Tác giả đã trải lòng mình ra sao, những tình cảm ấy được thể hiện như thế nào, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu qua một văn bản rất đặc sắc: Văn bản “Mùa xuân của tôi” GV: Trước khi
Trang 1GIÁO ÁN:
Ngữ văn 7 – Tiết 63: Văn bản: MÙA XUÂN CỦA TÔI
(Vũ Bằng)
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
- Cảm nhận được tình yêu quê hương của một người miền Bắc sống ở miền Nam qua lối viết tùy bút tài hoa, độc đáo
1 Kiến thức
- Một số hiểu biết bước đầu về tác giả Vũ Bằng
- Cảm xúc về những nét riêng của cảnh sắc thiên nhiên, không khí mùa xuân Hà Nội, về miền Bắc qua nỗi lòng “sầu xứ”, tâm sự day dứt của tác giả
- Sự kết hợp giữa miêu tả và biểu cảm; lời văn thấm đẫm cảm xúc trữ tình, dạt dào chất thơ
2 Kĩ năng
- Đọc – hiểu văn bản tùy bút
- Phân tích áng văn xuôi trữ tình giàu chất thơ, nhận biết và làm rõ vai trò của các yếu tố miêu tả trong văn bản biểu cảm
3 Thái độ
- Trân trọng những nỗi niềm sâu kín của tác giả
- Thêm yêu quê hương, đất nước
4 Năng lực
- Năng lực tự học
- Năng lực cảm thụ 1 số chi tiết hay trong bài
- Năng lực sáng tạo
B CHUẨN BỊ:
- Giáo viên:
+ Chuẩn bị 1 số bài hát: “Mùa xuân đầu tiên” của cố nhạc sĩ Văn Cao “Gửi nắng cho em” – Phạm Tuyên.
+ Soạn bài: giáo án điện tử
- Học sinh: Chuẩn bị kĩ bài trước khi đến lớp
C TIẾN TRÌNH HOẠT ĐỘNG
1 Ổn định tổ chức(1’)
2 Kiểm tra bài cũ(0’)
3 Bài mới(35’)
GV cho HS nghe bài hát “Mùa xuân của tôi’ của cố nhạc sĩ Văn Cao
? Các em vừa được nghe bài hát “Mùa xuân của tôi” của cố nhạc sĩ Văn Cao Bài
hát ấy gợi lên trong các em những cảm xúc gì?
Các em ạ, mùa xuân với vẻ đẹp riêng của nó đã trở thành nguồn cảm hứng bất tận của thi ca Nếu như cố nhạc sĩ Văn Cao đem mùa xuân đến cho chúng ta với
Trang 2những giai điệu ngọt ngào, du dương thì nhà văn Vũ Bằng cũng viết về mùa xuân
ấy nhưng lại gợi lên trong lòng bạn đọc những rung cảm sâu xa, những dịu dàng trìu mến đến kì lạ Đó là tình yêu dành cho mùa xuân của Bắc Việt Tác giả đã trải lòng mình ra sao, những tình cảm ấy được thể hiện như thế nào, cô trò chúng ta sẽ
cùng nhau tìm hiểu qua một văn bản rất đặc sắc: Văn bản “Mùa xuân của tôi”
GV: Trước khi tìm hiểu một cách chi tiết và cụ
thể, cô trò ta cùng tìm hiểu những nét khái quát
nhất về tác giả và tác phẩm
? Qua sự chuẩn bị bài ở nhà, em hãy trình bày
đôi nét hiểu biết của mình về tác giả Vũ Bằng?
- HS trả lời những hiểu biết về tác giả Vũ Bằng
GV chiếu chân dung tác giả Vũ Bằng
GV: Nhận xét về tác giả Vũ Bằng nhà văn Tạ
Tỵ gọi ông là “Người trở về từ cỗi đam mê” bởi
Vũ bằng có một niềm đam mê rất lớn với
nghiệp văn và viết lách Và phải chăng chính
những đam mê đó đã khiến cho văn chương của
Vũ Bằng luôn có một nét riêng và có ảnh hưởng
không nhỏ đến các tác giả khác
GV: Vậy trong văn bản “Mùa xuân của tôi” có
những nét riêng ấy không, để trả lời được câu
hỏi đó, trước hết cô trò ta phải tìm hiểu đôi nét
khái quát về văn bản
?Dựa vào nội dung đã chuẩn bị ở nhà, em hãy
cho biết văn bản”Mùa xuân của tôi” được trích
từ tác phẩm nào?
GV chiếu và giới thiệu về tác phẩm “Thương
nhớ mười hai”
GV: Thương nhớ mười hai là tập tùy bút được
đánh giá là một trong những tác phẩm đặc sắc
nhất trong sự nghiệp văn chương của Vũ Bằng
Ông viết tác phẩm bày vào những năm ông sống
ở Sài Gòn trong hoàn cảnh đất nước bị chia cắt
I.Giới thiệu chung 1.Tác giả
- Vũ Bằng (1913-1984) là một nhà báo gì dặn và là cây bút viết văn có sở trường về truyện ngắn, tùy bút và kí
- Là nhà văn hoạt động rất sôi nổi và có nhiều đóng góp cho nền văn học hiện đại VN
- Năm 2007, Vũ Bằng được nhà nước truy tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học và nghệ thuật
2 Tác phẩm
- Văn bản “Mùa xuân của tôi”
được trích từ chương một
“Tháng giêng mơ về trăng non rét ngọt” thuộc tập tùy bút
“Thương nhớ mười hai”
Trang 3Nhà văn đã gửi vào những trang sách tất cả
niềm thương nỗi nhớ quê hương da diết, nỗi nhớ
gia đình và niềm mong mỏi đất nước được hòa
bình thống nhất Tác phẩm gồm 12 chương mỗi
chương là một tháng trong năm và với mỗi
tháng tác giả lại tìm được một nét đặc trưng
trong cảnh sắc, sinh hoạt, phong tục hay những
món ăn đặc trưng riêng của quê mình Thương
nhớ mười hai được đặt bút từ tháng giêng năm
1960 và đến năm 19971 tác phẩm mới hoàn
thành Chỉ điều đó thôi cũng đủ cho người đọc
thấy được những tâm huyết mà Vũ Bằng dành
cho tác phẩm
GV: Có thể các em chưa đọc tác phẩm này
nhưng hy vọng rằng sau khi hiểu được đôi nét
về tác phẩm, các em hãy tìm đọc cuốn sách ấy
Cô tin cuốn sách sẽ đem lại cho các em rất
nhiều cảm xúc
GV: Tại sao cô có thể khẳng định như vậy,
chúng ta hãy cùng nhau tìm hiểu một phần thôi
của thiên tùy bút “Thương nhớ mười hai” để tìm
câu trả lời nhé
?Trước khi đọc văn bản, em hãy cho biết
phương thức biểu đạt chính của văn bản này là
gì?
->Văn bản biểu cảm
?Với một văn bản biểu cảm, theo em chúng ta
có thể đọc với giọng đọc như thế nào?
GV: Với một văn bản biểu cảm, các em cần đọc
chậm rãi, sâu lắng, mềm mại, làm sao đọc mà
phải thể hiện được nỗi niềm thương nhớ bâng
khuâng
GV gọi một học sinh đọc, học sinh khác nhận
xét và nếu cần GV có thể đọc lại
II Đọc hiểu văn bản 1.Đọc và tìm hiểu chú thích
Trang 4GV: Về các chú thích, các em có thể tự tìm hiểu
trong SGK, ở đây cô xin nhấn mạnh thêm hai
chú thích đó là “đêm xanh” và “nhụy hãy còn
phong”
- Đêm xanh: đêm có trăng và bầu trời trong sáng
không có mây
- Nhụy vẫn còn phong: nhụy hoa vẫn còn chụm
lại, chưa nở hết ra
?Tiếp theo chúng ta sẽ chia bố cục của văn bản
Từ việc chuẩn bị bài ở nhà, em hãy chia bố cục
của văn bản này và nêu nội dung của từng
phần?
GV: Vậy từng phần của văn bản có gì đặc sắc
chúng ta sẽ cùng trao đổi và tìm hiểu ở phần
tiếp theo
GV chiếu đoạn văn đầu tiên của văn bản
GV: ở phần đầu của văn bản, tác giả khẳng
định: “Tự nhiên ….lạ hết”
?Em có nhận xét gì về cách dùng từ ở những
câu văn đầu tiên này? Cách dung từ như thế
giúp em cảm nhận được điều gì?
? Và để nhấn mạnh tình cảm ấy, tác giả viết tiếp
2 Bố cục
- 3 phần:
+ P1: Từ đầu đến “mê luyến mùa xuân” => Tình cảm của
con người đối với mùa xuân
+ P2: Tiếp theo đến “mở hội liên hoan” => Cảnh sắc và không
khí mùa xuân Hà Nội và miền Bắc
+ P3: Còn lại => Vẻ đẹp riêng của mùa xuân miền Bắc từ sau ngày rằm tháng giêng
3 Phân tích a)Tình cảm của con người đối với mùa xuân
- Tự nhiên như thế: ai cũng chuộng mùa xuân Mà tháng giêng là tháng đầu của mùa xuân, người ta càng trìu mến, không có gì lạ hết.
+ Các từ có tính chất hiển nhiên
(tự nhiên như thế, không có gì lạ hết…), các động từ giàu giá trị biểu cảm (chuộng, trìu mến)
=>Tình cảm với mùa xuân là điều rất hiển nhiên, không có gì lạ
Trang 5“Ai bảo được non đừng thương nước, bướm
đừng thương hoa, trăng đừng thương gió; ai
cấm được trai thương gái, ai cấm được mẹ yêu
con; ai cấm được cô gái còn son nhớ chồng thì
mới hết được người mê luyến mùa xuân.”.
? Em nhận ra những thủ pháp nghệ thuật nào
được sử dụng trong câu văn trên
?Với những thủ pháp nghệ thuật như thế, theo
em đoạn văn trên muốn nhấn mạnh điều gì?
GV: Ở đây, các em có thể đặc biệt chú ý hơn
đến các hình ảnh sóng đôi mà tác giả sử dụng
Non soi bóng nước, bướm làm đẹp cho hoa, đặc
biệt tình cảm mẹ - con thì không ai có thể chia
cắt được Mượn tình cảm ấy để so sánh với tình
yêu của con người dành cho mùa xuân là chúng
ta đã đủ hiểu tình cảm ấy tha thiết mãnh liệt
như thế nào
GV: Có thể thấy rằng ngay từ những câu văn
đầu tiên tác giả đã cho người đọc hiểu được tình
cảm của con người đối với mùa xuân, và chắc
chắn đó cũng là tình cảm của tác giả.Từ tình
cảm chung ấy, Vũ Bằng bộc lộ những tình cảm
riêng của mình với mùa xuân đất Bắc
? Tình cảm ấy được bộc lộ qua đoạn văn nào?
=> “Tôi yêu sông xanh, núi tím; tôi yêu đôi mày
ai như trăng mới in ngần và tôi cũng xây mộng
ước mơ, nhưng yêu nhất mùa xuân không phải
vì thế.”
- Ai bảo được non đừng thương nước, … người mê luyến mùa xuân
+ Câu văn dài, biện pháp tu từ
điệp ngữ (điệp lại cấu trúc “ai bảo được… đừng thương; ai cấm được”)
+ các hình ảnh sóng đôi( non – nước, bướm – hoa, gió – trăng, gái – trai, mẹ - con)
+ Các từ ngữ biểu lộ tình cảm
trực tiếp (thương, nhớ, mê luyến)
=>Càng nhấn mạnh tình cảm của con người đối với mùa xuân, tình cảm ấy là tự nhiên, không ai
có thể cấm đoán được
b)Cảnh sắc và không khí của mùa xuân đất Bắc
Trang 6GV: Không phải vì thế, vậy thì vì điều gì chúng
ta sẽ tiếp tục tìm hiểu ở phần (b)
GV chiếu đoạn văn “Mùa xuân của tôi… thơ
mộng”
GV: Khoan hãy bàn về cảnh sắc và không khí
của mùa xuân đất Bắc, các em hãy chú ý vào
đầu đoạn văn và cho biết những nhận xét của
mình về cách gọi tên mùa xuân của tác giả?
Gv: Phải chăng vì qua yêu mùa xuân nên tác giả
tự nhận mùa xuân là của riêng mình?
?Vậy điều gì khiến tác giả yêu mùa xuân của Hà
Nội đến vậy? Các em hãy chú ý vào những câu
văn tiếp theo và phát hiện biện pháp tu từ nào đã
được sử dụng?
?Và sau mỗi điệp từ “có” ấy thì những hình
ảnh, âm thanh nào được mở ra
GV: Chỉ với một câu văn mà khung cảnh mùa
xuân ở miền Bắc đã hiện ra một cách đầy đủ và
rõ nét Khung cảnh ấy được tái hiện qua hàng
loạt các hình ảnh “Mưa riêu riêu” là mưa
phùn, mưa bụi, mưa như rắc bột tạo cho đất trời
cái cảm giác mang mang, huyền ảo Còn “gió
lành lạnh” là cái gió hơi se lạnh làm cho bầu
không khí đậm đà hơn
GV: Không chỉ là những hình ảnh, nói về mùa
xuân của Bắc Việt, tác giả còn nhắc đến những
âm thanh Đó là tiếng nhạn kêu trong đêm xanh,
tiếng trống chèo vọng lại từ những thôn xóm xa
xa hay tiếng hát của cô gái đẹp như thơ mộng.
- Mùa xuân của tôi – mùa xuân Bắc Việt, mùa xuân của Hà Nội
- Mùa xuân của tôi => cách gọi
thể hiện sự sở hữu thuộc về một người, một vùng miền cụ thể => cho thấy tình yêu, niềm tự hào
về mùa xuân quê hương mình
- Biện pháp tu từ điệp ngữ: có, mùa xuân
- Hình ảnh : Mưa riêu riêu, gió lành lạnh
- Âm thanh: Tiếng nhạn kêu…, tiếng trống chèo…, tiếng hát huê tình của cô gái đẹp như thơ mộng
Trang 7GV chiếu tranh
?Em hãy quan sát bức tranh dưới đây và cho
biết bức tranh mô tả nét sinh hoạt văn hóa nào?
- Hát chèo
GV: Tiếng trống chèo: là đặc trưng cho sinh
hoạt văn hóa riêng của đất Bắc mà miền Nam
không thể có Phải chăng vì thế nó trở thành nỗi
ám ảnh day dứt khôn nguôi trong lòng tác giả
suốt những năm ông sống ở mảnh đất Sài Gòn?
? Vậy qua đây, em hãy cho biết mùa xuân Bắc
Việt được đặc trưng bởi điều gì?
GV: Đúng như vậy, mùa xuân của Hà Nội mang
những nét đặc trưng bởi tiết trời và những nét
sinh hoạt văn hóa truyền thống- những điều nơi
khác không thể có Nhưng còn có điều gì đặc
biệt nữa, các em hãy tiếp tục chú ý những đoạn
văn tiếp theo
GV chiếu đoạn văn “Người yêu cảnh … Căm
căm nữa”
?Em hãy theo dõi vào đoạn văn trên và cho biết
tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì?
? Biện pháp nghệ thuật đó cho em cảm nhận
được điều gì và mùa xuân của Bắc Việt?
?và mùa xuân đã khơi dậy trong thiên nhiên và
con người điều gì?
=> Đây chính là những nét đặc trưng của mùa xuân Bắc Việt
Đó chính là tiết trời và những nét sinh hoạt văn hóa truyền thống mang đậm bản sắc dân tộc
- So sánh :
+ “…êm ái như nhung, +… cũng như lòng mình say sưa một cái gì đó,
+ … nhựa sống …căng lên như máu căng lên trong lộc của loài nai…
- Các từ ngữ giàu giá trị biểu cảm (êm ái, say sưa, phát điên lên…)
- Các từ láy giàu sức gợi (mang mang, ti ti, nhảy hót…)
=>Mùa xuân Bắc Việt có một sức sống mãnh liệt
=>Mùa xuân đã khơi dậy sức sống tràn trề lên thiên nhiên, cảnh vật và với cả con người nên người ta như thấy mình trẻ
ra, như say sưa, êm ái; người ta lại thèm khát yêu thương thực
Trang 8GV: Mùa xuân thật kì diệu, nó đem đến biết bao
cảm xúc, làm cho mọi vật và cả con người đều
cảm thấy hồi sinh Ai nấy đều như thấy mình trẻ
ra dẫu rằng đã bước sang một tuổi mới
? Còn em thì sao, mùa xuân đem đến cho em
điều gì đặc biệt?
HS tự bộc lộ
GV chiếu bức tranh
?Theo em đoạn văn nào mô tả bức tranh?
HS trả lời
?Bức tranh gợi ra không khí gì? Và sống trong
không khí ấy em thường có cảm xúc như thế
nào?
HS tự bộc lộ
? Vậy mùa xuân còn có ý nghĩa gì với đời sống
của những người con đất Bắc?
? Vậy từ những gì chúng ta vừa tìm hiểu, em có
cảm nhận như thế nào về không khí và cảnh sắc
mùa xuân ở miền Bắc?
?Thông qua đó, em có cảm nhận như thế nào về
tác giả?
GV: Mùa xuân là thế, luôn đem đến những điều
tuyệt vời nhất thế nhưng thời gian thì cứ lạnh
lùng trôi Xuân Diệu đã từng phải thốt lên rằng:
“Xuân đương tới nghĩa là xuân đương qua
Xuân còn non nghĩa là xuân sẽ già”
Vừa mới tết đó mà thoắt một cái đã là rằm tháng
sự
- “Nhang trầm đèn nến … liên hoan”
=>Xuân về - tết đến khiến cho lòng người vui hơn, cảm thấy
ấm láp lạ thường
Kết luận: Bằng biện pháp tu từ
so sánh, điệp ngữ, các từ ngữ hình ảnh chọn lọc, Vũ Bằng đã giúp người đọc cảm nhân được
về Mùa xuân đất Bắc với những nét đặc trưng riêng Chính mùa xuân đã làm thiên nhiên bừng tỉnh, làm con người thấy mình trẻ hơn, vui hơn và ấm áp lạ lùng
=>Tác giả: Yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống, tinh tế nhạy cảm và
có tình yêu tha thiết với mùa xuân Hà Nội
c) Mùa xuân sau ngày rằm tháng giêng
- Tình cảm được biểu lộ trực
tiếp (đẹp quá đi, mùa xuân ơi …
Trang 9giêng Vậy mùa xuân sau rằm tháng giêng có gì
đặc biệt chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu ở phần
(c)
GV chiếu 3 đoạn văn cuối
? Hãy quan sát vào đoạn văn và cho biết những
nhận xét của mình về cách biểu lộ tình cảm của
tác giả? Cách biểu lộ tình cảm như thế giúp em
cảm nhận được điều gì trong tình cảm của tác
giả
GV: Ở phần này các em sẽ cùng nhau thảo luận
và tìm ra các chi tiết, hình ảnh miêu tả không
khí của cảnh sắc thiên nhiên và sinh hoạt của
con người từ sau ngày rằm tháng giêng
? Những hình ảnh đó giúp em cảm nhận được
điều gì về cảnh sắc của mùa xuân sau ngày rằm
tháng giêng?
GV: Trong những hình ảnh trên, hình ảnh nào
khiến em ấn tượng nhất? Vì sao?
- HS tự bộc lộ
GV: Còn cô, cô lại ấn tượng với hình ảnh vài
con ong siêng năng bay đi kiếm nhị hoa bởi
hình ảnh ấy gợi lên trong cô rất nhiều liên
tưởng Cô liên tưởng tới những con ong bay đi
tìm mật giữa một vùng cỏ hoa rực rỡ, liên tưởng
tới những con người lao động cần mẫn, chăm
thân yêu, … thương mến)
=> càng nhấn mạnh tình yêu tha thiết mà tác giả dành cho mùa xuân của Hà Nội
-Hình ảnh của mùa xuân sau rằm tháng giêng
* Thiên nhiên
+ Đào hơi phai nhưng nhụy vẫn còn phong.
+ Cỏ không mướt xanh nhưng lại nức một mùi hương man mác.
+ Trời hết nồm, mưa xuân thay thế cho mưa phùn.
+ Vài con ong siêng năng bay đi kiếm nhị hoa
+ Bầu trời không còn đùng đục
mà xanh tươi, những làn sáng hồng hồng rung động như con
ve mới lột…
*Con người: trở về bữa cơm giản dị, các trò vui kết thúc.
=> Những thay đổi, những chuyển biến của đất trời và đời sống sinh hoạt của con người
=> Sau ngày rằm tháng giêng, thiên nhiên càng trở nên tươi sáng còn con người lại trở về với nhịp sống thường nhật, lại tiếp tục một năm lao động miệt mài
Trang 10chỉ, miệt mài Tất cả lại bắt đầu làm việc từ sau
ngày rằm tháng giêng Bức tranh ấy thật đẹp!
Gv: Đoạn trích được khép lại với những hình
ảnh mang đậm hơi thở của cuộc sống thường
nhật, là bữa cơm giản dị có cà om với thịt thăn
điểm những lá tía tô thái nhỏ hay bát canh trứng
cua vắt chanh ăn mát như quạt vào lòng Nhưng
ấn tượng nhất về mùa xuân đất Bắc là cảnh sắc
và không khí riêng , là sức sống căng tràn mãnh
liệt sẽ sống mãi trong lòng tác giả nói riêng, và
nói chung là trong lòng người đọc
GV: Các em hãy cùng nhìn lại toàn bộ văn bản
?Nhớ về mùa xuân Bắc Việt, Vũ bằng đã nhớ
đến những gì?
GV: Rõ ràng là những gì là thân thiết nhất đối
với mỗi con người, đều có sức tỏa sáng, nâng đỡ
con người trên hành trình dài rộng của cuộc sống.
?Đặt trong hoàn cảnh ra đời của tác phẩm thì
tình cảm của nhà văn có đơn thuần chỉ là tình
yêu với mùa xuân của Hà Nội hay không?
Tình yêu quê hương, khát vọng nam bắc
sum họp một nhà
GV: Đó không chỉ là tình yêu với mùa xuân
Bắc Việt mà còn là tình yêu với quê hương đất
nước, là khát vọng đất nước được thống nhất,
độc lập, Nam bắc sum họp một nhà
GV: Như vậy chúng ta đã tìm hiểu một cách
tương đối chi tiết về từng phần của văn bản Các
em hãy nhìn lại những gì chúng ta vừa tìm hiểu
để chuyển sang phân tổng kết
? Qua việc tìm hiểu toàn bộ văn bản, em hãy
nhắc lại những thủ pháp nghệ thuật chính của
văn bản này
?Thông qua những biện pháp nghệ thuật đó, em
cảm nhận được mạch cảm xúc chủ đạo của văn
bản này là gì?
4.Tổng kết
- Bằng giọng điệu tự nhiên, truyền cảm, các biện pháp tu từ (so sánh, điệp ngữ…), các từ ngữ, hình ảnh giàu giá trị biểu cảm, văn bản “Mùa xuân của tôi” của Vũ Bằng đã diễn tả một cách đầy đủ và trọn vẹn tình yêu say sưa, tha thiết đối với mùa xuân Đó là mạch cảm xúc chính của toàn bài Và cũng từ đó người đọc nhận ra lòng yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống, tình yêu sâu nặng với quê hương của tác giả
*Ghi nhớ (SGK – trang 178) III.Luyện tập
Em hãy viết một đoạn văn biểu cảm về ngày tết trên quê hương em