Ảnh hưởng của tiếp cận video đến khả năng quan sát tư duy đại số của GV tương lai (tt)

Tiếp cận từ góc độ này, THDH được hiểu là tổng thể bao gồm những hoạt động mà GV tiến hành khi dạy học như thiết kế kế hoạch bài học, dạy và quan sát, phản ánh và đánh giá và những phươn

Trang 1

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN HỮU NHANH TIẾN

ẢNH HƯỞNG CỦA TIẾP CẬN VIDEO ĐẾN KHẢ NĂNG QUAN SÁT TƯ DUY ĐẠI SỐ CỦA

GIÁO VIÊN TOÁN TƯƠNG LAI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HUẾ, 2018 Demo Version - Select.Pdf SDK

Trang 2

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN HỮU NHANH TIẾN

ẢNH HƯỞNG CỦA TIẾP CẬN VIDEO ĐẾN KHẢ NĂNG QUAN SÁT TƯ DUY ĐẠI SỐ CỦA

GIÁO VIÊN TOÁN TƯƠNG LAI

Chuyên ngành: LÝ LUẬN & PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TOÁN

Mã số: 60140111

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS NGUYỄN THỊ DUYẾN

HUẾ, 2018 Demo Version - Select.Pdf SDK

Trang 3

ii

LỜI CẢM ƠN

Đầu tiên, tôi xin gửi lời cám ơn đến quý thầy cô giáo Khoa Toán trường ĐHSP Huế

đã giảng dạy những bài học quý báu trong thời gian qua Tôi xin cám ơn Phòng Đào Tạo Sau đại học trường ĐHSP Huế đã hỗ trợ và tạo điều kiện thuận lợi trong thời gian tôi học

và làm luận văn này

Đặc biệt, tôi xin chân thành và biết ơn sâu sắc đến cô giáo TS Nguyễn Thị Duyến đã tận tình hướng dẫn, an ủi, động viên và dìu dắt tôi trong suốt thời gian qua Tôi xin trân trọng cám ơn sự hợp tác giúp đỡ nhiệt tình của các bạn sinh viên lớp toán năm 3, các GV tương lai khóa 2015 - 2019 trong thời gian tôi tổ chức làm thực nghiệm đề tài

Trong suốt quá trình làm luận văn, bản thân tôi đã cố gắng tập trung tìm hiểu, nghiên cứu và tham khảo thêm nhiều tài liệu liên quan Tuy nhiên, do bản thân mới bắt đầu trên con đường nghiên cứu khoa học, chắc chắn bản luận văn vẫn còn nhiều thiếu sót Tôi rất mong được nhận sự chỉ bảo của quý Thầy Cô giáo và sự góp ý của bạn bè, đồng nghiệp để luận văn được hoàn thiện hơn.

Cuối cùng, tôi cũng xin chần thành cám ơn gia đình, anh, chị, em và bạn bè luôn động viên, giúp đỡ để tôi hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn

Huế, ngày 10 tháng 10 năm 2018

Demo Version - Select.Pdf SDK

Trang 4

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do tôi thực hiện Các

số liệu và kết quả trình bày trong luận văn là trung thực, chưa được công bố bởi tác giả hay bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác

Tác giả

Trang 5

iv

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

GV: Giáo viên GVTTL: Giáo viên toán tương lai HS: Học sinh

THDH: Thực hành dạy học

Trang 6

DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ HÌNH VẼ

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.2 Thang mức đánh giá các bước quan sát tư duy đại số của HS 24 Bảng 3.1 Thang mức đánh giá định tính quá trình quan sát tư duy đại số của HS 37

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Các hình vẽ Trang

Hình 2.1 Quá trình quan sát tình huống dạy học (Sherin và van Es, 2002) 15

Hình 2.3 Hoạt động quan sát tư duy toán học của HS 20 Hình 2.4 Các bước quan sát tư duy đại số của HS theo tác giả 21 Hình 4.1 Phản ánh của A1 về đặc trưng của tư duy đại số ẩn chứa dưới bài

Hình 4.2 Phản ánh của A3 về đặc trưng của tư duy đại số ẩn chứa dưới bài

Hình 4.5 GVTTL A2 đề xuất cách thức dạy học đáp ứng với hiểu biết toán

Trang 7

vi

Hình 4.17 GVTTL A3 lí giải tư duy đại số và chú ý đến phương pháp giải

Trang 8

MỤC LỤC

Trang phụ bìa i

LỜI CẢM ƠN ii

LỜI CAM ĐOAN iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ HÌNH VẼ v

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ v

MỤC LỤC 1

Chương 1 ĐẶT VẤN ĐỀ 3

1.1 Quan sát thực hành dạy học toán 3

1.1.1 Khái niệm thực hành dạy học toán 3

1.1.2 Quan sát thực hành dạy học toán 4

1.3 Quan sát tư duy toán học 7

1.4 Tư duy đại số 9

1.4 Nhận xét và đặt vấn đề 10

1.5 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 11

1.5.1 Mục đích nghiên cứu 11

1.5.2 Nhiệm vụ nghiên cứu 12

1.6 Phương pháp nghiên cứu 12

1.7 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 12

1.8 Ý nghĩa của nghiên cứu 12

1.9 Cấu trúc của luận văn 13

Chương 2 QUAN SÁT VÀ PHÂN TÍCH TƯ DUY ĐẠI SỐ CỦA GIÁO VIÊN TOÁN TƯƠNG LAI 15

2.1 Một số tiếp cận về quan sát tình huống dạy học 15

2.2 Quá trình quan sát tư duy toán học của học sinh bằng tiếp cận video 18

2.2.1 Tiếp cận video 18

2.2.2 Quy trình quan sát tư duy toán học của học sinh 20

2.3 Thang mức đánh giá tư duy đại số 23

Chương 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 26

3.1 Thiết kế nghiên cứu 26

3.2 Đối tượng tham gia 26

3.3 Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu 26

3.4 Công cụ nghiên cứu 28

3.5 Một số công cụ đánh giá 36

Trang 9

2

3.6 Hạn chế của nghiên cứu 37

Chương 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 39

4.1 Phân tích quả nghiên cứu 39

4.1.1 Trích đoạn video 1 39

4.2 Ưu điểm, nhược điểm và thuận lợi, khó khăn của GVTTL khi quan sát tư duy đại số của HS 52

Chương 5 KẾT LUẬN 54

5.1 Trả lời câu hỏi nghiên cứu 54

5.2 Kiến nghị và hướng phát triển của đề tài 55

TÀI LIỆU THAM KHẢO 57

Trang 10

Chương 1 ĐẶT VẤN ĐỀ

1.1 Quan sát thực hành dạy học toán

1.1.1 Khái niệm thực hành dạy học toán

Thực hành dạy học (THDH) theo nghĩa rộng là hoạt động mà giáo viên (GV) tương lai phải trải nghiệm trong chương trình đào tạo Theo, Wallace (2015), THDH của GV tương lai là hoạt động gắn liền với trường phổ thông và được tổ chức dưới hình thức kiến tập hoặc thực tập sư phạm Khi tham gia vào trải nghiệm này, giáo viên toán tương lai (GVTTL) sẽ quan sát các giờ dạy của những GV toán giàu kinh nghiệm, sau đó sẽ tự mình giảng dạy dưới sự hướng dẫn của những GV này Đây được cho là thời điểm để GV tương lai thực hành và phản ánh về kiến thức và kinh nghiệm dạy học mà họ thu nhận được trong quá trình học ở các trường sư phạm

THDH theo nghĩa hẹp là thuật ngữ dùng để chỉ tất cả những yếu tố liên quan mật thiết đến việc dạy học một bài học cụ thể Tiếp cận từ góc độ này, THDH được hiểu là tổng thể bao gồm những hoạt động mà GV tiến hành khi dạy học như thiết kế kế hoạch bài học, dạy và quan sát, phản ánh và đánh giá và những phương tiện dạy học mà GV

sử dụng cùng với đáp ứng của học sinh (HS) trong bài học đó Trong lúc đó, việc THDH của GV được hiểu theo nghĩa hẹp hơn THDH của GV bao gồm những hoạt động mà GV tiến hành khi dạy một bài học cụ thể trên một lớp học thật sự (Nguyễn Thị Duyến, 2014) THDH toán là thuật ngữ dùng để chỉ những yếu tố cấu thành một giờ dạy toán như nội dung toán, hoạt động dạy học của GV, việc học toán của HS và các phương tiện dạy học trong giờ học đó (Robert và Hache, 2013) THDH toán được hiểu theo nghĩa hẹp bao gồm hoạt động dạy của GV và hoạt động học của HS diễn ra trong một giờ dạy học toán

Tiếp cận lý thuyết về dạy học toán và trải nghiệm thực tế là hai hoạt động cơ bản trong chương trình đào tạo GV toán (Merkley &Jacobi, 1993) Trong khi lý thuyết dạy học toán soi đường cho GVTTL THDH, các trải nghiệm thực tế hỗ trợ họ kết nối lý thuyết dạy học toán được trang bị ở trường sư phạm và thực tế dạy học toán ở trường phổ thông Vì thế, Manouchehri và Enderson (2003) cho rằng ngoài việc trang bị cho GVTTL hệ thống lý thuyết về dạy học, các chương trình đào tạo GV toán cần tập trung vào việc giúp GVTTL tiếp cận tầm nhìn mới về bản chất của việc dạy học hiệu quả môn toán bằng cách hỗ trợ họ phát triển những kỹ năng quan sát và phân tích cần

Trang 11

1.1.2 Quan sát thực hành dạy học toán

Quan sát theo nghĩa thông thường chỉ hoạt động cá nhân theo dõi một sự vật, hiện tượng nào đó Trong giáo dục, quan sát THDH là một thuật ngữ chỉ quá trình GV hoặc GV tương lai thu nhận và xử lí hệ thống “thông tin đang nở rộ” khi theo dõi hoạt động THDH Quan sát THDH không chỉ là việc quan sát các hoạt động và tương tác xảy ra trong lớp học mà còn bao gồm cả việc phản ánh, suy luận và đưa ra quyết định dựa trên những gì quan sát được (McDuffie và các cộng sự, 2014) Theo Sherin và van

Es (2005), quan sát THDH là khả năng cá nhân nhận ra những sự kiện quan trọng của một tình huống dạy học nào đó, kết nối chúng với những nguyên lí rộng hơn về việc dạy học và sử dụng kiến thức, kinh nghiệm về những tình huống dạy học cụ thể để lí giải về tình huống đó Do đó, Mason (2008) đã nhấn mạnh rằng quan sát THDH gồm hai hoạt động là chú ý và nhận thức Theo Mason (2008), GV không chỉ chú ý đến những sự kiện diễn ra trong lớp học mà còn phải lí giải, tìm kiếm ý nghĩa về những gì

mà họ quan sát được

Đối với GV đứng lớp, khả năng quan sát và lí giải về những sự kiện nảy sinh trong lớp học là mang tính phán đoán bởi vì họ phải đưa ra những quyết định tức thời liên quan đến tư duy toán học của HS và sử dụng các ý tưởng toán học mà các em đưa

ra để điều chỉnh việc dạy học diễn tiếp trong lớp học thật sự Có quá nhiều sự kiện diễn ra ở một thời điểm nào đó trong lớp học, GV cần nghiên cứu một cách cẩn thận

và nhận ra thời điểm, sự kiện mà họ cần chú ý để có những quyết định hỗ trợ việc học của HS Đối với GVTTL, những người quan sát để học về việc dạy từ các trải nghiệm xác thực, phát triển khả năng quan sát THDH có thể giúp họ học hỏi được nhiều thứ hơn từ những GV hướng dẫn bởi họ có thể thu được nhiều thông tin bổ ích từ việc quan sát THDH của những GV đó (Star và Strickland, 2008) Họ sẽ phản ánh về các THDH một cách thông thái hơn (Llinares và Valls, 2010) và đưa ra các quyết định sư phạm hiệu quả hơn khi bước vào hoạt động THDH thật sự (Sherin và van Es, 2005) Quan sát THDH là một chủ đề thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu giáo dục từ những năm 70 của thế kỷ hai mươi Với ý tưởng học để dạy từ những

Trang 12

THDH, quan sát lớp học đóng vai trò quan trọng bởi sự phong phú trong kinh nghiệm dạy học tích lũy được tùy thuộc vào mức độ GVTTL nhìn nhận các sự kiện và lý giải ý nghĩa ẩn chứa bên dưới những sự kiện đó (Sherin, Jacobs và Philipp, 2011) Sự quan tâm của các nhà giáo dục đến lĩnh vực phân tích THDH đã tạo tiền đề cho việc tiến hành các nghiên cứu liên quan đến hoạt động quan sát THDH.Trong đó, một số nghiên cứu đề cập đến những yếu tố mà GVTTL quan sát trong các THDH (Star, Lynch, & Perova, 2011; Star & Strickland, 2008), một số nghiên cứu khác lại chú ý đến cách thức mà GVTTL lí giải về những gì mà họ quan sát được (Colestock & Sherin, 2009; van Es & Sherin, 2008) bao gồm cả việc phản ánh về các chiến lược dạy học và xem xét các phương án thay thế (Santagata, Zannoni, & Stigler, 2007).Trong những năm gần đây, các nghiên cứu về quan sát THDH tập trung nhiều hơn đến khả năng quan sát của GVTTL về học toán và tư duy toán học của HS (Walkoe, 2015) Đây là một hướng nghiên cứu mới mở ra cơ hội đổi mới chương trình và cách thức đào tạo GV toán trong tương lai

Để tìm cách thức hỗ trợ GV toán phát triển khả năng quan sát khi tiếp cận các THDH và quan sát một cách có trọng tâm, các nhà giáo dục ngày càng thực hiện nhiều hơn các nghiên cứu về quan sát việc học toán của HS Các nghiên cứu này nhấn mạnh đến tầm quan trọng của việc quan sát tư duy toán học của HS trong các THDH bởi vì thúc đẩy hiểu biết toán và tư duy toán học của HS là mục tiêu cơ bản của các THDH hiệu quả (Hand, 2012; Jacobs và các đồng nghiệp, 2010; Sherin và các đồng nghiệp, 2011; Star và Strickland, 2008; van Es, 2011) Theo Jacobs, Lamb và Philipp (2010), quan sát tư duy toán học của HS là thuật ngữ chỉ quá trình GV chú ý đến tư duy toán học của HS, giải thích cách thức suy nghĩ của của các em và đưa ra cách thức đáp ứng dựa trên những gì điều mà họ đã tìm thấy Quá trình quan sát tư duy toán học của HS bao gồm ba bước cơ bản là:

Chú ý đến phương án giải quyết vấn đề của HS: GV chú ý đến những chi tiết toán học trong phương án giải quyết vấn đề mà HS đưa ra

Lí giải về hiểu biết toán của HS: Lí giải của GV về hiểu biết toán của HS phải phù hợp với các chi tiết trong phương án giải quyết vấn đề của HS và những nguyên lí

về sự phát triển hiểu biết toán của HS

Đưa ra cách thức đáp ứng với hiểu biết toán của HS: GV sử dụng những gì đã

Trang 13

6

quan sát và lí giải về hiểu biết toán của HS để quyết định cách thức đáp ứng với hiểu biểu toán của HS

Quan sát tư duy toán học của HS là một hoạt động mang tính định hướng đòi hỏi

sự tham gia tích cực của GV Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng một khi GV chú ý đến tư duy toán học của HS và đưa ra các quyết định dạy học dựa trên những gì quan sát được thì sẽ thực hiện bài học tập trung vào những gì mà HS biết và cần phải học (Amador, 2016) Với việc tập trung vào hiểu biết toán của HS đến cách thức mà các

em tiếp cận các kiến thức toán và kết nối các biểu diễn toán học với nhau, GV sẽ thực hiện được các bài học theo định hướng đổi mới trong phương pháp dạy học toán những năm gần đây là hướng đến phát triển khả năng tư duy toán học cho người học Quan sát tư duy toán học là một chủ đề ngày càng thu hút sự quan tâm nghiên cứu của nhiều nhà giáo dục toán Cộng đồng các nhà nghiên cứu giáo dục toán mong muốn tìm hiểu xem GV đã quan sát được gì và quan sát như thế nào về tư duy toán học của HS cũng như cách họ chuyển tải những gì quan sát được vào quá trình THDH trong tương lai (Star và Strickland, 2008) Nhiều nghiên cứu tập trung vào quá trình quan sát của GVTTL đã chỉ ra rằng sự phát triển trong khả năng quan sát tư duy toán học của HS phụ thuộc vào cơ hội tập trung chú ý vào tư duy toán học của các em và đưa ra sự kết nối giữa việc dạy của GV và việc học của HS trong lớp học (Jacobs và các cộng sự, 2011; van Es, 2011) Kết quả nghiên cứu của Star và Strickland (2008) chỉ ra rằng GVTTL có thể phát triển khả năng quan sát tư duy toán học của HS khi tham gia các khóa học về phát triển nghiệp vụ trong chương trình đào tạo GV toán dù họ có thể thiếu hụt các kĩ năng quan sát khi bắt đầu các khóa học này Star và Strickland (2008) còn nhận định rằng khả năng học từ việc dạy phụ thuộc phần lớn vào khả năng quan sát tư duy toán học của HS Kết quả nghiên cứu này cũng chỉ ra rằng, khả năng quan sát tư duy toán học của HS của GVTTL và GV toán có kinh nghiệm là khác nhau Chính kinh nghiệm trước đây của GVTLT với vai trò là người học toán sẽ ảnh hưởng đến cách thức và nội dung mà họ quan sát Do đó giảng viên là người cần xem xét một cách cẩn thận để tìm kiếm cách thức hỗ trợ GVTTL phát triển những kĩ năng quan sát bằng cách chuẩn bị cho họ cơ hội tiến hành hoạt động quan sát và học hỏi kĩ năng quan sát từ những người có kinh nghiệm trong lĩnh vực này khi họ tham gia các khóa học trong chương trình đào tạo GV toán McDuffie và các các cộng sự (2014) đã chỉ ra rằng nhiều GV toán chưa được

Định dạng
Số trang	21
Dung lượng	2,81 MB