PHÂN TÍCH HIỆN TRẠNG THU HOẠCH lúa ở xã VĨNH BÌNH, HUYỆN CHÂU THÀNH, TỈNH AN GIANG

luận văn, khóa luận, đề tài, chuyên đề, thạc sĩ, tiến sĩ

KHOA KINH TẾ - QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGUYỄN VĂN THIỆT

PHÂN TÍCH HIỆN TRẠNG THU HOẠCH LÚA Ở XÃ VĨNH BÌNH,

HUYỆN CHÂU THÀNH, TỈNH AN GIANG

Chuyên ngành: QUẢN TRỊ KINH DOANH

CHUYÊN ĐỀ NĂM BA

Long Xuyên, tháng 5 n m 2010 ăm 2010

KHOA KINH TẾ - QUẢN TRỊ KINH DOANH

CHUYÊN ĐỀ NĂM BA

PHÂN TÍCH HIỆN TRẠNG THU HOẠCH LÚA Ở XÃ VĨNH BÌNH,

HUYỆN CHÂU THÀNH, TỈNH AN GIANG Chuyên ngành: QUẢN TRỊ KINH DOANH

Thạc sĩ Trần Minh Hải Nguyễn Văn Thiệt

Lớp: DH8QT MSSV: DQT073469

Long Xuyên, tháng 5 n m 2010 ăm 2010

KHOA KINH TẾ - QUẢN TRỊ KINH DOANH

ĐẠI HỌC AN GIANG

Giảng viên hướng dẫn: Thạc sĩ Trần Minh Hải

Giáo viên chấm, nhận xét 1:

(Họ tên, học hàm, học vị và chữ ký)

Giáo viên chấm, nhận xét 2:

(Họ tên, học hàm, học vị và chữ ký)

phần kiểm soát được năng suất, chất lượng lúa Thế nhưng khoa học kỹ thuật trong và sauthu hoạch giường như vẫn đang là một bước tiến dài cần rất nhiều thời gian Cứ mỗi vụ,mỗi năm nhiều trang báo lại cùng nhau đưa tin phản ánh thất thoát trong và sau thu hoạch

ở các tỉnh thành trên khắp đồng bằng sông Cửu Long Thất thoát trong thu hoạch là mộtvấn đề đáng bàn và cần phải sớm khắc phục, bởi những con số thống kế được đưa ra hiệnnay đã lên đến hàng trăm tỷ đồng mỗi năm, con số này chỉ phản ánh trung bình ở một tỉnh.Như vậy nếu tính ra tất cả tỉnh thành nông nghiệp ở Đồng bằng sông Cửu Long thì con sốlãng phí này là rất lớn

Thu hoạch lúa là một quá trình quan trọng trong qui trình sản xuất lúa Quá trìnhthu hoạch phải trải qua nhiều công đoạn như: thu gặt, suốt tách hạt, vận chuyển về đổ rasân phơi hoặc lò sấy, vô bao lúa khô và mang vào kho lưu trữ, bảo quản chờ bán Nếu nhưcác công đoạn từ lúc xuống giống và chăm sóc đã làm rất tốt thì các công đoạn ở quá trìnhthu hoạch cũng phải đầu tư và thực hiện thật kỹ càng Có như vậy, công việc trồng lúa mớiđem lại được những hiệu quả mong đợi, tối ưu nhất Như vậy, những thông tin phản ánhcác yếu tố ảnh hưởng và trình độ về cách thức và phương tiện trong thu hoạch cần phảiđược quan tâm theo dõi, từ đó làm cơ sở triển khai hướng phát triển và phát hiện những saikhuyết cần khắc phục trong thu hoạch Trước tiên, những thông tin về thu hoạch trên sẽđược điều tra và phản ánh ở địa bàng xã Vĩnh Bình, huyện Châu Thành, tỉnh An Giang, từ

đó làm cơ sở và phương pháp triển khai nghiên cứu rộng hơn về phạm vi địa lí sau này

Đề tài nghiên cứu này sẽ nhằm phân tích hiện trạng thu hoạch lúa ở xã Vĩnh Bình,huyện Châu Thành, tỉnh An Giang trong thời điểm thu hoạch lúa vụ Đông Xuân năm 2010.Phân tích tình hình thực tế về hiện trạng thu hoạch lúa ở xã bao gồm: thời gian thu hoạch,cách thức, phương tiện thu hoạch và chi phí thu hoạch, qua đó sẽ có cái nhìn tổng quát vềtrình độ áp dụng khoa học-kỹ thuật thực tế của người nông dân ở xã Vĩnh Bình

Đề tài nghiên cứu được tiến hành qua hai bước: (1) Nghiên cứu sơ bộ, sử dụng kỹthuật phỏng vấn chuyên sâu nhằm kiểm tra mức độ hiểu của đáp viên đối với đề tài nghiêncứu dựa trên bản câu hỏi thăm dò đã thiết kế sẵn, với cách thức trao đổi và phỏng vấn, từ

đó hiệu chỉnh được bản câu hỏi chính thức Tiếp theo là bước 2, nghiên cứu cính thức, sửdụng bản câu hỏi đã hiệu chỉnh phỏng vấn 50 hộ nông dân có diện tích trồng lúa trong xã

để thu thập dữ liệu Dữ liệu thu được sẽ được kiểm tra, làm sạch, sau đó cho nhập dữ liệuvào phần mềm Excel chạy kết quả, tiến hành các bước phân tích theo các mục tiêu của đềtài đề ra

Qua kết quả phân tích cho thấy, phần lớn nông dân ở xã Vĩnh Bình thu hoạch vụĐông Xuân vào khoảng nữa đầu tháng 3 năm 2010, với phương tiện cơ giới được sử dụngnhiều nhất là máy gặt đập liên hợp Tuy nhiên, trong cách thức thu hoạch vẫn còn áp dụngphương pháp phơi mớ, điều này cũng là một trong các nguyên nhân gây thất thoát, hao hụttrong thu hoạch Về phương tiện vận chuyển, chủ yếu bằng máy kéo, sau khi vận chuyển

về lúa được phơi nắng ngay trên sân trước nhà bằng các công cụ chưa hiện đại hóa caonhư: thúng, móng xúc lúa, các loại cào tự chế… Sau khi lúa phơi xong, đa số người nôngdân ở xã Vĩnh Bình đã bán liền thu hồi các khoản vốn và lợi nhuận Mặt khác, nhìn mộtcách tổng quan từ kết quả phân tích, loại chi phí chiếm tỷ lệ cao nhất trong tổng chi phí thuhoạch lúa ở xã Vĩnh Bình là chi phí cắt suốt (hay chi phí thu hoạch trên đồng chiếm tỷ lệ52%/công) và chi phí chuẩn bị cao su, lưới bao chiếm tỷ lệ thấp nhất 9% (do còn sử dụnglại từ các mùa trước)

Như vậy, kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là tài lệu tham khảo phản ánh hiện trạngthu hoạch lúa ở xã Vĩnh Bình Đó là những mặt đạt yêu cầu và những mặt chưa phù hợp,giúp người nông dân nhìn lại quá trình áp dụng khoa học-kỹ thuật, phương tiện hiện đạitrong thu hoạch, để ngày càng hoàn thiện hơn về đảm bảo chất lượng và năng suất, giảmthiểu chi phí, thất thoát trong và sau thu hoạch lúa ở xã Vĩnh Bình

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 1

1.3 Phạm vi nghiên cứu 2

1.4 Phát thảo phương pháp nghiên cứu 2

1.5 Ý nghĩa của đê tài nghiên cứu 2

1.6 Cấu trúc của báo cáo dự kiến 2

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 4

2.1 Giới thiệu chương 4

2.2 Cơ sở lý thuyết 4

2.3 Mô hình nghiên cứu 9

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 11

3.1 Giới thiệu chương 11

3.2 Thiết kế quy trình nghiên cứu 11

3.3 Các bước của quy trình nghiên cứu 12

3.3.1 Nghiên cứu sơ bộ 12

3.3.2 Nghiên cứu chính thức 13

3.3.2.1 Tổng thể và mẫu 13

3.3.2.2 Biến và thang đo và phương pháp phân tích dữ liệu 14

3.4 Kết luận 14

CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 15

4.1 Mô tả hiện trạng thu hoạch lúa ở xã Vĩnh Bình, huyện Châu Thành, tỉnh An Giang 15 4.1.1 Thời gian thu hoạch 15

4.1.2.Cách thức và phương tiện thu hoạch 15

4.1.3.Chi phí thu hoạch 18

4.2 Phân tích hiện trạng thu hoạch lúa ở xã Vĩnh Bình, huyện Châu Thành, tỉnh An Giang 25

4.2.1.Thời gian thu hoạch 25

4.2.2 Cách thức và phương tiện thu hoạch 25

4.2.3 Chi phí thu hoạch 28

CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN 30

PHỤ LỤC: KẾT QUẢ CHẠY EXCEL 31 ĐỀ CƯƠNG PHỎNG VẤN CHUYÊN SÂU 33

BẢN CÂU HỎI PHỎNG VẤN CHÍNH THỨC 34

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 38

Hình 2.1 Hệ thống sản xuất tác nghiệp 4

Hình 2.2 Mô hình khái quát hệ thống thu hoạch lúa 5

Hình 2.3 Lưu đồ tiến trình thu hoạch lúa trên đồng 6

Hình 2.4 Lưu đồ tiến trình phơi lúa thủ công 7

Hình 2.5 Lưu đồ tiến trình sấy lúa 8

Hình 2.6 Lưu đồ tiến trình lưu kho và bảo quản lúa sau khi làm khô 9

Hình 2.7 Mô hình nghiên cứu 10

Hình 3.1 Quy trình nghiên cứu đề tài 12

Hình 4.1 Biểu đồ thể hiện thời gian thu hoạch lúa vụ Đông Xuân năm 2010 15

Hình 4.2 Cắt thủ công 15

Hình 4.3 Máy gặt lúa xếp dãy GX120 15

Hình 4.4 Máy suốt lúa 16

Hình 4.5 Máy gặt đập liên hợp 16

Hình 4.6 Phơi mớ 16

Hình 4.7 Vận chuyển lúa bằng trâu bò 17

Hình 4.8 Vận chuyển lúa bằng máy kéo 17

Hình 4.9 Phơi lúa trên mặt sân, đường 17

Hình 4.10 Các công cụ sử dụng trong công đoạn phơi lúa 17

Hình 4.11 Lưu trữ trong kho 18

Hình 4.12 Lưu trữ ngoài trời 18

Bảng 4.13 Bảng thể hiện các khoảng mục chi phí bao, lưới và cao su 18

Bảng 4.14 Bảng thể hiện các khoảng mục chi phí trong khâu cắt suốt 20

Bảng 4.15 Bảng thể hiện các khoảng mục chi phí trong khâu vận chuyển 21

Bảng 4.16 Bảng thể hiện các khoảng mục chi phí trong khâu phơi 23

Bảng 4.17 Bảng danh mục chi phí thu hoạch 24

Hình 4.18 Biểu đồ thể hiện tỷ lệ các phương tiện sử dụng trong thu hoạch trên đồng 25

Hình 4.19 Biểu đồ thể hiện tỷ lệ phơi mớ ở xã Vĩnh Bình 26

Hình 4.20 Tỷ lệ các phương tiện vận chuyển được sử dụng trong thu hoạch lúa 26

Hình 4.21 Máy xúc lúa 27

Hình 4.22 Biểu đồ thể hiện tỷ lệ số nông dân dựa lại và bán ngay sau khi phơi xong 27

Hình 4.23 Biểu đồ thể hiện tỷ lệ số nhà kho ở xã Vĩnh Bình 28

Hình 4.24 Biểu đồ thể hiện tỷ lệ các khoản mục cấu thành tổng chi phí thu hoạch 28

Bảng 1: Thời gian thu hoạch 30

Bảng 4: Các loại phương tiện vận chuyển 30

Bảng 5: Nơi lưu trữ 31

Bảng 6: Các khoản mục cấu thành chi phí thu hoạch 31

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1.1 Cơ sở hình thành đề tài

Thị trường lúc nào cũng ưu tiên cho lúa chất lượng cao Do đó, hiện nay người nông dânngoài mối quan tâm về năng suất và chi phí thì chất lượng cũng được đăc biệt quan tâm Thếnhưng chất lượng, năng suất và chi phí sản xuất lúa không chỉ hoàn toàn phụ thuộc vào giaiđoạn kỹ thuật trên giống, phương pháp chăm sóc mà còn ở giai đoạn thu hoạch Quá trình thuhoạch cũng góp phần quan trọng không ít trong quá trình sản xuất lúa Quá trình thu hoạchkhông tạo thêm năng suất, chất lượng nhưng nó lại ảnh hưởng đến năng suất và chất lượnglúa Quá trình thu hoạch có thể làm giảm đi năng suất và chất lượng lúa nếu các công đoạn vàthao tác trong đó không được quan tâm đúng mức

Hậu quả của việc xem thường quá trình thu hoạch là tỷ lệ thất thoát trong và sau thu hoạchcao ở mức báo động, như ở Tiền Giang là khoảng 400 tỷ đồng mỗi năm (số liệu theo Tin kinh

tế [trực tuyến] cập nhật 15/4/2010), bên cạnh đó thì chất lượng lúa cũng giảm do kỹ thuậttrong và sau thu hoạch không đúng như phơi mớ, lưu trữ lúa khi còn độ ẩm cao làm gạo bêntrong hạt bị gãy, màu hạt lúa xuống sắc, lúa bị lên mọng Đồng thời chi phí thu hoạch cũngtăng do quy trình thu hoạch dài, trải qua nhiều bước, công đoạn nên làm phát sinh nhiềukhoản mục chi phí cộng với chi phí phát sinh do khắc phục hậu quả trong và sau thu hoạchnhư phơi, sấy lại Như vậy, những thông tin về tình hình thu hoạch lúa, cụ thể là phương pháp

kỹ thuật, công nghệ, phương tiện sử dụng trong và sau thu hoạch nên được quan tâm theo dõi.Trước tiên, phạm vi nghiên cứu thu hẹp ở xã Vĩnh Bình là vì lý do hạn chế về nguồn lực Lý

do chọn xã Vĩnh Bình là vì thuận tiện cho nhà nghiên cứu và Vĩnh Bình là một xã nôngnghiệp vùng sâu của huyện Châu Thành, An Giang Xã Vĩnh Bình có 4 ấp gồm: Vĩnh Phước,Vĩnh Lộc, Vĩnh Thọ và Vĩnh Thành Các nguồn lực kinh tế chính của xã bao gồm: nôngnghiệp, thủy sản và chăn nuôi Trong đó, nông nghiệp đóng vai trò quan trọng nhất Cây trồngtrong lĩnh vực nông nghiệp rất đa dạng, trong đó cây lúa đóng vai trò chủ đạo, đóng góp hàngnăm khoảng 47.5001 tấn lúa mỗi năm cho xã Diện tích đất sử dụng cho trồng lúa là 3.660.82

ha chiếm 88% diện tích đất nông nghiệp

Như vậy, đề tài nghiên cứu sẽ là “Phân tích hiện trạng thu hoạch lúa ở xã Vĩnh Bình,

huyện Châu Thành, tỉnh An Giang” Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp những thông tin cần

thiết về trình độ áp dụng kỹ thuật và phương tiện hiện đại trong và sau thu hoạch của nôngdân xã Vĩnh Bình Trên cơ sở đó, phát hiện những mặt chưa hợp lý và còn yếu kém để khắcphục và định hướng phát triển, từ đó làm giảm chi phí, tỷ lệ thất thoát và đảm bảo chất lượnglúa trong và sau thu hoạch

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

 Mô tả hiện trạng thu hoạch lúa của nông dân xã Vĩnh Bình, huyện Châu Thành, tỉnh AnGiang

 Phân tích hiện trạng thu hoạch lúa ở xã Vĩnh Bình, huyện Châu Thành, tỉnh An Giang

1.3 Phạm vi nghiên cứu

 Đề tài nghiên cứu tại xã Vĩnh Bình, huyện Châu Thành, tỉnh An Giang

 Phạm vi thời gian là thời điểm thu hoạch vụ Đông Xuân năm 2010

1 Ủy ban nhân dân xã Vĩnh Bình 2009 Báo cáo tình hình thực hiện nhiệm vụ KT-XH 2009 và phương hướng

nhiệm vụ đến năm 2010 An Giang.

2 Ủy ban nhân dân xã Vĩnh Bình 2009 Báo cáo đã dẫn

GVHD: Ths Trần Minh Hải 1 SVTH: Nguyễn Văn Thiệt

1.4 Phát thảo phương pháp nghiên cứu.

 Phương pháp nghiên cứu được tiến hành theo 2 bước: nghiên cứu sơ bộ và nghiên cứuchính thức

Bước nghiên cứu sơ bộ, bước nghiên cứu định tính, sử dụng các hình thức thu thậpthông tin, dữ liệu như: quan sát tình hình thu hoạch lúa, phỏng vấn trực tiếp 5 đáp viên lànông dân thuộc xã Vĩnh Bình Ngoài ra, bước này còn tham khảo báo cáo kết thúc năm vềtình hình kinh tế năm 2009 của xã Vĩnh Bình và một số bài viết liên quan trên mạng Cácthông tin thu được trong bước này sẽ được sử dụng để lập bản câu hỏi chính, phục vụ chobước nghiên cứu chính thức

Tiếp theo, nghiên cứu chính thức, bước nghiên cứu định lượng, tiến hành phỏng vấn 50nông dân thuộc xã Vĩnh Bình Dữ liệu thu được sẽ được tổng hợp vào phần mềm Excel đểchạy kết quả

Tổng thể và mẫu: Đối tượng được phỏng vấn là nông dân thuộc xã Vĩnh Bình, huyệnChâu Thành, tỉnh An Giang Số mẫu được chọn hai lần để phục vụ tương ứng cho hai bướcnghiên cứu là nghiên cứu sơ bộ và nghiên cứu chính thức Số mẫu ở dạng nghiên cứu sơ bộđược chọn phi ngẫu nhiên dựa trên phán đoán và tính thuận tiện Ở nghiên cứu chính thứcthì số mẫu được chọn theo phương pháp chọn mẫu hạn mức, nghĩa là các đáp viên đượcchọn dựa vào tính thuận tiện cho đến khi phỏng vấn đầy đủ số đáp viên Cỡ mẫu sẽ đượctrình bày rõ hơn trong chương Phương pháp nghiên cứu

 Phương pháp xử lý số liệu: Phân tích số liệu bằng Excel gồm thống kê miêu tả, vẽ biểu

đồ minh hoạ thông qua sử dụng các số đo tập trung như: mode, trung vị và trung bình sốhọc

1.5 Ý nghĩa của đê tài nghiên cứu

Kết quả của đề tài nghiên cứu là một bức tranh phản ánh hiện trạng thu hoạch lúa ở xãVĩnh Bình Qua đó, thể hiện trình độ áp dụng kỹ thuật, phương tiện hiện đại trong khâu thuhoạch của nông dân xã Vĩnh Bình Thông tin này sẽ hỗ trợ cho nông dân đánh giá được thựctrạng trình độ áp dụng kỹ thuật của mình trong quy trình thu hoạch, phát hiện những mặt cònyếu, chưa hợp lý để cải thiện nhằm đảm bảo chất lượng, năng suất và giảm thiểu chi phí sảnxuất

1.6 Cấu trúc của báo cáo dự kiến

Chương 1: Gíới thiệu đề tài nghiên cứu

Trong chương này, nhà nghiên cứu sẽ giới thiệu một cách khái quát nhất về cơ sở hìnhthành đề tài, mục tiêu và phạm vi nghiên cứu, phương pháp được áp dụng trong quá trìnhnghiên cứu và ý nghĩa thực tế của đề tài

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu

Một số định nghĩa có liên quan đến đề tài nghiên cứu và mô hình nghiên cứu hiệuchỉnh được xây dựng dựa trên các lý thuyết liên quan sẽ được trình bày

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Nội dung trình bày của chương này bao gồm các bước của quy trình nghiên cứu, cácphương pháp chọn mẫu, các biến đề cập, thang đo, phương pháp thu thập dữ liệu trong mỗibước và phương pháp áp dụng trong phân tích dữ liệu

GVHD: Ths Trần Minh Hải 2 SVTH: Nguyễn Văn Thiệt

Chương 4: Kết quả nghiên cứu

Mô tả và đánh giá hiện trạng thu hoạch lúa ở xã Vĩnh Bình

Chương 5: Kết luận

Kết quả chính của đề tài nghiên cứu

GVHD: Ths Trần Minh Hải 3 SVTH: Nguyễn Văn Thiệt

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU

2.1 Giới thiệu chương

Chương 1 đã trình bày tổng quát về đề tài nghiên cứu Chương 2 sẽ giới thiệu một số địnhnghĩa, mô hình có liên quan làm cơ sở lý thuyết cho nghiên cứu Sau đó, một mô hình nghiêncứu phù hợp được xây dựng thông qua cơ sở lý thuyết và thực tiễn

(Nguồn: Nguyễn Thành Long 2005 Tài liệu Quản trị sản xuất.)

Đầu vào gồm vật liệu, máy móc, lao động, vốn, quản lý (bao gồm cả thông tin) sẽ đượcđưa vào quá trình biến đổi, nơi con người vận hành, làm việc song hành với máy móc, công

cụ để làm biến đổi tất cả giá trị của các yếu tố đầu vào thành thành phẩm ở đầu ra có giá trị

cao hơn Vì vậy, quá trình biến đổi có thể xem như là một quy trình sản xuất, dùng để chỉ cách thức, phương tiện để chuyển đầu vào thành đầu ra 4 Phần giá trị mang lại là phần giá trịsản phẩm/dịch vụ tạo ra, lớn hơn giá trị chi phí bỏ và tạo ra trong suốt quá trình tác nghiệp.Thông qua đo lường hiệu quả hoạt động dựa vào chi phí và năng suất thì ở đầu ra sẽ có nhữngphản hồi, yêu cầu phù hợp đối với đầu vào và quá trình biến đổi giúp hệ thống sản xuất hoạtđộng linh hoạt, giảm thiểu chi phí và tăng năng suất hơn

Trong sản xuất nông nghiệp thì quá trình tác nghiệp cũng hoạt động theo hệ thống sảnxuất tác nghiệp trên Đó cũng là một quá trình biến đổi các yếu tố đầu vào thành các đầu ra.Mục đích của quá trình chuyển hóa này cũng là để tạo ra giá trị gia tăng cho người mua, cụthể là thương lái thu mua nông sản Nhìn chung, mô hình sản xuất nông nghiệp gồm 3 giaiđoạn chính : (1) Giống (chọn và xử lý giống trước khi gieo xạ), (2) Chăm sóc (bón phân, phunthuốc để nuôi cây và phòng trừ sâu bệnh), và (3) thu hoạch và sau thu hoạch (thu hoạch lúachín, làm khô và lưu trữ) được thực hiện liên tiếp nhau

3 Nguyễn Thành Long 2005 Tài liệu giảng dạy Quản trị sản xuất: trang 2.

4 Nguyễn Thành Long 2005 Trang 31 Tài liệu đã dẫn

GVHD: Ths Trần Minh Hải 4 SVTH: Nguyễn Văn Thiệt

Máy móc,

công cụ

Những ảnh hưởng đến môi trường

Tiền lương Sản phẩm/dịch vụ

Tách riêng ra từ quy trình sản xuất nông sản, thu hoạch là một quá trình gặt hái, thu lượm

các thành quả từ cây trưởng thành Thu hoạch theo nghĩa chung bao gồm cả khâu sau thuhoạch, nghĩa là cả việc loại bỏ, phân loại làm sạch, đóng gói, vận chuyển đến kho lưu trữ hoặcthị trường tiêu thụ

Lúa 5 , một trong năm loài cây lương thực chính của thế giới (lúa, ngô, lúa mì, sắn, khoai

tây), loài thực vật sống một năm, có thể cao tới 1-1,8 m, thậm chí còn cao hơn với các lá mỏng hẹp bản (2-2,5 cm) và dài từ 50-100 cm Cây lúa non gọi là mạ Khi lúa trưởng thành

và trổ hoa thì các hoa nhỏ thụ phấn nhờ gió và côn trùng từ nhiều cụm hoa phân nhánh cong hay rủ xuống dài từ 30-50cm Các hạt lúa gọi là hạt thóc, hạt nhỏ cứng, dài từ 5-12mm và dày từ 2-3mm Thóc sau khi xát bỏ vỏ ngoài thì thu được sản phẩm chính là gạo và các phụ phẩm là cám và trấu Gạo là nguồn lương thực chủ yếu của hơn một nửa dân số thế giới.

Như vậy, thu hoạch lúa là một quá trình thực hiện tuần tự qua nhiều bước, cụ thể là: thu

gặt, suốt tách hạt ,vận chuyển về đổ ra sân phơi hoặc lò sấy, đóng gói (vô bao) lúa khô vàmang vào kho lưu trữ, bảo quản chờ bán

Quy trình thu hoạch lúa cũng là một quy trình biến đổi đầu vào thành đầu ra bằng nhữngcách thức và phương tiện chuyên biệt Trong trường hợp này thì đầu vào bao gồm: vật liệu làcây lúa chín; các phương tiện, công cụ sử dụng trong thu hoạch như máy cắt, máy suốt,phương tiện vận chuyển, lưỡi hái, móng xúc lúa,…; nhân công; vốn thành Đầu ra là lúa khô

và phế phẩm là trấu (hạt lép) Quy trình biến đổi bao gồm thu hoạch trên đồng và làm khô.Lưu trữ là một bước tiếp sau đầu ra Vậy, mô hình thu hoạch được khái quát như sau:

Hình 2.2 Mô hình khái quát hệ thống thu hoạch lúa

Xuyên suốt trong quy trình thu hoạch là một chuỗi các thao tác khác nhau của nhiều khâu

được thực hiện liên tiếp Khâu trước là tiền đề cho khâu sau thực hiện Sau đây là các lưu đồ

quy trình thể hiện chuỗi công việc thực hiện trong mỗi khâu của quá trình thu hoạch lúa:

5 Không tên (Không ngày tháng năm) Lúa [trực tuyến] Bách khoa toàn thư mở Đọc từ:

Tiến trình thu hoạch lúa trên đồng

Hình 2.3 Lưu đồ tiến trình thu hoạch lúa trên đồng

GVHD: Ths Trần Minh Hải 6 SVTH: Nguyễn Văn Thiệt

Tiến trình làm khô lúa bằng phơi thủ công

Hình 2.4 Lưu đồ tiến trình phơi lúa thủ công

GVHD: Ths Trần Minh Hải 7 SVTH: Nguyễn Văn Thiệt

Tiến trình làm khô lúa bằng hệ thống sấy

Hình 2.5 Lưu đồ tiến trình sấy lúa

GVHD: Ths Trần Minh Hải 8 SVTH: Nguyễn Văn Thiệt

Tiến trình lưu kho bảo quản

Hình 2.6 Lưu đồ tiến trình lưu kho và bảo quản lúa sau khi làm khô

4 Kiểm tra tác động của thời tiết và loài gặm nhắm

Các công nghệ được sử dụng để thu hoạch thành quả từ các cây trưởng thành hay các cây

đến giai đoạn thu hoạch được gọi là công nghệ thu hoạch Trong thu hoạch lúa, công nghệ

thu hoạch được sử dụng là các loại máy cắt xếp, máy suốt, máy gặt đập liên hợp,…Tiếp saukhâu thu hoạch là khâu sau thu hoạch, các công nghệ được sử dụng trong khâu này gọi là

công nghệ sau thu hoạch Hiện nay, công nghệ sau thu hoạch lúa là rất ít, có thể kể như lò sấy, máy xúc lúa

Theo báo Nhân dân6: Thất thoát trong thu hoạch hiện nay là một con số đáng kể và đángbàn, chẳng hạn như Tiền Giang: thất thoát trong và sau thu hoạch lúa gồm thu hoạch, phơi sấy

và tồn trữ không đạt yêu cầu là khoảng 14.000 tấn và “nếu tính giá bình quân ba triệuđồng/tấn, mỗi năm nông dân Tiền Giang mất 420 tỷ đồng” Trước tình trạng đó thì “các nhàkhoa học có chung nhận định: Phải áp dụng cơ giới hóa trong thu hoạch thì mới nâng chấtlượng hạt gạo cũng như giúp người nông dân bớt thiệt hại khi thu hoạch” và đầu tư kho bảoquản

2.3 Mô hình nghiên cứu

Hiện trạng thu hoạch lúa ở xã Vĩnh Bình sẽ tập trung mô tả và phân tích các yếu tố: (1)Thời gian thu hoạch, (2) các phương tiện sử dụng trong thu hoạch, (3) cách thức thu hoạch và(4) chi phí thu hoạch Quá trình thu hoạch gồm các bước là (1) thu hoạch trên đồng , (2) vậnchuyển, (3) làm khô và (4) lưu trữ Vì vậy, các phương tiện sử dụng và chi phí trong quá trìnhthu hoạch sẽ được kể theo nhóm của từng bước Phần chi phí lưu trữ không được đưa vàodanh sách các khoản mục là vì đa phần các hộ nông dân đều không đầu tư nhà kho, do đó chiphí lưu trữ lúc này chính là chi phí bao, lưới và cao su Mặt khác, thời gian lưu trữ lúa củanông dân không lâu, khoảng trung bình từ 2 đến 3 tháng, chi phí đầu tư xây dựng nhà kho

6 Tuấn Vũ 15.04.2010 Giảm thất thoát sau thu hoạch lúa ở Tiền Giang [trực tuyến] Tin

Kinh tế Đọc từ: http://www.tinkinhte.com/nd5/detail/viet-nam/nong-nghiep-nong-thon/giam-that-thoat-sau-thu-hoach-lua-o-tien-giang/93909.113119.html (đọc ngày 29.04.2010)

GVHD: Ths Trần Minh Hải 9 SVTH: Nguyễn Văn Thiệt

không lớn, thời gian sử dụng nhà kho lâu, do đó chi phí khấu hao nhà kho cho việc lưu trữ lúa

2 mùa trong khoản từ 4 đến 6 tháng thì không nhiều, có thể bỏ qua

Như vậy, mô hình nghiên cứu được đưa ra như sau:

Hình 2.7 Mô hình nghiên cứu

vô bao và mang lưu trữ ở kho, góc sân hay góc nhà Các cách thức thu hoạch bao gồm cácphương pháp áp dụng trong từng khâu của quá trình thu hoạch như: cách thu hoạch trên đồng,cách làm khô, cách lưu trữ, bảo quản Chi phí thu hoạch bao gồm các khoản mục: Cao su, lưới

và bao; cắt, suốt; vận chuyển và làm khô

GVHD: Ths Trần Minh Hải 10 SVTH: Nguyễn Văn Thiệt

Cách thức

Thời gian

Phương tiện

Chi phí

Cao su, lưới và bao Cắt, suốt

Vận chuyển Phơi

Máy cắt xếp dãy, lưỡi hái, máy

suốt, máy gặt đập liên hợp.

Máy kéo, ghe, chẹt, xe trâu, bò

kéo.

Máy xúc lúa, móng xúc lúa, cây

cào lúa, lưới.

Cao su, lưới, bao.

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3.1 Giới thiệu chương

Chương 2 đã cung cấp một số định nghĩa liên quan cần thiết cho đề tài và mô hình nghiêncứu được xây dựng dựa trên cơ sở lý thuyết và thực tiễn Tiếp theo đây là nội dung chương 4,xây dựng một phương pháp nghiên cứu phù hợp nhằm giúp công việc nghiên cứu được trôitrãi và hiệu quả Nội dung chương này bao gồm: quy trình nghiên cứu, tổng thể và mẫunghiên cứu, các phương pháp được áp dụng trong thu thập và phân tích dữ liệu

3.2 Thiết kế quy trình nghiên cứu

Quy trình nghiên cứu đề tài được thực hiện theo 2 bước: Nghiên cứu sơ bộ và nghiêncứu chính thức

Bước 1: Nghiên cứu sơ bộ với phương pháp nghiên cứu định tính Việc thu thập thông tin

được tiến hành bằng việc quan sát tình hình thu hoạch lúa xã Vĩnh Bình Ngoài ra, bước nàycòn tiến hành phỏng vấn 5 đáp viên là nông dân của xã Vĩnh Bình nhằm kiểm tra mức độ hiểucủa đáp viên đối với các thuật ngữ sử dụng trong phỏng vấn chuyên sâu và thu thập một sốthông tin liên quan đến đề tài nghiên cứu Thông tin thu thập được sẽ được ghi chép và tổnghợp lại để phục vụ cho việc thiết kế bản hỏi phỏng vấn chính thức

Bước 2: Bước nghiên cứu chính thức là nghiên cứu định lượng bằng cách phỏng vấn trực tiếp

50 nông dân thuộc xã Vĩnh Bình Nội dung phỏng vấn được dựa trên bảng câu hỏi phỏng vấnchính thức Dữ liệu thu được sẽ được tổng hợp vào phần mềm Excel để phân tích cho ra kếtquả nghiên cứu theo đúng mục tiêu đã đặt ra

Hai bước nghiên cứu này có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, bước trước là tiền đề cho bướctiếp sau thực hiện dễ dàng hơn Mối quan hệ này được thể hiện qua quy trình trình tự các cácbước chi tiết sau:

GVHD: Ths Trần Minh Hải 11 SVTH: Nguyễn Văn Thiệt

Hình 3.1 Quy trình nghiên cứu đề tài

3.3 Các bước của quy trình nghiên cứu

3.3.1 Nghiên cứu sơ bộ

Trong bước nghiên cứu này, bước nghiên cứu định tính sử dụng phương pháp thuthập thông tin là phỏng vấn chuyên sâu Với phương pháp này, 5 nông dân thuộc xãVĩnh Bình sẽ được chọn dựa vào quan sát, phán đoán sao cho thuận tiện để phỏng vấn.Bản câu hỏi phỏng vấn sơ bộ được thiết kế sẵn theo hướng mở để dễ dàng ghi chép lạicác thông tin và các ghi chú trong buổi phỏng vấn, phục vụ cho việc xây dựng bản câuhỏi phỏng vấn chính thức bước sau Cách thức thực hiện cuộc phỏng vấn là trực tiếp đếngặp đáp viên, trò chuyện với họ một cách bình thường, không gò bó và ép buộc Mụcđích của buổi trò chuyện nhằm thu thập thông tin cần thiết cho đề tài nghiên cứu vàkiểm tra mức độ hiểu của đáp viên về các thuật ngữ, khái niệm sử dụng trong nghiêncứu đề tài

GVHD: Ths Trần Minh Hải 12 SVTH: Nguyễn Văn Thiệt

Cơ sở lý thuyết

Quá trình sản xuất

Quá trình thu hoạch

Công nghệ thu hoạch

Công nghệ sau thu hoạch

Mô hình nghiên cứu

Nghiên cứu chính thức

3.3.2 Nghiên cứu chính thức

Sau khi hoàn tất bản câu hỏi chính thức theo hướnng phân tích định lượng Bước

kế tiếp sẽ sử dụng bản câu hỏi hoàn chỉnh để phỏng phấn đáp viên bằng phương phápphỏng vấn trực tiếp Dữ liệu thu thập được sẽ được tác giả tổng hợp lại và phân tích đểcho ra kết quả sau đó Quá trình nghiên cứu chính thức mang tính quyết định đối với kếtquả nghiên cứu của đề tài nên mỗi bước trong nó phải cụ thể, rõ ràng và hợp lý, từ đócho ra một kết quả nghiên cứu với độ tin cậy cao Sau đây là các vấn đề cần quan tâmtrong bước nghiên cứu này

3.3.2.1 Tổng thể và mẫu

Tổng thể nghiên cứu là nông dân đang cư ngụ và sản xuất lúa ở xã Vĩnh Bình,huyện Châu Thành, tỉnh An Giang Chọn mẫu theo phương pháp chọn mẫu hạnmức, nghĩa là việc chọn các đáp viên dựa vào mối quan hệ sẵn có hoặc quan sátthấy thuận tiện để giao tiếp cho đến khi đủ số lượng đáp viên cần có Dựa theobảng tra cỡ mẫu của Kierce và Morgan7 đề xuất năm1970, với số lượng hộ sảnxuất lúa ở xã Vĩnh Bình là 536 hộ thì cỡ mẫu tra ra là 226 nông dân của 226 hộkhác nhau thuộc xã Mặt khác với số biến nghiên cứu là 10, theo tỷ lệ của Bollen8

(1989) là 5:1 thì cỡ mẫu được chọn là 5x10=50 nông dân Cỡ mẫu là 50 vẫn đảmbảo tính phù hợp cho nghiên cứu theo khoảng đề nghị của Roscoe9 (1975) là từ 30đến 500 đáp viên Cũng theo Roscoe, tỷ lệ đề nghị là 10:1 thì cỡ mẫu lúc này là10x10=100 nông dân Như vậy, nếu lấy trung bình ba kết quả cỡ mẫu trên thì sẽđược cỡ mẫu là 125 Nhưng vì giới hạn về thời gian và nguồn lực nên nghiên cứuchỉ tiến hành phỏng vấn 50 nông dân, vẫn đảm bảo trên 30

7 Trần Phú Thịnh 2008 Giáo trình phương pháp nghiên cứu trong Kinh tế- Quản trị kinh doanh: trang 68 Tài

3.3.2.2 Biến, thang đo và phương pháp phân tích

Biến

nghiên

cứu

Các thành phần của biến nghiên cứu

Các phần tử biểu hiện

Kiểu thang đo

Phương pháp phân tích

Danh nghĩa Mode

Khâu vận chuyển:

Máy kéo, ghe, chẹt,

xe trâu, bò kéo Danh nghĩa Mode

Khâu phơi:

Máy xúc lúa, móng xúc lúa, cây cào lúa, lưới

Danh nghĩa Mode

Khâu lưu trữ:

Cao su, lưới, bao Danh nghĩa Mode

Cách thức thu

GVHD: Ths Trần Minh Hải 14 SVTH: Nguyễn Văn Thiệt

Nửa đầu tháng 3

62%

Nửa cuối tháng 214%

Nửa cuối tháng 324%

CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 4.1 Mô tả hiện trạng thu hoạch lúa ở xã Vĩnh Bình, huyện Châu Thành, tỉnh An Giang

Hình 4.1 Biểu đồ thể hiện thời gian thu hoạch lúa vụ Đông Xuân năm 2010

Thời gian thu hoạch vụ Đông Xuân năm 2010 ở xã Vĩnh Bình bắt đầu và nửa cuốitháng 2, vào khoảng 24/02/2010 dương lịch (tức ngày 11/01/2010) (kết quả điều tra tháng4/2010 ).Thời điểm thu hoạch rộ nhất là khoảng nửa đầu tháng 3 và kéo dài đến hết nửa thángcòn lại của tháng

Khâu thu hoạch trên đồng (khâu cắt, suốt)

GVHD: Ths Trần Minh Hải 15 SVTH: Nguyễn Văn Thiệt

Hình 4.2 Cắt thủ công Hình 4.3 Máy gặt lúa xếp dãy GX120

Nguồn: Công ty CP cơ khí An Giang [trực tuyến] Nguồn: Ảnh Internet (Báo điện tử

Đảng cộng sản Việt Nam)