Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn xây dựng hệ tiêu chí đánh giá nội dung, hình thức bài và quy trình biên tập của tạp chí luật học

1 11 4555 6 67719374850 5056 69 92 110 137157171190 M Ụ C LỤC PHẦN THÚ NHẢT: BÁO CÁO TỎNG THUẬT KẺT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐÈ TÀI MỞ ĐẦU Tính cấp thiết của đề tài Tình hình nahiên cứu đê tài Mụ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI• • • •

ĐÈ TÀI

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẮP c o SỞ

NGHIÊN CỨU CO SỞ LÍ LUẬN VÀ THỤC TIỀN

XÂY DỤNG HỆ TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ NỘI DƯNG, • • • '

HÌNH THÚC BÀI VÀ QƯY TRÌNH BIÊN TẬP

OANH SÁCH CỘNG TÁC VIÊN • 1 HAM GIA TH Ụ C HIỆN ĐÈ TÀ ỉ• •

1 TS Trần Thái Dương Trưởne Phòna biên tập sách và trị sự

tạp chí Trường đại học luật Hà Nội

Thư kí toà soạn Tạp chí luật học

1,2,4

2 ThS Nguyễn Hoàng Lan Phó trưởng phòna Biên tập sách và trị

sự tạp chí Trườna đại học luật Hà Nội

3,6

sự tạp chí, Trường đại học luật Hà Nội

4,5

4 ThS Hoàng Quỳnh Hoa Biên tập viên Phòne biên tập sách và trị

sự tạp chí, Trường đại học luật Hà Nội

5

sự tạp chí, Trường đại học luật Hà Nội

6

sự tạp chí, Trường đại học luật Hà Nội

7

sự tạp chí, Trường đại học luật Hà Nội

7

Trường đại học luật Hà Nội

8

đại học luật Hà Nội

9

đào tạo, Trường đại học luật Hà Nội

10

11 TS Phan Thị Lan Hương Phó trưởng phòng Hợp tác quốc tế,

Trường đại học luật Hà Nội

11

và pháp luật; Phó trưởng khoa Khoa công tác xã hội, Học viện khoa học xã hội (Viện hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam)

12

13 PGS.TS Trương Đắc Linh Tổng biên tập Tạp chí khoa học pháp lí

Trường đại học luật TP Hồ Chí Minh

13

16 TS Nguyễn Hoàng Thanh Trưởng Phòng biên tập Tạp chí nghiên

cứu lập pháp

15

1

11

4555

6

67719374850

5056

69

92

110

137157171190

M Ụ C LỤC

PHẦN THÚ NHẢT: BÁO CÁO TỎNG THUẬT KẺT QUẢ

NGHIÊN CỨU ĐÈ TÀI

MỞ ĐẦU

Tính cấp thiết của đề tài

Tình hình nahiên cứu đê tài

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

Phạm vi nghiên cứu của đề tài

Phương pháp nghiên cứu của đề tài

Các sản phẩm của đề tài

Cơ cấu Báo cáo tổng thuật kết quả nghiên cứu đề tài

Những vấn đề về nội dung bài tạp chí

Những vấn đề về hình thức bài tạp chí

Những vấn đề về quy trình biên tập tạp chí

Kết luận

HỆ TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ NỘI DƯNG, HÌNH THỨC BÀI VÀ

QUY TRÌNH BIÊN TẬP CỦA TẠP CHÍ LUẬT HỌC

Hệ tiêu chí đánh giá nội dung, hình thức bài

Quy trình biên tập

PHẦN THỬ HAI: CÁC CHUYÊN ĐẺ

Vị trí, vai trò của Tạp chí luật học - Những vấn đề đặt ra và hướng

phát triển hiện nay

Những vấn đề lí luận về nội dung bài Tạp chí luật học

Những vấn đề lí luận về hình thức bài Tạp chí luật học

Những vấn đề lí luận về quy trình biên tập của Tạp chí luật học

Thực trạng về nội dung bài của Tạp chí luật học

Thực trạng hình thức bài của Tạp chí luật học

Thực trạng quy trình biên tập của Tạp chí luật học

Yêu cầu về nội dung, hình thức bài của một số tạp chí chuyên

ngành luật ở Anh, Hoa Kỳ và kinh nehiệm cho Tạp chí luật học

Yêu cầu về nội dung, hình thức bài và quy trình biên tập của một sô

tạp chí chuyên ngành luật ở ú c và kinh nghiệm cho Tạp chí luật học

10 Yêu cầu về nội dung, hình thức bài và quy trình biên tập của một sô

tạp chí chuyến nsành luật ở Nsa và kinh nghiệm cho Tạp chí luật học

11 Yêu cầu về nội dung, hình thức bài và quy trình biên tập của một

số tạp chí chuyên ngành luật ở NhậL Bản và kinh nehiệm cho Tạp

289

PHẦN THỨ NHẤT

BÁO CÁO TÒNG THUẬT KÉT QUẢ NGHIÊN c ứ u ĐÈ TÀI

PHẦN THỨNHẨT

BÁO CÁO TỔNG THUẬT

PHẦN THỨ NHÁT

BÁO CÁO TỎNG THUẬT KÉT QUẢ NGHIÊN c ứ u ĐÊ TÀI

1 MỞ ĐẦU

1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Là cơ quan báo chí của Trường đại học luật Hà Nội (theo quy hoạch hệ thống các cơ quan báo chí thuộc Bộ tư pháp), trực tiếp phục vụ hoạt động đào tạo, nghiên cứu khoa học của Trường - một trong hai trường đại học được Nhà nước đầu tư xây dựng thành trường trọng điếm đào tạo cán bộ về pháp luật hiện nay,(1) Tạp chí luật học có vị trí, vai trò rất quan trọng Tạp chí có tôn chỉ, mục đích là đăng tải kết quả các công trình nghiên cứu khoa học của các cán bộ, giảng viên, sinh viên nhà trường, phổ biến kinh nghiệm giảng dạy, nghiên cứu khoa học pháp lí ở trong và ngoài nước; tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về đào tạo cán bộ pháp luật Hoạt động của Tạp chí bám sát các nhiệm vụ theo định hướng nội dung, chương trình đào tạo, nghiên cứu khoa học của Trường Nội dung các bài tạp chí tập trung nghịên cứu cơ sở khoa học, đánh giá quy định và thực tiễn thực hiện pháp luật; phản ánh sâu sắc quá trình phát triển của hệ thống pháp luật, những sự kiện chính trị, pháp lí lớn của đất nước nói chung, của ngành tư pháp cũng như của Trường đại học luật Hà Nội nói riêng; các mô hình lí thuyết, kinh nghiệm xây dựng, thực hiện pháp luật, đào tạo, nghiên cứu luật học của các nước trên thế g iớ i Là tạp chí khoa học của Trường đại học luật Hà Nội - cơ

sở đào tạo luật lớn nhất trong cả nước, bản sắc riêng của Tạp chí luật học chắc chắn cũng phải gắn với vị thế, đặc điểm và thế mạnh riêng trong hoạt động đào tạo, nghiên cứu của nhà trường Gần 20 năm qua kể từ ngày thành lập và chính thức đi vào hoạt động, Tạp chí đã và đang có nhũng đóng góp tích cực

(1) Theo Quyết định của Thù tướng Chính phủ số 549/2013/QĐ-TTg ngày 04 tháng 4 năm 2013, Trường đại học luật Hà Nội và Trường đại học luật Thành phố Hô Chí Minh được đẩu tư xây dựng thành các trường trọng điểm quốc gia đào tạo cán bộ về pháp luật.

vào việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị của nhà trường.(1) Từ năm 2006, Tạp chí đã được Hội đồng chức danh giáo sư nhà nước xếp vào danh mục các tạp chí khoa học chuyên ngành luật có bài được tính điểm công trình với điểm

sổ cao (từ 0 đến 1,0)

Đe thực hiện được tôn chỉ mục đích, góp phần tích cực vào sự nghiệp đào tạo cán bộ pháp luật, nghiên cứu khoa học pháp lí của Trường, các bài Tạp chí luật học cần phải đáp ứng được những yêu cầu nhất định cả về nội dung và hình thức đồng thời cũng phải tuân theo quy trình hợp lí, khoa học, chuyên nghiệp, hiệu quả Yêu cầu về nội dung, hình thức và quy trình biên tập

là những vấn đề gắn bó hữu cơ, bảo đảm chất lượng đầu ra là sản phẩm bài tạp chí được đăng tải nhằm phục vụ bạn đọc tốt nhất, bảo đảm uy tín khoa học của Tạp chí và tác giả có bài được đăng

Để có được bài tạp chí đảm bảo chất lượng, đòi hỏi người nghiên cún viết bài không chỉ nắm vững, có sáng tạo về tri thức khoa học pháp lí, yêu cầu

về nội dung đối với từng loại bài mà còn phải có cách xây dụng kết cấu phù hợp, cách diễn đạt logic; tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu về ngôn ngữ, hình thức trình bày, cách trích dẫn, nguồn tài liệu tham khảo Bên cạnh đó, khoa học pháp lí là một trong những lĩnh vực khoa học đòi hỏi sự chính xác cao trong việc sử dụng ngôn ngữ, tránh tình trạng gây khó hiểu hoặc hiểu không đúng từ phía độc giả, dẫn đến những nhận thức và hành vi sai lệch, vi phạm 'pháp luật Ngoài ra, định hướng dư luận, tạo diễn đàn trao đối trong môi trường học thuật, hướng dẫn, khuyến khích hành vi tích cực cũng là chức năng ngày càng được đề cao đối với các tạp chí khoa học chuyên ngành luậtnói chung và Tạp chí luật học nói riêng hiện nay

Trên thực tế hiện nay ở Việt Nam, các cơ quan báo chí thường tự ấn định cầu về nội dung, hình thức bài và quy trình biên tập, không căn cứ vàơ qay định thống nhất mà mỗi báo, tạp chí đưa ra quy định riêng Đen nay

(I) INếutính từ số đầu tiên ra mắt bạn đọc (số 1/1994) đến số 8/2014, Tạp chí luật học đã xuất bàn và phát hành được tổng số 88 ấn phẩm định kì, đặc san và bộ lổng mục lục Trong đó có: 171 số định kì (152 số thường và 19 số chuyên dề); 15 đlc san; bộ tổng mục lục 10 năm (1994 - 2004); bộ tồng mục lục 20 nãm (] 994 - 2014).

tuy có khá nhiều quan điểm, cách thức xác định những yêu cầu về nội dung, hình thức và quy trình biên tập báo chí, xuất bản nói chung ở ngoài và trong nước nhưng chưa có công trình nào tập trung nghiên cứu một cách đầy đủ, toàn diện cơ sở khoa học trong việc xác định yêu cầu về nội dung, hình thức bài và quy trình biên tập tạp chí khoa học chuyên ngành luật Đó cũng là nguyên nhân dẫn đến tình trạng không thống nhất về nội dung và hình thức bài giữa các cơ quan báo chí nói chung, các tạp chí khoa học chuyên ngành luật nói riêng, thậm chí còn có tình trạng khôn? thông nhât giữa các bài, các

số ngay trong cùng một tạp chí

Qua báo cáo hoạt động nghiệp vụ của Tạp chí luật học cho thấy vẫn còn nhiều bài gửi đến phải qua trao đổi nhiều lần giữa toà soạn với tác giả để chỉnh sửa, hoàn thiện không chỉ về nội dung tư tưởng, học thuật mà còn cả về cách kết cấu, diễn đạt, trích dẫn, ngữ pháp, chính tả Thậm chí không ít bài còn có nội dung đơn giản, sơ sài không đáp ứng được yêu cầu cơ bản đối với một bài nghiên cứu khoa học Bên cạnh yêu cầu về nội dung và hình thức bài Tạp chí luật học, để hoạt động của Tạp chí ngày càng chuyên nghiệp hơn, quy trình biên tập của Tạp chí cũng cần phải được hoàn thiện Trên thực tế, quy trình biên tập của Tạp chí luật học chưa được quy định chính thức và chưa thực sự bao quát hết các vấn đề nảy sinh trong quá trình thực hiện, chưa

có bộ công cụ hỗ trợ cho việc thẩm định, biên tập, duyệt đăng bài Mặt khác, các phương án áp dụng công nghệ thông tin, truyền thông hay các phương án đơn giản, rút gọn quy trình để tiết kiệm thời gian, công sức trong hoạt động này cũng chưa được chú trọng Bởi vậy, hiện nay việc thấm định, biên tập, duyệt đăng bài trên Tạp chí phải trải qua nhiều khâu, liên quan đến nhiều chủ thể, mất khá nhiều thời gian và công sức

Trong bối cảnh đổi mới và hội nhập quốc tế hiện nay, để Tạp chí luật học phát triển bền vũng, đảm bảo đúng tôn chỉ, mục đích của mình, tiếp tục nâng cao chất lượng các bài đăng, việc học tập kinh nghiệm của các tạp chí khoa học chuyên ngành luật có uy tín ở ngoài và trong nước là cần thiết Điều này làm

tăng thém tính chuyên môn khoa học của Tạp chí luật học, mở rộng diện độc giả,

ở phạm vi trong nước và nước ngoài, thông qua hoạt động trao đôi kết quả nghiên cứu, đăng bài với tạp chí của các cơ sở đòo tạo nghiên cứu luật học các nước Những phân tích trên cho phép khẳng định việc nghiên cứu cơ sở lí luận

và thực tiễn nhàm cung cấp các luận cứ khoa học để tiêu chuẩn hoá nội dung, hình thức bài và quy trình biên tập, xây dựng hệ tiêu chí đánh giá bài, quy trình biên tập của Tạp chí là yêu cầu có tính cấp thiết hiện nay

1.2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Neu nhìn ở phạm vi rộng có thể thấy hiện đã có rất nhiều công trình nghiên cún và cũng có khá nhiều quy định cụ thể về tiêu chuẩn nội dung, hình thức đối với các sản phẩm khoa học khác nhau như đề tài khoa học, luận án, luận văn Bên cạnh đó cũng có khá nhiều tác giả với nhũng công trình nghiên cứu về nghiệp vụ xuất bản, báo chí nêu cơ sở xác định các yêu cầu về nội dung tư tưởng, hình thức trình bày tác phấm báo chí nói chung hoặc quy trình biên tập của toà soạn.(1)Tuy vậy, đến nay ở Việt Nam vẫn chưa có công trình nào đề cập trực tiếp yêu cầu về nội dung, hình thức bài và quy trình biên tập tạp chí khoa học chuyên ngành luật Việc nghiên cứu ngôn ngữ khoa học pháp lí và ngôn ngữ báo chí chuyên ngành luật vẫn chưa được quan tâm đúng mức Đen nay, trong lĩnh vực ngôn ngữ khoa học pháp lí, mới chỉ có một vài công trình nghiên cứu so sánh ngôn ngữ văn bản pháp luật thông qua các văn bản luật đơn lẻ hoặc nhóm văn bản của ngành, lĩnh vực luật cụ thể.(2)

Đối với Tạp chí luật học, sau gần 20 năm hoạt động cũng mới chỉ có một vài bài báo, chuyên đề nghiên cứu đề cập vấn đề hoạt động của Tạp chí,(3) chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về cơ sở khoa học xác định yêu cầu về nội dung, hình thức bài đăng Trong khi đa số các tờ báo lớn, có

(1).Xem: Vũ Quang Hào, Ngôn ngữ báo chí, Nxb Đại học quốc gia, Hà Nội, 2001; Nguyễn Tri Niên, Ngôn ngữ báo chi, Nxb

Luận ấn tiến sĩ ngôn naữ học, Trường ĐHKHXH&NV, Hà Nội, 2008; Nguyễn Thị Hà, Khạo sát chức năng văn bàn quàn li

nhà nưỏrc qua phương pháp phân tích diễn ngôn, Luận án tiến sĩ ngôn ngữ học, Trường ĐHKHXH&NV, Hà Nội, 2010;

(3) Trần Thái Dương, Dôi mới hoạt động cùa Tạp chi luật học đàm bào hiệu quả đôi mới phương pháp đào tạo bậc đại

học ờ Trường đại học luật Hà Nội hiện nay (chuyên đề thuộc Đề tài cấp bộ: Đổi mới phương pháp đào tạo luật bậc đại

học trêra cơ sờ thực tiễn của Trường đại học luật Hà Nội; Viện khoa học pháp lí Bộ tư pháp, Hà Nội, 2004).

uy tín trên thế giới, đặc biệt là các tạp chí nghiên cứu khoa học của các trường đại học danh tiếng đều có quy định về nội dung và hình thức bài dựa trên căn

cử khoa học và đều được đăng tải công khai đê việc cộng tác và theo dõi được thực hiện một cách thuận lợi.(1) Thêm vào đó, về quy trình thẩm định, duyệt đăng bài trên Tạp chí luật học chưa có công trình nghiên cún hay khảo sát thực tế nào làm cơ sở khoa học để đưa ra quy định phù họp

Tình hình nghiên cứu như trên càng cho phép khẳng định về tính cần thiết và cấp bách của việc triển khai nghiên cứu đề tài này

1.3 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

Nghiên cứu cơ sở khoa học (lí luận và thực tiễn) xác định các yêu cầu

về nội dung, hình thức bài và quy trình biên tập của Tạp chí luật học; đề xuất phương hướng và giải pháp tiêu chuẩn hoá nội dung, hình thức bài và quy trình biên tập, xây dựng hệ tiêu chí đánh giá bài và quy trình biên tập với tính cách là bộ công cụ tác nghiệp của Tạp chí, thông qua đó nâng cao chất lượng bài, tính chuyên nghiệp, hiện đại trong hoạt động của Tạp chí luật học

1.4 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

Đề tài tập trung vào các yêu cầu về nội dung, hình thức bài và quy trình biên tập của Tạp chí luật học thông qua nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn một sổ tạp chí khoa học chuyên ngành luật ở ngoài và trong nước

1.5 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

Các phương pháp cơ bản sau đây được sử dụng để nghiên cứu đề tài:

- Phương pháp phân tích, so sánh: Nghiên cứu nhũng vấn đề cơ sở lí luận của việc xác định các yêu cầu nội dung, hình thức bài và quy trình biên tập tạp chí; liên hệ các quan điểm khác nhau về những vấn đề có liên quan

- Phương pháp khảo sát, thống kê: Nghiên cứu biểu hiện thực trạng, các yêu cầu về nội dung, hình thức bài và quy trình biên tập của Tạp chí luật học, các tạp chí khoa học chuyên ngành luật ở ngoài và trong nước

(1) Thaưn khảo: http://www.gse.harvard.edu/~ngt/Prescription%20&%20Constraint.pdf; http://www.nap.edu/openbook php?rec:ord id=4962&page=l 03

Phương pháp tổng hợp, hệ thống hoá, khái quát hoá: Trên cơ sở liên

hệ so sánh các mô hình lí thuyết, thực trạng của Tạp chí luật học cùng như kinh r.ghiệm rút ra từ các tạp chí khoa học chuyên ngành luật ở ngoài và trong nước, đề xuất xâv dựne và hoàn thiện yêu cầu về nội dung, hình thức bài và quy trinh biên tập cho Tạp chí luật học hiện nay

1.6 Các sản phẩm của đề tài

Kết quả thực hiện đề tài được thể hiện ở những sản phẩm chủ yếu sau:

a Báo cáo tổng thuật kết quả nghiên cứu đề tài

b Hệ tiêu chí đánh giá nội dung, hình thức và quy trình biên tập của Tạp chí luật học

c 15 chuyên đề chia thành 4 nhóm sau:

- Nhóm 1: Co’ sỏ' lí luận về nội dung, hình thức bài và quy trình biên tập của Tạp chí luật học (4 chuyên đề, từ chuyên đề 1 - chuyên đề 4)

- Nhóm 2: Thực trạng về nội dung, hình thức bài và quy trình biên tập của Tạp chí luật học (3 chuyên đề, từ chuyên đề 5 - chuyên đề 7)

- Nhóm 3: Yêu cầu về nội dung, hình thức đối với bài và quy trình biên tập của một số tạp chí khoa học chuyên ngành luật các nước, kinh nghiệm cho Tạp chí luật học (4 chuyên đề, từ chuyên đề 8 - chuyên đề 11)

- Nhóm 4: Yêu cầu về nội dung, hình thức đối với bài và quy trình biên tập của một số tạp chí khoa học chuyên ngành luật trong nước, kinh nghiệm cho Tạp chí luật học (4 chuyên đề, từ chuyên đề 12 - chuyên đề 15)

Ngoài các sản phẩm chủ yếu trên, đề tài còn có Danh mục tài liệu tham khảo và phần Phụ lục với các quy chế, thể lệ gửi bài, quy trình biên tập hiện hàiih cua Tạp chí luật học và của một sổ tạp chí ngoài và trong nước

1.7 C ơ cấu Báo cáo tổng thuật kết quả nghiên cứu đề tài

Ngoài mở đầu, kết luận, Báo cáo tổng thuật kết quả nghiên cứu đề tài gồm 3 phần nội dung sau:

• Phần 1: Những vấn đề về nội dung bài tạp chí

- Phần 2: Những vấn đề về hình thức bài tạp chí

- Phần 3: Những vấn đề về quy trình biên tập tạp chí

2 NỘI DUNG NGHIÊN c ứ u

2.1 Những vấn đề về nội dung bài tạp chí

2.1.1 Những vấn đề lí luận về nội dung bài tạp chí

2.1.1.1 Quan niệm về bài tạp chí và nội dung bài tạp chí

Bài tạp chí được quan niệm là đơn vị nội dung độc lập, hoàn chỉnh; là phương thức cấu trúc nội dung cơ bản hình thành nên một số tạp chí Với quan niệm như vậy, bài tạp chí có các đặc điêm cơ bản sau:

Một ìà bài là đơn vị nội dung độc lập trong mỗi số tạp chí

Hai là bài có cơ cấu nội dung hoàn chỉnh: Với tính cách là đơn vị nội

dung độc lập, mỗi bài phải có cấu trúc hoàn chỉnh (đầy đủ, toàn diện), mang tính khca học, nhằm đảm bảo phục vụ bạn đọc một cách tốt nhất

Ba là bài là phương thức cấu trúc nội dung cơ bản của tạp chí: Có thể

nói bài là đơn vị cấu trúc nội dung quan trọng nhất, có ý nghĩa quyết định trong mỗi số tạp chí

v ề quan niệm nội dung bài tạp chí, ở cấp độ bài, khái niệm nội dung có thể đưọc tiếp cận dưới hai khía cạnh, đó là nội dung cấu trúc bài và nội dung

tư tưởng, chuyên môn khoa học cụ thể mà tác giả đề cập trong mỗi bài Theo

đó, nội dung cấu trúc bài là toàn bộ những yếu tố hoặc bộ phận nội dung cấu thành rên một bài tạp chí hoàn chỉnh Nội dung tư tưởng, chuyên môn khoa học tiếp cận các giá trị về tri thức của bài Nhũng yêu cầu về nội dung tư tưởng, chuyên môn khoa học đối với bài tạp chí (về tính mới trong nghiên cứu vấi đề mà bài đề cập) là những yêu cầu tối cần thiết, quyết định lí do, mục đí;h nghiên cứu viết bài, công bố bài trên tạp chí

Nội dung cấu trúc và nội dung tư tưởng, chuyên môn khoa học của bài không cồn tại biệt lập mà có mối quan hệ hữu cơ, gắn bó khăng khít với nhau

Do đó để đánh giá bài tạp chí về mặt nội dung một cách đầy đủ, sâu sắc, chúng ta phải tiếp cận các yêu càu đổi với bài dựa trên khái niệm nội dung ở

cả hai chia cạnh này, tuy ở những mức độ khác nhau

2.1.1.2 Quan niệm về bài Tạp chí luật học và yêu cầu về nội dung bài Tạp chí luật học

Thứ nhất, bài Tạp chí luật học

Từ quan niệm về bài tạp chí và nội dung bài nói chung như trên, chúng

ta có :hể hình dung khái niệm bài và nội dung bài đăng trên Tạp chí luật học Theo đó, bài đăng trên Tạp chí luật học vừa phải đáp úng các yêu cầu chung đối vơi một bài tạp chí khoa học chuyên ngành luậthọc vừa có những yêu cầu riêng, thể hiện bản sắc riêng của Tạp chí v ề mặt nguyên tắc, cần căn cứ vào tôn chỉ, mục đích hoạt động của Tạp chí để nhận thức về bài và yêu cầu nội

dung bài của Tạp chí luật học

Trên thực tế, Tạp chí luật học cũng chưa có quy định chính thức nào về bài và nội dung bài Trải qua gần 20 năm hoạt động, có thể nhận thấy các bài đăng trên Tạp chí luật học gồm 3 loại chủ yếu sau:(1)

+ Bài nghiên cứu-trao đổi: Bài có nội dung nghiên cứu, phát hiện cái mới hoặc trao đổi vấn đề mới trong học thuật hoặc thực tiễn nhận thức, hành động trong đời sống pháp lí; trong đào tạo, nghiên cứu luật học nói chung và của Trường đại học luật Hà Nội nói riêng

+ Bài thông tin: Bài có nội dung truyền đạt những thông tin khoa học (thường là kết quả nghiên cún, ứng dụng đã được công bổ) trong hoạt động đào tạo, nghiên cứu ở lĩnh vực luật học nói chung và ở Trường đại học luật

Hà Nội nói riêng

+ Bài tổng họp: Bài mang tính chất của cả hai loại bài nêu trên Thực tể, Tạp chí luật học cũng không có sự phân mục thành các bài tổng hợp nhưng đã

có những bài đăng mang tính tổng họp, nhất là một số bài nghiên cứu-trao đổi

có tăng cường thêm yếu tố thông tin hoặc ngược lại bài thông tin có thêm

(1) Trong nghiên cứu và thực tiễn có cách phân loại khác về các bài tạp chí khoa học (scientiíic pap er), tứ c

là nhữno bài có nội dung k h o a học được công bố trên m ột tạp chí khoa học (scien tiíìc jo u m a l) đã q u a hệ

thống bình duyệt (p eer-review ) T heo đó, có thể có tới 7 loại bài tạp chí khoa học với giá trị và sự đỏi hỏi cơ

chế bình duyệt khác nhau, gồm : bài m ang tính cống hiến nguyên gốc (original contributions); bài nghiên cứu

n gắn (600 - 1000 chữ); báo cáo trường hợp (case reports); bài tồng quan (review ); bài xã luận (editorials); thư

cho toà soạn; b áo cáo hội nghị khoa học Xem: N guyễn Văn Tuấn, Đ i vào nghiên cứu khoa học, N xb T ổng

hợp TP Ho Chí M inh, 201 lTtr 134.

những ý kiến cá nhân của người viết về nội dung tư tưởng, chuyên môn khoa học theo vấn đề đang truyền đạt thông tin.

Thứ hai, yêu cầu về nội dung bải Tạp chí luật học

Yêu cầu về nội dung bài là tổng họp những mục tiêu (điều cần phải đạt được) đặt ra đối với bài nhằm xác định chất lượng nội dung bài tạp chí Yêu cầu về nội dung bài gồm yêu cầu chung và yêu cầu cụ thể đối với từng loại bài

Yêu cầu chung được áp dụng đối với tất cả các loại bài Qua nghiên cứu

lí luận và trên cơ sở thực tiễn, có thế nêu khái quát 5 yêu câu chung vê nội dung bài như sau:

+ Có tính mới về học thuật (lĩnh vực luật học): Yêu cầu về tính mới trong nghiên cứu khoa học nói chung là phải đem lại sự tiến bộ nhất định về nhận thức, những hiểu biết (tri thức) mới trong chuyên ngành, không trùng lắp với kết quả của nhũng công trình đã công bố trước đó v ề đổi tượng so sánh, tính mới về học thuật của bài ở đây được xem xét trong mối liên hệ giữa bài với giáo trình và các công trình khoa học khác đã công bố

+ Đúng tôn chỉ, mục đích của Tạp chí luật học: Tôn chỉ, mục đích của Tạp clìí đã được quy định trong Giấy phép hoạt động báo chí do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp.(1)

+ Không đồng thời gửi đăng hoặc đã đăng ở tạp chí hoặc xuất bản phẩm khác Đây cũng là yêu cầu đảm bảo tính mới về học thuật cho bài và điều khác biệt ở đây là tính mới so với chính tác giả

+ Không vi phạm điều cấm của pháp luật: Luật báo chí, luật sở hữu trí tuệ + Có cơ cấu nội dung hoàn chỉnh: Nêu vấn đề; ý nghĩa, mục đích, nhiệm

vụ đặt ra, phương pháp, cách thức tiếp cận hoặc giải quyết vấn đề; các nội dung triển khai nghiên cứu, kết quả giải quyết vấn đề và trên cơ sở đó đưa ra

(]) T ô n chì, m ục đích củ a Tạp chí luật học đã đư ợc q u y đ ịnh là: “Đ ă n g tài các công trình nghiên cứu khoa

họ c c ù a g iả n g viên, nghiên cừu sinh và học viên cao h ọ c p h ụ c vụ có n g tác đào tạo và nghiên cừu khoa h ọ c của T rư ờ n g ; th ô n g tin, g iớ i thiệu về các kết quả n g h iê n cứu kh o a học p h á p lí trong và ngoài nước; Trao đoi kinh nghiệm, p h ư ơ n g p h á p giảng dạy và n g h iê n cíni khoa h ọ c " Xem: G iấy phép hoạt động tạp chí

số 157/G P -B V H T T ngày 08/5/2003 do Bộ văn h o á-th ô n g tin (nay là B ộ thông tin và truyền thông) cấp.

kết luậr Tuy nhiên, tuỳ theo loại bài nghiên cứu-trao đôi hoặc hài thông tin

mà có tiêm yêu càu riêng về cấu trúc nội dung phù hợp

Bỉn cạnh các yếu tố thuộc nội dung tư tưởng, chuyên môn khoa học của bài, yêi cầu chung về nội dung đối với bài còn đặt ra nguyên tắc là phải có đủ các phầi thông tin liên quan hợp thành bài, gồm những yếu tố sau:

- rên bài/đầư đề/tiêu đề/nhan đề/tít(1)

- Thông tin về tác giả

-Tóm tắt bài (tiếng Việt và tiếng Anh)

Mội dung bài: Nội dung bài gồm các phần: Đặt vấn đề, giải quyết vấn

đề và kết luận Trong đó, phần nội dung bài là yếu tố bắt buộc cao nhất, thể hiện đầy đủ, tập trung và rõ ràng nhất giá trị khoa học của bài

- Tài liệu tham khảo, trích dẫn: Yêu cầu đặt ra đối với phần thông tin này là phải đảm bảo tính đầy đủ, rõ ràng và trung thực

Đối với mỗi dạng bài, bên cạnh việc đáp ứng các yêu cầu chung còn phải đáp ứng các yêu cầu riêng:

- Đối với bài nghiên cícu-trao đổi: v ề nội dung tư tưởng, chuyên môn

phải thể hiện rõ quan điểm học thuật riêng của tác giả trên cơ sở cách tiếp cận mới, hoàn cảnh mới hoặc phương pháp mới, nội dung nghiên cứu mới, so sánh đối chiếu với các quan điểm của các tác giả khác hoặc quan điểm trước

đó của mình, từ đó rút ra kết luận khoa học mới v ề cấu trúc, phải đủ các yêu

tố cấu trúc nội dung đổi với loại bài: Sự cần thiết, tình hình nghiên cứu, nhiệm

vụ ngh ên cứu, phương pháp nghiên cứu, nội dung nghiên cứu, kết quả nghiên cứu và các kết luận

- Đổi với bài thông tin: Phải đảm bảo đủ các yếu tố về cấu trúc nội dung

đối với loại bài thông tin: Sự cần thiết của vấn đề, hiện trạng thông tin về vấn

đề, nội dung thông tin mới về vấn đề đã nêu

(1) Cách gọi tên bài th eo kiểu phiên âm tiếng Pháp (titre) hoặc tiếng anh (title) là “tít” tuy nghe tỏ vẻ ch u y ên nghiệp hrn như ng trong ng h iệp vụ chế bàn lại có nhiều loại tít khác nhau như tít bài, tít đâu trang, đâu m ục, tít phụ trin, tít phụ dưới, tít d ẫ n Cũng có quan điểm cho rằng nên gọi đó là “đầu đề” vì đây là cách gọi cùa người V iịt đối với tên bài báo, tạp chí.

- Đổi với bời lổng hợp: Khi đánh giá nội dung bài dạng tông họp, chúng

ta phải theo yêu cầu đối với cả hai loại bài nghiên cứu và bài thông tin

2.1.2 Thực trạng vê nội dung bài Tạp chí luật học

Thứ nhất, đúng tôn chỉ, mục đích của Tạp chí luật học

Nhìn chung, trong quá trình hoạt động, các bài gửi đến Tạp chí đều phù

họp với tôn chỉ, mục đích của Tạp chí Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy có một

số bài gửi đến không phù họp với tôn chỉ, mục đích của Tạp chí Có thể kể

đến hai dạng bài không phù hợp với tôn chỉ, mục đích của Tạp chí luật học sau:

Một là bài có nội dung không thuộc lĩnh vực khoa học pháp lí Ví dụ:

bài kiến nghị nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật trong một số ngành, lĩnh

vực cụ thể; bài về các lĩnh vực khác khá “gần gũi” với khoa học pháp lí như

về hành chính công, tài chính công

Hai là nội dung nghiên cứu vấn đề mang tính nghiệp vụ chuyên ngành:

Đối với một số bài tuy tác giả đặt tên tiêu đề bài theo chuyên ngành luật học

hoặc mong muốn nghiên cứu về vấn đề luật học song khi triển khai bài, tác

giả lại không thể hiện được tính học thuật, pháp lí mà lại nghiên cứu vấn đề

mang tính nghiệp vụ của ngành, lĩnh vực khác

Thứ hai, không vi phạm điều cấm của pháp luật

Thực tiễn hoạt động của Tạp chí cho thấy các bài đáp ứng khá tốt yêu

cầu quan trọng này Trên thực tế, chưa phát hiện bài nào vi phạm các quy

định cấm của Luật báo chí, cũng chưa có bất cứ tranh chấp nào liên quan đến

vấn đề bản quyền đối với tác phẩm

Mặc dù vậy, liên quan đến việc đáp ứng yêu cầu này có một vấn đề đặt

ra là tình trạng “đạo văn” không phải không có Thực tiễn thẩm định, biên tập

nội dung các bài cho thấy việc tác giả sử dụng các ý tưởng, câu văn của người

khác mà không ghi rõ nguồn gốc; hay cung cấp thông tin không rõ nguồn khá

nhiều Có tình trạng này một phần có lẽ do các tác giả chưa thực sự nghiêm túc

và có trách nhiệm cao trong nghiên cứu khoa học, một phần do chúng ta chưa

có cơ chế kiêm soát, xử lí nghiêm tình trạng này Đôi với Tạp chí luật học hiện cũng chưa có quy định chính thức về việc tác giả phải cam kết chịu trách nhiệm

về nội dung bài mặc dù đày được hiểu là trách nhiệm đương nhiên của tác giả

Để đam bảo tính khoa học của bài nghiên cứu, uy tín của Tạp chí cũng như sự phát triển khoa học nói chung, chúng ta cần có cơ chế xoá bỏ thực trạng này

Thủ ha, không đồng thời gửi đăng hoặc đã đăng ở tạp chí hoặc xuất bản

phẩm khác

Trên thực tế yêu cầu này chưa được đảm bảo, cụ thể thường xảy ra hai trường hợp sau:

Một là tác giả đồng thời gửi đăng nhiều tạp chí, trong đó có Tạp chí luật

học và không thông tin cho Tạp chí, dẫn đến tình trạng bài đang được Hội đồng biên tập của Tạp chí luật học thẩm định, biên tập kĩ thuật để dự kiến đăng thì nhận được thông báo của tác giả về việc rút bài;<1)

Hai là cá biệt có trường hợp bài đã được đăng tải trên tạp chí khác

nhưng tác giả vẫn gửi đến Tạp chí luật học.(2)

Thứ tư, bài có cấu trúc nội dung tư tưởng, chuyên môn, khoa học hoàn chỉnh

Qua thực tiễn thẩm định và biên tập bài cho thấy cấu trúc nội dung của các bài gửi đến Tạp chí còn nhiều diểm hạn chế, do vậy có tình trạng nhiều bài không được sử dụng hoặc phải chỉnh sửa nhiều lần trước khi được đăng

(1) Đ iều này dẫn đến việc P hòng biên tập sách và trị sự tạp ch í phải thông báo đến ngư òi thẩm định nội dung

đề dùng việc biên tập, g ây m ất thời gian, công sức cho T o à soạn.

(2) Bài gửi đến T ạp chí ngày 14/11/2013 đã đăng tro n g T ạp chí nghiên cứu lập pháp số 23/2013; bài đăng trên số ] 1/2013 đã được đăng trên T ạp chí nhà nư ớc và p háp luật số 9/2013.

- Phần kết luận: Nhiều tác giả thường mắc phải lồi diễn đạt phần kết luận dà:i, không tóm lược được hết kết quả nghiên cứu của bài mà lại viết theo hướng gợi mở về tưưng lai.

Hai là phần các thông tin liên quan

- Tên bài: Lồi thường gặp là tác giả đặt tên bài rộng, hẹp hơn nội dung bài hoặc đặt tên bài dài

- Tóm tắt nội dung bài: Cho đến nay, Tạp chí luật học chưa có quy định cũng chưa yêu cầu bài phải có phần tóm tắt

- Tài liệu tham khảo: Bài không có tài liệu tham khảo hoặc có quá ít tài liệu tham khảo; trích dẫn tài liệu không chính xác, không đầy đủ; nhiều trường hợp các tài liệu tham khảo chủ yếu dùng để củng cố các luận điểm của tác giả nhiều hơn là để tạo cơ sở nghiên cứu cho đề tài

Thứ năm, tính mới về học thuật

Thực tiễn hoạt động của Tạp chí cho thấy, nhìn chung các bài gửi đến Tạp chí là các bài nghiên cứu đảm bảo được tính mới về học thuật, chủ yếu dưới dạng bài có cách tiếp cận vấn đề mới, đưa ra kiến nghị mới Tuy nhiên, cùng có một sổ bài tính mới chưa được thể hiện, như: v ấ n đề đưa ra không mới so với giáo trình, các công trình nghiên cứu trước đó; tính mới của bài chưa được thể hiện rõ như: vấn đề đưa ra có nội hàm quá rộng, dẫn đến triển khai bài dàn trải, không trọng tâm; giải quyết vấn đề không triệt để, những kiến nghị đưa ra còn chung chung, tính khả thi không cao

2.1.2.2 Việc đáp ứng yêu cầu nội dung đối với một số dạng bài cụ thể(1)Ngoài các hạn chế chung nêu trên, các dạng bài có những hạn chế riêng:

- Đối với bài nghiên cứu-trao đổi: điểm hạn chế khá lớn đối với dạng bài này là nhiều bài tính tranh luận ít hoặc không rõ nét

- Đối với bài thông tin: Nhiều bài chưa phải là bài thông tin theo đúng nghĩa ở trên; ngược lại, một số bài được đăng tại các chuyên mục khác lại

(1) T ạp chí luật học chư a có quy định chính thức về việc p h â n biệt, xác định các dạng bài nhưng có thể thấy thực tiễn gồm 3 loại bài cơ bản là: Bài nghiên cứ u -trao đổi, bài thông tin và bài tổng họp Phần này sẽ đánh giá việc đáp ÚT)fỉ y êu cầu với 3 dạn? bài chủ yếu này.

mang tính chất của bài thông tin.

2.1.3 Yêu cầu về nội dung bài của một sổ tạp chí khoa học chuyên ngành ỉuật ờ trong nước, nước ngoài vù kinh nghiệm cho Tạp chí luật học

2.1.3.1 Yêu cầu nội dung bài của một số tạp chí khoa học chuyên ngành luật trong nước

a) Yêu cầu về nội dung bài của Tạp chí nhà nước và pháp luật

Yêu cầu về nội dung bài đăng trên Tạp chí nhà nước và pháp luật được

ghi nhận trong Thể lệ gửi bài cho Tạp chí nhà nước và pháp luật, được phố

biến cho các biên tập viên, thành viên Hội đồng biên tập và các chuyên gia

được mời thẩm định các bài Theo đó:

Thứ nhất, bài bài gửi đến Tạp chí nhà nước và pháp luật phải là các bài

nghiên cún khoa học pháp lí: Có nội dung mới, công bố kết quả nghiên cứu

của tác giả; giới thiệu kinh nghiệm xây dụng nhà nước và pháp luật của các

quốc gia trên thế giới; trao đổi khoa học, bình luận, phản biện những vấn đề lí

luận và thực tiễn về tổ chức và hoạt động của Nhà nước, hệ thống chính trị, về

xây dựng và thực hiện pháp luật

Thứ hai, bài gửi Tạp chí nhà nước và pháp luật là bài chưa gửi đăng báo,

tạp chí khác

Thứ ba, tác giả bài là chủ sở hữu quyền tác giả của bài và chịu trách

nhiệm về toàn bộ nội dung khoa học, cũng như các thông tin, tư liệu, số liệu,

biểu đồ, hình ảnh minh họa trong bài

b) Yêu cầu về nội dung bài của Tạp chí khoa học pháp lí

Để thuận tiện cho các cộng tác viên, tác giả thực hiện những yêu cầu

về nội dung và hình thức nói trên, Tạp chí khoa học pháp lí đã ban hành

"Tiêu chí để tuyển chọn bài của Tạp chí khoa học pháp lí - Trường đại học

luật Thành p h ố H ồ Chí Minh" và thường đăng tại trang bìa 3 của số Tạp

chí đầu tiên mỗi năm Theo đó, có 8 tiêu chí sau:

1 Phù hợp chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà nước, đóng góp cho công cuộc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

2 Có lính mới, chưa được công bổ ở bất kì báo, tạp chí hoặc công trình

nghiên cứu khoa học nào khác

3 Có nội dung pháp lí, phát hiện nhằm hướng đến giải quyết một số

vấn đề lí luận, thực tiễn và pháp lí cụ thế Tạp chí khuyến khích các bài mang

tính thời sự, hưởng ứng các chuyên đề theo kế hoạch của tạp chí (đăng tải

hàng năm trên website của Trường: hcmulaw.edu.vn)

4 Các nội dung chuyên môn phải chính xác, các kiến nghị có cơ sở

khoa học và lập luận vững chắc, thể hiện rõ quan điểm cá nhân của tác giả

5 Có trích nguồn đầy đủ (tên tác giả, tên tác phẩm, nhà xuất bản, nếu

trích dẫn tạp chí phải có sổ tạp chí, năm xuất bản, trang) Các nguồn tham

khảo phải từ các tài liệu khoa học tin cậy và được trích dẫn chính xác (người

đọc có thể tra cún được)

6 Bố cục rõ ràng, logic và chặt chẽ (đặt vấn đề/giải quyết vấn đề/kiến

nghị, kết luận)

7 Bài có độ dài tối thiểu 5 trang, tối đa 8 trang Khổ giấy A4, font chữ

Time News Roman, cỡ 12, cách dòng đơn (single), kiểu gõ Unicode

8 Tạp chí đăng tải các bài bằng tiếng Việt Khi gửi bài bằng tiếng Việt,

tác giả cần kèm theo tên bài bàng tiếng Anh cũng như tóm tắt nội dung bằng

tiếng Việt và một bản tóm tắt nội dung bằng tiếng Anh tối đa 100 từ

c) Yêu cầu về nội dung bài của Tạp chí nghiên cứu lập pháp

- Tạp chí khuyến khích cộng tác gửi đăng các kết quả nghiên cứu khoa

học mới, công bố lần đầu

- Tác giả phải chịu trách nhiệm về mặt pháp lí, về tính khoa học và đạo đức

trong nội dung bài; cam đoan không xâm phạm bất kì quyền sở hữu hay quyền

xuất bản của bên thú' 3; nêu rõ nguồn tài ừợ (nếu có), ví dụ bài cho hội thảo quốc tế

2.1.3.2 Yêu cầu về nội dung bài của một số tạp chí khoa học chuyên ngành luật ở nước ngoài

a) Yêu cầu về nội dung bài của các tạp chí luật học ở Anh và Hoa Kỳ

Nhìn chung các tạp chí luật học ở Anh và Hoa Kỳ thường đưa ra các

yêu cầu về nội dung như sau:

]'hứ nhất, bài phải có ánh nguyên £ốc (authencity) Yêu câu này cũng

thường đi kèm theo điều kiện tác giả phải có bản cam kêt chỉ đăng bài ở tạpchí mồ mình đã gửi

h ứ hai, bài khôna được có các nội dung mang tính “đạo vàn” (Plagiarism)

Một só tạp chí còn quy định cụ thể về vấn đề này như Tạp chí luật của Trường đại họ; Caliíbmia và Los Angeles (UCLA).(I)

Thứ ba, trích dẫn đúng theo quy tắc trong các bộ hướng dẫn quy tắc

trích cẫn Ví dụ: Bộ tiêu chuẩn Đại học Oxford, Anh về việc trích dẫn nguồn pháp lí (Oxíbrd Ưniversity Standard for the Citation o f Legal Authority - OSCOLA);(2) bộ sách Xanh (Blue Book) của Hoa Kỳ.(3)

Thứ tư, tiêu đề của bài chứa đựng nội dung tương ứng với quy mô của

bài hoc thuật được đăng trên tạp chí Một số tạp chí Hoa Kỳ đưa ra yêu cầu này c3ng thường có hướng dẫn giúp tác giả tự nhận biết để thu hẹp hoặc mở rộng ié tài mình đã chọn cho phù hợp.(4j

Thứ năm, cấu trúc bài phải chặt chẽ Một số tạp chí luật học của Hoa

Kỳ CÒJ1 đưa ra khuyến cáo cụ thể về mẫu cấu trúc của bài bao gồm vàc khuyến cáo tác giả dùng mẫu này để viết công trình của mình Một sổ trường khác tuy không cung cấp mẫu cấu trúc chi tiết song hướng dẫn rõ bài cần triển khai điợc những ý gì và có liên hệ với nhau như thế nào

b) Yêu cầu về nội dung bài của các tạp chí luật học ở ú c

Các tạp chí luật học ở ú c thường đưa ra các yêu cầu về nội dung bải tạp chí rJhư sau:

Một là bảo đảm việc tuân thủ các quy định của pháp luật đặc biệt là quy

định l.ên quan đến quyền tác giả

(1) Chhh sách chố n g đạo văn (U C L A Law Revievv, P lag iarism P olicy), có thể d ow nload tại: http://uclalaw review org/docum ents/Plagiarism pdf, truy cập n gày 12/6/2014.

(2) Tiêi chuẩn Đ ại học O xíòrd về việc trích dẫn n g u ồ n p h áp lí (O x íò rd U niversity S tandard for the C itation

o f Lega A uthority - O SC O L A ), đăng trên trang: w w w law o x a c.u k /o sc o la (truy cập ngày 12/6/2014) (3) Thun khảo B ộ sách X anh, phiên bàn 15 tại đ ịa chì: https://w w w legalbluebook.com /im g/P astV ersions/

U SC 15pdf, truy cạp ngày 25/6/2014.

(4) Ví dụ tiêu chí đăn g tạp chí cùa T ru ô n g luật W a sh in sto n , nguồn: h ttps://lib.law w ashington.edu/content/

g ư ides/aw revs-top#section-24

Hai là yêu cầu bảo đảm tính mới của các bài được công bổ trên tạp chí.

Ba là quy định về độ dài của các bài được gửi đế đê nghị đăng trên tạp

chí Theo đó, quy định khốna chế độ dài tối thiểu, tối đa và các tác giả trước khi gừi bài cho tạp chí cần cân nhắc chi tiết này

c) Yêu cầu về nội dung bài của các tạp chí luật học ở Nga

Các tạp chí luật học ở Nea quy định nội dung đối với tùng dạng bài và cấu trúc đối với bài gồm các phần sau:

- Tiêu đề bài: Tác giả phải thể hiện tiêu đề bằng cả tiếng Nga và tiếng Anh Cuối tiêu đề của bài phải có dấu © Tạp chí thảo luận (/ỊHCKyccH5i) quy định tiêu đề bài không được quá 8 từ

- Thông tin về tác giả: Họ tên đầy đủ các thông tin cá nhân của tác giả

- Tóm lược bài (bằng cả tiếng Nga và tiếng Anh): Phần tóm lược bài thường có dung lượng khoảng 300 - 500 kí tự

- Nội dung chính của bài: Tuỳ từng tạp chí mà có các quy định khác nhau về số trang của phần này.(,)

- Danh mục trích dẫn: Phải thể hiện bằng tiếng của tài liệu được trích dẫn.d) Yêu cầu về nội dung bài của các tạp chí luật học ở Nhật Bản

Các tạp chí luật học ở Nhật Bản quy định các bài báo đều phải đảm bảo yêu cầu cơ bản của nghiên cứu khoa học đó là vấn đề bản quyền Do đó, yêu cầu quan trọng nhất đối với các bài là yêu cầu tuân thủ các quy định về cách thức trích dẫn tài liệu và nguồn trích dẫn tài liệu Thông thường, Nhật Bản hay áp dụng các tiêu chuẩn của Hoa Kỳ như hình thức trích dẫn tài liệu theo dạng Chicago, Washington hay Blue Book Citation.(2)

2.1.3.3 Một số kinh nghiệm cho Tạp chí luật học

Thứ nhất, cần quy định yêu cầu về nội dung, hình thức bài và quy trình

(1) N g uồn: http://journal-discussion.ru/avtoram htm l

(2) The B luebook : a uniform system o f citation 19th ed (2010) K F245 ,U5 2010 C urrent ed at R eference

A rea (See section on Japan in the F oreign Ju risd ic tio n s section Lists pro p er citation form s for citing to Japanese legal publicatio n s in U.S legal p u blications) (T h e B luebook là hệ thống trích dẫn nguồn thống nhất, tái bản lần thứ ]9 năm 2010 đã đưa ra các hình thứ c trích d ẫn pháp luật N hật bàn đư ợc xuất bàn ò' các tạp chí

p háp luật cùa H oa Kỳ).

TRUNG TẦM THÔNG TIN THƯ v ộ

bièn tập một cách chặt chẽ, khoa học bảo đảm tính chuyên nghiệp trong hoạt động của Tạp chí luật học Công bố, phổ biến rộng rãi quy định này để các cộng lác viên nghiên cứu, viết bài cùng như những người tham gia quy trình biên tập nắm vững và thực hiện nghiêm túc.

Thứ hai, cần có bộ quy tắc chi tiết về cách thức trích dẫn các loại tài

liệu tham khảo Có thể tham khảo hai bộ quy chuẩn phổ biến của Anh và Hoa

Kỳ đã đề cập trên đây, đặc biệt là các tiêu chuẩn chi tiết về hình thức, quy cách trích dẫn, nguồn tài liệu tham khảo

Thứ ba, các tạp chí luật học ở Nhật Bản có thể đăng xen kẽ các bài bằng

tiếng Nhật và tiếng Anh trong một ấn phẩm và thường có dịch tóm tắt (abstract) đối với tất cả các bài sang tiếng Anh

Thứ tư, tạp chí cần ban hành quy định về kết cấu của bài gửi đăng Tạp

chí, trong đó đặc biệt lun ý đến yêu cầu về từ khoá và tóm tắt bài giúp cho người đọc có thể tra cứu trên mạng Internet theo từ khoá và được giới thiệu tóm tắt về bài (bằng cả tiếng Anh)

Thứ năm, Tạp chí luật học có thể tham khảo kinh nghiệm thu phí đăng

bài từ của các tạp chí luật của Nga, Nhật Bản nhàm có thêm nguồn lực để đảm bảo chất lượng thẩm định và quảng bá Tạp chí rộng rãi hơn cả trong và ngoài nước

Ket luận phần nghiên cứu những vấn đề về nội dung bài tạp chí

Qua nghiên cứu những vấn đề về nội dung bài tạp chí, chúng tôi nhận thấy bài là đơn vị nội dung tư tưởng, chuyên môn khoa học có cơ cấu độc lập, hoàn chỉnh trong mỗi số tạp chí Bài là phương thức thể hiện những thông tin mới hoặc kết quả nghiên cứu mới của tác giả trong lĩnh vực chuyên môn khoa học theo tôn chỉ, mục đích của mỗi tạp chí Các cơ quan tạp chí khoa học chuyên ngành luật có uy tín ở ngoài và trong nước thường quy định chi tiết yêu cầu về nội dung đối với bài đăng làm cơ sở cho quá trình tham gia nghiên cứu viết bài của các nhà khoa học cũng như công tác nghiệp vụ của toà soạn Trên thực tế 20 năm qua, vấn đề yêu cầu về nội dung đối với bài đăng của Tạp chí luật học đã được chú trọng và đem lại kết quả bước đầu nhưng hiện

vẫn chưa thành quy định chính thức, có hiệu lực pháp lí đủ mạnh; chưa đây

đủ, toàn diện và chưa được phổ biến rộng rãi đến các đối tượng liên quan Đe tiêu chuẩn hoá yêu cầu về nội dung nhằm nâng cao và bảo đảm chất lượng bài của Tạp chí luật học, từ góc độ của nhữne người nghiên cứu đề tài chúng tôi kiến nghị và đề xuất một số điểm sau:

Thứ nhất, cần khẩn trương nghiên cún vấn đề tiêu chuẩn hoá, xây dựng

quy định các tiêu chí cụ thể (bằng văn bản) về nội dung, hình thức và quy trình nhằm tạo cơ sở pháp lí vững chắc cho hoạt động nghiên cứu, viết bài cùng như công tác nghiệp vụ của Tạp chí

Thứ hai, để tiêu chuẩn hoá bài tạp chí và đảm bảo hiệu quả áp dụng quy

định tiêu chuẩn có nhiều vấn đề cần được quan tâm giải quyết một cách đồng

bộ, trong đó có thể kể đến là:

+ Phát triển đội ngũ cộng tác viên nghiên cứu, viết bài

+ Nâng cao trách nhiệm của cộng tác viên

+ Xây dụng đội ngũ biên tập viên, cộng tác viên biên tập vững mạnh.+ Tăng cường hơn nữa tính chuyên nghiệp trong hoạt động của bộ máy Tạp chí

+ Bên cạnh mô hình hoạt động truyền thống, cần sớm nghiên cứu xây dựng và áp dụng mô hình tạp chí điện tử, tạp chí mở, tăng cường tính hội nhập quốc tế của Tạp chí luật học

a) về tên bài (đầu đề, tít )

rên bài phải đáp ứng được chức năng định danh thông tin Muôn vậy, lên bài phải khái quát được nội dung của cả bài trong một cấu trúc ngôn ne;ữ định danh xác định, chuẩn mực, ngắn gọn Trong đó danh ngữ là cấu trúc có tính định danh cao nhất và củng là cấu trúc thích họp, khả dụng nhất đối với tên bài.<l) Độ dài của tên bài tạp chí thông thường từ 15 đến 25 tiếng Tên của các bài tạp chí nên tránh trường hợp đặt theo mẫu có sẵn

b) về tóm tắt bài

Tóm tắt bài là phần nội dung thường được đặt giữa tên bài và nội dung bài, hầu hết được trình bày dưới dạng một đoạn văn.(2) Phần này cần bao quát được hết nội dung bài trong giới hạn số lượng từ nhất định Đa số các bài tạp chí được tóm tắt bằng hai ngôn ngữ: một là ngôn ngữ quốc gia của tạp chí và hai là tiếng Anh Phần tóm tắt bàng tiếng Anh thường được trình bày sau

c) v ề các phần nội dung trong bài

Tính logic ở cấp độ toàn văn bản (bài) đặt ra yêu cầu các phần nội dung trong bài phải có mối liên hệ trực tiếp với chủ đề, gắn bó chặt chẽ với nhau và

CÓ mối quan hệ hài hoà, cân xứng Các phần trong bài phải đảm bảo không mâu thuẫn, trùng lặp và phải có tính liên kết cả về nội dung và hình thức

d) v ề các đoạn văn

Các câu trong đoạn phải tập trung vào cùng một chủ đề, không được mâu thuẫn về ý, tránh trường hợp đột ngột chuyển từ một phạm vi quá rộng sang một phạm vi quá hẹp hoặc ngược lại

e) v ề các câu

Trong câu không được có sự mâu thuẫn giữa vế trước và vế sau Các câu cần phải được diễn đạt theo đúng các quy tắc logic hình thức như suy luận, phán đoán, chứng minh hay bác b ỏ

(1) V ũ Q uang H ào, N g ô n ngữ báo chí, N xb Thông tấn, Hà N ội, 2012, tr 144.

(2) Cũng có tóm tắ t được trình bày dưới dạng 2, 3 đoạn văn, xem: Đ ặc san Pháp luật người khuyệt tật, Tạp chí luật học, 10/2013.

22.1.2 Ngôn ngữ

a Ngôn ngữ phải đúna quy tẳc ngôn ngừ tiếng Việt

* Quy tắc ngữ pháp

- ở cấp độ câu

-t- v ề cấu tạo câu:

Một là câu phải có đù các thành phần nòna cốt: Đây là những thành

phần bảt buộc phải có để đảm bảo cho câu độc lập về nội dung và hoàn chỉnh

về hình thức, bao gồm: chủ ngữ, vị ngữ và bổ ngữ bắt buộc

Hai là câu ghép phải đảm bảo có đủ các vế: Những nội dung trọn vẹn,

hoàn chỉnh, không thể tách rời cần phải được trình bày dưới dạng câu ghép và phải đảm bảo đầy đủ các vế

Ba là quan hệ ngữ nghĩa giữa các bộ phận trong câu: Các bộ phận trong

câu có quan hệ nào thì phải sử dụng các cặp kết từ tương ứng để thể hiện

Bổn là trật tự từ trong câu: Việc sắp xếp trật tự từ không được làm cho

câu phản ánh sai lạc ý hoặc trở nên mơ hồ về nghĩa

+ v ề dấu câu: Các dấu câu trong bài đòi hỏi phải được sử dụng đúng chức năng, đúng chỗ, đúng lúc

+ v ề liên kết câu: Các câu trong bài phải được liên kết với nhau một cách chặt chẽ, tạo ra cho văn bản tính chỉnh thể, thống nhất Liên kết câu xét

ở mặt hình thức có thể biểu hiện qua các dạng chủ yếu như: 1) Sử dụng kĩ thuật pháp lí trong việc trình bày các câu theo mô hình có sẵn (mẫu) ở nhũng vị trí xác định trước; 2) Sử dựng sổ thứ tự hay chữ cái ở trong bảng chữ cái để đánh số cho một câu hoặc một nhóm câu; 3) Sử dụng các phương thức như: phương thức lặp, phương thức liên tưởng, phương thức thế và phương thức nối

hiểu đa nghĩa hoặc khôna rõ nội dung Yêu cầu này đòi hỏi khi sử dụng từ cân xác định nỏ thuộc loại từ nào, loại từ đó có thê phôi hợp với loại từ nào trong cùng một câu, vị trí của nó trong câ u

+ Sử dụng từ đúng phong cách chức năng: Trong tiếng Việt có hiện tượng nhiều từ cùng biếu thị một hiện thực (cùng chỉ một sự vật, hiện tưọng, khái niệm) nhưng lại có phong cách chức năng khác nhau Bởi vậy, khi sử dụng từ trong bài tạp chí cần chú ý đảm bảo các yêu cầu đối với từ trong phong cách văn bản khoa học

* Quy tắc chính tả

- Quy tắc viết hoa

Quy tắc viết hoa của tiếng Việt trên cơ sở đối lập giữa viết hoa/viết thường dẫn đến hàng loạt ý nghĩa: Viết hoa về mặt cú pháp, viết hoa tên riêng (phản biệt với tên chung), viết hoa tu từ Nếu như việc viết hoa về mặt cú pháp, viết hoa tên riêng (đổi với tên người, tên địa danh) khá thống nhất và ổn định thì việc viết hoa tên các cơ quan, tổ chức và viết hoa tu từ không ổn định, không có sự thống nhất giữa các quy định:

+ Việc viết hoa tên các cơ quan, tổ chức rất tuỳ tiện như: 1) Viết hoa tất

cả các chữ cái đầu các âm tiết; 2) Viết hoa chữ cái đầu của âm tiết đầu trong tố họp từ làm tên gọi (dĩ nhiên, nếu có tên riêng trong tên gọi cũng viết hoa) 3) Viết hoa theo từ; 4) Viết hoa chữ cái đầu của các từ ngữ có giá trị phân biệt và nhận diện đối tượng trong tổ hợp từ dùng làm tên riêng

Trong bốn cách viết hoa tên cơ quan, tổ chức trên, cách 1 và cách 3 là những quy ước tuỳ tiện, không có căn cứ Viết hoa theo cách 2 phù hợp với Quy định về chính tả của ủ y ban khoa học xã hội, ban hành ngày 30/1 1/1980 và Quy định về chính tả tiếng Việt ban hành kèm theo Quyết định

số 240/QĐ của Bộ trưởng Bộ giáo dục ngày 05/3/1984 Viết hoa theo cách 4 phù hợp với Quy định tạm thời về viết hoa tên riêng trong sách giáo khoa ban hành kèm theo Quyết định của Bộ trưởng Bộ giáo dục và đào tạo sổ 07/2003/QĐ-BGDĐT ngày 13/3/2003 và Thông tư của Bộ nội vụ ban hành

n^ày 19/01/2011 hướng dẫn trình bày văn bản hành chính Tuy nhiên, việc viết hoa theo cách 4 sẽ không dễ dàng đối với mọi đối tượng tạo lập văn bản bời việc xác định từ ngữ nào có giá trị phân biệt, và nhận diện đôi tượng trong

tổ họp từ dùng làm tên đôi khi còn làm khó cả các nhà ngôn ngữ học Cho nên Tạp chí luật học sử dụng cách viết hoa thứ 2 đối với tên cơ quan, tổ chức Cách viết này được đánh giá là hiệu quả và dễ sử dụng đổi với tất cả các đối tượng bởi chỉ viết hoa chữ cái đầu của tố họp từ dùng làm tên

+ Viết hoa tu từ là biện pháp dùng chữ hoa để riêng hoá các từ ngữ chung nhằm thể hiện màu sắc biểư cảm trong văn bản

+ Viết hoa trong các trường hợp khác

• Tên các loại văn bản: Viết hoa chữ cái đầu của tên loại văn bản Trường hợp viện dẫn các điều, khoản, điểm của văn bản cụ thể thì viết hoa tên Điều

• Tên các tác phẩm sách, báo, tạp chí: Viết hoa chữ cái đầu của âm tiết thứ nhất tạo thành tên tác phẩm

- Quy tắc viết tên riêng nước ngoài: Trong quá trình biên tập, với các tên riêng nước ngoài Tạp chí luật học dựa trên các quy định của Bộ giáo dục và đào tạo(l) theo nguycn tắc là lớp từ này phải được ghi, được dùng chính xác nhất

để bảo đảm sự liên hệ không gây nhầm lẫn với cá nhân, đơn vị mang tên đó

- Quy tắc viết tắt: Thông thường, các từ viết tắt là các từ được sử dụng nhiều lần trong bài Các từ viết tắt chỉ được sử dụng sau khi chúng được tác giả giới thiệu sau cụm từ đầy đủ ở lần xuất hiện đầu tiên trong bài Không viết tắt tror.g tên bài, tên các đề mục, tiểu mục

- M ột số quy tắc khác

- Quy tắc đánh vị trí dấu thanh điệu: Việc đánh dấu vị trí thanh điệu phải đảm bao nguyên tắc biểu trung ngữ âm, nguyên tắc hợp lí và nguyên tắc thẩm mĩ

+- Quy tắc sử dụng “i” (i ngắn) và “y” (y dài): v ấ n đề sử dụng i ngắn và

y d.ài :rong tiếng Việt hiện vẫn là vấn đề chưa được thống nhất trong quan

( l).X e m Q u y ết đ ịnh củ a B ộ trường Bộ giáo dục số 240/Q Đ ngày 05/3/1984 về việc ban hành Quy định chínih tả tiếng V iệt và th u ậ t ngữ tiếng V iệt áp dụng cho sách giáo khoa.

điểm của các nhà nghiên cứu ngôn ngữ cũng như chưa có sự thống nhât chính thức trong các quy định Bởi vậy, việc lựa chọn sử dụng i ngắn hay y dài trong một sổ trường hợp “tranh chấp” cần thiết phải hướng đến sự thống nhất chung trong một văn bản và tính phổ dụng, quen dùng trong xã hội Trên cơ

sở đó Tạp chí luật học sử dụng i thay cho y ở cuối âm tiết mở Trừ trong các

âm tiết uy và các trường hợp sau qu hoặc y đúng một mình hoặc đứng đầu âm tiết Ngoại lệ: trong cách viết tên riêng (tên người, tên đất), tên các triều đại đã quen dùng y thì vẫn viết theo truyền thống

Ngôn ngữ sử dụng trong bài phải có những đặc điểm sau:

- Tính khách quan chân thực: Không chứa đựng các yếu tổ biểu cảm của ngôn ngữ cũng như các từ mang tình thái tính

- Tính trừu tượng và khái quát hoá cao: ít dùng những từ có màu sắc biểu cảm và sử dụng nhiều khái niệm, thuật ngữ

- Tính ngắn gọn, khúc chiết và logic chặt chẽ: Văn bản khoa học thường thiên về sử dụng các câu tường thuật, giải thích, rất ít khi dùng các câu hỏi tu từ

mà chủ yếu sử dụng câu hỏi chính danh; hay sử dụng các loại câu ghép, đặc biệt là các loại câu mở rộng thành phần phụ bổ ngữ, phụ trạng ngữ

- Tính một nghĩa và phi hình tượng: Văn bản khoa học cần phải triệt tiêu các kiểu nói bóng bẩy, hình tượng, tính nước đôi về nghĩa hay tính song tầng ngữ nghĩa

Ngoài việc phải đáp ứng những yêu cầu chung về mặt phong cách của tạp chí khoa học, bài đăng Tạp chí luật học cũng cần phải đáp ứng những yêu cầu đặc thù của tạp chí khoa học pháp lí Là tạp chí nghiên cứu khoa học pháp

lí, việc sử dụng từ ngữ, khái niệm, cách diễn đạt phải đảm bảo tính chính xác (khoa học), họp pháp (đúng quy định của pháp luật)

2.2.1.3 Hình thức trích dẫn, tham khảo và ghi nguồn tài liệu tham khảoa) Các cách trích dẫn

Có hai cách trích dẫn phổ biến nhất hiện nay là trích dẫn theo tên “tác

giả - năn” (hệ thống H avard/11 và trích dẫn theo chữ sổ (hệ thống Vancouver).(2> Trích dẫn trona bài thườns có 3 hình thức: Trích dẫn trực tiếp, trích dẫn gián tiếp và trích dẫn thứ cấp Tạp chí luật học hiện áp dụng cả 3 hình thức trích dẫn trực tiếp, gián tiếp và thứ cấp bằng cách chú thích ở cuối các thông tin được trích dẫn và cuối bài có danh mục các tài liệu được trích dẫn, sắp xếp theo thứ tự trích dẫn trong bài.(3)

b) Nguyên tắc trích dẫn

- Tác giả của các thông tin được trích dẫn trong bài được định nghĩa là các cá nhân, tập thể, các cơ quan, tổ chức Không ghi học hàm, học vị, địa vị

xã hội của tác giả

- Các tài liệu bằng tiếng nước ngoài giữ nguyên văn, không phiên âm Trường hợp các tài liệu bằng tiếng nước ngoài ít người Việt biết thì có thể ghi thêm phần tiếng Việt đi kèm mỗi tài liệu

c) Cách trình bày các tài liệu được trích dẫn

Cách trình bày các tài liệu được trích dẫn phụ thuộc vào việc lựa chọn theo hệ thống trích dẫn nào Các hệ thống trích dẫn uy tín, thông dụng trên thế giới đều có bộ công cụ hướng dẫn cách trình bày các tài liệu được trích dẫn Mỗi cách trình bày có thể khác nhau về vị trí các thông tin của tài liệu được trích dẫn nhưng phải đảm bảo đầy đủ các bộ phận thông tin như: Tên tác giả, tên sách, nhà xuất bản, nơi xuất bản, năm xuất bản và trang trích dẫn

2.2.1.4 Đủng thể thức trình bày bản in

- Các quy tắc, thể thức trình bày bản in thông thường phụ thuộc vào quy định của mỗi tạp chí sao cho đảm bảo đúng khuôn khổ, số trang theo Giấy phép xuết bản báo chí

(]) Ví d ụ cách trích dẫn theo hệ thống Havard: Nguyễn Văn A (2009, tr 75) cho rằng “ Phần Danh mục tài

liệu th a m khảo tư ơ n g ứng: N guyễn V ăn A (2009), G iáo trình luật hành chính, N xb T ư pháp, Hà Nội.

(2) Ví d ụ cich trích dẫn theo hệ thống Vancouver: N guyễn Văn A [2; tr 75] cho rằng “ Phần Danh mục

tài liệu tharr k hảo tư ơ n g ứng: 2 N guyễn Văn A (2009), G iáo trình lu ậ t hành chính, N xb T ư pháp, Hà Nội.

dẫn tư ơ n g ủng: (1 ).X em : N au y ễn Văn A, G iáo trình luật hành chính, N xb T ư pháp, H à N ội, 2009, tr 75.

Dộ dài văn bản: Bài nghiên cứu-trao đôi có độ dài tối thiêu 3000 tiếng (tirơnE đương 4 - 5 trang A4), tối đa 6000 tiếng (tương đương 9 - 1 0 trang A4) Dung lượng bài thông tin có thê ít hơn nhưng không dưới 2000 tiếng (tươn^ đương trang A4).

- 'Tên bài không phù hợp với nội dung bài, có trường hợp tên bài đưa ra rộng hoíc hẹp hơn nội dung bài, tên bài không ăn nhập vói bài, tên bài có những cii tiết không đúng với bài

- Tên bài không rõ ràng, dễ hiểu, còn sử dụng các từ trừu tượng, từ viết tắt hoặc các từ dễ gây hiểu lầm

- rên bài có độ dài quá lớn: Có không ít trường họp tên bài có độ dài trên 25 tiếng, thậm chí trên 30 tiếng, gây khó khăn cho người đọc trong việc nắm ba':, ghi nhớ tên bài

- rên bài đặt theo mẫu có sẵn: Thông thường trong quá trình biên tập bài tạp :hí, khi gặp các lỗi này, biên tập viên của Tạp chí thường cắt bỏ phần khuôn mẫu trong tên bài, để tên bài đi thẳng vào vấn đề cần đề cập

b) v ề tóm tắt bài

Ihực tế hiện nay Tạp chí luật học chưa áp dụng việc tóm tắt bài đối với mỗi bà tạp chí Dự kiến trong thời gian tới (tháng 7/2014) sẽ đưa phần tóm tắt trở hành yêu cầu bắt buộc

c) Vê các phân nội dung trong bài

- Nhiêu trường họp có phân nội dung trong bài khôna liên quan tới chủ

đề bài hoặc có phần nội dung lặp đi lặp lại nhiều lần trong bài

- Các phần nội dung không hài hoà, cân xúng với nhau: Đây là tình trạng của khá nhiều bài gửi đến Tạp chí luật học

d) v ề các đoạn văn trong bài

Trong quá trình biên tập, chúng tôi nhận thấy các bài gửi đến Tạp chí luật học thường mắc phải một số lỗi cơ bản sau đây:

- Lồi mâu thuẫn về ý: Các câu trong đoạn văn mâu thuẫn nhau về ý nghĩa, phá vở quan hệ logic cần phải có của đoạn văn

- Lỗi lạc chủ đề: Các câu trong đoạn không tập trung vào cùng một chủ đề

mà phân tán hoặc đột ngột chuyến sang một phạm vi khác

- Lỗi thiếu hụt chủ đề: Tình trạng các bộ phận nội dung đã nêu trong câu chủ đề không được triển khai đầy đủ trong đoạn văn khá phổ biến

- Lỗi thiếu sự chuyển tiếp: Các đoạn văn trong bài chưa có sự liên kết nhất định về nội dung và hình thức, đôi khi đột ngột chuyển từ một phạm vi quá rộng sang một phạm vi quá h ẹp

e) v ề các câu trong bài

- Lỗi mâu thuẫn giữa các vế trong câu: Lỗi này chủ yếu xảy ra ở các câu ghép bởi chúng có độ dài tương đối lớn

- Các câu không được diễn đạt theo đúng các quy tắc logic hình thức như suy luận, phán đoán, chứng minh hay bác b ỏ

2.2.2.2 Đối với việc đảm bảo các yêu cầu về ngôn ngữ bài tạp chí

a) Ngôn ngữ phải đúng quy tắc ngôn ngữ tiếng Việt

* Quy tắc ngữ pháp

- Ở cấp độ câu

Trong quá trình biên tập, nhũng lồi về câu xuất hiện phổ biến nhất là lỗi

về cấu tạo câu, lỗi về dấu câu và lỗi về liên kết câu

+ Lỗi vê câu tạo câu:

Tình trạng câu thiếu chủ ngừ, câu thiểu vị ngữ, câu thiếu cả chủ ngữ lẫn vị ngữ hoặc thiếu bổ ngữ bắt buộc là khá phổ biến ở các bài Tạp chí luật học, nhất ở các bài dịch hoặc bài có nhiều thông tin tham khảo của nước ngoài

• Lỗi thiếu một vế của câu ghép hoặc tách những vấn đề liên quan mật thiết với nhau thành các câu đơn trong khi văn cảnh hoặc hoàn cảnh giao tiêp đòi hỏi trình bày những ý đó trong một câu ghép cũng thường gặp ỏ' các bài gửi Tạp chí luật học

• Quan hệ giữa các bộ phận trong câu không được thể hiện bằng các cặp kết từ tương ứng, phù hợp

• Sắp xếp sai trật tự từ làm cho câu phản ánh sai lạc ý của người viết hoặc làrr cho câu trở nên mơ hồ về nghĩa, tức là có thể hiểu theo nhiều cách

+ Lỗi về dấu câu:

• Lỗi ngắt câu sai quy tắc: Không đánh dấu ngắt câu khi câu đã kết thúc hoặc đánh dấu ngắt câu ở chỗ câu chưa kết thúc

• Lỗi vi phạm quy tắc ngắt các bộ phận của câu: Không đánh dấu cần thiết để ngắt các bộ phận của câu hoặc ngắt sai quy tắc các bộ phận của câu

• '_vỗi lẫn lộn chức năng của các dấu câu: Thường gặp nhất là các hiện tượng: Đánh dấu chấm hỏi sau những câu không phải câu nghi vấn, dùng ngoặc đjn ở chỗ phải dùng ngoặc k ép

T A * A 1 • A 1 A , / \

H-Lôi vê liên kêt câu:

» Lỗi về liên kết chủ đề: Các câu trong cùng một đoạn không cùng phục

vụ chủ ỉề của đoạn ấy

«• Lỗi về liên kết logic: Các câu trong một đoạn hay trong một văn bảnthể hiệr những lập luận thiếu căn cứ hay không nhất quán

• Lỗi về liên kết hình thức: Quan hệ nội dung giữa các câu trong một đoạn ]hiy trong một văn bản không được thể hiện bằng các phương tiện liên kết hai) thê hiện bị sai lạc

• Ở cấp độ từ

Trong quá trình biên tập, nhũng lỗi về từ phổ biến nhất là:

Dùng từ sai về nghĩa cơ bản: Hiện tượng này thường xảy ra khi người viết không nam được nghĩa của từ, nhất là các từ Hán Việt hoặc các thuật ngữ khoa học hoặc người viết nhầm lẫn các từ gần âm, gần nghĩa với nhau

• Lặp từ: Hiện tượng lặp từ nghĩa là dùng nhiều lần một từ trong câu hoặc trong nhũng câu liền kề nhau Điều này khiến cho câu văn trở nên nặng

nề No cũng chứng tỏ sự nghèo nàn về vốn từ của người viết

• Dùng từ không hợp phong cách: Một số lỗi thường gặp như: Dùng từ thuộc phong cách khẩu ngữ; dùng từ ngữ địa phưcmg; lạm dụng từ Hán V iệt

• Quy tắc chính tả

- Quy tắc viết hoa

Trong tiếng Việt tồn tại 3 lối viết hoa là viết hoa về mặt cú pháp, viết hoa tên riêng và viết hoa tu từ Cách viết hoa về mặt cú pháp có tính ổn định, thống nhất, trở thành chuẩn chung của chính tả tiếng Việt cho nên thực tế trong các bài tạp chí việc viết hoa ngay bắt đầu câu, bắt đầu đoạn hầu hết được các tác giả thực hiện chặt chẽ, ít sai sót Tuy vậy, việc viết hoa tên riêng và viết hoa tu từ do chưa có chuẩn chung cũng như chuẩn riêng (chính thức) của Tạp chí nên các tác giả có nhiều cách xử lí khác nhau:

+ Việc viết hoa tên riêng: Tuy cách viết hoa tên người, tên địa danh có những lỗi nhất định, phổ biến là trường họp không viết hoa bộ phận lả danh từ chỉ hướng hoặc danh từ chung trong tên địa danh

+ Việc viết hoa tên các cơ quan, tổ chức: Thực tế hiện nay và phổ biến trong các bài gửi Tạp chí luật học là cách viết hoa chữ cái đầu của các từ, cụm

từ chỉ loại hình cơ quan, tổ chức; chức năng, lĩnh vực hoạt động của cơ quan,

tổ chức theo quy định tại Thông tư của Bộ nội vụ số 01/2011/TT-BNV ngày 19/01/2011 hướng dẫn thể thức và kĩ thuật trình bày văn bản hành chính

+ Việc viết hoa tu từ: Có thể nói đây là cách viết hoa tùy tiện nhất trong các bài tạp chí

- Quy tắc viết tên riêng nước ngoài

Thực tế cho thấy, các bài gửi Tạp chí luật học chủ yếu vẫn sử dụng cách

viết tên riêng nước ngoài theo hình thức phiên âm ra tiếng Việt và giữa các

âm có hoặc khôns có gạch nối Cũng có trường hợp nội dung bài đề cập đến

nhiều tên riêng nước ngoài thì có tên được viết theo lối nguyên dạng, có tên

lại được viết theo lối phiên âm ra tiếng Việt Điều này tạo ra sự thiếu thống

nhất trong các bài tạp chí

- Quy tắc viết tắt

Việc viết tắt trong bài gửi Tạp chí luật học thường gặp phải một số lỗi

chủ yếu sau đây: Viết tắt khi chưa quy ước ở lần xuất hiện đầu tiên trong

bài của cụm từ; viết tắt quá nhiều cụm từ trong bài, viết tắt cả nhũng cụm từ

không phổ biến, viết tắt ở cả tên bài, tên các đề mục, tiểu m ụ c

- Một số quy tắc khác

+ Lỗi đánh sai vị trí dấu thanh điệu

+ Lồi viết sai phụ âm hoặc nguyên âm: Thường gặp hơn cả là việc viết

sai các phụ âm trong các cặp (nhóm) phụ âm đầu tr/ch, s/x, r/gi/d

Thực tế biên tập bài tạp chí cho thấy, chỉ có số ít các bài gửi đến Tạp

chí luật học có tình trạng sử dụng phương tiện ngôn ngữ không đảm bảo yêu

cầu phong cách của bài tạp chí, chẳng hạn như: Trong bài còn những đoạn diễn

đạt dài dòng với những yếu tố bị coi là dư thừa đối; một số câu, đoạn trong bài

còn diễn đạt mơ hồ; bài chứa nhiều câu quá dài hoặc nhiều câu tỉnh lược

2.2.2.3 Đối với việc đảm bảo thực hiện các hình thức trích dẫn, tham khảo và ghi nguồn tài liệu trích dẫn, tham khảo

a) Các cách trích dẫn

Hiện nay Tạp chí luật học sử dụng cách trích dẫn trong bài theo cả ba

hình thức là trích dẫn trực tiếp, trích dẫn gián tiếp và trích dẫn thứ cấp, trong đó

hình thức trích dẫn thứ cấp ít được sử dụng hơn cả Có thể kể đến một số lỗi

phổ biến trong việc trích dẫn tài liệu tham khảo như: Trích dẫn trực tiếp nhưng

không chính xác so với nguyên gốc, trích dẫn trực tiếp nhưng không đặt trong

ngoặc kép hoặc in nghiêng, không có chú thích; trích dẫn gián tiếp nhưng không

chú thích hoặc không chỉ dẫn người đọc tham khảo nguồn tài liệu trích dẫn

b) v ề việc đảm bảo các nguyên tắc trích dẫn

- Có nhiều bài tác giả chưa chú trọng đúng mức đến phần trích dẫn cho

nên thông tin của các tài liệu trích dẫn không đầy đủ, có tài liệu thiếu tên tác

giả, có tài liệu thiếu nhà xuất bản, năm xuất bản

- Không ghi chức danh, học vị của các tác giả: Đây là yếu tố bảo đảm

tính công bàng trong nghiên cứu khoa học bởi có thể độc giả chỉ muốn tham

khảo tài liệu của nhũng người đã có chức danh, học vị cao

c) Cách trình bày các tài liệu được trích dẫn

Việc trình bày các tài liệu được trích dẫn cần đảm bảo tuân thủ các yêu cầu

chung của Tạp chí, theo tìmg loại tài liệu được trích dẫn, đảm bảo yêu cầu thống

nhất trong các bài tạp chí cũng như trong mỗi số tạp chí phát hành tới tay bạn đọc

2.2.2.4 Đối với việc đảm bảo đúng thể thức trình bày bản in

Thể thức trình bày bản in (chế bản) là những quy ước của Tạp chí về

việc đánh số đề mục; trình bày bảng, biểu đồ, hình vẽ; định dạng thời gian

(ngàv, tháng, năm), con số, kí tự đặc biệt; kiểu chữ, cỡ chữ, lề, dãn dòng, cột,

thuật để đảm bảo thể hiện tốt nhất, đầy đủ nhất nội dung của mỗi bài, mỗi số

tạp chí dưới hình thức đẹp nhất, thu hút tốt nhất sự chú ý của độc giả

2.2.3 Yêu cầu về hình thức bài của một số tạp chí khoa học chuyên ngành luật ỷ trong nước, nước ngoài và kinh nghiệm cho Tạp chí luật học

luật ở trong nước

a) Tạp chí nhà nước và pháp luật

- Tạp chí nhà nước và pháp luật yêu cầu các bài phải trích dẫn đầy đủ,

chính xác các nguồn tài liệu đã tham khảo Trong Thế lệ gửi bài ghi rõ: “Tác giả bai viết hoàn toàn chịu trách nhiệm vê việc trích dẫn, chú thích nguôn tài liệu cã sử dụng trong bài viết”

- Bài phải được đánh máy vi tính, định dạng khổ giấy A4 lề trên và lề dưới

2 cm lề phải và lề trái 2,5 cm, font chữ Times New Roman, cỡ chữ 14, cách dòne 1,5 lines; trình bày giản dị, không rườm rà, hoa mĩ

- Bài cần được diễn đạt bằng ngôn ngữ trong sáng, dễ hiểu Các quy tắc

về ngũ pháp, chính tả của tiếng Việt cần được tác giả, các biên tập viên tuân thủ

- v ề cách thức viết tắt, Tạp chí nhà nước và pháp luật quy định: “Chữ cần viết tắt xuất hiện lần đầu trong bài được viết đầy đủ và liền đó đặt kí hiệu viết tết của chữ đó trong ngoặc đơn Kí hiệu viết tắt phải được dùng thống nhất trong toàn bài viết Không viết tắt trong tên bài viết, tên các mục, tiểu mục; không viết tắt những cụm từ ít xuất hiện trong bài”

Thứ nhất, tên bài báo khoa học phải phù hợp với nội dung bài Các

mục, liểu mục của bài phải có mối liên hệ với nhau và với chủ đề của bài

Thứ hai, diễn đạt phải đúng quy tắc logic hình thức (khái niệm, phán

đoán, suy luận, giả thuyết, chứng minh, bác b ỏ

Thứ ba, phải đúng quy tắc ngôn ngữ tiếng Việt, bao gồm quy tắc ngữ

pháp (từ, thuật ngữ, mệnh đề, câu đơn giản, câu phức họp, đoạn văn ) và quy tắc chính tả (chữ, viết hoa, viết tắt, danh từ riêng, các dấu câu; phiên âm, chữ, viết toa, viết tắt tiếng nước ngoài ); tên các văn bản pháp luật đầy đủ, viết tắt đíng các văn bản pháp luật (kí hiệu, số hiệu, cơ quan ban hành v.v )

Thứ tư, bảo đảm đúng quy tắc trích dẫn, tham khảo và tài liệu trích dẫn,

tham khảo theo đúng quy định thống nhất của Hội đồng khoa học Trường đại học luật Thành phố Hồ Chí Minh quy định về hình thức của khoá luận, luận văn, uận án

Thứ năm, yêu cầu về hình thức kĩ thuật trình bày: Kiểu chữ, cỡ chữ, lề,

dãn dòng, cột, đầu trang, chân trang, số trang

Thứ sáu, bài có độ dài tối thiểu 5 trang, tối đa 8 trang (vì theo Giấy

phép xuất bản mồ! số Tạp chí chỉ có 84 trang nên đe công bố được nhiều bài trong mỗi số cần khống chế độ dài tối đa của mồi bài)

Thứ bảy, bài phải có tóm tắt bằng tiếng Việt (không quá 100 từ) và

bằng tiếng Anh

c) Tạp chí dân chủ và pháp luật

Thứ nhất, bài cần thể hiện văn phong trong sáng, mạch lạc, khúc triết,

được trình bày một cách thống nhất, đơn giản, rõ ràng, không viết câu cụt, câu tối nghĩa, sử dụng từ ngữ dễ hiểu; không viết hoa, viết tắt bừa bãi; không chèn các biểu tượng, hình ảnh, biểu đồ, đồ thị;

Thứ hai, bài nếu có chú thích phải ghi nguồn gốc câu trích dẫn, nội dung

dẫn chứng và tham khảo đối chiếu Tất cả các tài liệu có dẫn chúng trong bài đều phái được liệt kê đầy đủ và chính xác trong phần tài liệu tham khảo

Thứ ba, đối với các bài nghiên cứu, trao đổi, độ dài phải đảm bảo

khoảng 2.000 - 5.000 từ Bài chỉ sử dụng một loại phông chữ theo tiêu chuấn Unicode, cỡ chữ 1 3 -1 4 , dãn dòng 1,5

d) Tạp chí nghiên cứu lập pháp

- Bài phải được trình bày theo đúng thể thức do Tạp chí quy định

- Tài liệu tham khảo trình bày theo trình tự: [số thứ tự], tên tác giả, tên

sách, năm xuất bản, nhà xuất bản, tập, số tran g

- Cuối bài ghi rõ họ tên, địa chỉ, cơ quan công tác, chức vụ, học hàm, học

vị, điện thoại, e-mail của tác giả Tạp chí không chịu trách nhiệm nếu tác giả cung cấp thông tin không trung thực

- Bài thông thường chỉ nên nhiều nhất là 08 (tám) trang; kể cả chú thích

và tài liệu tham khảo

- Bài gửi đăng Tạp chí nghiên cứu lập pháp là bài chưa đăng trên các báo/tạp chí khác N hững bài không đăng, Toà soạn sẽ không gửi trả lại bản thảo