- Chủ thể phát hành trái phiếu Chính phủ là Bộ Tài chính - Trái phiếu Chính phủ được phát hành cho các mục đích sau: + Đầu tư phát triển kinh tế - xã hội thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách
Trang 1MỤC LỤC
CHƯƠNG I: LÝ THUYẾT CHUNG VỀ TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ 2
1.1.Trái phiếu 2
1.1.1 Khái niệm, đặc điểm của trái phiếu 2
1.1.2 Phân loại 3
1.2.Trái phiếu Chính phủ 4
1.2.1 Khái niệm 5
1.2.2 Phân loại trái phiếu Chính phủ 5
1.2.3 Điều kiện phát hành trái phiếu chính phủ nói chung 6
1.2.4 Khả năng phát hành trái phiếu chính phủ 8
CHƯƠNG II THỰC TRẠNG VỀ ĐIỀU KIỆN VÀ KHẢ NĂNG PHÁT HÀNH TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ TẠI VIỆT NAM 10
2.1.Mục đích 10
2.2.Nguyên tắc 10
2.3.Điều kiện phát hành 10
2.4.Phân loại & Phương thức phát hành trái phiếu chính phủ 13
2.5.Trình tự phát hành trái phiếu 15
2.6.Khả năng phát hành trái phiếu chính phủ 22
CHƯƠNG III: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG PHÁT HÀNH TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ Ở VIỆT NAM 29
3.1 Biện pháp nâng cao khả năng phát hành trái phiếu chính phủ 29
3.1.1 Giải pháp lâu dài 29
3.1.2 Giải pháp ngắn hạn: 30
3.1.3 Một số kiến nghị khác: 31
3.2 Giải pháp nâng cao tính hiệu quả của thị trường trái phiếu chính phủ 32
Trang 2PHÂN TÍCH ĐIỀU KIỆN VÀ KHẢ NĂNG PHÁT HÀNH TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ LIÊN HỆ THỰC TẾ VIỆT NAM.
CHƯƠNG I: LÝ THUYẾT CHUNG VỀ TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ 1.1 Trái phiếu
1.1.1 Khái niệm, đặc điểm của trái phiếu
Trái phiếu là một chứng nhận nghĩa vụ nợ của người phát hành phải trả chongười sở hữu trái phiếu đối với một khoản tiền cụ thể (mệnh giá của trái phiếu),trong một thời gian xác định và với một lợi tức quy định
- Người phát hành có thể là doanh nghiệp (trái phiếu trong trường hợp này đượcgọi là trái phiếu doanh nghiệp), một tổ chức chính quyền như Kho bạc nhà nước(trong trường hợp này gọi là trái phiếu kho bạc), chính quyền (trong trường hợp nàygọi là công trái hoặc trái phiếu chính phủ)
- Người mua trái phiếu, hay trái chủ, có thể là cá nhân hoặc doanh nghiệphoặc chính phủ Tên của trái chủ có thể được ghi trên trái phiếu (trường hợp này gọi
là trái phiếu ghi danh) hoặc không được ghi (trái phiếu vô danh) Trái chủ là ngườicho nhà phát hành vay và họ không chịu bất cứ trách nhiệm nào về kết quả sử dụngvốn vay của người vay Nhà phát hành có nghĩa vụ phải thanh toán theo các cam kết
nợ được xác định trong hợp đồng vay
- Mệnh giá trái phiếu hay còn gọi là giá trị danh nghĩa của trái phiếu là giá trịghi trên trái phiếu Giá trị này được coi là số vốn gốc Mệnh giá trái phiếu là căn cứ
để xác định số lợi tức tiền vay mà người phát hành phải trả Mệnh giá cũng thể hiện
số tiền người phát hành phải hoàn trả khi trái phiếu đến hạn
- Lãi suất danh nghĩa: Lãi suất trái phiếu thường được ghi trên trái phiếu hoặcngười phát hành công bố được gọi là lãi suất danh nghĩa Lãi suất này được xácđịnh theo tỷ lệ phần trăm so với mệnh giá trái phiếu và cũng là căn cứ để xác địnhlợi tức trái phiếu
- Thời hạn của trái phiếu là khoảng thời gian từ ngày phát hành đến ngày ngườiphát hành hoàn trả vốn lần cuối Trái phiếu có thời hạn khác nhau, trái phiếu trunghạn có thời gian từ 1 năm đến 5 năm Trái phiếu dài hạn, có thời gian từ 5 năm trởlên
Trang 3- Kỳ trả lãi là khoảng thời gian người phát hành trả lãi cho người nắm giữ tráiphiếu Lãi suất trái phiếu được xác định theo năm, nhưng việc thanh toán lãi suấttrái phiếu thường được mỗi năm hai hoặc một lần.
- Giá phát hành là giá bán ra của trái phiếu vào thời điểm phát hành Thôngthường giá phát hành được xác định theo tỷ lệ phần trăm (%) của mệnh giá Tùytheo tình hình của thị trường và của người phát hành để xác định giá phát hành mộtcách thích hợp Có thể phân biệt 3 trường hợp: giá phát hành bằng mệnh giá (nganggiá), giá phát hành dưới mệnh giá (giá chiết khấu)và giá phát hành trên mệnh giá(giá gia tăng)
- Dù trái phiếu được bán với giá nào (ngang giá, giá chiết khấu hay giá giatăng), thì lợi tức luôn được xác định theo mệnh giá của trái phiếu và khi đáo hạn,người có trái phiếu sẽ được thanh toán theo mệnh giá của trái phiếu
1.1.2 Phân loại
Phân loại theo người phát hành
- Trái phiếu của Chính phủ: Đáp ứng nhu cầu chi tiêu của Chính phủ, chính phủphát hành trái phiếu để huy động tiền nhàn rỗi trong dân và các tổ chức kinh tế, xãhội Chính phủ luôn được coi là Nhà phát hành có uy tín nhất trên thị trường; Vìvậy, Trái phiếu Chính phủ được coi là loại chứng khoán có ít rủi ro nhất
- Trái phiếu của doanh nghiệp là những trái phiếu do doanh nghiệp nhà nước,công ty cổ phần và công ty trách nhiệm hữu hạn phát hành để tăng vốn hoạt động.Trái phiếu doanh nghiệp có nhiều loại và rất đa dạng
- Trái phiếu của ngân hàng và các tổ chức tài chính: các tổ chức này có thể pháthành trái phiếu để tăng thêm vốn hoạt động
Phân loại lợi tức trái phiếu
- Trái phiếu có lãi suất cố định là loại trái phiếu mà lợi tức được xác định theomột tỷ lệ phần trăm (%) cố định tính theo mệnh giá
- Trái phiếu có lãi suất biến đổi (lãi suất thả nổi) là loại trái phiếu mà lợi tứcđược trả trong các kỳ có sự khác nhau và được tính theo một lãi suất có sự biến đổitheo một lãi suất tham chiếu
Trang 4- Trái phiếu có lãi suất bằng không là loại trái phiếu mà người mua không nhậnđược lãi, nhưng được mua với giá thấp hơn mệnh giá (mua chiết khấu) và đượchoàn trả bằng mệnh giá khi trái phiếu đó đáo hạn.
Phân loại theo mức độ đảm bảo thanh toán của người phát hành
- Trái phiếu bảo đảm là loại trái phiếu mà người phát hành dùng một tài sản cógiá trị làm vật đảm bảo cho việc phát hành Khi nhà phát hành mất khả năng thanhtoán, thì trái chủ có quyền thu và bán tài sản đó để thu hồi lại số tiền người pháthành còn nợ Trái phiếu bảo đảm thường bao gồm một số loại chủ yếu sau:
+ Trái phiếu có tài sản cầm cố là loại trái phiếu bảo đảm bằng việc người pháthành cầm cố một bất động sản để bảo đảm thanh toán cho trái chủ Thường giá trịtài sản cầm cố lớn hơn tổng mệnh giá của các trái phiếu phát hành để đảm bảoquyền lợi cho trái chủ
+ Trái phiếu bảo đảm bằng chứng khoán ký quỹ là loại trái phiếu được bảo đảmbằng việc người phát hành thường là đem ký quỹ số chứng khoán dễ chuyểnnhượng mà mình sở hữu để làm tài sản bảo đảm
+ Trái phiếu không bảo đảm là loại trái phiếu phát hành không có tài sản làmvật bảo đảm mà chỉ bảo đảm bằng uy tín của người phát hành
Phân loại dựa vào hình thức trái phiếu
- Trái phiếu vô danh là loại trái phiếu không ghi tên của người mua và trong sổsách của người phát hành Trái chủ là người được hưởng quyền lợi
- Trái phiếu ghi danh là loại trái phiếu có ghi tên của người mua và trong sổsách của người phát hành
Phân loại dựa vào tính chất trái phiếu
- Trái phiếu có thể chuyển đổi là loại trái phiếu của công ty cổ phần mà trái chủđược quyền chuyển sang cổ phiếu của công ty đó Việc này được quy định cụ thể vềthời gian và tỷ lệ khi mua trái phiếu
- Trái phiếu có quyền mua cổ phiếu là loại trái phiếu có kèm theo phiếu chophép trái chủ được quyền mua một số lượng nhất định cổ phiếu của công ty
- Trái phiếu có thể mua lại là loại trái phiếu cho phép nhà phát hành đượcquyền mua lại một phần hay toàn bộ trước khi trái phiếu đến hạn thanh toán
1.2 Trái phiếu Chính phủ
Trang 51.2.1 Khái niệm
Trái phiếu chính phủ là những trái phiếu do Chính phủ phát hành nhằm mụcđích bù đắp thâm hụt ngân sách, tài trợ cho các công trình phúc lợi công cộng trungương và địa phương hoặc làm công cụ điều tiết tiền tệ Đặc điểm của trái phiếuchính phủ là không có rủi ro thanh toán và có độ thanh khoản cao Do đó, lãi suấtcủa trái phiếu chính phủ được xem là căn cứ chuẩn ấn định mức lãi suất của cáccông cụ nợ khác có cùng kỳ hạn
- Chủ thể phát hành trái phiếu Chính phủ là Bộ Tài chính
- Trái phiếu Chính phủ được phát hành cho các mục đích sau:
+ Đầu tư phát triển kinh tế - xã hội thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách trungương theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước;
+ Bù đắp thiếu hụt tạm thời của ngân sách nhà nước từ vay trái phiếu ngắn hạn;+ Cơ cấu lại khoản nợ, danh mục nợ Chính phủ;
+ Cho doanh nghiệp, tổ chức tài chính, tín dụng, chính quyền địa phương vaylại theo quy định của pháp luật;
+ Các mục đích khác nhằm bảo đảm an ninh tài chính quốc gia
Ngoài những đặc điểm chung của trái phiếu, trái phiếu chính phủ còn có cácđặc điểm sau:
- TPCP là loại trái phiếu có độ rủi ro thấp nhất do có nguồn Ngân sách Nhànước đảm bảo
- Quy mô phát hành và giao dịch lớn, do đó TPCP có ảnh hưởng lớn đến TTCKnói riêng và thị trường tài chính nói chung
- Chủ yếu do các trung gian tài chính nắm giữ do là công cụ an toàn, khối lượngphát hành lớn
1.2.2 Phân loại trái phiếu Chính phủ
Theo quy định tại Thông tư 01/2011/NĐ-CP ngày 05/01/2011, Trái phiếuChính phủ gồm 3 loại:
- Tín phiếu kho bạc là loại trái phiếu Chính phủ có kỳ hạn 13 tuần, 26 tuần hoặc
52 tuần và đồng tiền phát hành là đồng Việt Nam Các kỳ hạn khác của tín phiếukho bạc do Bộ Tài chính quyết định tùy theo nhu cầu sử dụng vốn và tình hình thị
Trang 6- Trái phiếu kho bạc là loại trái phiếu Chính phủ có kỳ hạn từ một (01) năm trởlên và đồng tiền phát hành là đồng tiền Việt Nam hoặc ngoại tệ tự do chuyển đổi.
- Công trái xây dựng Tổ quốc là loại trái phiếu Chính phủ có kỳ hạn từ một (01)năm trở lên, đồng tiền phát hành là đồng Việt Nam và được phát hành nhằm huyđộng nguồn vốn để đầu tư xây dựng những công trình quan trọng quốc gia và cáccông trình thiết yếu khác phục vụ sản xuất, đời sống, tạo cơ sở vật chất, kỹ thuậtcho đất nước
1.2.3 Điều kiện phát hành trái phiếu chính phủ nói chung
a Điều kiện kinh tế
Trái phiếu quốc tế của Chính phủ là sản phẩm bậc cao của nền kinh tế thị trường
Sự ra đời và phát triển của nó gắn liền với sự hình thành và phát triển của cơ chế thị trường Lịch sử đã ghi nhận một hình thức nhận nợ được ra đời đầu tiên ở thế kỷ thứVII tại ý với phương pháp giản đơn là người đi vay đưa cho người vay một tờ giấy nhận nợ trong đó có ghi rõ số tiền vay tiền lãi nếu có và ngày trả nợ tiền vay do hai bên thoả thuận tờ giấy nhận nợ đó
Đối với các quốc gia phát triển sau, phát hành trái phiếu chính phủ trên thị trường quốc tế có thể tận dụng kinh nghiệm từ những lần phát hành trái phiếu Chính phủ của các quốc gia khác để huy động vốn quốc tế hiệu quả hơn Ví dụ, nhà nước có thể cải thiện môi trường kinh tế, chính trị, pháp luật, văn hóa, xã hội… để nâng cao mức tín nhiệm của quốc gia trên trường quốc tế Các chuyên gia kinh tế cho rằng,
để phát hành trái phiếu Chính phủ của các nước đang phát triển, vấn đề hoạch định nền kinh tế và xem xét tình hình phát triển kinh tế là rất cần thiết Bởi vì, đối với nhà đầu tư quốc tế, tình hình phát triển, mức độ ổn định của các nước đang phát triển, sự biến động về kinh tế (hiện tại và tương lai) sẽ ảnh hưởng tức thì đến quyết định đầu tư của họ vào trái phiếu Chính phủ nước đó
Với một quốc gia có sự ổn định về kinh tế thì đời sống, thu nhập của toàn xã hội được nâng cao, phần tích lũy lớn dẫn đến nhu cầu đầu tư tăng cao, khi Chính phủ tiến hành thu hút vốn phục vụ cho mục đích đầu tư phát triển bằng cách phát hành
Trang 7trái phiếu Chính phủ trong nước thì các nhà đầu tư sẽ rất an tâm trong việc bỏ vốn vào đầu tư trung và dài hạn.
Việc tiến hành mua bán trái phiếu Chính phủ thường xuyên trên thị trường sơ cấp sẽgiúp cho tính thanh khoản của trái phiếu Chính phủ được nâng cao và làm nguồn vốn khả dụng của các tổ chức nắm giữ trái phiếu Chính phủ được tăng lên, từ đó tạomột khung lãi suất chuẩn cho các loại trái phiếu khác giúp các nhà đầu tư có sự lựa chọn đầu tư chính xác và hiệu quả hơn
b Điều kiện chính trị - xã hội - văn hóa
Thị trường quốc tế có độ nhạy cảm cao đối với bất kỳ sự biến đổi hay bất ổn định nào về chính trị, xã hội, văn hóa của nước phát hành trái phiếu Chính phủ Sự ổn định chính trị- xã hội là tiền đề cho sự ổn định đầu tư; người đứng đầu bộ máy nhà nước có thể ảnh hưởng tới luồng chu chuyển vốn giữa các ngành và khu vực kinh
tế Sự ổn định không chỉ dừng lại trong phạm vi lãnh thổ quốc gia mà còn là sự ổn định về chính trị của quốc gia đó trên trường quốc tế
Về chính trị - xã hội - văn hóa thế giới, khi các nhà đầu tư trên thế giới quen thuộc với trái phiếu Chính phủ thì hoạt động thị trường sẽ hiệu quả hơn
Với một nền văn hóa năng động, nắm bắt cái mới nhanh thì việc phát hành trái phiếu Chính phủ ra thị trường quốc tế cũng nhanh chóng và hấp dẫn hơn
c Điều kiện luật pháp
Các đợt phát hành trái phiếu Chính phủ trên thị trường quốc tế không có tài sản cụ thể, do đó vấn đề rủi ro là yếu tố cực kỳ quan trọng Để đảm bảo quyền lợi cho các bên liên quan cũng như xử lý các vấn đề tranh chấp, phải có những quy định cụ thể Trong phần này, cần lưu ý thêm về những quy định cụ thể về việc phát hành trái phiếu Chính phủ Các quốc gia có những điều kiện cụ thể tùy thuộc vào tình hình của từng nước nhưng luôn phải tuân thủ các thông lệ và luật pháp quốc tế
Để thị trường trái phiếu Chính phủ có thể hoạt động và phát triển được thì điều kiện trước tiên là phải có hệ thống các quy định về luật pháp đối với chính sách phát
Trang 8đối với hoạt động thị trường, cần thiết phải có sự phối hợp nhịp nhàng của các cơ quản quản lý nhà nước và đảm bảo có một khung pháp lý đầy đủ, đồng bộ và thống nhất Mỗi thay đổi chính sách có thể kéo theo tác động tốt hoặc xấu tới thị trường chứng khoán nói chung và thị trường trái phiếu chính phủ nói riêng, nhất là trong những thời điểm nhạy cảm
d Điều kiện công nghệ
Công nghệ phát triển đặc biệt là công nghệ máy tính, viễn thông đã góp phần thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của thị trường chứng khoán nói chung và thị trường trái phiếu Chính phủ nói riêng Nhờ có sự phát triển về công nghệ, những giao dịch đặt mua, khớp lệnh… của các đợt phát hành trái phiếu Chính phủ trên thế giới được thực hiện và lưu trữ một cách nhanh chóng trên phạm vi rộng lớn toàn thế giới Mọinhà đầu tư từ khắp nơi trên thế giới có thể giao dịch trái phiếu Chính phủ các nước nhanh chóng và dễ dàng
e Điều kiện con người
Con người là trung tâm của mọi giao dịch trái phiếu Đầu tiên, chính nhu cầu đầu tư
và thu hút vốn mà mọi người tụ tập cùng nhau, hình thành nên hình thái sơ khai của thị trường trái phiếu Sau đó, để tăng mức độ hiệu quả khi Chính phủ 1 nước phát hành trái phiếu ra thị trường quốc tế, xuất hiện thêm các đơn vị quản lý, giám sát,
xử phạt, các nhà bảo lãnh, các nhà tư vấn…
Từng nhóm riêng biệt này cần phải đạt được những yêu cầu nhất định theo quy địnhcủa pháp luật Nhìn chung, khi những nhóm, cá nhân có kiến thức tốt thực hiện hoặc tham gia vào quá trình phát hành trái phiếu Chính phủ của 1 nước sẽ làm cho việc phát hành trái phiếu Chính phủ hiệu quả hơn, ngược lại nếu thiếu kiến thức, sơ
ý sẽ gây ra những hậu quả nghiêm trọng
Để thị trường trái phiếu Chính phủ hoạt động một cách có hiệu quả, cần có các chính sách tạo dựng được lòng tin cho các nhà đầu tư, giảm thiểu những sự bất ổn định hay những biến động xấu của thị trường Thêm vào đó, để duy trì lòng tin của các nhà đầu tư thì các trái phiếu được phát hành phải đảm bảo và Chính phủ phải thực hiện một cách nghiêm chỉnh các cam kết với nhà đầu tư
Trang 91.2.4 Khả năng phát hành trái phiếu chính phủ
Các điều kiện trên ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phát hành trái phiếuChính phủ Khi kinh tế của 1 nước ngày càng phát triển, nhu cầu vốn trong nền kinh
tế tăng lên, cơ hội của nhiều vụ phát hành trái phiếu Chính phủ mới xuất hiện vì đây
là kênh huy động với khối lượng lớn, lãi suất ổn định, đáp ứng kỳ vọng của nhiềunhà đầu tư quốc tế Khi công nghệ phát triển, nhà đầu tư có nhiều lựa chọn bỏ vốnvào các trái phiếu Chính phủ của các nước khác nhau trên toàn thế giới, và các nước
có thể thu hút thêm nhiều vốn bên ngoài lãnh thổ thông qua phát hành trái phiếuChính phủ ra thị trường quốc tế
Trang 10CHƯƠNG II THỰC TRẠNG VỀ ĐIỀU KIỆN VÀ KHẢ NĂNG PHÁT
HÀNH TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ TẠI VIỆT NAM 2.1 Mục đích
Thị trường trái phiếu Chính phủ (TTTPCP) đóng vai trò rất quan trọng đối với sựphát triển của thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam và quy trình huy động vốncho nền kinh tế Đặc biệt, theo quy định của pháp luật hiện hành (Nghị định số01/2011/NĐ-CP) thì, trái phiếu chính phủ được phát hành nhằm các mục đích cơbản sau:
a) Đầu tư phát triển kinh tế - xã hội thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách trung ươngtheo quy định của Luật Ngân sách nhà nước;
b) Bù đắp thiếu hụt tạm thời của ngân sách nhà nước từ vay trái phiếu ngắn hạn;c) Cơ cấu lại khoản nợ, danh mục nợ Chính phủ;
d) Cho doanh nghiệp, tổ chức tài chính, tín dụng, chính quyền địa phương vay lạitheo quy định của pháp luật;
đ) Các mục đích khác nhằm bảo đảm an ninh tài chính quốc gia
2.2 Nguyên tắc
Về mặt nguyên tắc, thì việc phát hành trái phiếu chính phủ cần phải đảm bảo cácnguyên tắc sau:
- Việc phát hành trái phiếu phải đảm bảo công khai, minh bạch, công bằng
- Việc phát hành trái phiếu phải tuân thủ các quy định của Nghị định này và cácquy định khác của pháp luật liên quan
- Chủ thể phát hành trái phiếu phải đảm bảo quản lý, sử dụng vốn trái phiếu đúngmục đích, hiệu quả và bố trí nguồn vốn trả nợ đầy đủ, đúng hạn
2.3 Điều kiện phát hành
a Điều kiện kinh tế
Trang 11Hiện có khá nhiều điều kiện thuận lợi cho việc huy động trái phiếu quốc tế của ViệtNam Cụ thể, các tổ chức xếp hạng tín dụng như Moody’s, Standard&Poor và Fitchđều nhận định thời gian gần đây nền kinh tế của Việt Nam đã có những cải thiệntích cực Đặc biệt, mới đây, Moody's đã công bố xếp hạng tín nhiệm của Việt Nam
đã tiến lên một bậc (từ B2 lên B1), qua đó góp phần giúp tăng độ hấp dẫn của tráiphiếu đối với giới đầu tư trên thị trường quốc tế Theo ông Dan Svenssion, Giámđốc quản lý danh mục đầu tư tại Dragon Capital, bất chấp những bất ổn chính trịxảy ra trên toàn cầu, rất nhiều nhà đầu tư vẫn muốn mua vào trái phiếu quốc tế củaViệt Nam, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế trong nước đã trở nên ổn định hơn rấtnhiều so với những năm trước Thực tế cũng cho thấy, ngoại trừ tình hình nợ xấucòn khá cao, các chỉ số khác về kinh tế của Việt Nam như kinh tế vĩ mô, lạm phát,
dự trữ ngoại hối… trong hai năm qua đã được cải thiện rất nhiều
Trong một báo cáo mới đây, Công ty chứng khoán VPBS cũng khẳng định, đây làthời điểm thích hợp để phát hành trái phiếu USD do trái phiếu được định giá bằnglãi suất hoán đổi LIBOR cộng thêm một mức lãi suất biên Cả hai mức lãi suất nàyđều đang giảm xuống kể từ đầu năm nay Trong khi đó, theo TS Phan Minh Ngọc,Ngân hàng Sumitomo chi nhánh Singapore, nên khẩn trương tiến hành bởi lần pháthành này là có lợi, đứng từ góc độ chi phí, vì lãi suất vay nợ trên thế giới có xuhướng giảm đi do ngân hàng trung ương các nước đã và đang nới lỏng tiền tệ đểkích thích phục hồi và tăng trưởng kinh tế Đây là những yếu tố tích cực cho lãi suấttrái phiếu của Việt Nam vì với mức lãi suất chung trên thế giới giảm đi thì lãi suấttrái phiếu mà nhà đầu tư nước ngoài đòi hỏi Việt Nam phải trả sẽ phải giảm đitương ứng, cộng thêm với sự cải thiện xếp hạng tín nhiệm quốc gia của Việt Namthì lãi suất Việt Nam phải trả cho nhà đầu tư nước ngoài càng phải giảm đi so vớitrước đây Ông Alan Phạm, chuyên gia kinh tế trưởng của VinaCapital cũng chorằng, đây là thời điểm rất thích hợp để Chính phủ tái cấu trúc tỷ lệ nợ công hiện tạithông qua khoản vay mới
b Điều kiện chính trị - xã hội - văn hóa
Trang 12Việt Nam có vị trí địa lý thuận lợi cho giao thương quốc tế Đây cũng là điềukiện thuận lợi để Việt Nam tăng trưởng kinh tế khi hội nhập quốc tế Nhìn chung,điều kiện chính trị tương đối ổn định Đảng và Nhà nước đảm bảo quyền lợi cho cácnhà đầu tư, các công ty bằng quy định, cam kết cụ thể Xã hội và đời sống văn hóaViệt Nam có những thay đổi nhất định như: học tập các phương pháp quản lý, kiếnthức, thái độ làm việc mới… làm mọi người năng động, năng suất hơn tạo kiện pháttriển kinh tế.
c Điều kiện pháp lý
Các luật được thay đổi, bổ sung, thêm mới để hướng dẫn thực hiện, quản lý vàgiám sát hoạt động phát hành trái phiếu
Từ năm 2010, khung pháp lý cho hoạt động phát hành TPCP được nghiên cứu
để tiếp tục đổi mới Bộ Tài chính đã trình Chính phủ ban hành Nghị định01/2011/NĐ- CP về phát hành TPCP, trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh và tráiphiếu chính quyền địa phương, thay thế Nghị định 141/2003/NĐ-CP Văn bản này
đã tạo khung pháp lý đầy đủ để đổi mới phương pháp tổ chức phát hành, phát triểncác công cụ, sản phẩm hỗ trợ nhằm tái cấu trúc và phát triển thị trường trái phiếuphù hợp với bối cảnh kinh tế vĩ mô, hướng tới các thông lệ tốt của quốc tế
Thông tư 17/2012/TT-BTC hướng dẫn phát hành TPCP tại thị trường trongnước, do Bộ Tài chính ban hành, có nhiều điểm mới so với các quy định trước đây
về xây dựng, công bố kế hoạch phát hành, lịch biểu phát hành; sửa đổi, bổ sung cácphương thức phát hành đấu thầu và bảo lãnh; quy định thống nhất về thành viên thịtrường; quy định rút ngắn thời gian làm thủ tục đăng ký, lưu ký và niêm yết tráiphiếu…
Ngoài ra còn rất nhiều các luật và văn bản liên quan khác
Trong các văn bản này, Việt Nam quy định những điều kiện cụ thể của các đổitượng tham gia thị trường chứng khoán cũng như các hoạt động trên thị trườngchứng khoán Cụ thể, hoạt động liên quan trực tiếp đến điều kiện phát hành tráiphiếu chính phủ được quy định như sau:
Trang 13Loại trái phiếu Điều kiện
Trái phiếu Chính phủ phân theo Phạm vi phát hành
từ các nhà đầu tư quốc tế mà
không phải thông qua cách định
chế tài chính trung gian như
- Đáp ứng các điều kiện quy định tại khoản 2Điều 21 Luật Quản lý nợ công
- Có đề án phát hành trái phiếu được Chính phủphê duyệt
- Đáp ứng các điều kiện quy định tại khoản 1Điều 28 Luật Quản lý nợ công trong trườnghợp phát hành trái phiếu để cơ cấu lại danhmục nợ
- Giá trị phát hành trái phiếu Chính phủ ra thịtrường quốc tế phải nằm trong tổng hạn mứcvay thương mại nước ngoài của Chính phủhàng năm và phù hợp với chiến lược quản lý
nợ công, chương trình quản lý nợ trung hạnđược Thủ tướng Chính phủ phê duyệt
d Điều kiện con người
Để đáp ứng với nhu cầu phát triển của thị trường, các cấp chính quyền cũng
đã tiến hành những hoạt động nhằm đào tạo và nâng cao chất lượng chất lượng
Trang 14nguồn nhân lực phục vụ cho thị trường huy động vốn qua phát hành trái phiếuChính phủ cũng như các nghiệp vụ khác liên quan Cụ thể như:
- Cơ quan nhà nước, các công ty chứng khoán, ngân hàng thuê chuyên gia nướcngoài giảng dạy và tư vấn
- Các cơ sở đẩy mạnh đào tạo các cán bộ ngành tài chinh- ngân hàng Mặc dù xuhướng tăng đột biến có thể làm dư cung và chất lượng đào tạo giữa các trường khácnhau nhưng không thể phủ nhận là các kiến thức cơ bản, nâng cao đã được biết đếnnhiều hơn
2.4 Phân loại & Phương thức phát hành trái phiếu chính phủ
Nghị định số 01/2011/NĐ-CP của Chính phủ về phát hành trái phiếu Chínhphủ, trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh và trái phiếu chính quyền địa phươngchính thức có hiệu lực từ ngày 20/02/2011 thay thế cho Nghị định số 141/2003/NĐ-
CP ngày 20/11/2003 Trong Nghị định mới nay, Chính phủ đã bỏ 03 loại: Trái phiếucông trình Trung ương; Trái phiếu đầu tư; Trái phiếu ngoại tệ ra khỏi danh sách cácloại trái phiếu Chính phủ Như vậy, kể từ ngày 20/02/2011trái phiếu Chính phủ sẽchính thức gồm 3 loại: Tín phiếu kho bạc; Trái phiếu kho bạc và Công trái xây dựng
Tổ quốc
Tín phiếu kho bạc: là loại trái phiếu
Chính phủ có kỳ hạn 13 tuần, 26
tuần hoặc 52 tuần và đồng tiền phát
hành là đồng Việt Nam Các kỳ hạn
khác của tín phiếu kho bạc do Bộ
Tài chính quyết định tùy theo nhu
Trái phiếu kho bạc: là loại trái
phiếu Chính phủ có kỳ hạn từ một
1 Bán lẻ qua hệ thống Kho bạc Nhà nước
2 Đấu thầu qua thị trường giao dịch chứng
Trang 15(01) năm trở lên và đồng tiền phát
hành là đồng tiền Việt Nam hoặc
ngoại tệ tự do chuyển đổi
nguồn vốn để đầu tư xây dựng
những công trình quan trọng quốc
gia và các công trình thiết yếu khác
phục vụ sản xuất, đời sống, tạo cơ
sở vật chất, kỹ thuật cho đất nước
Công trái xây dựng Tổ quốc được pháthành theo các quy định tại Pháp lệnh số12/1999/PL-UBTVQH10 ngày 27 tháng 4năm 1999 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội
về phát hành công trái xây dựng Tổ quốc
2.5 Trình tự phát hành trái phiếu
2.5.1 Phát hành trái phiếu trong nước: Mỗi phương thức phát hành trái phiếu
Chính phủ cần tuân theo một quy trình cụ thể riêng
Phương thức Đấu thầu phát hành trái phiếu:
1 Tối thiểu năm (05) ngày làm việc trước ngày tổ chức phát hành trái phiếu, căn cứ
đề nghị của Kho bạc Nhà nước, Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội gửi thông báophát hành trái phiếu tới toàn bộ thành viên đấu thầu và công bố thông tin trên trangtin điện tử của Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội Nội dung thông báo bao gồm:a) Khối lượng và kỳ hạn trái phiếu dự kiến phát hành, trong đó nêu rõ trái phiếuđược phát hành lần đầu hay được phát hành bổ sung Đối với trường hợp trái phiếuphát hành bổ sung, thông báo phải nêu rõ điều kiện, điều khoản của trái phiếu đanglưu hành;
b) Mã trái phiếu do Trung tâm lưu ký chứng khoán cấp;
c) Ngày tổ chức phát hành, ngày phát hành, ngày đến hạn và ngày thanh toán tiềnmua đối với từng loại trái phiếu;
d) Phương thức thanh toán tiền lãi, gốc trái phiếu;
Trang 16đ) Hình thức đấu thầu;
e) Phương thức xác định kết quả đấu thầu;
g) Tài khoản nhận tiền mua trái phiếu của Kho bạc Nhà nước
2 Chậm nhất vào 2 giờ chiều ngày tổ chức phát hành, các thành viên đấu thầu gửi
Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội thông tin dự thầu theo quy trình và mẫu đăng kýđấu thầu do Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội quy định Mỗi thành viên dự thầucạnh tranh lãi suất được phép đặt tối đa năm (05) mức thầu đối với mỗi loại tráiphiếu gọi thầu, mỗi mức đặt thầu bao gồm lãi suất dự thầu (tính đến 2 chữ số thậpphân) và khối lượng trái phiếu dự thầu tương ứng
3 Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội mở thầu, tổng hợp thông tin dự thầu và gửi choKho bạc Nhà nước
4 Căn cứ vào thông tin dự thầu tổng hợp nhận từ Sở Giao dịch chứng khoán HàNội, Kho bạc Nhà nước xác định mức lãi suất phát hành đối với mỗi loại trái phiếugọi thầu và thông báo cho Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội để xác định kết quảđấu thầu theo quy định tại Điều 18 Thông tư này
5 Kết thúc phiên phát hành trái phiếu, Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội, thôngbáo kết quả đấu thầu cho Kho bạc Nhà nước, Trung tâm lưu ký chứng khoán ViệtNam và từng thành viên trúng thầu theo nội dung quy định tại Phụ lục 4 Thông tưnày và công bố kết quả đấu thầu trái phiếu trên trang tin điện tử của Sở Giao dịchchứng khoán Hà Nội
Phương thức Bảo lãnh phát hành trái phiếu
1 Trước ngày tổ chức phiên bảo lãnh phát hành tối thiểu 30 ngày làm việc, Kho bạcNhà nước thông báo trên trang tin điện tử của Bộ Tài chính, Kho bạc Nhà nước và
Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội về kế hoạch tổ chức đợt bảo lãnh phát hành tráiphiếu và việc mời đăng ký tham gia làm tổ chức bảo lãnh chính Nội dung thôngbáo bao gồm:
a) Thông tin về trái phiếu dự kiến phát hành:
Trang 17- Điều kiện, điều khoản của trái phiếu (đồng tiền phát hành, kỳ hạn, ngày tổ chứcphát hành, ngày phát hành, ngày thanh toán tiền mua trái phiếu, ngày đáo hạn tráiphiếu, tài khoản nhận tiền mua trái phiếu của Kho bạc Nhà nước, phương thứcthanh toán lãi, gốc trái phiếu, mã trái phiếu do Trung tâm lưu ký chứng khoán cấp);
- Khối lượng trái phiếu dự kiến phát hành
b) Thông tin về việc lựa chọn tổ chức bảo lãnh chính:
- Điều kiện và tiêu chuẩn đối với tổ chức bảo lãnh chính theo quy định tại Điều 21Thông tư này;
- Thời hạn, địa chỉ, mẫu và hình thức nhận đơn đăng ký trở thành tổ chức bảo lãnhchính
2 Các tổ chức đáp ứng đủ điều kiện và có nhu cầu trở thành tổ chức bảo lãnh chínhgửi hồ sơ đăng ký theo đúng quy định tại thông báo của Kho bạc Nhà nước Hồ sơđăng ký gồm:
a) Đơn đăng ký trở thành tổ chức bảo lãnh chính theo mẫu do Kho bạc Nhà nướcquy định
b) Đề xuất phương án bảo lãnh phát hành trái phiếu với các nội dung cơ bản sauđây:
- Thông tin giới thiệu về tổ chức: ngành nghề kinh doanh, tình hình tài chính, nănglực và kinh nghiệm hoạt động trong lĩnh vực bảo lãnh phát hành chứng khoán và sựtham gia trên thị trường trái phiếu;
- Phân tích, nhận định và dự báo về tình hình thị trường trái phiếu và khả năng pháthành trái phiếu theo phương thức bảo lãnh;
- Kế hoạch thực hiện đối với đợt bảo lãnh phát hành dự kiến: dự kiến thành viên tổhợp bảo lãnh, cách thức, thời gian triển khai thực hiện, dự kiến về khối lượng, lãisuất phát hành và đề xuất mức phí dự kiến;
- Các cam kết của tổ chức bảo lãnh chính