Tích hợp giáo dục phẩm chất trung thực và trách nhiệm qua dạy học tập đọc lớp 4, 5 (tt)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYÊN THỊ NGÂN TÍCH HỢP GIÁO DỤC PHẨM CHẤT TRUNG THỰC VÀ TRÁCH NHIỆM QUA DẠY HỌC TẬP ĐỌC LỚP 4, 5 Chuyên ngành: giáo dục học Giáo dục tiểu học Mã s

Trang 1

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYÊN THỊ NGÂN

TÍCH HỢP GIÁO DỤC PHẨM CHẤT TRUNG THỰC VÀ TRÁCH NHIỆM QUA DẠY HỌC TẬP ĐỌC LỚP 4, 5

Chuyên ngành: giáo dục học (Giáo dục tiểu học)

Mã số: 60 14 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC (GIÁO DỤC TIỂU HỌC)

THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS TRẦN THỊ QUỲNH NGA Demo Version - Select.Pdf SDK

Trang 2

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn thạc sĩ “Tích hợp giáo dục phẩm chất trung thực

và trách nhiệm qua dạy học Tập đọc lớp 4, 5” là công trình nghiên cứu của riêng tôi, không sao chép dưới bất kì hình thức nào Các số liệu và kết quả nghiên cứu ghi trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng và chưa từng được công bố trong một công trình nào khác

Tác giả

Nguyễn Thị Ngân

Demo Version - Select.Pdf SDK

Trang 3

Với sự hướng dẫn của TS Trần Thị Quỳnh Nga, tôi đã thực hiện và hoàn thành luận văn cao học với đề

nhiệm qua dạy học Tập đọc lớp 4, 5” Xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành, sâu sắc đến Cô, người đã chia sẻ những bài học chuyên môn quý báu, đã đồng hành trong các hoạt động khảo nghiệm thực tế và thực nghiệm sư phạm!

Xin chân thành tri ân Quý thầy cô giáo Khoa Giáo dục Tiểu học, những người đã cho tôi nguồn kiến thức hữu ích và định hướng cho quá trình nghiên cứu của tôi trong hai năm vừa qua Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu, phòng Đào tạo Sau Đại học, Đại học sư phạm - Đại học Huế đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho chúng tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Cuối cùng, xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè đồng nghiệp vì đã luôn giúp đỡ, động viên và hỗ trợ tôi

Trang 4

trong quá trình học tập, thực hiện đề tài nghiên cứu của mình

Huế, tháng 12 năm 2018

Tác giả Nguyễn Thị Ngân

Trang 5

MỤC LỤC

Trang

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC TÍCH HỢP GIÁO DỤC PHẨM

1.1.1.2 Định hướng dạy học tích hợp trong môn Tiếng Việt ở tiểu học 19 1.1.2 Giáo dục phẩm chất trung thực và trách nhiệm qua các môn học trong nhà

1.1.2.1 Định hướng giáo dục phẩm chất trung thực và trách nhiệm 21 1.1.2.2 Môn Tiếng Việt và vấn đề tích hợp giáo dục phẩm chất cho học sinh 25

1.2.1 Phân môn Tập đọc lớp 4, 5 từ điểm nhìn tích hợp giáo dục phẩm chất trung

1.2.2 Thực trạng tích hợp giáo dục phẩm chất trong giờ Tập đọc lớp 4, 5 34

Trang 6

Chương 2 BIỆN PHÁP TÍCH HỢP GIÁO DỤC PHẨM CHẤT TRUNG THỰC

VÀ TRÁCH NHIỆM CHO HỌC SINH LỚP 4, 5 QUA DẠY HỌC TẬP ĐỌC 39

2.2.1 Đảm bảo mục tiêu và yêu cầu dạy học Tập đọc lớp 4, 5 39

2.2.3 Đảm bảo tính hấp dẫn, tình vừa sức của học sinh 41

2.2.1 Vận dụng linh hoạt quy trình và phương pháp tích hợp giáo dục phẩm chất

trung thực và trách nhiệm cho học sinh lớp 4, 5 trong giờ Tập đọc 42 2.2.1.1 Xác lập quy trình tích hợp giáo dục phẩm chất trung thực và trách nhiệm

2.2.1.2 Vận dụng linh hoạt các phương pháp tích hợp giáo dục phẩm chất trung

thực và trách nhiệm cho học sinh lớp 4, 5 trong giờ Tập đọc 45 2.2.2 Tích hợp giáo dục phẩm chất trung thực và trách nhiệm cho học sinh lớp 4,

5 trong giờ Tập đọc qua tổ chức đọc hiểu và trải nghiệm 49 2.2.2.1 Tích hợp giáo dục phẩm chất trung thực và trách nhiệm qua hoạt động đọc

2.2.2.2 Tích hợp giáo dục phẩm chất trung thực và trách nhiệm qua hoạt động đọc -

2.2.2.3 Tích hợp giáo dục phẩm chất trung thực và trách nhiệm qua hệ thống câu

3.4 Kết quả thực nghiệm và một số kết luận rút ra từ thực nghiệm 66

Trang 7

3.4.1.1 Về định lượng 66

PHỤ LỤC

Trang 8

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1 Kết quả đánh giá của học sinh lớp 4, 5 Tiểu học Điền Hương 67

Trang 9

DANH SƠ ĐỒ, HÌNH

BIỀU ĐỒ

Biểu đồ 3.1 Biểu đồ so sánh kết quả đối chứng và thực nghiệm 67

HÌNH

Hình 1.1 Mô hình tích hợp theo trục kiến thức - kĩ năng 18 Hình 1.2 Các phẩm chất và năng lực cần hình thành cho học sinh 23

Trang 10

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 “Tiểu học là bậc học nền tảng trong hệ thống giáo dục quốc dân”, nền

tảng có vững chắc thì toàn hệ thống mới bền vững và phát triển hài hòa Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4 tháng 11 năm 2013 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo cũng xác lập rõ đường hướng phát triển giáo dục phổ thông: “Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học” Quan trọng nhất, trong phần giải pháp, Ban chấp hành Trung ương khoá XI đã nhấn mạnh đến việc tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể thông qua tháng 7/2017 và Dự thảo chương trình môn học được xây dựng trên cơ sở phát triển năng lực và phẩm chất người học, hài hòa đức, trí, thể, mĩ; dạy người, dạy chữ và dạy nghề Nội dung giáo dục thiết kế theo hướng tinh giản, hiện đại, thiết thực, phù hợp với lứa tuổi, trình độ và ngành nghề; tăng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Thông qua các bài học đồng thời với việc hình thành tri thức và các kĩ năng cốt lõi, các nhà giáo dục đặc biệt chú trọng giáo dục nhân cách, đạo đức, lối sống, tri thức pháp luật và ý thức công dân; tập trung vào những giá trị cơ bản của văn hóa, truyền thống và đạo lí dân tộc, tinh hoa văn hóa nhân loại

Trong hệ thống giáo dục phổ thông, môn Ngữ văn (ở tiểu học gọi là Tiếng Việt) giữ vị trí quan trọng trong việc phát triển các năng lực ngôn ngữ (đọc, viết, nghe, nói), đồng thời tích hợp hình thành ở học sinh các cảm xúc thẩm mĩ, những phẩm chất quan trọng như yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm Trước định hướng đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông hiện nay, dạy học Ngữ văn càng cần thiết phải nắm bắt những quan điểm chỉ đạo mang tính chiến lược để từng bước hoạch định nội dung dạy học phù hợp, có sự kết nối giữa hiện tại

và tương lai.Theo đó, trong giai đoạn chuyển giao này, với định hướng phát triển phẩm chất và năng lực người học, tích hợp giáo dục phẩm chất và năng lực trong môn Tiếng Việt tiểu học nói riêng, môn Ngữ văn và các môn học khác nói chung vô

Trang 11

cùng quan trọng nhằm giúp học sinh hình thành những phẩm chất tốt đẹp để trở thành người công dân độc lập, tự chủ, biết yêu thương và có tinh thần trách nhiệm

1.2 Tích hợp là một trong những quan điểm cơ bản, cốt lõi để xây dựng

chương trình Tiếng Việt tiểu học hiện hành và cũng là định hướng chiến lược trong chương trình Ngữ văn phổ thông giai đoạn sau 2018 Thông qua việc dạy tiếng mẹ

đẻ, trên nền những ngữ liệu gắn với hoạt động giao tiếp thông thường (văn bản thông tin hay văn bản nhật dụng, văn bản nghệ thuật, ), các nhà giáo dục mong đợi

sự kết nối về tâm hồn, xúc cảm, về những rung động chân thành với những trải nghiệm lí thú trong giờ học văn

Với năm phẩm chất cần hình thành trong dạy học: yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm, chương trình Tiếng Việt tiểu học hiện hành hoàn toàn

có khả năng lồng ghép để ươm dệt trong mỗi học sinh những tình cảm đẹp Lẽ tất nhiên, các phân môn Tiếng Việt đều là địa hạt lí tưởng để thực hiện hoạt động tích hợp giáo dục các phẩm chất nói trên Mặc dù vậy, với những ngữ liệu dạy học sinh động, hấp dẫn, trong đó trên 85% là văn bản nghệ thuật, Tập đọc luôn có sức hấp dẫn đặc biệt đối với trẻ Trong chương trình, sách giáo khoa Tiếng Việt 4 và 5, gắn với các chủ điểm như “Măng mọc thẳng”, “Trên đôi cánh ước mơ”, “Có chí thì nên”, “Những người quả cảm”, “Tình yêu cuộc sống” (Tiếng Việt 4); “Việt Nam -

Tổ quốc em”, “Cánh chim hoà bình”, “Con người với thiên nhiên”, “Giữ lấy màu xanh”, “Vì hạnh phúc con người”, “Người công dân”, “Vì cuộc sống thanh bình”,

“Những chủ nhân tương lai” (Tiếng Việt 5), tích hợp hình thành phẩm chất trung thực và trách nhiệm vừa có giá trị giáo dục vừa là thể nghiệm để chuẩn bị kĩ năng dạy - học theo định hướng mới giai đoạn tới

1.3 Mặc dù tích hợp không phải là quan điểm dạy học quá mới mẻ và xa lạ

nhưng những khảo nghiệm giáo dục trong suốt hành trình dài cho thấy giáo viên vẫn gặp rất nhiều khó khăn trong dạy tích hợp Giờ học đọc thường chỉ tập trung rèn luyện các kĩ năng đọc (bao gồm đọc đúng, đọc nhanh, đọc hiểu và đọc diễn cảm), ít hoặc tích hợp một cách khá khiên cưỡng giáo dục phẩm chất cho học sinh Trong khi Tập đọc là phân môn có nhiều tiềm năng cho việc tích hợp hình thành những tư tưởng, tình cảm đẹp thì các hoạt động trong giờ học chưa thật sự đạt được kì vọng như mong đợi Tính văn giảm, định hướng phát triển cảm xúc thẩm mĩ cũng chỉ

Trang 12

dừng lại ở những phân tích đơn điệu, chưa chạm được đến tâm hồn học sinh, chưa đánh thức ở các em tình yêu cuộc sống, lòng bao dung và vị tha, đặc biệt là sự trung thực và ý thức trách nhiệm với chính bản thân, với những người xung quanh hay với thiên nhiên - những phẩm chất ngày càng trở nên quan trọng đối với trẻ trong thế giới hiện đại

Từ những tiền đề lí luận và thực tiễn nêu trên, chúng tôi chọn nghiên cứu đề

tài “Tích hợp giáo dục phẩm chất trung thực và trách nhiệm qua dạy học Tập

đọc lớp 4, 5”

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

 Nhóm công trình nghiên cứu về dạy học tích hợp ở nhà trường phổ thông

Tích hợp là một khái niệm rộng, có nguồn gốc từ tiếng La tinh “integration”, được các nhà khoa học, nhà giáo dục nghiên cứu, trình bày trong khá nhiều các công trình về ngôn ngữ học, giáo dục học “Từ điển tiếng Việt” (2003, Hoàng Phê chủ biên), “Từ điển tiếng Anh” (“Oxford Advanced Learner’s Dictionary”, 2010, nhiều tác giả), “Từ điển Giáo dục học” (2011) đã tường minh thuật ngữ này theo những điểm nhìn của chuyên ngành nghiên cứu

Từ góc nhìn của lí luận dạy học, các nhà sư phạm cũng lần lượt đề cập đến tích hợp như một trong những quan điểm cơ bản để xây dựng chương trình, sách giáo khoa hay cũng đồng thời là cách thức tổ chức các hoạt động giáo dục theo hướng hiện đại Cùng với giao tiếp, tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh, tích hợp được xem là nguyên tắc cốt lõi để biên soạn chương trình, sách giáo khoa dạy học tiếng mẹ đẻ hiện hành Gắn với mỗi phân môn Tiếng Việt, các nhà giáo dục, nhà sư phạm cũng đã trực tiếp hoặc gián tiếp khẳng định vai trò của dạy học theo quan điểm tích hợp “Dạy học Tập đọc ở tiểu học” (2001) là công trình nghiên cứu chuyên sâu đề cập đến việc dạy đọc cho học sinh tiểu học, trong đó bằng những chỉ dẫn, phân tích quá trình tổ chức đọc hiểu văn bản, đọc - cảm thụ, nhà nghiên cứu Lê Phương Nga đã cho thấy tính tất yếu của đường hướng tích hợp Trong một công trình khác, tác giả Lê Phương Nga và cộng sự đã xác định rõ mục tiêu của dạy đọc ở nhà trường tiểu học, theo đó, giáo dục tư tưởng, đạo đức, tình cảm, thị hiếu thẩm mĩ cho học sinh được xem là một trong những nhiệm vụ

cơ bản, được thực hiện qua một chuỗi các hoạt động gắn kết với nhau, hàm chứa

Trang 13

lẫn nhau “Phương pháp dạy học tiếng Việt nhìn từ tiểu học” (2012) của nhóm tác giả Hoàng Hoà Bình - Nguyễn Minh Thuyết, “Lí luận dạy học Tiếng Việt ở tiểu học” (2012) của tác giả Hoàng Thị Tuyết cũng ít nhiều đề cập đến “tinh thần dạy học tích hợp” Theo Hoàng Thị Tuyết, “Tích hợp là một quan điểm (một trào lưu)

lí luận dạy học (…) Xét theo cấu tạo nội dung chương trình, tích hợp có nghĩa là

sự hợp nhất, sự hòa hợp, sự kết hợp các nội dung giáo dục có liên quan với nhau… Xét theo mục đích học tập, tích hợp có nghĩa là sử dụng kiến thức hay kĩ năng học được ở môn học này hay một phần học của môn học đó như những công cụ để nghĩa cứu hay học tập trong các môn học khác hoặc trong các phần học khác nhau của cùng một môn học” [35; tr.81]

Dạy học theo nguyên tắc tích hợp cũng là một vấn đề nghiên cứu thu hút được khá nhiều các nhà khoa học, các nhà thực hành sư phạm ứng dụng Bài viết, công trình của tác giả Nguyễn Thị Thu (2012) về “tích hợp tri thức môn Đạo đức trong dạy học các môn khác ở tiểu học: Sự đòi hỏi, khả năng và điều kiện thực hiện”, Nguyễn Hải Lê (2012) về “tích hợp các môn khoa học xã hội nhìn từ sách Tiếng Việt 3 và Đạo đức” là những minh chứng rõ nét của việc khảo cứu chương trình, nội dung dạy học, nhận hiểu đặc trưng tích hợp để trên cơ sở đó phân tích những điều kiện cơ bản giúp khai mở tri thức, hiểu biết về thế giới xung quanh và hình thành phẩm chất con người

 Nhóm công trình nghiên cứu về dạy học Tập đọc ở trường tiểu học

Từ những năm 1978, các nhà khoa học sư phạm M.K Bogoliupxkaia, V.V Septsenko trong “Đọc và Kể chuyện văn học ở vườn trẻ” đã bàn đến vai trò của đọc như một cách mang lại những giai điệu yêu thương, từng ngày một thấm vào tâm hồn trẻ nhỏ Công trình là một tập hợp phong phú những quan điểm khác nhau về dạy đọc, về vai trò của tác phẩm văn học đối với đời sống tâm hồn bạn đọc nhỏ tuổi

“Những tác phẩm văn học thiếu nhi giúp trẻ em xác lập một thái độ đối với các hiện tượng của đời sống xung quanh, đối với các hành vi của con người ( )” [4; 7], các tác giả nhận định Cũng theo M.K Bogoliupxkaia và V.V Septsenko, việc đọc các thể loại là không giống nhau, không chỉ bởi vì đặc trưng ngôn từ, ngữ điệu, tính trữ tình của thơ hay tính logic của truyện mà còn bởi mỗi dạng thức văn bản lại góp

Trang 14

Về dạy đọc, “Dạy học Tập đọc ở tiểu học” (2001) vẫn là công trình được biết đến như là kim chỉ nam của việc phát triển một trong những năng lực sử dụng tiếng Việt cơ bản Như đã nói ở trên, tác giả Lê Phương Nga bên cạnh việc xác định rõ mục tiêu, mô tả nội dung, phân tích quy trình dạy học Tập đọc còn thông qua các ví

dụ sinh động khẳng định sự tồn tại của nguyên tắc tích hợp Từ những mẫu thể nghiệm về dạy đọc, chúng tôi nhận thấy sự chuyển dẫn của tích hợp trong từng hoạt động, gắn với từng phương diện: tích hợp dạy văn với dạy tiếng, tích hợp dạy đọc với bồi dưỡng vốn sống và hứng thú, tích hợp tổ chức các hoạt động đọc với hình thành và phát triển nhân cách học sinh

Những nghiên cứu gần đây của các nhà khoa học Taffy E Raphael - Efrieda

H Hiebert (2007, Lê Công Tuấn và cộng sự dịch), Nguyễn Thị Hồng Nam - Dương Thị Hồng Hiếu (2016) về dạy học đọc, dạy học đọc hiểu là những tư liệu quý cho đề tài Nếu Taffy E Raphael - Efrieda H Hiebert chú trọng sự kết nối giữa nói, đọc và viết trong lớp học Ngữ văn hay tích hợp dạy đọc với các môn học khác thì nhóm tác giả Nguyễn Thị Hồng Nam - Dương Thị Hồng Hiếu lại nhấn mạnh rằng, trong tiến trình dạy đọc văn bản, các hoạt động tư duy và cảm xúc liên tục xảy ra, tiếp nối nhau “Liên hệ” là một cách gọi tên việc tích hợp các phẩm chất đọc với các phẩm chất nhân cách, theo đó, nói như Keene và Zimmerman, người học sẽ hiểu văn bản tốt hơn khi họ thực hiện các loại liên hệ: liên hệ với bản thân (text-to-selt), liên hệ văn bản này với văn bản khác (text-to-text), liên hệ với thế giới (text-to-world) Những trải nghiệm cá nhân gắn với những phẩm chất nhân cách cần được xem là một trong những tương tác có giá trị xảy ra trong giờ học đọc, không phải chỉ nhằm

tô đậm nó, khẳng định nó mà còn để hỗ trợ phát triển khả năng thâm nhập văn bản của bạn đọc - học sinh

 Nhóm công trình nghiên cứu về dạy học Tập đọc ở trường tiểu học

theo nguyên tắc/định hướng tích hợp

Trong bối cảnh giáo dục Việt Nam đang vận động tích cực để từng bước thực hiện công cuộc đổi mới căn bản, toàn diện, hướng tới phát triển năng lực và phẩm chất học sinh, dạy học đọc ở tiểu học cũng đang tìm kiếm những cách thức tổ chức nhằm thoả mãn nhu cầu của cộng đồng học tập “Giáo dục truyền thống đạo đức cho học sinh lớp 4, 5 qua dạy học phân môn Tập đọc” (2011, Phan Thị Thanh Hoa), “Tích hợp giáo dục phẩm chất nhân ái cho học sinh lớp 4, 5 qua dạy học Tập

Định dạng
Số trang	17
Dung lượng	542,64 KB