại thời điểm họ còn ở nước xuất cư Tổ chức IOM cũng làm việc với các công ty đối

tác về tập huấn đào tạo và hỗ trợ khắc phục

Những quan hệ này giúp định hướng chính sách công ty nhằm hỗ trợ hoạt động

tuyển dụng lao động di cư có đạo đức và phòng chống bóc lột lao động nhiều hơn

Cuối cùng, những nỗ lực hợp tác này là điển hình rõ ràng của sự hợp tác đa bên giữa

các chính phủ, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội dân sự để phối hợp sâu hơn trong

các giải pháp phát triển bền vững

TỌA ĐÀM 2: CHIA SẺ KINH NGHIỆM CỦA DOANH NGHIỆP: THÁCH THỨC VÀ CƠ HỘI TRONG QUÁ TRÌNH HƯỚNG ĐẾN CÁC THỰC HÀNH QUAN HỆ LAO ĐỘNG CÓ ĐẠO ĐỨC

Thành phần tham gia:

• Alexander Christopher Falter

Tổng Giám đốc Công ty giày ECCO Việt Nam

Đại diện của ba công ty chia sẻ kinh nghiệm về quá trình hướng đến chuỗi cung ứng

sử dụng lao động có đạo đức để minh họa các khác biệt trong cách tiếp cận và các thực hành tốt nhất trong doanh nghiệp

TÍCH HỢP CHUỖI CUNG ỨNG THEO CHIỀU DỌC VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM VỀ ĐẢM BẢO TÍNH MINH BẠCH VÀ GIÁM SÁT

Sự cố sập xưởng may Rana Plaza tại Pakistan đã cướp đi sinh mạng của hơn 1.000 người là hồi chuông cảnh tỉnh cho bất kỳ thương hiệu may mặc nào nhận ra sự cần thiết của minh bạch chuỗi cung ứng, theo ông Alexander Falter, Tổng Giám đốc công

ty sản xuất và bán lẻ giày Đan Mạch ECCO Công ty ECCO hoạt động dựa trên chuỗi cung ứng tích hợp chiều dọc: Công ty ECCO không những vừa thiết kế giày vừa sở hữu, vận hành các xưởng thuộc da và nhà máy mà còn tự tiếp thị và bán sản phẩm Theo ông Alexander Falter, đối với thương hiệu tự xây dựng như ECCO, ngoài việc

ra quyết định, đảm bảo tính minh bạch và khả năng giám sát tuân thủ các tiêu chuẩn

quốc tế về quan hệ lao động cũng như quyền con người luôn đóng vai trò tiên quyết

Mặc dù công ty tự sản xuất phần lớn da thuộc và giày nhưng ECCO vẫn phụ thuộc

vào các nhà cung ứng để cung ứng dịch vụ và nguyên vật liệu Quy tắc Ứng xử của

ECCO bao gồm 10 nguyên tắc, được áp dụng cho nhân viên ECCO, các nhà cung ứng

bên ngoài và các đối tác kinh doanh Để đảm bảo thực thi các chính sách, ECCO tiến

hành đào tạo, thực hiện đánh giá nội bộ và đánh giá độc lập thường xuyên

LÀM VIỆC VỚI CÁC NHÀ CUNG ỨNG ĐỂ XỬ LÝ CÁC VẤN ĐỀ XÃ HỘI

VÀ MÔI TRƯỜNG NGÀY CÀNG SÂU SÁT

Ông Bill Watson, Giám đốc điều hành Coats Phong Phú, Việt Namvà Đặc trách Kinh

doanh tại thị trường Việt Nam, Campuchia, Hàn Quốc cho tập đoàn kinh doanh

hàng dệt may, hàng thủ công hàng đầu thế giới Coats Group cũng đồng quan điểm

về tầm quan trọng của hoạt động đánh giá và sự tham gia của nhà cung ứng Coats

không khoan nhượng đối với bất kỳ hoạt động tuyển dụng bóc lột, bao gồm lao

động trẻ em và buôn bán người Bên cạnh nghĩa vụ tuân thủ bắt buộc theo các quy

định như Đạo luật về minh bạch trong chuỗi cung ứng của bang California, Hoa Kỳ

(2010) và Đạo luật Phòng chống chế độ nô lệ hiện đại của Anh (2015), Coats xem các

tiêu chuẩn đạo đức cao giữ vai trò quan trọng trong lợi thế cạnh tranh, quan hệ đối

tác mạnh mẽ với khách hàng, tăng năng suất lao động và giữ chân người lao động

Cam kết này mở rộng ra toàn bộ chuỗi cung ứng của Coats bao gồm tự sản xuất và

cung ứng bên ngoài thông qua Quy tắc Ứng xử dành cho Nhà cung ứng Trong quá

trình thực hiện Quy tắc Ứng xử và đánh giá, Coats chú trọng sự tham gia của nhà

cung ứng và các chương trình nâng cao năng lực

Đối với Coats, Việt Nam là nước có “nguy cơ cao” vì có sự hiện diện của các rủi ro

về mua bán người, cưỡng bức lao động và ràng buộc bởi nợ nần trong các lĩnh vực

như sản xuất lương thực thực phẩm, may mặc và gia công công nghệ Theo ông Bill

Watson, trở ngại chính đối với việc thực hiện Quy tắc ứng xử tại Việt Nam là mức độ

nhận thức thấp và kiến thức hạn chế về các yêu cầu trong quan hệ lao động cũng

như năng lực hạn chế của các hệ thống quản lý

Nhờ Bộ Quy tắc ứng xử dành cho Nhà cung ứng, Coats nhắm tới mục tiêu xây dựng quan hệ đối tác nhà cung ứng bền vững Bước đầu tiên để áp dụng Quy tắc Ứng xử dành cho Nhà cung ứng là tạo điều kiện cho các nhà cung ứng có cơ hội nghiên cứu yêu cầu của Quy tắc Ứng xử, cho phép họ tự đánh giá ở những mặt được Coats ghi nhận cần cải tiến và mở các kênh liên lạc để hỏi đáp và hỗ trợ sau đó Sau đó, các nhà cung ứng sẽ được Coats và đánh giá viên bên thứ ba đánh giá sau 9 đến 12 tháng tính từ lúc có hội thảo (seminar) dành cho nhà cung ứng, dựa trên các đánh giá năng lực và quy mô của các nhà cung ứng Các cuộc tiếp xúc tiếp sau seminar nhằm mục đích tìm hiểu mức độ am hiểu của nhà cung ứng về Quy tắc ứng xử chứ không mang tính chất điều tra đánh giá Sau đó, Coats mới đánh giá và gặp gỡ tiếp để hỗ trợ các nhà cung ứng, việc này trở thành một phần trong quá trình đánh giá thường xuyên

về năng lực nhà cung ứng chú trọng khả năng cải thiện của nhà cung ứng

THÚC ĐẨY SỰ THAY ĐỔI LÂU DÀI TRONG HOẠT ĐỘNG TUYỂN DỤNG CHO CÁC CHUỖI CUNG ỨNG LAO ĐỘNG CÓ TRÁCH NHIỆM

Ông Kanwarpreet Singh, Quản lý về Tuân thủ và Chính sách Bền vững tại Việt Nam cho biết tầm nhìn của công ty IKEA là “tạo ra cuộc sống tốt đẹp hơn cho mọi người” trong đó có đồng nghiệp, khách hàng, nhà cung ứng và cộng đồng địa phương trên phương diện tác động môi trường, quyền con người, quản trị và đạo đức Các cam kết bền vững của IKEA được định hướng bởi các Mục tiêu Phát triển Bền vững và các Nguyên tắc Hướng dẫn về Kinh doanh và Nhân quyền của Liên Hợp Quốc là trường hợp điển hình nhất cho nhà bán lẻ đồ nội thất lớn nhất thế giới này bởi vì IKEA xây