QU C T C A CÁC DOANH NGHI P FDI
Chuyên nghành: K toán (K toán, Ki m toán và phân tích)
Mã s : 9340301
TÓM T T LU N ÁN TI N S KINH T
Hà N i, 2018
Trang 22
I H C KINH T QU C DÂN
Ng i h ng d n khoa h c:
1 PGS- TS Tr n M nh D ng 2 PGS- TS inh Th Mai Ph n bi n 1:
Ph n bi n 2:
Ph n bi n 3:
Lu n án đ c b o v tr c H i đ ng ch m lu n án c p Tr ng i h c Kinh t Qu c dân Vào h i: Ngày tháng n m 201
Có th tìm hi u lu n án t i:
- Th vi n Qu c gia
- Th vi n i h c Kinh t Qu c dân
Trang 3đ c đ c p qua các công trình nghiên c u c a các tác gi S khác bi t v BCTC theo chu n m c KTVN và qu c t g m hai n i dung đó là: Khác bi t v trình bày BCTC và khác bi t v các kho n m c trên BCTC (Deloitte, 2016) Trong nh ng n m qua, DN FDI t ng tr ng nhanh c v s l ng, quy mô và k t qu s n xu t kinh doanh DN FDI đóng góp ngày càng l n cho s phát tri n kinh t xã h i c a đ t n c nh gi i quy t vi c làm, t o thu nh p cho ng i lao đ ng; đóng góp l n cho ngân sách Nhà n c; nâng cao kh n ng c nh tranh và h i nh p kinh t qu c t c a Vi t Nam… (Nguy n Thành Chung, 2016) Tuy nhiên, theo k t qu kh o sát và các chuyên gia, do có s khác bi t l n v chu n m c KTVN và qu c t trong đó
có quy đ nh v BCTC, t i các DN FDI k toán l p song hành hai b BCTC,
m t b báo cáo theo chu n m c KTVN và m t b báo cáo tuân th IAS/IFRS ho c tuân th quy đ nh, ch đ k toán theo công ty m (Tr n
M nh D ng, 2016) i v i BCTC theo IAS/IFRS, có DN t l p nh ng
c ng có nh ng DN ký h p đ ng thuê công ty ki m toán đ c l p cung c p
d ch v l p BCTC Nh v y, qu là v n t n t i nh ng khó kh n đ i v i k toán t i DN FDI M t khác, gi a hai b BCTC này có s khác bi t nh t
đ nh Làm rõ s khác bi t gi a hai b báo cáo này c ng nh lý gi i sâu s c
vì sao có s khác bi t này là c n thi t
M c dù v n bi t r ng có s khác bi t v BCTC theo chu n m c KTVN và qu c t c a các DN FDI ho t đ ng kinh doanh t i Vi t Nam và
đi u này ph n nào làm c n tr đ n nhi u v n đ nh tính so sánh c a BCTC theo chu n m c KTVN, t ng gánh n ng chi phí trong vi c chuy n đ i BCTC, thuê m n l p BCTC theo IAS/IFRS; nh h ng đ n vi c cung c p thông tin theo c chu n m c KTVN và qu c t c a b ph n k toán; nh
h ng đ n môi tr ng pháp lý trong đó có môi tr ng pháp lý v k toán
V y s khác bi t này c n ph i lý gi i qua vi c tìm hi u lý do c ng nh các nhân t nh h ng đ n s khác bi t này Theo tìm hi u c a tác gi thì ch a
có công trình nào th c hi n nghiên c u m t cách toàn di n v các nhân t
nh h ng đ n s khác bi t v BCTC gi a chu n m c KTVN và qu c t
c a DN FDI trong ng c nh c a Vi t Nam
Xu t phát t s c n thi t này, tác gi ch n đ tài “Nghiên c u các
nhân t nh h ng đ n s khác bi t v báo cáo tài chính theo chu n
Trang 4m c KTVN và chu n m c k toán qu c t
+ Xác đ nh m c đ nh h ng c a các nhân t đ n s khác bi t v BCTC c a các DN FDI theo chu n m c KTVN và qu c t
+ a ra các khuy n ngh nh m gi m b t kho ng cách v s khác
bi t và t ng c ng s hòa h p gi a BCTC c a các DN FDI theo chu n m c KTVN và qu c t
3 Câu h i nghiên c u
Câu 1: Các nhân t nào nh h ng đ n s khác bi t v BCTC c a
các DN theo chu n m c KTVN và chu n m c k toán qu c t ?
Câu 2: M c đ nh h ng c a các nhân t đ n s khác bi t v BCTC c a DN FDI theo chu n m c KTVN và qu c t nh th nào?
Câu 3: Các khuy n ngh nào c n đ a ra nh m gi m b t kho ng cách khác bi t v BCTC c a các DN FDI theo chu n m c KTVN và qu c t ?
qu c t là IAS/IFRS
Ph m vi nghiên c u
+ Ph m vi v không gian:
Chu n m c KTVN và chu n m c k toán qu c t hi n hành, đang có
hi u l c và có liên quan đ n DN FDI
Các DN đ c nghiên c u là toàn b các DN FDI ho t đ ng kinh doanh t i Vi t Nam là thành viên c a công ty đa qu c gia, l p BCTC theo chu n m c KTVN và IAS/IFRS
+ Ph m vi v th i gian:
Lu n án t p trung nghiên c u chu n m c KTVN đ c ban hành t
n m 2001 đ n nay, IAS/IFRS đ c ban hành và s a đ i t 2003 đ n nay Nghiên c u s d ng BCTC và thông tin đ c các DN cung c p t n m
Trang 55 2014-2017 c a các DN trong ph m vi kh o sát D li u đ c thu th p t
T ng c c Th ng kê, T ng c c thu , websites c a các DN FDI
+ Ph m vi v n i dung:
S khác bi t v BCTC c a các DN FDI theo chu n m c KTVN và
qu c t đ c t p trung phân tích và đo l ng theo khía c nh: (i) khác bi t
v trình bày BCTC và (ii) khác bi t v các kho n m c trên BCTC
M c đ nh h ng c a các nhân t đ n s khác bi t v BCTC theo chu n m c KTVN và qu c t đ c th c hi n thông qua phân tích đ nh tính,
đ nh l ng, s d ng phân tích h i quy t ng quan D a vào k t qu nghiên
c u này, tác gi đ a ra các khuy n ngh nh m gi m s khác bi t, t ng
c ng s hòa h p gi a chu n m c KTVN và qu c t v BCTC, góp ph n thúc đ y vi c thu hút v n đ u t FDI
5 óng góp m i c a đ tài
- V lý lu n: Lu n án đã t ng h p các lý lu n liên quan đ n BCTC theo chu n m c KTVN và qu c t , s khác bi t v BCTC c a DN FDI theo chu n m c KTVN và qu c t , các nhân t nh h ng đ n s khác bi t v BCTC c a DN FDI theo chu n m c KTVN và qu c t
- V th c ti n: S khác bi t v BCTC c a DN FDI theo chu n m c KTVN và qu c t bao g m s khác bi t trình bày BCTC và kho n m c trên BCTC Có 8 nhân t tác đ ng thu n chi u đ n s khác bi t này
- xu t các khuy n ngh c th v BCTC c a các DN FDI theo
chu n m c KTVN và qu c t
6 K t c u c a đ tài
Ch ng 1: T ng quan nghiên c u
Ch ng 2: C s lý lu n v BCTC doanh nghi p và các nhân t nh
h ng đ n s khác bi t v BCTC theo chu n m c k toán Vi t Nam và
Trang 66
M c đ hòa h p c a IAS/IFRS, m c đ h i t k toán
Các nghiên c u v m c đ hòa h p c a IAS/IFRS, m c đ h i t k toán đã đ a ra mô hình gi i thích khái ni m “hòa h p”, theo đó hai d ng hòa h p là “quy đ nh” (de jure) và “th c t ” (de facto) M t khác các nghiên
c u còn xác đ nh rõ các CMKT là các y u t quy t đ nh chính đ i v i giá tr
c a s li u k toán gi a các n c; đ c p đ n quá trình hòa h p k toán qu c
t Song các nghiên c u đ u đ c th c hi n trong giai đo n kinh t th gi i
ch a phát tri n m nh, m t khác các nghiên c u còn h n ch v ph ng pháp nghiên c u, m u nghiên c u nh
IASB s d ng thu t ng “h i t ” thay th cho thu t ng “hòa h p” trong m c tiêu ho t đ ng c a mình Các nghiên c u chuy n sang s d ng khái ni m h i t nh m gia t ng tính so sánh c a các chu n m c m t m c
ch t l ng cao, cho r ng hòa h p và h i t không đ i l p v i nhau, c hai thu t ng này ph n nh quá trình phát tri n c a CMKT nh ng m c đ khác nhau Bên c nh đó, các nghiên c u khác t p trung vào kh o sát tác
đ ng c a IAS/IFRS v đo l ng và khai báo thông tin, xem xét m i quan h
gi a quá trình đ i m i kinh t Vi t Nam và c i cách k toán Vi t Nam đ
nh n đ nh các k t qu đ t đ c c ng nh tr ng i c a quá trình hòa h p k toán (Nguyen & Tran, 2012, Nguyen & Richard, 2011) Pham và c ng s
(2011) đánh giá m c đ hòa h p c a chu n m c KTVN v i IAS/IFRS, xem
xét m c đ h i t trên c s các quy đ nh (de jure) c a các chu n m c KTVN v i IAS/IFRS
S khác bi t v BCTC
Ta và c ng s (2018) đánh giá m c đ hòa h p c a chu n m c KTVN v i IAS/IFRS v l p và trình bày BCTC h p nh t là th p và m c đ hòa h p này c ng gi m trong th i gian t i
Th c tr ng BCTC c a m t s n c và các gi i pháp nh m hoàn thi n BCTC
Các nghiên c u đã đ c p đ n vi c áp d ng IAS/IFRS đ i v i h
th ng BCTC t i các qu c gia, ch ra nh ng tác d ng mà vi c áp d ng IAS/IFRS mang l i Tuy nhiên, m t s nghiên c u cho r ng IAS/IFRS có
th không phù h p v i các n c đang phát tri n do có s khác bi t v v n hóa và môi tr ng kinh t v i các n c phát tri n, có th khó v n d ng vào các n c đang phát tri n, các DN các qu c gia khi áp d ng IAS/IFRS
Trang 77 khác Lyle (2008) đánh giá ch t l ng thông tin BCTC thông qua chu i cung ng BCTC Theo tác gi , chu i cung ng BCTC liên quan đ n nhi u
ng i, nhi u quy trình thông qua quá trình l p, xác nh n, ki m tra và s
d ng BCTC T t c chu i quá trình đ t đ c ch t l ng cao s t o ra BCTC
v th c hành k toán nói chung và l p và trình bày BCTC nói riêng c p
đ v mô (nhân t chính tr , pháp lu t, v n hoá và kinh t …) ho c c p đ
vi mô (nhân t thu c v các DN, các ngành công nghi p và v n hoá c a t
ch c) ho c liên quan đ n s khác bi t v thu c tính c a ng i k toán (kinh nghi m, trình đ h c v n, kh n ng và đ ng l c) Các nghiên c u đã phân tích nh h ng c a các nhân t đ n s khác bi t v BCTC c a qu c gia v i IAS/IFRS Song các nghiên c u này còn h n ch v ph m vi nghiên c u,
m u nghiên c u; nghiên c u lý thuy t và nghiên c u th c nghi m đ trình bày, phân tích và t ng h p m t cách đ y đ các nhân t nh h ng đ n s khác bi t c p qu c gia v th c hành k toán nói chung và BCTC nói riêng Ngoài ra, ph n l n các nghiên c u này t p trung vào giai đo n ti n
h i t đã l i th i, b t ch p nh ng n l c g n đây v h i t c ng nh s phát tri n và c p nh t c a IAS/IFRS
1.2 T ng quan các nghiên c u trong n c
1.2.1 T ng quan nghiên c u v s khác bi t gi a chu n m c KTVN và qu c t
S hòa h p c a chu n m c KTVN v i IAS/IFRS, m c đ h i t
c a k toán
S hòa h p c a chu n m c KTVN v i IAS/IFRS, m c đ h i t c a
k toán và các gi i pháp hoàn thi n h th ng k toán, xây d ng CSKT, trong đó có liên quan đ n trình bày BCTC và các kho n m c trên BCTC
c ng đã đ c m t s tác gi nghiên c u: Tr n Th Giang Tân (1999), Adam
và Thùy Linh (2005), World Bank (2006), V H u c và Trình Qu c
Vi t (2008); oàn Xuân Tiên (2008) Bên c nh đó, các nghiên c u th c nghi m b c đ u đánh giá h th ng k toán Vi t Nam c ng nh m c đ h i
t c a các chu n m c KTVN: Ph m Hoài H ng (2010), Tr n Qu c Th nh (2013), Tr n H ng Vân (2014) Tuy nhiên, m u nghiên c u còn nh , m t khác có nghiên c u đ c th c hi n t i th i đi m chu n m c KTVN ch a có nhi u đ i m i, kinh t Vi t Nam ch a phát tri n m nh nh hi n nay
S khác bi t gi a chu n m c KTVN và qu c t
Trang 88
M t s công trình nghiên c u v s khác bi t gi a chu n m c KTVN
và qu c t trong đó bao g m các CSKT, s phát tri n c a k toán t i Vi t Nam trong đó bao g m các quy đ nh v trình bày BCTC, các kho n m c trên BCTC đã đ c nghiên c u: Lê M nh Hùng (2007), Tr ng Th Th y và Chúc Anh Tú (2008), Tr n Xuân Nam (2011), Tr n H i Long (2012), Tr n
M nh D ng và Nguy n Th Xuân H ng, (2015) Ngoài ra, các nghiên c u còn đ c p đ n nh h ng c a s khác bi t gi a chu n m c KTVN v i qu c
t đ n quy t đ nh đ u t , thu hút v n đ u t n c ngoài, h i nh p qu c t : Võ
Th Quý và Nguy n Th Liên H ng (2010), Hà Xuân Th ch, Nguy n Ng c
Hi p (2011), V M nh Chi n và Lê Nh Tuy n (2014) Các nghiên c u c ng
nh n m nh vi c nghiên c u, biên so n và ban hành các chu n m c KTVN
ti p theo g p r t nhi u khó kh n do có nhi u tranh lu n trái chi u v vi c th a
nh n áp d ng toàn b hay m t m c đ nào đó các IAS/IFRS, đ c bi t khía
c nh liên quan đ n FV c ng nh các công c tài chính trong th i gian g n đây th c s r t đáng đ c quan tâm: ng Ng c Hùng (2016) Theo Nguy n Công Ph ng (2017), nh ng khác bi t c b n c a h th ng k toán hi n hành
so v i h th ng k toán theo IFRS bao g m: M c tiêu c a h th ng k toán
Vi t Nam nh n m nh đ n y u t kinh t v mô c a thông tin k toán; cùng t n
t i chu n m c và ch đ k toán; duy trì nguyên t c giá g c cùng v i ng
d ng t ng ph n nguyên t c th n tr ng c ng là m t đ c thù c a h th ng k toán hi n hành; nh h ng ng tr c a thu đ i v i k toán c ng là m t truy n th ng c a th c t k toán Vi t Nam
Nh v y, k t qu các nghiên c u trên có nhi u đi m gi ng nhau: trình bày s khác bi t gi a chu n m c KTVN v i IAS/IFRS trong đó bao
g m BCTC Song, các nghiên c u trên ch s d ng ph ng pháp nghiên
c u đ nh tính đ phân tích và ph m vi nghiên c u còn h n h p
i u ki n đ Vi t Nam áp d ng IAS/IFRS
Các nghiên c u cho r ng: vi c áp d ng IAS/IFRS không ph i là hoàn toàn d dàng đ i v i các DN các qu c gia: Lê Hoàng Phúc (2011);
Th Lan H ng (2013), Thái Bá Công (2014) Ph m Hoài H ng (2014)
kh ng đ nh: Môi tr ng Vi t Nam có nhi u y u t khó kh n h n là thu n
hi u qu công ty: Nguy n Th Ph ng H ng (2016), Ph m Qu c Thu n
Trang 99 (2016) Các nhân t tác đ ng đ n chu n m c KTVN nói chung, BCTC nói riêng: Nguyên nhân tr c ti p, nguyên nhân thu c v môi tr ng k toán; đ c
đi m n n kinh t Vi t Nam; DN s có tâm lý ng i khó: Lê M nh Hùng (2007),
Lê Hoàng Phúc (2011) 4 nhân t kinh t , chính tr , pháp lý, v n hóa đ u đ c các tác gi l p lu n là các nhân t tác đ ng đ n BCTC: V H u c (1999),
T ng Th Thanh Th y (2009), Tr nh Qu c Vi t (2009), Ph m Th Thanh Hà (2009), Tr n Qu c Th nh (2013), Lê Hoàng Phúc (2014)…
b ng ph ng pháp gián ti p, đó là: o l ng thông qua nh n th c, hi u bi t
c a ng i đ c h i v s khác bi t v trình bày BCTC, kho n m c trên BCTC, đo l ng s khác bi t thông qua ph ng v n, minh h a s khác bi t này b ng nghiên c u đi n hình (case study) S khác bi t v BCTC c a
DN FDI theo chu n m c KTVN và qu c t đ c xác đ nh thông qua thang
đo Likert 5 đi m: T 1 “không khác bi t” đ n 5 “r t khác bi t” và d a vào nhi u thu c tính trong bi n ph thu c (ii) Xây d ng mô hình nghiên c u
nh m phân tích, đo l ng, ki m đ nh nh h ng c a các nhân t đ n s khác bi t v BCTC c a các DN FDI theo chu n m c KTVN và qu c t (iii)
xu t các khuy n ngh đ i v i BCTC c a các DN FDI theo chu n m c
KTVN và qu c t
CH NG 2: C S LÝ LU N V BÁO CÁO TÀI CHÍNH DOANH NGHI P VÀ CÁC NHÂN T NH H NG N S KHÁC BI T V BÁO CÁO TÀI CHÍNH THEO CHU N M C K
TOÁN VI T NAM VÀ QU C T 2.1 Gi i thi u v báo cáo tài chính
Gi i thi u v BCTC bao g m: Khái ni m, m c đích, vai trò, n i dung
c a BCTC
2.2 Báo cáo tài chính theo chu n m c k toán Vi t Nam
2.2.1 Quá trình phát tri n c a h th ng BCTC t i Vi t Nam
Quá trình phát tri n c a h th ng BCTC DN Vi t Nam bao g m các
giai đo n: Giai đo n tr c n m 1995, giai đo n t n m 1995 đ n nay
Trang 102.3 Báo cáo tài chính theo chu n m c k toán qu c t
2.3.1 Chu n m c k toán đ i v i báo cáo tài chính
Tính đ n th i đi m hi n t i, đã có 41 IAS đ c ban hành, s a đ i, b sung Trong đó, có nh ng chu n m c đã đ c thay th 17 IFRS tính đ n
th i đi m hi n t i đã đ c ban hành
CMKT đ i v i BCTC tr ng h p c a Hoa K , Pháp và EU, Trung
Qu c và m t s qu c gia ông Nam Á
2.3.2 BCTC c a doanh nghi p FDI theo chu n m c k toán qu c t
DN FDI ho t đ ng kinh doanh t i Vi t Nam đang l p 2 b BCTC:
M t b tuân th chu n m c KTVN và m t b tuân theo IAS/IFRS ho c tuân theo chu n m c mà công ty m áp d ng B BCTC tuân th chu n
m c KTVN đ c b ph n k toán c a các DN FDI l p, còn b BCTC tuân theo IAS/IFRS ho c tuân theo chu n m c mà công ty m áp d ng do b
ph n k toán c a các DN FDI l p ho c do công ty ki m toán có uy tín l p trên c s ký h p đ ng v i công ty m
2.4 S khác bi t v báo cáo tài chính theo chu n m c k toán Vi t Nam và qu c t
S khác bi t v BCTC theo chu n m c KTVN và qu c t bao g m khác bi t v trình bày BCTC và khác bi t v các kho n m c trên BCTC
(Deloitte, 2016)
2.5 Các nhân t nh h ng đ n s khác bi t gi a chu n m c k toán
Vi t Nam và qu c t v báo cáo tài chính
D a trên t ng h p các nghiên c u c trong và ngoài n c, tác gi
t ng h p thành các nhân t g m: (i) nhân t kinh t ; (ii) nhân t chính tr , (iii) nhân t pháp lý, (iv) nhân t v n hóa, (v) nhân t CMKT qu c t , (vi) nhân t đi u ki n t ch c th c hi n, (vii) nhân t k thu t nghi p v ; (viii) giáo d c, tính chuyên nghi p Các nhân t này nh h ng đ n IAS/IFRS, k toán t i các qu c gia nói chung trong đó có Vi t Nam BCTC là m t trong
nh ng s n ph m đ u ra c a k toán, vì v y, nó có nh h ng đ n BCTC
Trang 1111
2.6 C s lý thuy t liên quan đ n ch đ nghiên c u
Trong ph n này, nghiên c u trình bày b n lý thuy t, m i lý thuy t trình bày
n i dung và ng d ng c a lý thuy t vào đ tài nghiên c u
2.6 1 Lý thuy t ng u nhiên
2.6.2 Lý thuy t K toán và Ki m soát
2.6.3 Lý thuy t thông tin h u ích
ra quan đi m m i
Ph ng
v n th
Ph ng v n chính th c
Mô t
hi n t ng
Phân lo i, nhóm các hi n t ng
gi ng nhau
K t n i các hi n
t ng
Trang 1212
Quy trình nghiên c u đ nh l ng
3.2 T hu th p d li u
3.2.1 T hu th p d li u và n i dung kh o sát
Tác gi ti n hành xây d ng thang đo nháp Sau đó, tác gi ti n hành
ph ng v n đ hi u ch nh thang đo, r i xây d ng thang đo chính th c B ng
kh o sát đ c thi t k đ c g i t i các đ i t ng kh o sát Ph ng pháp thu th p d li u đ c thông qua cách phát tr c ti p, g i email và g i b ng câu h i online, thông qua công c Google Document…
N i dung kh o sát
- S khác bi t v BCTC c a các DN FDI theo chu n m c KTVN và
qu c t
- Nhân t nh h ng đ n s khác bi t v BCTC c a các DN FDI theo chu n m c KTVN và qu c t ;
Th ng kê mô t
Phân tích Cronbach’s Alpha Phân tích nhân
t EFA
H s t i nhân t Factor Loading
Ki m đ nh s khác
bi t (T Test, ANOVA)
H i quy tuy n tính đa bi n
Trang 13t và cách th c gi i quy t s khác bi t nh m t ng c ng s hòa h p gi a chu n
m c KTVN và qu c t v BCTC c a DN FDI Ph ng pháp ph ng v n đ c tác gi s d ng là ph ng v n tr c ti p, ph ng v n qua đi n tho i
3.2.4 i u tra ch n m u
Tác gi s d ng k t h p hai ph ng pháp ch n m u ph bi n hi n nay là ph ng pháp ch n m u m r ng d n và ph ng pháp ch n m u ph n
m c KTVN và qu c t
QT
Trang 1414
ch c ( KTC); giáo d c, tính chuyên nghi p (GD); chu n m c k toán qu c
t (QT); bi n ph thu c (KB): s khác bi t v BCTC c a DN FDI theo
3.4.1 ánh giá v s khác bi t v BCTC theo chu n m c KTVN và qu c t
ánh giá v BCTC c a DN FDI theo chu n m c KTVN và qu c t
4.1.1 Tình hình thu hút đ u t tr c ti p n c ngoài
Dòng v n đ u t n c ngoài vào Vi t Nam t ng t 1988 đ n 2016
4.1.2 Vai trò c a khu v c FDI
Vai trò c a khu v c FDI ngày càng l n, th hi n các n i dung sau: (i) đóng góp vào t ng tr ng kinh t ; (ii) t o vi c làm và c i thi n n ng su t
lao đ ng; (iii) thúc đ y đ u t ; (iv) đóng góp vào thu ngân sách nhà n c
4.1.4 Khái quát v doanh nghi p FDI
M t s đ c đi m v k t qu ch y u c a các DN FDI giai đo n
2000-2016 đ c T ng c c Th ng kê (2017) cung c p nh sau: DN FDI t ng