Đánh giá công tác giải phóng mặt bằng thu hồi đất nông nghiệp ảnh hưởng đến đời sống người dân tại dự án nhà máy may việt panpacific tại huyện ngọc lặc, tỉnh thanh hóa

Thực tế hiện nay cho thấy, công tác thu hồi đất của công dân để phục vụ pháttriển các dự án đầu tư và việc bồi thường cho những người bị thu hồi đất là vấn đềhết sức nhạy cảm, giải quyết

NGUYỄN THÀNH TRUNG

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG THU HỒI ĐẤT NÔNG NGHIỆP ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐỜI SỐNG NGƯỜI DÂN TẠI DỰ ÁN NHÀ MÁY MAY VIỆT PANPACIFIC TẠI HUYỆN NGỌC LẶC, TỈNH THANH HÓA

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Thái Nguyên - 2018

NGUYỄN THÀNH TRUNG

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG THU HỒI ĐẤT NÔNG NGHIỆP ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐỜI SỐNG NGƯỜI DÂN TẠI DỰ ÁN NHÀ MÁY MAY VIỆT PANPACIFIC TẠI HUYỆN NGỌC LẶC, TỈNH THANH HÓA

Ngành: Quản lý đất đai

Mã số: 8.85.01.03

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Nguyễn Thế Đặng

Thái Nguyên - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng, những số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận vănnày là trung thực và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào

Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này

đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được ghi rõnguồn gốc

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2018

Tác giả luận văn

Nguyễn Thành Trung

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành được bản luận văn này, trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn

thầy giáo GS.TS Nguyễn Thế Đặng, người đã trực tiếp hướng dẫn trong suốt thời

gian tôi thực hiện đề tài

Tôi cũng xin cảm ơn sự góp ý chân thành của các thầy, cô giáo khoa Quản lýtài nguyên, Phòng Đào tạo - Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Thái Nguyên đãtạo điều kiện thuận lợi cho tôi thực hiện đề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn các cấp ban ngành và các cơ quan, đơn vị trên địabàn huyện Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa đã giúp đỡ tôi trong thời gian nghiên cứu,thực hiện đề tài

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2018

Tác giả luận văn

Nguyễn Thành Trung

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 3

3 Ý nghĩa của đề tài 4

3.1 Ý nghĩa khoa học 4

3.2 Ý nghĩa thực tiễn 4

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 5

1.1 Cơ sở khoa học của đề tài 5

1.1.1 Cơ sở lý luận 5

1.1.2 Cơ sở pháp lý 11

1.1.3 Cơ sở thực tiễn 13

1.2 Một số kết quả nghiên cứu về giải phóng mặt bằng 29

1.2.1 Việc áp dụng, thực hiện chính sách bồi thường GPMB 29

1.2.2 Giá đất áp dụng trong bồi thường GPMB 29

1.2.3 Về tình hình đời sống việc làm của các hộ dân có đất bị thu hồi 30

1.3 Nhận xét chung về tổng quan các vấn đề nghiên cứu 31

1.3.1 Nhận xét chung 31

1.3.2 Kết luận chung về vấn đề nghiên cứu 31

Chương 2 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 33

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 33

2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu 33

2.3 Nội dung nghiên cứu 33

2.3.1 Khái quát dự án, khu vực dự án và yêu cầu đối với giải phóng mặt bằng

thu hồi đất cho thực hiện dự án 33

2.3.2 Đánh giá kết quả công tác thu hồi đất của Dự án nhà máy may Việt Panpacific trên địa bà xã Ngọc Khê và thị trấn Ngọc Lặc, huyện Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa 33

2.3.3 Đánh giá tác động của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đến đời sống của những người dân trong khu vực giải phóng mặt bằng 34

2.3.4 Những kết quả đạt được, thuận lợi, khó khăn và đề xuất một số giải pháp trong công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng 34

2.4 Phương pháp nghiên cứu 34

2.4.1 Phương pháp thu thập số liệu 34

2.4.2 Phương pháp thống kê phân tích, xử lý số liệu 35

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 36

3.1 Khái quát dự án, khu vực dự án và yêu cầu đối với giải phóng mặt bằng thu hồi đất cho thực hiện dự án .36

3.1.1 Khái quát về dự án nhà máy may Việt Panpacific và yêu cầu đối với giải phóng mặt bằng thu hồi đất cho thực hiện dự án 36

3.1.2 Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội khu vực dự án 37

3.2 Đánh giá công tác giải phóng mặt bằng thu hồi đất nông nghiệp của Dự án nhà máy may Việt Panpacific trên địa bàn xã Ngọc Khê và thị trấn Ngọc Lặc, huyện Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa 47

3.2.1 Kết quả công tác giải phóng mặt bằng thu hồi đất 47

3.2.2 Kết quả bồi thường về hoa màu gắn liền với đất 51

3.2.3 Kết quả hỗ trợ cho người dân trong vùng dự án 52

3.2.4 Tổng hợp kinh phí bồi thường, hỗ trợ 55

3.3 Đánh giá tác động của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đến đời sống của những người dân trong khu vực giải phóng mặt bằng 56

3.3.1 Tình hình lao động và việc làm của các hộ dân sau khi thực hiện dự án 56

3.3.2 Đánh giá chung về tình trạng cuộc sống hiện tại so với trước khi có dự án 60

3.3.3 Tác động đến việc phát triển các công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã

hội 62

3.3.4 Tác động đến mối quan hệ trong gia đình 63

3.4 Kết quả đạt được, thuận lơi, khó khăn và đề xuất một số giải pháp trong công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng của dự án 63

3.4.1 Những thành công 63

3.4.2 Đánh giá những thuận lợi trong công tác GPMB 64

3.4.3 Đánh giá những khó khăn trong công tác GPMB 64

3.4.4 Đề xuất một số giải pháp 65

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 66

1 Kết luận 66

2 Kiến nghị 66

TÀI LIỆU THAM KHẢO 68 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1 Hiện trạng sử dụng đất xã Ngọc Khê năm 2017 41Bảng 3.2 Hiện trạng sử dụng đất thị trấn Ngọc Lặc năm 2017 46Bảng 3.3 Diện tích đất thu hồi của dự án nhà máy may Việt Panpacific tại xã Ngọc

Khê, huyện Ngọc Lặc 48Bảng 3.4 Diện tích thu hồi đất của dự án nhà máy may Việt Panpacific tại thị trấn

Ngọc Lặc 48Bảng 3.5 Xác định đối tượng và điều kiện bồi thường của dự án 49Bảng 3.6 Kết quả bồi thường về đất tại xã Ngọc Khê và thị trấn Ngọc Lặc 50Bảng 3.7 Kết quả bồi thường về cây cối hoa màu gắn liền với đất tại xã Ngọc Khê

và thị trấn Ngọc Lặc 51Bảng 3.8 Tổng hợp kinh phí hỗ trợ cho người dân tại xã Ngọc Khê và thị trấn

Ngọc Lặc 53Bảng 3.9 Tổng hợp kinh phí bồi thường giải phóng mặt bằng dự án tại xã Ngọc Khê

55Bảng 3.10 Tổng hợp kinh phí bồi thường giải phóng mặt bằng dự án tại thị trấn

Ngọc Lặc 56Bảng 3.11 Tình hình lao động và việc làm của các hộ dân không bị mất đất nhưng

chịu ảnh hưởng của dự án 57Bảng 3.12 Tình hình lao động và việc làm của các hộ dân mất đất dưới 70% 58Bảng 3.13 Tình hình việc làm của các hộ dân mất đất từ 70%-100% 59Bảng 3.14 Đánh giá chung về tình trạng cuộc sống hiện tại so với trước khi có dự án

61Bảng 3.15 Đánh giá về tình hình tiếp cận cơ sở hạ tầng, phúc lợi xã hội của các hộ

dân sau khi bị thu hồi đất 62Bảng 3.16 Đánh giá về tác động của dự án đến mối quan hệ trong gia đình của các

hộ dân sau khi bị thu hồi đất 63

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Luật Đất đai 1993 đã khẳng định “Đất đai là tài nguyên của quốc gia vô cùng quí giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố dân cư, xây dựng cơ sở kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh, quốc phòng Trải qua nhiều thế hệ, nhân dân ta đã tốn không biết bao công sức mới tạo lập, bảo vệ được vốn đất đai như ngày nay”.

Sử dụng đất đai vào các mục đích an ninh quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợiích công cộng để thực hiện mục tiêu phát triển đất nước, đặc biệt là các dự án pháttriển đô thị, dự án sản xuất, kinh doanh phát triển kinh tế là một tất yếu khách quantrong quá trình phát triển công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Để có mặt bằngxây dựng các dự án, Nhà nước phải thu hồi đất của nhân dân và thực hiện việc bồithường, hỗ trợ và tái định cư cho các hộ dân có đất bị thu hồi

Thực tế hiện nay cho thấy, công tác thu hồi đất của công dân để phục vụ pháttriển các dự án đầu tư và việc bồi thường cho những người bị thu hồi đất là vấn đềhết sức nhạy cảm, giải quyết không tốt, không thoả đáng quyền lợi của người dân cóđất bị thu hồi và những người bị ảnh hưởng khi thu hồi đất để dẫn đến bùng phátkhiếu kiện, đặc biệt là những khiếu kiện tập thể đông người, sẽ trở thành vấn đề xãhội phức tạp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tình hình an ninh trật tự, mất ổn định xãhội và phần nào ảnh hưởng đến lòng tin của người dân đối với các chính sách củaNhà nước Nếu việc thu hồi đất bị lạm dụng, quỹ đất nông nghiệp bị giảm dần, vềlâu dài có thể ảnh hưởng tới an ninh lương thực quốc gia

Ngoài ra nếu không có những chính sách hướng dẫn về việc đào tạo, chuyểnđổi nghề nghiệp cho người dân bị mất đất; về bồi thường, tái định cư phù hợp thìviệc giải quyết mâu thuẫn giữa lợi ích của người bị thu hồi đất và Nhà nước trongviệc phát triển kinh tế - xã hội sẽ gặp nhiều khó khăn

Tại Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 của Chính phủ về việcbồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất đã quy định cụ thể về các

mức bồi thường về đất, tài sản và các chính sách hỗ trợ, tái định cư Giao nhiệm vụbồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho các cơ quan chức năng như cấp huyện (quận,thị xã, thành phố thuộc tỉnh), chức năng của cấp xã trong công tác giải phóng mặtbằng Cùng đó là trách nhiệm của các cơ quan chức năng có liên quan, nghĩa vụ vàquyền lợi của người bị thu hồi đất.

Tuy nhiên, vấn đề bồi thường, giải phóng mặt bằng, thu hồi đất kéo dài vẫnđang là vấn đề nổi cộm tại nhiều địa phương, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất,đến người có đất bị thu hồi và tác động xấu đến môi trường đầu tư của nước ta.Nguyên nhân gây nên tình trạng này ngoài vấn đề về giá đất tính bồi thường chưahợp lí, còn nhiều nguyên nhân quan trọng là do chính sách, thủ tục về bồi thườngđất, bồi thường, giải phóng mặt bằng còn nhiều vướng mắc, bất cập Mặt khác, một

số địa phương đã đơn giản trong việc thu hồi đất, chưa gắn công tác thu hồi đất vớitái định cư, đặc biệt là hỗ trợ việc làm, dạy nghề cho lao động; bồi thường cho hộ bịthu hồi đất chủ yếu thực hiện dưới hình thức tiền tệ hóa, chưa có cơ chế, giải phápkịp thời và hiệu quả để hỗ trợ dạy nghề, tạo việc làm, ổn định đời sống cho người bịthu hồi đất Hơn nữa, công tác tài định cư cũng chưa được chuận bị chu đáo, thiếucác điều kiện đảm bảo cho người dân có điều kiện sinh hoạt bình thường tại nơi ởmới Vì vậy, tình trạng thất nghiệp và thiếu việc làm, không chuyển đổi được nghềnghiệp, khó khăn trong cuộc sống sinh hoạt tại nơi tái định cư v.v hiện đang là vấn

đề bức xúc diễn ra khá phổ biến ở nhiều địa phương, gây ách tắc trong công tác giảiphóng mặt bằng, thu hồi đất

Ngọc Lặc là huyện miền núi của tỉnh Thanh Hóa, nằm ở phía tây của tỉnh,cách trung tâm thành phố Thanh Hóa 75km Năm 2005 huyện Ngọc Lặc đượcUBND tỉnh Thanh Hóa phê duyệt quy hoạch chung xây dựng Đô thị trung tâm vùngmiền núi phía tây tỉnh Thanh Hóa đến năm 2025, ngày 15/3/2017 Bộ xây dựng đãBan hành Quyết định 136/QĐ-BXD về việc công nhận thị trấn Ngọc Lặc và khuvực dự kiến mở rộng, huyện Ngọc Lặc, đạt đô thị loại IV Trong những năm quahuyện đã tập trung đâu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, kêu gọi các Doanh nghiệp đầu tưxây dựng nhiều Dự án vào địa bàn huyện để thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội,

quốc phòng và an ninh, xây dựng thành công đô thị vùng miền núi phía tây tỉnhThanh Hóa trước năm 2025 Dự án Nhà máy may Việt Panpacific tại huyện NgọcLặc được khởi công xây dựng từ năm 2015 là rất cần thiết, tạo công ăn việc làm chonhân dân, thu hút nguồn lao động nhàn dỗi tại địa phương góp phần tích cực vàoviệc phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh, quốc phòng và thực hiện quyhoạch xây dựng đô thị đô thị vùng miền núi phía tây tỉnh Thanh Hóa đến 2025

Để thực hiện kế hoạch trên, cuối năm 2014 huyện Ngọc Lặc đã bắt đầu triểnkhai Dự án xây dựng Nhà máy may Việt Panpacific nằm trên địa giới của thị trấnNgọc Lặc và xã Ngọc Khê, huyện Ngọc Lặc với tổng diện tích 14,566 ha, ranh giới

dự án: Phía đông tiếp giáp đường 15A, phía tây giáp đường Hồ Chí Minh, phía namgiáp đường ngõ và dân cư, phía bắt giáp đường số 2 Dự án đi vào hoạt động sẽ tạocông ăn việc làm cho người dân tại địa phương, kinh tế - xã hội phát triển, cơ sở hạtầng thực hiện quy hoach đô thi từng bước được đảm bảo

Xuất phát từ thực tế trên, đánh giá việc thu hồi đất nông nghiệp ảnh hưởngđến đời sống, việc làm của người dân bị thu hồi đất và kịp thời có kiến nghị, đề xuấtnhững giải pháp tích cực trong việc quản lý, sử dụng đất đai có hiệu quả và giảiquyết các vấn đề xã hội bức xúc hiện nay nhằm cải thiện, nâng cao đời sống củangười dân bị thu hồi đất và có thể nhân rộng, áp dụng rộng rãi tại một số địa

phương khác là mục tiêu của đề tài nghiên cứu: “Đánh giá công tác giải phóng mặt

bằng thu hồi đất nông nghiệp ảnh hưởng đến đời sống người dân tại Dự án nhà máy may Việt Panpacific tại huyện Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa”.

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

Khái quát dự án, khu vực dự án và yêu cầu đối với việc thu hồi đất cho thựchiện dự án

Đánh giá ảnh hưởng của việc giải phóng mặt bằng thu hồi đất của Dự án nhàmáy may Việt Panpacific tại huyện Ngọc Lặc trên địa bàn xã Ngọc Khê và thị trấnNgọc Lặc

Đánh giá tác động của công tác giải phóng mặt bằng thu hồi đất ảnh hưởngđến đời sống của những người dân trong khu vực giải phóng mặt bằng

Tổng kết được những kết quả đạt được, những thuận lợi, khó khăn và đề xuấtphương án giải quyết, rút ra những bài học kinh nghiệm trong công tác thu hồi đất,bồi thường và giải phóng mặt bằng của dự án.

3 Ý nghĩa của đề tài

3.1 Ý nghĩa khoa học

Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở dữ liệu và là tài liệu tham khảo chocác nghiên cứu về việc thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng và tác động củachúng đến xã hội

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Cơ sở khoa học của đề tài

1.1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1.1 Một số khái niệm

- Các luận điểm về bồi thường giải phóng mặt bằng

- Các khái niệm về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

 Thu hồi

- Thu hồi đất là việc Nhà nước ban hành quyết định để thu lại quyền sử dụngđất của người đang sử dụng, tổ chức được giao quản lý (Chính phủ, 2014) [12]

 Bồi thường

- Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả cho người đang

sử dụng đất những thiệt hại về quyền sử dụng đất hoặc quyền sử dụng đất, nhà ở, tàisản khác gắn liền với đất do việc bị thu hồi đất gây ra (Chính phủ, 2014) [12]

1.1.1.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

 Yếu tố cơ bản trong quản lý nhà nước về đất đai

- Việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai

và tổ chức thực hiện các văn bản đó

Để thực hiện tốt chức năng quản lý nhà nước về đất đai đòi hỏi các văn bảnpháp luật liên quan đến lĩnh vực này phải mang tính ổn định cao và phù hợp vớitình hình thực tế

Từ sau khi Luật đất đai năm 1993 ra đời Nhà nước đã không ngừng xây dựngkhuôn khổ pháp lý để kịp thời tháo gỡ những khó khăn phát sinh từ thực tiễn để giảiquyết vấn đề vốn đã phức tạp và nhạy cảm của GPMB Tuy nhiên, việc thực hiệncác quy định của Nhà nước trong thực tiễn vô cùng khó khăn, nhất là trong điềukiện các chính sách về đất đai, nhà ở của Việt Nam còn nhiều tồn tại và bất cập, đặcbiệt là các chính sách về bồi thường GPMB, hỗ trợ, tái định cư Để công tác nàyđược nhân dân đồng thuận, thì hệ thống pháp luật phải thống nhất, đồng bộ, ổn địnhlâu dài và nhất là phải phù hợp với thực tế Ngược lại, hệ thống pháp luật về đất đai,

cụ thể là các chính sách về bồi thường GPMB, hỗ trợ, tái định cư mà chồng chéokhông thống nhất thì sẽ dẫn đến khó khăn cho công tác này Vì vậy, Nhà nước ngàycàng quan tâm hoàn thiện hơn nữa về chính sách đất đai nói chung và các chínhsách liên quan đến GPMB nói riêng (Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2012) [4] Thựctiễn triển khai cho thấy việc ban hành các văn bản quy phạm về quản lý, sử dụng đấtđai có ảnh hưởng rất lớn đến công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC

Thực tế cho thấy từ cơ chế chính sách cho đến áp dụng thực hiện là một vấn

đề không đơn giản Hiện nay, trên địa bàn thành phố việc quản lý tổ chức thực hiệnkhông đúng trình tự, không đồng bộ, phân công, phân cấp không rõ ràng …đã ảnhhưởng rất lớn đến công tác BTHT, tái định cư GPMB của dự án và kết quả làmchậm tiến độ Mặt khác, đội ngũ những người làm công tác GPMB trình độ còn hạnchế và yếu kém cả về chuyên môn lẫn nghiệp vụ cho nên dẫn đến quản lý tổ chứccòn lộn xộn, phức tạp và chưa hiệu quả Việc lập các khu tái định cư, bố trí di dântái định cư chưa được quan tâm thích đáng Việc giao đất và nhà tái định cư còn

chậm Chính vì vậy mà công tác này cần xem lại thực hiện tốt để GPMB thuận lợi.Phải đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ làm công tác này để tránh những vướng mắckhông nên gặp trong công tác này (Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2005) [3].

- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai là một trong những công cụquan trọng trong quản lý của Nhà nước về đất đai Nó giúp cho việc sử dụng đất đaiđúng mục đích, đạt hiệu quả cao và tiết kiệm, giúp Nhà nước quản lý chặt chẽ đấtđai, giúp cho người sử dụng đất có những biện pháp hữu hiệu và kết quả cao trongquá trình sử dụng đất Nói cách khác, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai là mộtcông tác rất quan trọng trong xây dựng và phát triển kinh tế nói chung và trong quản

lý đất đai nói riêng Chính vì vậy, Đảng và Nhà nước ta luôn coi trọng công tác quyhoạch, kế hoạch Từ trước đến nay công tác này luôn được quan tâm và đẩy mạnh.Kết quả đạt được của công tác quy hoạch, kế hoạch thể hiện ở nhiều công trình xâydựng theo quy hoạch, kế hoạch đã được hoạt động và góp phần thay đổi bộ mặt của

đô thị cũng như sự phát triển của đô thị Xong công tác này còn nhiều bất cập, nhiềutồn tại yếu kém cả về chuyên môn lẫn nghiệp vụ Chính vì vậy, khi làm công tácnày phải dựa vào thực tiễn, phải có tính khoa học và định hướng có hiệu quả , phảitận dụng khai thác đất kém hiệu quả, đất chưa sử dụng, đất trống đồi núi trọc choxây dựng và hạn chế tối đa sử dụng vào đất nông nghiệp và đất khu dân cư đôngđúc để giảm bớt khó khăn trong vấn đề GPMB Mặt khác, công tác quy hoạch, kếhoạch sử dụng đất đai phải được công khai cho toàn dân được biết thì GPMB mớidiễn ra thuận lợi, nhanh chóng và không gặp những vướng mắc không đáng có

Quy hoạch sử dụng đất được xem là một giải pháp tổng thể định hướng choquá trình phát triển và quyết định tương lai của nền kinh tế Thông qua quy hoạch

sử dụng đất, Nhà nước can thiệp vào các quan hệ đất đai, khắc phục những nhượcđiểm do lịch sử để lại hay giải quyết những vấn đề mà quá trình phát triển đang đặt

ra (Trương Phan, 1996) [21]

- Đăng ký đất đai và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

Trong công tác bồi thường GPMB, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là

căn cứ để xác định đối tượng được bồi thường, loại đất, diện tích đất tính bồithường Hiện nay, công tác đăng ký đất đai ở nước ta vẫn còn yếu kém, đặc biệt làđăng ký biến động về sử dụng đất; việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tiến

độ chậm, gây khó khăn cho công tác bồi thường GPMB Làm tốt công tác đăng kýđất đai, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì công tác bồi thường GPMB sẽthuận lợi, tiến độ giải phóng mặt bằng sẽ nhanh hơn

 Yếu tố về nhu cầu kế hoạch xây dựng quỹ nhà, quỹ đất tái định cư

Trong thực tế, khi GPMB ảnh hưởng rất nhiều đến đời sống sản xuất, sinhhoạt, ăn ở cuả những người phải di dời Một trong những vấn đề khó khăn cho họ

đó là việc ổn định chỗ ở Có nhiều trường hợp được đền bù xong họ vẫn không đủđiều kiện để ổn định một chỗ ở mới Chính vì vậy, vấn đề tổ chức một khu tái định

cư cho những người di dời là một vấn đề cần làm Xong trong thời gian vừa quaNhà nước ta chưa có một chính sách, chiến lược cụ thể về triển khai xây dựng cáckhu tái định cư cũng như về cơ chế chính sách về đầu tư của các khu này Mà như ta

đã biết, xây dựng các khu tái định cư là một trong những công tác của GPMB, giúpcho khâu này thuận lợi để đẩy nhanh xây dựng các công trình của dự án Vì vậy,muốn thực hiện được GPMB thuận lợi cho dự án cho nên việc chuẩn bị quỹ đất, quỹnhà phục vụ cho tái định cư cần phải chủ động làm trước một bước cho tiến độ vàhiệu quả của dự án

 Yếu tố giá đất và định giá đất

Định giá là sự ước tính về giá trị các quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản cụthể bằng hình thái tiền tệ cho mục đích đã được xác định Định giá được hiểu như làmột nghệ thuật hay khoa học trong việc ước lượng giá trị tài sản cho một mục tiêuđặt ra ở đây có thể nhiều các tính chất của tài sản nhà đất được dùng cho các mụcđích khác nhau như: chỗ ở của dân cư, chỗ kinh doanh thương mại, chỗ sản xuất.Tuy nhiên, thực tế có rất nhiều lý do đòi hỏi phải định giá nhà đất Một trong những

lý do đó là định giá cho đền bù GPMB Và định giá nhằm đưa ra giá đền bù (giá épbuộc) Hiện nay, công tác định giá đất còn mới mẻ trong khi số lượng dự án đầu tưxây dựng phát triển hạ tầng càng nhiều và nhiệm vụ đền bù thiệt hại tăng cho nên

công tác định giá đất có vị trí vô cùng quan trọng Và việc xác định giá đền bù phảiphù hợp với giá thực tế là rất cần thiết để đảm bảo lợi ích cho người bị thu hồi đất

và cho tiến độ thi công của dự án

Một trong những nguyên nhân làm chậm tiến độ thực hiện công tác bồithường GPMB hiện nay đó là giá bồi thường cho người có đất bị thu hồi Giá đất là

số tiền tính trên một đơn vị diện tích đất do Nhà nước quy định hoặc được hìnhthành trong giao dịch về quyền sử dụng đất (Phạm Đức Phong, 2002) [20] Theoquy định của pháp luật đất đai hiện hành thì giá đất được hình thành trong cáctrường hợp sau đây:

- Do UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (gọi chung là UBNDcấp tỉnh) quy định (căn cứ vào nguyên tắc, phương pháp xác định giá đất và vàkhung giá đất do Chính phủ quy định) và được công bố công khai vào ngày 01tháng 01 hàng năm;

- Do đấu giá quyền sử dụng đất hoặc đấu thầu dự án có sử dụng đất;

- Do người sử dụng đất thỏa thuận về giá đất với những người có liên quankhi thực hiện các giao dịch về quyền sử dụng đất

Vì vậy việc định giá đất sát với giá thị trường để bồi thường GPMB có vaitrò quan trọng trong việc đẩy nhanh tiến độ GPMB để triển khai dự án

 Thị trường bất động sản

Hiện nay thị trường bất động sản đã trở thành một bộ phận không thể thiếutrong hệ thống các loại thị trường của nền kinh tế quốc dân, nó có những đóng gópvào ổn định xã hội và thúc đẩy nền kinh tế đất nước trong thời gian qua và trongtương lai Việc hình thành và phát triển thị trường bất động sản góp phần giảm thiểuviệc thu hồi đất để thực hiện các dự án đầu tư (do người đầu tư có thể đáp ứng nhucầu về đất đai thông qua các giao dịch trên thị trường); đồng thời người bị thu hồiđất có thể tự mua hoặc cho thuê đất đai, nhà cửa mà không nhất thiết phải thông quaNhà nước thực hiện chính sách TĐC và bồi thường

Giá cả của bất động sản được hình thành trên thị trường và nó sẽ tác động tớigiá đất tính bồi thường

1.1.1.3 Vai trò của công tác giải phóng mặt bằng đối với sự phát triển cơ sở hạ tầng và đời sống xã hội

 Sự phát triển cơ sở hạ tầng

Trong mỗi giai đoạn phát triển kinh tế xã hội có một sự phát triển thích ứngcủa hạ tầng kinh tế xã hội Với những phương tiện vật chất kỹ thuật, hạ tầng kinh tế

xã hội lại trở thành lực lượng sản xuất quyết định đến sự phát triển của nền kinh tế

xã hội mà trong đó GPMB là điều kiện tiên quyết để dự án xây dựng cơ sở hạ tầng

có được triển khai hay không

- Tiến độ hoàn thành dự án:

+ Tiến độ thực hiện các dự án phụ thuộc vào nhiều điều kiện khác nhau như:tài chính, lao động, công nghệ, điều kiện tự nhiên, tập quán của những người dântrong diện bị giải toả… nhìn chung, nó phụ thuộc nhiều vào thời gian tiến hànhGPMB

+ GPMB đúng tiến độ đề ra sẽ tiết kiệm được thời gian và việc thực hiện dự

án có hiệu quả Ngược lại, GPMB kéo dài gây ảnh hưởng đến tiến độ xây dựng củacác công trình, ảnh hưởng đến việc sử dụng lao động cũng như chi phí cho dự án, cókhi gây ra thiệt hại không nhỏ trong đầu tư xây dựng

- Tính kinh tế của dự án:

GPMB được thực hiện tốt sẽ giảm chi phí, có điều kiện tập trung vốn cho cáccông trình khác GPMB kéo dài dẫn đến chi phí bồi thường lớn, không kịp hoànthành tiến độ dự án dẫn đến sự quay vòng vốn chậm gây khó khăn cho các nhà đầutư

+ Đối với các dự án đầu tư sản xuất kinh doanh do không đáp ứng được tiến

độ đầu tư vì vậy nhiều dự án mất cơ hội kinh doanh, hiệu quả kinh doanh thấp

+ Đối với dự án đầu tư không kinh doanh, thời gian thi công kéo dài, tiến độthi công bị ngắt quãng, gây lãng phí rất lớn và ảnh hưởng tới chất lượng công trình.Đặc biệt các nhà đầu tư trong nước có vốn đầu tư hạn hẹp thì việc quay vòng vốn làcần thiết để đảm bảo cơ hội đấu thầu của các công trình khác Thực tế trên địa bàn

cả nước nói chung, có khá nhiều dự án phải dừng lại do không giải phóng được mặtbằng hoặc ngắt quãng Một phần do không có sự đồng bộ về chính sách bồi thườngthiệt hại của các cấp chính quyền, mặt khác các dự án đó chưa được sự quan tâm

đúng mức của các cấp, các ngành trên địa bàn đó cũng như sự ủng hộ của người dân

sở tại gây ra sự trì trệ kéo dài Đây cũng là một trở ngại lớn tác động tiêu cực đếnkhả năng thu hút vốn đầu tư, công nghệ nước ngoài vào lĩnh vực xây dựng và pháttriển cơ sở hạ tầng ở nước ta

 Sự phát triển kinh tế - xã hội

Hạ tầng kinh tế xã hội là một khái niệm dùng để chỉ những phương tiện làm

cơ sở phục vụ cho hoạt động kinh tế, văn hoá, xã hội, quốc kế dân sinh như cungcấp điện năng, giao thông vận tải, bưu chính, viễn thông, thuỷ lợi, đề điều, trạm xá,trường học…

Sự phát triển cơ sở hạ tầng của một quốc gia phản ánh trình độ phát triểnkinh tế cũng như nền văn minh của quốc gia đó Những năm gần đây, các cơ sở hạtầng kinh tế xã hội ở các thành phố lớn ở nước ta đã nhanh chóng được cải tạo, đầu

tư làm mới, phần nào đã bắt kịp với yêu cầu của sự chuyển đổi kinh tế và nâng caochất lượng cuộc sống đô thị, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và thay đổi bộ mặt một sốkhu vực nông thôn Đạt được kết quả này công tác GPMB đóng vai trò không nhỏ

để đưa các dự án đi vào triển khai đầu tư đúng tiến độ và phát huy hiệu quả

- Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29 tháng 10 năm 2004 của Chính phủ

về hướng dẫn thi hành Luật Đất đai

- Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 của Chính phủ vềbồi thường thiệt hại, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Nghị định 188/2004/NĐ-CP ngày 16 tháng 11 năm 2004 của Chính phủ vềphương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất

- Thông tư 116/2004/TT-BTC ngày 07 tháng 12 năm 2004 của Bộ Tài chínhhướng dẫn thực hiện Nghị định 197/2004/NĐ-CP

- Thông tư 114/2004/TT-BTC ngày 26 tháng 11 năm 2004 của Bộ Tài chínhhướng dẫn thực hiện Nghị định 188/2004/NĐ-CP.

- Nghị định 17/2006/NĐ-CP của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điềucủa các nghị định hướng dẫn thi hành Luật Đất đai trong đó có Nghị định197/2004/NĐ-CP cụ thể như sau: Sửa đổi, bổ sung Điểm b Khoản 1 Điều 3, sửa đổi Điều 29, bổ sung Khoản 3 vào Điều 36, sửa đổi Khoản 2 Điều 48

- Nghị định 69/2009/NĐ-CP ngày 13 tháng 8 năm 2009 của Chính phủ quyđịnh bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ vàtái định cư

- Nghị định 47/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ vềbồi thường tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Thông tư số 14/2008/TTLB – BTC – BTNMT ngày 31/1/2008 của Bộ TàiChính - Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghịđịnh số 84/2007/NĐ-CP của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp giấy chứngnhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tụcbồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại vềđất đai

1.1.2.2 Các văn bản pháp quy của địa phương có liên quan đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

- Quyết định số 3162/2014/QĐ-UBND ngày 26/9/2014 của UBND tỉnhThanh Hóa về việc ban hành quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhànước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa;

- Quyết định số 999/2015/QĐ-UBND ngày 26/3/2015 của UBND tỉnh ThanhHóa về việc ban hành quy định về trình tự thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, thuhồi đất, giao đất, cho thuê đất trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa;

- Quyết định số 4925/2016/QĐ-UBND ngày 21/12/2016 của UBND tỉnhThanh Hóa về việc ban hành Bảng giá xây dựng nhà ở, nhà tạm, công trình kiếntrúc làm cơ sở xác định giá bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàntỉnh Thanh Hóa;

- Quyết định số 4437/2016/QĐ-UBND ngày 14/11/2016 của UBND tỉnhThanh Hóa về việc ban hành đơn giá bồi thường thiệt hại về cây trồng, vật nuôi khiNhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa;

- Quyết định số 4545/2014/QĐ-UBND ngày 18/12/2014 của UBND tỉnhThanh Hóa về việc ban hành quy định Bảng giá đất thời kỳ 2015-2019 trên địa bàntỉnh Thanh Hóa

do việc trưng dụng gây ra và quy định việc đền bù phải khách quan cho người chủmảnh đất và người có quyền thừa kế tài sản đó Dựa trên các qui định này, cácngành có qui định chi tiết cho việc thực hiện trưng dụng đất của ngành mình

Năm 1987, Thái Lan ban hành Luật về trưng dụng bất động sản áp dụng choviệc trưng dụng đất sử dụng vào các mục đích xây dụng tiện ích công cộng, quốcphòng, phát triển nguồn tài nguyên hoặc các lợi ích khác cho đất nước, phát triển đôthị, nông nghiệp, công nghiệp, cải tạo đất đai vào các mục đích công cộng Luật quiđịnh những nguyên tắc về trưng dụng đất, nguyên tắc tính giá trị đền bù các loại tàisản bị thiệt hại Căn cứ vào đó, từng ngành đưa ra các qui định cụ thể về trình tựtiến hành đền bù TĐC, nguyên tắc cụ thể xác định giá trị đền bù, các bước lập vàphê duyệt dự án đền bù, thủ tục thành lập các cơ quan, uỷ ban tính toán đền bùTĐC, trình tự đàm phán, nhận tiền đền bù, quyền khiếu nại, quyền khởi kiện đưa ratoà án

Ở Thái Lan, cũng giống như ở nhiều nước khác trong khu vực châu Á, quá

trình đô thị hoá diễn ra nhanh chóng, mọi giao dịch về đất đai đều do cơ chế thịtrường điều tiết Tuy nhiên, với những dự án do chính phủ quản lý, việc đền bùđược tiến hành theo trình tự: tổ chức nghe ý kiến người dân; định giá đền bù.

Giá đền bù phụ thuộc vào từng khu vực, từng dự án Nếu một dự án mangtính chiến lược quốc gia thì nhà nước đền bù với giá rất cao so với giá thị trường.Nhìn chung, khi tiến hành lấy đất của dân, nhà nước hoặc cá nhân đầu tư đều đền bùvới mức cao hơn giá thị trường (Nguyễn Ánh Tuyết, 2002) [23]

 Hàn Quốc

Ở Hàn Quốc, việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất được thực hiện theophương thức tham vấn và cưỡng chế Phương thức tham vấn được thực hiện thôngqua việc các cơ quan công quyền thỏa thuận với người bị thu hồi đất về phương án,cách thức bồi thường Trong trường hợp tham vấn bị thất bại, Nhà nước phải sửdụng phương thức cưỡng chế Theo thống kê của Cục Chính sách đất đai Hàn Quốc,

ở Hàn Quốc có 85% tổng số các trường hợp Nhà nước thu hồi đất thực hiện theophương thức tham vấn; chỉ có 15% các trường hợp thu hồi đất phải sử dụng phươngthức cưỡng chế

Nhà nước bồi thường khi thu hồi đất trên cơ sở các nguyên tắc sau: Thứ nhất,việc bồi thường do chủ dự án thực hiện Thứ hai, chủ đầu tư phải thực hiện bồithường đầy đủ cho chủ đất và cá nhân liên quan trước khi tiến hành xây dựng cáccông trình công cộng Thứ ba, thực hiện bồi thường cho chủ đất phải bằng tiền mặt,sau đó mới bằng đất hoặc nhà ở xã hội Thứ tư, thực hiện bồi thường áp dụng chotừng cá nhân

Vào những năm 70 của thế kỷ trước, trước tình trạng di dân ồ ạt từ các vùngnông thôn vào đô thị, thủ đô Seoul đã phải đối mặt với tình trạng thiếu đất định cưtrầm trọng trong thành phố Để giải quyết nhà ở cho dân nhập cư, chính quyềnthành phố phải tiến hành thu hồi đất của nông dân vùng phụ cận Việc đền bù đượcthực hiện thông qua các công cụ chính sách như hỗ trợ tài chính, cho quyền muacăn hộ do thành phố quản lý và chính sách tái định cư

Các hộ bị thu hồi đất có quyền mua hoặc nhận căn hộ do thành phố quản lý,

được xây tại khu đất được thu hồi có bán kính cách Xơ-un khoảng 5 km Vào nhữngnăm 70 của thế kỷ trước, khi thị trường bất động sản bùng nổ, hầu hết các hộ cóquyền mua căn hộ có thể bán lại quyền mua căn hộ của mình với giá cao hơn nhiềulần so với giá gốc.

Tổ chức Nhà ở Quốc gia (một tổ chức xã hội đứng ra bảo đảm trách nhiệmcung cấp nhà ở tại đô thị, hoạt động như một nhà đầu tư độc lập) được phép thu hồiđất theo quy hoạch để thực hiện các dự án xây nhà ở (Nguyễn Ánh Tuyết, 2002)[23]

 Singapore

Luật pháp Singapore quy định Nhà nước có thẩm quyền thu hồi đất và ngườidân có nghĩa vụ chấp hành quyết định thu hồi đất Việc thu hồi đất được thực hiệndựa trên quy hoạch tổng thể đã được phê duyệt và tuân thủ các nguyên tắc chủ yếusau đây: Thu hồi đất bắt buộc để sử dụng đất vào mục đích công cộng; Hạn chế việcthu hồi đất thuộc sở hữu tư nhân (chỉ thu hồi trong các trường hợp cần thiết); Việcthu hồi đất phải được sự đồng ý của Chính phủ, sau khi đã thảo luận và tham khảo ýkiến của cộng đồng; Việc thu hồi đất được thực hiện theo quy trình chặt chẽ dopháp luật quy định Nhà nước thông báo cho người bị thu hồi đất biết trước từ 2 đến

3 năm trước khi ra quyết định thu hồi đất Trường hợp người bị thu hồi đất khôngthực hiện quyết định thu hồi đất sẽ bị nhà nước áp dụng các biện pháp cưỡng chếhoặc bị phạt theo Luật xâm chiếm đất công

Chính sách, pháp luật về bồi thường khi nhà nước thu hồi đất ở Singapore cónhững điểm đáng lưu ý sau đây:

- Về mức bồi thường thiệt hại, được xác định căn cứ vào giá trị thực tế bấtđộng sản của chủ sở hữu; các chi phí tháo dỡ, di chuyển chỗ ở hợp lý; chi phí muanguyên liệu xây dựng nhà ở mới; thuế nhà ở mới v.v Trường hợp người bị thu hồiđất không tán thành với phương án bồi thường thiệt hại do nhà nước xác định, họ cóquyền thuê một tổ chức định giá tư nhân để tiến hành định giá lại các chi phí thiệthại Nhà nước trả tiền thuê định giá lại

Việc xác định mức bồi thường được xác định là giá trị bất động sản do người

bị thu hồi đất đầu tư, không phải là giá trị thực tế của bất động sản Phần giá trị tăng

thêm do sự đầu tư cơ sở hạ tầng của nhà nước được bóc tách khỏi giá trị bồi thường.Điều này có nghĩa là nhà nước không bồi thường theo giá bất động sản hiện tại màbồi thường theo giá thấp hơn do trừ đi phần giá trị bất động sản tăng thêm từ sự đầu

tư cơ sở hạ tầng của nhà nước

Bên cạnh đó, nhà nước cũng xem xét bồi thường cho người bị thu hồi đất cácthiệt hại sau đây: Trường hợp công trình công cộng đi ngang qua bất động sản gâyảnh hưởng xấu đến lợi ích của người sử dụng đất như tiếng ồn, khói bụi, người điđường có thể nhìn vào nhà v.v; trường hợp công trình công cộng gây chia cắt manhmún mảnh đất hiện hữu; chi phí để hoàn tất thủ tục đứng tên chủ sở hữu hoặc chủ

sử dụng đối với phần diện tích đất còn lại

Nhà nước chi trả 20% tổng giá trị bồi thường khi chủ nhà thực hiện việc tháo

dỡ nhà ở Phần giá trị bồi thường còn lại được thanh toán khi người bị thu hồi đất ởhoàn tất việc di chuyển chỗ ở Trường hợp hộ gia đình, cá nhân có nhu cầu cấp bách

về chỗ ở sẽ được nhà nước cho thuê nhà ở với giá thuê phù hợp

- Những yêu cầu sau đây của người bị thu hồi đất sẽ không được xem xét đểbồi thường: Yêu cầu thưởng cho việc di chuyển chỗ ở sớm hoặc cố tình không chịuthực hiện quyết định thu hồi đất để đòi mức giá bồi thường cao hơn; Yêu cầu đòibồi thường phần chi phí đầu tư thêm vào ngôi nhà hoặc xây dựng nhà mới sau khinhà nước đã có quyết định thu hồi đất; Yêu cầu bồi thường theo giá mua bán,chuyển nhượng đất đai thực tế; Trường hợp thu hồi bất động sản đối với hoạt độngkinh doanh không có giấy phép; Trường hợp người sử dụng đất không có căn cứpháp lý để bồi thường; Đất sử dụng bất hợp pháp …

- Khiếu nại và giải quyết khiếu nại về bồi thường khi thu hồi đất Trường hợpngười bị thu hồi đất không nhất trí với mức giá bồi thường họ có quyền khiếu kiện

về giá trị bồi thường Hội đồng bồi thường là người có thẩm quyền quyết định vềgiá trị bồi thường và đưa ra câu trả lời đối với người khiếu kiện Nếu người bị thuhồi đất không đồng ý với câu trả lời của Hội đồng bồi thường thì có quyền khởikiện vụ việc ra Tòa Thượng thẩm

Chính sách bồi thường khi nhà nước thu hồi đất của Singapore được tiến

hành thận trọng (đặc biệt đối với đất thuộc sở hữu tư nhân) trên cơ sở các quy địnhchặt chẽ của pháp luật Nguyên tắc công bằng, minh bạch được đề cao trong quátrình thực hiện nên đã nhận được sự đồng thuận của người dân Tỷ lệ cưỡng chế khithu hồi đất thấp (dưới 1% tổng số các trường hợp thu hồi đất).

- Vấn đề tái định cư cho người bị thu hồi đất ở rất được Chính phủ Singaporechú trọng thực hiện Chính sách này được triển khai gắn với việc bố trí nhà ở do nhànước xây dựng (nhà ở công) và cung cấp với giá rẻ đi kèm với một số điều kiện.Cục Phát triển nhà (HDB) được thành lập năm 1960 có nhiệm vụ cung cấp nhà ởcông cho người dân, trong đó chủ yếu phục vụ công tác tái định cư Tính từ khithành lập đến nay, HDB đã cung cấp nhà ở cho 85% dân số; trong đó có 2% ngườidân được thuê căn hộ

Việc tái định cư được thực hiện trên cơ sở điều tra xã hội học một cách cẩnthận, tỉ mỉ nhằm thu thập, xác minh các thông tin: Số lượng thành viên trong hộ giađình; nguồn thu nhập; nghề nghiệp; nơi làm việc; tình trạng pháp lý của bất độngsản tạo căn cứ vững chắc cho quá trình thực hiện tái định cư chính xác, công bằng

Người bị thu hồi đất ở muốn được tái định cư tại các căn hộ do HDB cungcấp phải được Cơ quan quản lý đất đai Singapore (SLA) bảo lãnh và làm thủ tụcgiới thiệu mua hoặc thuê nhà của Cục Phát triển nhà (HDB) với điều khoản ưu đãi;được miễn thế chấp…Công dân Singapore được ưu tiên tái định cư Trường hợpngười bị thu hồi đất ở không sử dụng nhà do HDB cung cấp sẽ được nhà nước hỗtrợ thêm một khoản tiền (khoảng 1.200 đô la Singapore)

Nhằm đáp ứng nhu cầu nhà ở cho người dân, Chính phủ có các ưu đãi, hỗ trợcho chương trình phát triển nhà ở của HDB, nhất là các chính sách về tài chính, huyđộng vốn và hỗ trợ, tạo điều kiện cho người mua nhà HDB cung cấp nhiều nhà ởcông nhằm thỏa mãn nhu cầu đa dạng của người dân, trong đó các tòa nhà cao tầngchủ yếu được cung cấp phục vụ tái định cư Bên cạnh đó còn có các loại nhà hạngsang và kể cả nhà nhỏ khép kín Để hạn chế tình trạng mua bán, đầu cơ nhà ở kiếmlời, Chính phủ Singapore quy định người dân khi mua nhà ở của HDB phải sử dụng

để ở sau 5 năm mới được bán và sau 10 năm (kể từ thời điểm bán căn nhà đầu tiên)mới được mua căn nhà thứ 2 của HDB (Nguyễn Ánh Tuyết, 2002) [23]

Có thể nói, mục tiêu bao trùm lên chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

là hạn chế đến mức tối đa việc thu hồi đất, giải tỏa mặt bằng, cũng như số lượngngười bị ảnh hưởng bởi việc thu hồi đất để thực hiện dự án đầu tư Nếu như việc thuhồi đất là không thể tránh khỏi thì có sự chuẩn bị cẩn thận phương án đền bù, trên

cơ sở tính toán đầy đủ lợi ích của nhà nước, tập thể và cá nhân, đảm bảo cho nhữngngười bị thu hồi đất có thể khôi phục lại hoặc cải thiện mức sống so với trước khi bịthu hồi đất

Theo quy định của pháp luật Trung Quốc, khi Nhà nước thu hồi đất thì ngườinào sử dụng đất sau đó sẽ có trách nhiệm bồi thường Người bị thu hồi đất đượcthanh toán ba loại tiền: tiền bồi thường đất đai, tiền trợ cấp về tái định cư, tiền trợcấp bồi thường hoa màu trên đất

Cách tính tiền bồi thường đất đai và tiền trợ cấp tái định cư căn cứ theo tổnggiá trị tổng sản lượng của đất đai những năm trước đây rồi nhân với hệ số Tiền bồithường cho hoa màu, cho các loại tài sản trên đất được tính theo giá cả hiện tại

Mức bồi thường cho giải tỏa mặt bằng được thực hiện theo nguyên tắc đảmbảo cho người dân có cuộc sống bằng hoặc cao hơn nơi ở cũ Việc quản lý giảiphóng mặt bằng được giao cho các cục quản lý tài nguyên đất đai ở địa phương đảmnhiệm Tổ chức, cá nhân được quyền sử dụng thửa đất nào sẽ trả tiền thuê một đơn

vị xây dựng giải tỏa mặt bằng

Để giải quyết nhà ở cho người dân khi giải phóng mặt bằng, phương thứcchủ yếu của Trung Quốc là trả tiền và hỗ trợ bằng cách tính ba khoản sau:

- Một là, giá cả xây dựng lại, chênh lệch giữa giá xây dựng lại nhà mới vànhà cũ;

- Hai là, giá đất tiêu chuẩn;

- Ba là, trợ cấp về giá cả Ba khoản này cộng lại là tiền bồi thường về nhà ở Việc bồi thường nhà ở cho dân ở thành phố khác với việc bồi thường cho dân

ở nông thôn, bởi có sự khác nhau về hình thức sở hữu đất đai ở thành thị và nôngthôn Đối với nhà ở của người dân thành phố, nhà nước bồi thường bằng tiền làchính, với mức giá do thị trường bất động sản quyết định qua các tổ chức trung gian

để đánh giá, xác định giá

Với người dân nông thôn, nhà nước thực hiện theo những cách thức rất linhhoạt, theo đó, mỗi đối tượng khác nhau sẽ có cách bồi thường khác nhau: tiền bồithường về sử dụng đất đai; tiền bồi thường về hoa màu; bồi thường tài sản tập thể

Theo đánh giá của một số chuyên gia tái định cư, sở dĩ Trung Quốc có nhữngthành công nhất định trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là do:

- Thứ nhất, đã xây dựng các chính sách và thủ tục rất chi tiết, ràng buộc đốivới các hoạt động tái định cư, đảm bảo mục tiêu tạo cơ hội phát triển cho người dântái định cư, tạo các nguồn lực sản xuất cho những người tái định cư

- Thứ hai, năng lực thể chế của các chính quyền địa phương khá mạnh.Chính quyền cấp tỉnh chịu trách nhiệm hoàn toàn trong việc thực hiện chương trìnhbồi thường hỗ trợ tái định cư

- Thứ ba, quyền sở hữu đất tập thể làm cho việc thực hiện bồi thường hỗ trợtái định cư có nhiều thuận lợi, đặc biệt là ở nông thôn

Bên cạnh những thành công như vậy, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư của Trung Quốc cũng bộc lộ những tồn tại nhất định mà chủ yếu là vấn đề việclàm; tốc độ tái định cư chậm, thiếu đồng bộ, thực hiện giải phóng mặt bằng trướckhi xây xong nhà tái định cư (Nguyễn Ánh Tuyết, 2002) [23]

1.1.3.2 Khái quát về công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở Việt Nam

Theo số liệu tổng hợp của 34 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương gửi báocáo về Bộ Tài nguyên và Môi trường trong năm 2014, các địa phương đã triển khaithực hiện 2.194 công trình, dự án (địa phương triển khai nhiều công trình, dự án là:Quảng Nam (294 dự án), Lào Cai (211 dự án), Bắc Giang (162 dự án), Phú Yên(146 dự án), với tổng diện tích đất đã thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng là7.882 ha (đất nông nghiệp 6.810 ha; đất ở 165 ha; đất khác 930 ha); số tổ chức, hộgia đình cá nhân có đất thu hồi là 80.893 trường hợp (tổ chức 1.155 trường hợp; hộgia đình, cá nhân 79.738 trường hợp)

Nhìn chung, diện tích đất đựợc thu hồi đã đáp ứng đựợc mục tiêu phát triểnkinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh của địa phương; các quy định về bồithường, hỗ trợ, tái định cư từng bước được điều chỉnh, bổ sung phù hợp với cõ chếquản lý kinh tế thị trường, đảm bảo tốt hõn quyền lợi hợp pháp của người bị thu hồiđất Việc tổ chức thực hiện thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cý của Trungtâm phát triển quỹ đất bước đầu đã phát huy hiệu quả tốt, góp phần đáp ứng nhu cầu

"đất sạch" để thực hiện các dự án đầu tý nhất là các dự án đầu tý nhằm mục đíchcông cộng

 Công tác giải phóng mặt bằng ở Việt Nam

Theo số liệu tổng hợp của 34 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương gửi báocáo về Bộ Tài nguyên và Môi trường trong năm 2014, các địa phương đã triển khaithực hiện 2.194 công trình, dự án (địa phương triển khai nhiều công trình, dự án là:Quảng Nam (294 dự án), Lào Cai (211 dự án), Bắc Giang (162 dự án), Phú Yên(146 dự án), với tổng diện tích đất đã thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng là7.882 ha (đất nông nghiệp 6.810 ha; đất ở 165 ha; đất khác 930 ha); số tổ chức, hộgia đình cá nhân có đất thu hồi là 80.893 trường hợp (tổ chức 1.155 trường hợp; hộgia đình, cá nhân 79.738 trường hợp)

Nhìn chung, diện tích đất được thu hồi đã đáp ứng được mục tiêu phát triểnkinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh của địa phương; các quy định về bồithường, hỗ trợ, tái định cư từng bước được điều chỉnh, bổ sung phù hợp với cõ chế

quản lý kinh tế thị trường, đảm bảo tốt hơn quyền lợi hợp pháp của người bị thu hồiđất Việc tổ chức thực hiện thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của Trungtâm phát triển quỹ đất bước đầu đã phát huy hiệu quả tốt, góp phần đáp ứng nhu cầu

"đất sạch" để thực hiện các dự án đầu tư nhất là các dự án đầu tư nhằm mục đíchcông cộng

1.1.3.3 Chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa

 Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, GPMB

- Về công tác lãnh đạo, chỉ đạo

Được sự quan tâm lãnh đạo của Tỉnh uỷ, HĐND, UBND tỉnh và sự phối hợpcủa sở, ban, ngành chuyên môn, UBND các huyện, thành phố, thị xã trong công tác

tổ chức GPMB thực hiện các dự án UBND tỉnh đã tập trung chỉ đạo kiên quyếtcông tác bồi thường, GPMB; bám sát chủ đề chỉ đạo năm Sự chỉ đạo, phối hợp giữacác ngành, cấp uỷ, HĐND, UBND huyện, đã có nhiều giải pháp thích hợp, kịp thờitháo gỡ những khó khăn, vướng mắc tồn đọng, có nhiều đề xuất giải pháp phù hợpđáp ứng yêu cầu của các nhà đầu tư: hướng dẫn, thực hiện các chế độ, chính sách,quy định của pháp luật về đất đai, quy hoạch; động viên các đoàn thể chính trị xãhội ở địa phương tích cực tham gia, tạo được sự đồng thuận của cả hệ thống chínhtrị và tầng lớp nhân dân góp phần thúc đẩy tiến độ thực hiện GPMB các công trình,

dự án UBND tỉnh ban hành Chỉ thị số 28/CT-UBND, 04/CT-UBND; UBND huyệnban hành các văn bản tập trung chỉ đạo

Thường trực Ban chỉ đạo GPMB tỉnh phối hợp với các sở, ban, ngành tổchức lớp bồi dưỡng cho cán bộ làm công tác GPMB trên toàn tỉnh với nội dung cácvăn bản chế độ chính sách và các quy định liên quan đến bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư, GPMB đồng thời giải đáp các vướng mắc trong quá trình tổ chức thực hiện

- Công tác chỉ đạo kiểm tra, giám sát giải quyết vướng mắc

Lãnh đạo UBND tỉnh và Thường trực Ban chỉ đạo công tác GPMB cùng cácngành của tỉnh tiến hành nhiều cuộc làm việc trực tiếp với các địa phương, doanhnghiệp tại cơ sở có vướng mắc, chỉ đạo xử lý dứt điểm các tồn tại, tháo gỡ khó khăn

đẩy nhanh tiến độ bồi thường, GPMB cho các dự án; giải quyết kịp thời những kiếnnghị, đề nghị của các chủ dự án như: Nâng cấp cải tạo Quốc lộ 1A, đường quốc lộ

47, đường quốc lộ 15A, quốc lộ 217; xây dựng khu kinh tế Nghi Sơn; Dự án cải tạobiển sầm Sơn; Kênh cửa đạt bắc sông chu, nam sông mã; đường vành đai, đườngtrung tâm đô thị vùng miền núi phía tây tỉnh Thanh Hóa; Xây dựng trường nội trútỉnh tại huyện Ngọc Lặc; xây dựng khu dưỡng lão; Nhà máy chế biến thức ăn giasúc, khu vực chăn nuôi bò sữa, Nhà máy xi măng Thanh Sơn, khu vực nghỉ dưỡngcủa công ty Thăng Long

Để đẩy nhanh tiến độ, giải quyết các tồn tại, vướng mắc, 5 năm 2010-2015Thường trực Ban chỉ đạo đã ban hành 390 văn bản chỉ đạo, 150 Thông báo, tổ chứctham gia trên 275 cuộc họp kiểm điểm tiến độ, giải quyết các vướng mắc (trong đó

180 cuộc do Thường trực BCĐ chủ trì), chủ động phối hợp với các sở, ban, ngànhlàm việc trực tiếp với các địa phương, tới từng dự án hướng dẫn chỉ đạo các chủ dự

án tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong công tác bồi thường, hỗ trợ táiđịnh cư; phối hợp tổ chức các cuộc đối thoại trực tiếp với các hộ dân trong vùng dự

án nhằm giải đáp các thắc mắc, kiến nghị của người, giảm đơn thư khiếu nại về việcbồi thường giải phóng mặt bằng ngay từ cơ sở như dự án: Nâng cấp cải tạo Quốc lộ1A, đường quốc lộ 47, đường quốc lộ 15A; xây dựng khu kinh tế Nghi Sơn; Kênhcửa đạt bắc sông chu, nam sông mã; đường vành đai, đường trung tâm đô thị vùngmiền núi phía tây tỉnh Thanh Hóa

Công tác tuyên truyền, vận động nhân dân chấp hành chủ trương của Đảng,chính sách pháp luật của Nhà nước, phát huy hiệu quả MTTQ và các Đoàn thểcùng tham gia phối hợp, nắm bắt tình hình, tâm tư nguyện vọng của nhân dân từ đó

có hình thức vận động phù hợp, đổi mới phương pháp (tuyên truyền trên cácphương tiện thông tin, tham gia các buổi đối thoại, đến từng hộ…)

Nhiều địa phương chủ động ban hành Chỉ thị về công tác lãnh đạo chỉ đạothực hiện GPMB, có cách làm sáng tạo đã phân công cán bộ lãnh đạo chủ chốt trựctiếp chỉ đạo công tác GPMB ở những nơi khó khăn nhất để xử lý dứt điểm cácvướng mắc Trực tiếp đối thoại với nhân dân, giải quyết vướng mắc ngay tại cơ sở

Các địa phương đã và đang kiện toàn tổ chức thực hiện công tác bồi thường để nângcao năng lực công tác chuyên môn Tuy nhiên, công tác GPMB vẫn còn nhiều khókhăn, vướng mắc cần phải chỉ đạo kiên quyết hơn nữa để đáp ứng tiến độ

 Về công tác tổ chức bộ máy cán bộ làm công tác giải phóng mặt bằng

Tổ chức bộ máy làm công tác GPMB đã được xây dựng chuyên môn hoá: ởcấp tỉnh có Ban chỉ đạo công tác bồi thường GPMB, Trung tâm phát triển quỹ nhàđất và Đầu tư XDHT kỹ thuật; Trung tâm phát triển quỹ đất thuộc Sở Tài nguyên vàMôi trường; ở cấp huyện có Ban bồi thường GPMB hoặc Trung tâm phát triển quỹđất (có 27/27 huyện, thành, thị đã thành lập tổ chức làm công tác BT GPMB, trong

đó có 3 Trung tâm phát triển quỹ đất và 27 Ban Bồi thường GPMB cấp huyện

Chế độ đối với cán bộ chuyên trách làm công tác GPMB chưa phù hợp nênthường xuyên có sự thay đổi Mặt khác tuổi đời, kinh nghiêm và trình độ của một sốcán bộ còn hạn chế trong việc thực hiện nhiệm vụ, tạo nên không ít khó khăn trongquá trình giải quyết công việc

Tỷ lệ cán bộ có trình độ chuyên môn quản lý đất đai, xây dựng còn thấp, độtuổi lại trẻ, chưa có kinh nghiệm thực tế, nhận thức về chuyên môn còn hạn chế nênkhi triển khai thực hiện GPMB còn sai sót

Cán bộ làm công tác GPMB chủ yếu thuộc diện hợp đồng, tư tưởng chưa yêntâm công tác; một số cán bộ có trình độ, kinh nghiệm làm việc tốt được điều, hoặcxin chuyển đi các đơn vị khác

Trong thời gian qua công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, GPMB đã đạtđược kết quả nhất định, đáp ứng yêu cầu đầu tư của tỉnh đồng thời đã làm thay đổidiện mạo, phát triển cơ sở hạ tầng của đô thị, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế -

xã hội của địa phương: một số công trình, dự án đã thực hiện cơ bản xong công tácgiải phóng mặt bằng đủ điều kiện đã khởi công như:

- Dự án Khu kinh tế Nghi Sơn: Đây là một trong những dự án đầu tư vốnnước ngoài (FDI) lớn nhất vào tỉnh trong thời gian qua và cũng là dự án có tiến độGPMB nhanh nhất trong toàn tỉnh Việc giao mặt bằng đúng tiến độ cho dự ánĐường trung tâm đô thị, đường vành đai sẽ tạo điều kiện thu hút các dự án đầu tư

nước ngoài vào tỉnh tăng lên nhanh chóng trong thời gian tiếp theo, tạo điều kiện phát triển kinh tế cũng như việc làm của người lao động.

- Tập trung giải quyết dứt điểm Dự án cải tạo bãi biển Sầm đủ điều kiện đểkhởi công xây dựng Hiện đang tiến hành thi công công trình

- Bàn giao mặt bằng thi công xây dựng, hoàn thành theo tiến độ như Dự ánxây dựng đường trung tâm đô thị, đường vành đai, dự án kênh cửa đạt, Bắc sôngchu nam sông mã

- Các dự án đã bàn giao mặt bằng thi công như: Dự án nâng cấp cải tạo Quốc

lộ 1A, quốc lộ 15A, quốc lộ 217, quốc lộ 47

- Đối với các dự án khác đang được triển khai công tác thu hồi đất, bồithường GPMB và thi công cơ bản theo tiến độ

- Đối với người dân sau khi bị thu hồi đất được giao đất tái định cư, khi dichuyển đến khu tái định cư có hạ tầng bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ với giá tái định cưkhông cao hơn giá bồi thường đất ở

Ngoài các dự án phải thực hiện công tác thu hồi đất, bồi thường GPMB cònmột số các dự án như: xây dựng đường giao thông, xây dựng nông thôn mới…dolàm tốt công tác tuyên truyền, vận động và nhận được sự đồng thuận cao của nhândân, tự nguyện hiến đất bàn giao mặt bằng với số lượng và giá trị lớn

Giao đất, thu hồi đất, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là biện pháp quantrọng để Nhà nước chủ động trong việc phân bổ lại tài nguyên Quốc gia Chính sáchbồi thường, hỗ trợ và tái định cư là khâu then chốt để giao đất, thu hồi đất, quyhoạch, kế hoạch sử dụng đất được thực hiện trên thực tế, làm cho đất đai sử dụngngày càng có hiệu qủa, đây là việc làm lâu dài và liên tục của quá trình công nghiệphoá và hiện đại hoá đất nước

Khi tiến hành thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư luôn tồntại 3 mối quan hệ: Nhà nước, người bị thu hồi đất, nhà đầu tư Tuy cùng lúc, cùngđịa điểm nhưng quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm và lợi ích lại khác nhau; chínhsách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phải phù hợp với mối quan hệ phức tạp này,

đó là chính sách liên quan đến lợi ích các bên

Thu hồi đất mang tính chất cưỡng chế hành chính (không đồng ý vẫn thuhồi) nhưng chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phải có nhiều tính toán chi

li về kinh tế đó là: Bồi thường đất đai, tài sản, vật kiến trúc, hỗ trợ cho người bị thuhồi đất, công bằng xã hội, dân chủ từ cơ sở, văn minh xã hội, kỷ cương phép nước,đảm bảo ổn định tình hình kinh tế – chính trị của đất nước nói chung và của địaphương nói riêng Đây là hoạt động không chỉ nặng về quản lý Nhà nước mà cònphụ thuộc vào nền kinh tế thị trường, nhất là thị trường bất động sản hoạt động theoluật định

Bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là vấn đề kinh tế xã hội tổng hợp liên quanđến nhiều mặt kinh tế xã hội, phụ thuộc vào nhiều văn bản quy phạm pháp luật củaNhà nước như: Luật dân sự, Luật Lao động, Luật Đất đai, Luật Ngân sách, LuậtKhiếu nại, Tố cáo, Luật Xây dựng và các Nghị định, Thông tư hướng dẫn thựchiện Yêu cầu đặt ra để thực hiện công tác này là hết sức to lớn và nặng nề như: tổchức bộ máy, điều kiện làm việc, bố trí con người làm công tác này còn hạn chếchưa ngang tầm với công việc khó khăn và phức tạp như trên

 Những thuận lợi, khó khăn

Được sự quan tâm chỉ đạo điều hành của Tỉnh uỷ, HĐND, UBND tỉnh, sựphối hợp chặt chẽ của các sở, ban, ngành và các địa phương trong tỉnh, công tácGPMB đã có nhưng thuận lợi và khó khăn như sau:

- Thuận lợi

Tỉnh uỷ, HĐND, UBND tỉnh luôn xác định công tác bồi thường GPMB lànhiệm vụ trọng tâm của các cấp, các ngành; khâu then chốt thu hút đầu tư, nên đãtập trung sát sao chỉ đạo thực hiện

- Tổ chức bộ máy làm công tác bồi thường đã được xây dựng chuyên mônhoá (Ban chỉ đạo công tác bồi thường, hỗ trợ và TĐC, GPMB tỉnh; huyện, thànhphố, thị xã: Trung tâm phát triển quỹ đất; Ban bồi thường GPMB)

- Chính sách bồi thường đã được ban hành cơ bản thông thoáng, theo chiềuhướng có lợi cho người bị thu hồi đất và sát thực tế hơn

Được sự ủng hộ của đa số nhân dân về chủ trương thực hiện dự án với nhữngthuận lợi, hiệu quả mà dự án mang lại Nhiều hộ dân đã tự nguyện hiến đất đểGPMB xây dựng các dự án công trình hạ tầng cơ sở, phục vụ phát triển kinh tế xãhội trong điều kiện nguồn kinh phí đầu tư còn khó khăn.

Công tác thông tin tuyên truyền về chủ trương chính sách giải phóng mặtbằng đến với người dân kịp thời, được nhân dân tin tưởng, phối hợp, tạo điều kiệncho công tác GPMB

- Khó khăn

Trước tình hình khó khăn chung của thế giới và trong nước; Thực hiện Nghịquyết số 11/NQ-CP của Chính phủ về những giải pháp chủ yếu, tập trung kiềm chếlạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô bảo đảm an sinh xã hội có ảnh hưởng đến việc đầu

tư các dự án

- Cơ chế chính sách về bồi thường, hỗ trợ thường xuyên luôn có sự thay đổi,

có chỗ còn chưa phù hợp gây khó khăn cho công tác bồi thường GPMB

- Một số dự án chuyển tiếp trước đây việc bố trí kinh phí bồi thường GPMBkhông kịp thời, chưa bố trí kế hoạch tái định cư, khi chính sách thay đổi phải trìnhduyệt lại; kéo dài tiến độ thực hiện dự án; gây bức xúc nhiều cho người dân trongvùng quy hoạch dự án

- Công tác bồi thường khó khăn nhạy cảm nhưng còn một bộ phận cán bộcủa một số đơn vị chưa quan tâm đúng mức Bên cạnh đa số các hộ dân ủng hộchính sách bồi thường vẫn còn một số hộ chây ì, lợi dụng kẽ hở chính sách gây khókhăn cho công tác bồi thường GPMB

- Cán bộ làm công tác GPMB thường xuyên có sự thay đổi, trình độ của một

số cán bộ còn hạn chế trong thực hiện nhiệm vụ bồi thường GPMB tạo nên khókhăn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ

Trong 5 năm 2010-2015 công tác GPMB thực hiện các dự án trên địa bàntỉnh Thanh Hóa đã đạt được kết quả sau:

 Những tồn tại, vướng mắc và nguyên nhân

- Tiến độ GPMB thực hiện một số công trình, dự án chậm Nguyên nhân chủquan còn do một số ngành chức năng, địa phương liên quan đến thu hồi đất bồi

thường, GPMB phối hợp chỉ đạo điều hành chưa thật sự quyết liệt dẫn đến hiệu quả chưa cao.

- Chính sách bồi thường, GPMB có lúc, có nơi chưa phù hợp và đồng bộ; cácvăn bản hướng dẫn về công tác về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và TĐC thườngxuyên thay đổi bổ sung, đan xen chính sách mới, cũ dẫn đến hiểu sai gây bức xúctrong nhân dân khi tiến hành bồi thường, GPMB trong cùng dự án Việc cụ thể hoáchính sách trong công tác bồi thường, GPMB tại một số địa phương có chỗ cònchưa phù hợp sát với thực tế dẫn đến một số công trình, dự án đề nghị được áp dụng

cơ chế đặc thù để giải quyết cho phù hợp với thực tế của địa phương tạo nên sựkhác biệt cơ chế chinh sách trong cùng một dự án

- Công tác quản lý nhà nước về đất đai và quy hoạch xây dựng ở một số địaphương còn chưa tốt, chậm điều chỉnh biến động về sử dụng đất, đơn giá bồithường, hỗ trợ đất có nơi chưa thay đổi trong thời gian dài; các trường hợp xâydựng nhà trên đất lấn chiếm, xây dựng công trình trái phép, làm nhà và công trìnhđón bồi thường đã ngăn chặn nhưng còn thiếu chế tài xử lý kịp thời và triệt để

- Việc ban hành Luật đất đai đang được triển khai, chưa có các Thông tư,nghị định hướng dẫn, nhưng đã có phần nào tác động đến công tác bồi thường hỗtrợ và tái định cư GPMB Bên cạnh đó Nghị định 42/NĐ-CP đã có ảnh hưởng rấtlớn đến thực hiện dự án trên địa bàn

- Năng lực tài chính của một số chủ dự án không đáp ứng được yêu cầu tiến

độ đầu tư

- Sự phối hợp giữa chính quyền địa phương và nhà thầu trong quá trình thicông ở một số dự án chưa chặt chẽ, gây bức xúc trong người dân, làm ảnh hưởng tớitiến độ thực hiện dự án

- Việc bố trí TĐC cho các hộ phải di chuyển chỗ ở còn chậm, thường là cùngthực hiện với dự án đầu tư; với các địa phương do điều kiện kinh phí có hạn nênkhông đủ để xây dựng hạ tầng cơ sở khu TĐC làm ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện

dự án như xây dựng khu kinh tế Nghi Sơn; Việc quản lý xây dựng công trình củacác hạng mục cơ sở hạ tầng trong khu TĐC của một số dự án còn chưa được chặt

chẽ, dẫn đến chất lượng, tiến độ xây dựng công trình không đảm bảo đồng bộ (nhưđiện sinh hoạt, nước sạch, hạ tầng….), làm chậm tiến độ di chuyển chỗ ở của các hộdân, ảnh hưởng đến GPMB, ảnh hưởng tới sinh hoạt của hộ dân và phát sinh cáckhiếu kiện thắc mắc.

- Công tác giải quyết đơn thư kiến nghị, thắc mắc khiếu kiện với các hộ dâncòn để kéo dài không dứt điểm dẫn đến khiếu kiện vượt cấp làm ảnh hưởng đến tiến

độ dự án gây bức xúc cho người dân

- Công tác tuyên truyền, vận động; ý thức chấp hành pháp luật của một sốngười dân còn hạn chế, còn có hiện tượng lôi kéo kích động, cản trở ảnh hưởng đếntiến độ dự án, có tình trạng lấn chiếm đất trái phép, tự ý xây dựng nhà trên đất nôngnghiệp; khi biết thông tin có dự án tranh thủ làm nhà, trồng cây và một số công trìnhkhác để đón bồi thường Một số trường hợp chây ì không nhận tiền bồi thường,không chịu di dời, bàn giao mặt bằng, thậm chí còn lôi kéo, kích động nhân dânkhông nhận tiền và bàn giao mặt bằng cho dự án, nhưng chưa được xử lý kiên quyết

- Sự phối hợp của các cấp các ngành và tổ chức đoàn thể ở một số nơi chưađược đồng bộ, hiệu quả còn hạn chế chưa xác định công tác bồi thường là nhiệm vụtrọng tâm của các cấp, các ngành nên chưa tạo được sức mạnh tổng hợp của cả hệthống chính trị vào cuộc

 Nhận xét, đánh giá

Qua nghiên cứu chính sách bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồiđất của Việt Nam và của tỉnh Thanh Hóa qua các thời kỳ cho thấy vấn đề bồithường, GPMB đã được đặt ra từ rất sớm, các chính sách đều xuất phát từ nhu cầuthực tiễn và được điều chỉnh tích cực để phù hợp hơn với xu hướng phát triển củađất nước Chính sách bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất trongnhững năm gần đây đã có nhiều điểm đổi mới khắc phục những bất cập về bồithường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất Tuy vậy, vẫn còn một số tồn tại, bất cậpchủ yếu như:

- Chưa có cơ chế giải quyết một cách rõ ràng, minh bạch, hài hòa về lợi íchgiữa Nhà nước, người có đất bị thu hồi và nhà đầu tư, chưa chú trọng tạo việc làm

mới, chuyển đổi nghề cho người có đất bị thu hồi Các quy định về bồi thường, hỗtrợ và tái định cư thường xuyên thay đổi dẫn tới tình trạng so bì, khiếu nại củangười có đất bị thu hồi qua các dự án nhưng thực hiện thu hồi đất qua nhiều năm.Tình trạng khiếu kiện về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, TĐC vẫn là chủ yếu.

Từ thực tế tình hình quản lý Nhà nước và các chính sách bồi thường hỗ trợ,TĐC khi Nhà nước thu hồi đất qua các thời kỳ và hiện tại, chúng tôi nhận thấy rằngviệc tiếp tục sửa đổi, bổ sung chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thuhồi đất là cần thiết nhằm góp phần đẩy nhanh tiến độ GPMB, hạn chế thấp nhấtkhiếu nại, tố cáo về bồi thường GPMB, ổn định an ninh chính trị, bảo đảm đời sốngnhân dân

1.2 Một số kết quả nghiên cứu về giải phóng mặt bằng

1.2.1 Việc áp dụng, thực hiện chính sách bồi thường GPMB

Năm 2012, Đề tài về điều tra nghiên cứu xã hội học chính sách bồi thườngGPMB đã được Viện Nghiên cứu Địa chính- Tổng cục địa chính (nay là Bộ Tàinguyên và Môi trường) quan tâm và thực hiện Mục tiêu của Đề tài là thông qua kếtquả điều tra nghiên cứu xã hội học để tổng hợp, phân tích và đánh giá những mặttích cực, tiêu cực trong quá trình áp dụng, thực hiện chính sách bồi thường hỗ trợ vàTĐC; đồng thời xác định nguyên nhân của những mặt tiêu cực làm hạn chế hiệuquả của việc áp dụng chính sách và ảnh hưởng của nó đối với đời sống xã hội tronggiai đoạn hiện nay và từ đó đưa ra những luận cứ phù hợp trong việc xây dựngchính sách bồi thường GPMB (Đặng Thái Sơn, 2012) [22]

1.2.2 Giá đất áp dụng trong bồi thường GPMB

Giá cả để bồi thường là một vấn đề rất khó, nhạy cảm bởi việc tăng giảm giákhông chỉ ảnh hưởng đến người dân bị thu hồi đất mà nó còn ảnh hưởng đến môitrường đầu tư, uy tín của nhà nước Bộ tài nguyên và Môi trường trong đề tàiNghiên cứu những vấn đề kinh tế đất trong thị trường, cũng đã đi sâu tìm hiểu việcthực hiện giá bồi thường về đất và các tài sản trên đất tại một số dự án trên đại bànhuyện Hải Phòng

1.2.3 Về tình hình đời sống việc làm của các hộ dân có đất bị thu hồi

1.2.3.1 Tình hình chung

Vấn đề đời sống, việc làm của người có đất bị thu hồi đang được khá nhiều

cơ quan, đơn vị quan tâm nghiên cứu, tìm hiểu Do tốc độ đô thị hoá nhanh cùngvới việc tăng cường đầu tư phát triển công nghiệp và đô thị ở các tỉnh, huyện trựcthuộc Trung ương trong những năm gần đây nên một diện tích lớn đất nông nghiệp

đã phải chuyển sang để xây dựng các khu công nghiệp, khu đô thị mới và các côngtrình kết cấu hạ tầng kỹ thuật… Việc chuyển mục đích đối với đất nông nghiệp nêutrên đã ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống, việc làm của người dân bị thu hồi

Việc thu hồi đất thời gian qua đã góp phần rất lớn vào việc phát triển nềnkinh tế- xã hội của đất nước Các khu công nghiệp, đã thu hút được hàng chục ngàn

dự án đầu tư của các nhà đầu tư ở trong và ngoài nước với số vốn vài chục tỷ USD

và hàng trăm ngàn tỷ đồng Hàng triệu lao động được giải quyết việc làm với thunhập cao hơn, ổn định hơn Việc thu hồi đất để xây dựng các khu công nghiệp chính

là điều kiện và thời cơ tốt nhất để chuyển một bộ phận quan trọng lực lượng laođộng nông nghiệp, là khu vực có năng suất lao động thấp, sang công nghiệp và dịch

vụ Tuy nhiên, nhiều nông dân thiếu việc làm là do sự thất hứa của các chủ sử dụnglao động trước và sau khi đầu tư tại địa phương chiếm tỷ lệ sử dụng lao động thấp

1.2.3.2 Một số đề tài nghiên cứu về tình hình đời sống việc làm của các hộ dân có đất bị thu hồi

- Trường Đại học kinh tế quốc dân phối hợp với một số Bộ, ngành có liênquan thực hiện đề tài cấp Nhà nước “Thực trạng thu nhập, đời sống, việc làm củangười có đất bị thu hồi để xây dựng các khu công nghiệp, khu đô thị, xây dựng kếtcấu hạ tầng kinh tế – xã hội, nhu cầu công cộng và lợi ích quốc gia

- Năm 2005, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã tiến hành khảo sát về tình hình

sử dụng đất nông nghiệp xây dựng các khu công nghiệp và đời sống việc làm củangười có đất bị thu hồi Đây mới chỉ là khảo sát sơ bộ, tập trung vào việc thu hồi đất

để phát triển các khu công nghiệp Đề án được triển khai trên địa bàn 15 tỉnh, huyệntrực thuộc Trung ương

1.3 Nhận xét chung về tổng quan các vấn đề nghiên cứu

- Chưa có công trình nghiên cứu cụ thể về tác động của việc thực hiện chínhsách bồi thường GPMB đến đời sống và việc làm của người dân khi bị Nhà nướcthu hồi đất

Từ đó cần phải nghiên cứu sâu rộng hơn nữa về tác động của việc thực hiệnchính sách bồi thường GPMB đến đời sống và việc làm của người dân khi bị Nhànước thu hồi đất

1.3.2 Kết luận chung về vấn đề nghiên cứu

Kế thừa và phát triển, chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhànước thu hồi đất được thể hiện trong Luật đất đai năm 2013, các văn bản dưới luậtthể hiện tính đổi mới tương đối toàn diện góp phần tháo gỡ những vướng mắc, đẩynhanh tiến độ giải phóng mặt bằng triển khai các dự án Khi có kế hoạch thu hồi đấtcần thông báo cho các đối tượng bị thu hồi biết trước trong thời gian sớm hơn để họ

có kế hoạch ổn định đời sống về tinh thần cũng như vật chất

Xây dựng hành lang pháp lý cũng như tuyên truyền vận động và nêu cao tínhtiền phong gương mẫu trong việc Nhà nước trưng dụng đất đai, người có quyền sửdụng đất tự nguyện thực hiện việc hiến, tặng cho Nhà nước đất đai để xây dựng cáccông trình công cộng mang lại lợi ích cộng đồng

Tất cả mọi vấn đề về kinh tế, xã hội phát sinh từ việc thu hồi đất gây ra đềuphải quan tâm Cần tránh hoặc giảm thiểu việc phải bố trí tái định cư hoặc thiệt hại

về đất, công trình bằng cách khai thác mọi phương án khả thi khác