Phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh thái bình tt

Tuy vậy, thời gian qua, mặc dù có nhiều thành công trong phát triển nông nghiệp, nông thôn nhưng đời sống người nông thôn vẫn còn thấp, kết cấu hạ tầng nông thôn chưa hiện đại hóa, lao đ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

HÀ VĂN ĐỔNG

PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN

Ở TỈNH THÁI BÌNH

Chuyên ngành: KINH TẾ CHÍNH TRỊ

Mã số: 9 31 01 02

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ CHÍNH TRỊ

Hà Nội - 2018

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong giai đoạn đầu của thời kỳ quá độ lên CNXH, Đảng ta xác định phát triển kinh tế nông thôn là nhiệm vụ có tầm quan trọng hàng đầu để ổn định đời sống nhân dân, tạo điều kiện, cơ sở cho phát triển kinh tế - xã hội và đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước Vì vậy, phát triển kinh tế nông thôn luôn là nhiệm vụ chiếm lược của Đảng và Chính phủ Việt Nam

Cùng với chiến lược phát triển kinh tế nông thôn trong nền kinh tế đất nước, các địa phương cũng nhận thức được tầm quan trọng của phát triển kinh tế nông thôn tới sự phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương mình Thông qua cơ chế quản lý kinh tế, chính quyền địa phương cùng các chủ thể kinh tế khác thực hiện phát triển kinh tế nông thôn hiệu quả trong mối quan hệ liên ngành, sử dụng cơ chế thị trường để phân bổ nguồn lực, huy động các nguồn vốn, phát huy lợi thế so sánh và nâng cao năng lực cạnh tranh địa phương Do đó, phát triển kinh tế nông thôn có vai trò đặc biệt quan trọng, nhất là ở khía cạnh cấp tỉnh Đây cũng là ch ủ

đề thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu, học giả, nhà kinh tế, chính trị, nhà hoạch định chính sách

Thái Bình vẫn là một tỉnh nông nghiệp, với hơn 91% nguồn lực lao động tập trung ở khu vực nông thôn Nền kinh tế dựa chủ yếu vào nông nghiệp mặc dù đã có những động thái về chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh theo hướng công nghiệp hóa Với nhiều lợi thế về đất đai, mặt nước, biển… tỉnh Thái Bình đang có lợi thế nhất định cho sự phát triển kinh tế nông thôn và đang trở thành một trong những tỉnh đi đầu ở vùng đồng bằng Bắc Bộ trong phát triển kinh tế nông thôn Tuy vậy, thời gian qua, mặc dù có nhiều thành công trong phát triển nông nghiệp, nông thôn nhưng đời sống người nông thôn vẫn còn thấp, kết cấu hạ tầng nông thôn chưa hiện đại hóa, lao động của tỉnh di chuyển sang các địa phương khác khá nhiều cho thấy khu vực kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình vẫn còn chưa được đổi mới, đáp ứng

nghiệp, cùng với các ngành công nghiệp và dịch vụ ở nông thôn phát triển gắn với

chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới

2 Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, các quốc gia nói chung, các địa phương

nói riêng phải đối mặt với một nhiệm vụ đầy thách thức là tạo điều kiện để kinh tế

nông thôn phát huy được hết vai trò của mình trong nền kinh tế, đồng thời theo

kịp sự phát triển của khoa học công nghệ để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về

các sản phẩm thuộc kinh tế nông thôn

4 Thực trạng phát triển kinh tế nông thôn tỉnh Thái Bình giai đoạn 2013

-2017 đã đạt được những kết quả nhất định Song vẫn còn tồn tại những hạn chế như:

vai trò nhà nước trong phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình vẫn chưa đạt

được hiệu quả cao, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn trên địa bàn tỉnh Thái Bình

còn chậm và chưa bền vững, kết cấu hạ tầng kinh tế tuy đã được đầu tư xây dựng

nhưng còn thiếu, chưa đồng bộ, nguồn nhân lực ở khu vực nông thôn trình độ còn

thấp, cách thức sản xuất còn chưa hiện đại Đời sống vật chất, tinh thần của người

trong khu vực nông thôn vẫn còn gặp nhiều khó khăn, thu nhập bình quân đầu

người thấp, tỷ lệ đói nghèo cao tỷ lệ bình quân cả nước Hệ thống bảo hiểm sản xuất

nông nghiệp chưa được hình thành

5 Để phát triển kinh tế nông thôn tỉnh Thái Bình thời gian tới, luận án đề

xuất 5 giải pháp gồm: Tăng cường vai trò Nhà nước trong phát triển kinh tế nông

thôn, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, phát triển hệ thống kết cấu

hạ tầng, phát triển nguồn nhân lực có chất lượng cho kinh tế nông thôn, hiện đại

hóa sản xuất nông nghiệp nông thôn Các giải pháp đều có mối quan hệ thống

nhất, biện chứng và cần phải được tiến hành đồng bộ

2

yêu cầu của công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, nhiều ngành phát triển chưa hết tiềm năng

Để thực hiện tốt việc phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình, phải tìm

ra các nguyên nhân của những hạn chế và hướng khắc phục một cách triệt để Muốn vậy, cần phải nghiên cứu một cách đầy đủ về phát triển kinh tế nông thôn

cả về lý luận và thực tiễn trong bối cảnh hiện nay

Về lý luận, trước hết, cần phải xác định rõ các chủ thể tham gia vào kinh tế nông thôn và có vai trò trong phát triển kinh tế nông thôn Kinh tế nông thôn chịu

sự chi phối của kinh tế thị trường và các quy luật thị trường Tuy nhiên, những khiếm khuyết của thị trường cũng như những mâu thuẫn trong quan hệ sản xuất khẳng định vai trò quản lý nhà nước trong phát triển kinh tế nông thôn

Thứ hai, xác định nội dung phát triển kinh tế nông thôn trong cơ chế thị trường với sự phát triển của tư liệu sản xuất và đổi mới quan hệ sản xuất cho phù hợp với thay đổi của tư liệu sản xuất và yêu cầu của bối cảnh kinh tế - xã hội

Về thực tiễn, cần xem xét sự phát triển của kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình theo từng nội dung để thấy được những mặt thống nhất và mâu thuẫn giữa quan hệ sản xuất và sự phát triển của tư liệu sản xuất Các hạn chế, bất cập trong phát triển kinh tế nông thôn tỉnh Thái Bình do những nguyên nhân nào? Để phát triển kinh tế nông thôn bắt kịp với xu hướng thế giới và đạt được mục tiêu của tỉnh Thái Bình, trong thời gian tới cần thiết phải có những giải pháp phù hợp

Để góp phần làm sáng rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn trên đây, tác giả

chọn đề tài “Phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình”.

2 Câu hỏi nghiên cứu

Câu hỏi nghiên cứu của luận án là: Phát triển kinh tế nông thôn cấp tỉnh trong điều kiện kinh tế thị trường, hội nhập hiện nay có những nội dung và đặc điểm gì? Những hạn chế, bất cập trong phát triển kinh tế nông thôn của Thái Bình là gì? Tỉnh Thái Bình cần phải làm gì và làm như thế nào để khắc phục những hạn chế, bất cập đó nhằm thúc đẩy kinh tế nông thôn trên địa bàn tiếp tục phát triển trong thời gian tới?

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

3.1 Mục tiêu nghiên cứu

Trên cơ sở hệ thống hóa và làm rõ hơn cơ sở lý luận về phát triển kinh tế

nông thôn trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập; đánh giá đúng đắn thực

trạng phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình giai đoạn 2013 - 2017, luận án

đề xuất quan điểm và giải pháp chủ yếu phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái

Bình đến năm 2025, tầm nhìn 2030

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện mục tiêu trên, luận án có những nhiệm vụ nghiên cứu sau:

- Tổng quan và đánh giá kết quả những công trình nghiên cứu đã công bố

của các tác giả đi trước liên quan trực tiếp đến nội dung đề tài luận án, chỉ ra

những vấn đề lý luận và thực tiễn mà luận án cần tiếp tục nghiên cứu, làm rõ

- Hệ thống hóa và làm rõ hơn cơ sở lý luận về phát triển kinh tế nông thôn

cấp tỉnh;

- Nghiên cứu kinh nghiệm của một số địa phương trong nước về phát triển

kinh tế nông thôn và rút ra một số bài học cho tỉnh Thái Bình;

- Phân tích, đánh giá thực trạng phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái

Bình giai đoạn 2013 - 2017;

- Đưa ra quan điểm và đề xuất giải pháp chủ yếu phát triển kinh tế nông

thôn ở tỉnh Thái Bình đến năm 2025, tầm nhìn 2030

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là những vấn đề lý luận và thực tiễn phát triển

kinh tế nông thôn Cụ thể là, luận án phân tích vai trò của Nhà nước và tổ chức thực hiện

các điều kiện nhằm phát triển kinh tế nông thôn của các chủ thể ở tỉnh Thái Bình

4.2 Phạm vi nghiên cứu

* Phạm vi nội dung: Luận án nghiên cứu vấn đề phát triển kinh tế nông thôn trên

cả phương diện lý luận và thực tiễn, trong đó tập trung vào các nội dung chủ yếu như:

- Tiếp cận nghiên cứu trên góc độ của kinh tế chính trị;

Thứ ba, xây dựng và thực hiện đồng bộ thể chế, cơ chế, chính sách đào tạo nguồn nhân lực

4.3.5 Hiện đại hóa sản xuất nông nghiệp, nông thôn

Một là, tích cực đưa cơ giới hoá vào sản xuất nông nghiệp Hai là, tranh thủ

sự phối kết hợp giữa các bộ, ngành để chuyển giao và tiếp nhận tiến bộ khoa học

-công nghệ vào phát triển KTNT Ba là, chủ động, sáng tạo trong việc ứng dụng

các tiến bộ khoa học - công nghệ phù hợp với điều kiện cụ thể của địa phương

Bốn là, để HĐH sản xuất nông nghiệp, nông thôn, tỉnh cần chú trọng phát triển

khâu giống cây trồng, vật nuôi, coi đó là trọng tâm trong chính sách khoa học công nghệ của Thái Bình trong giai đoạn tới để có thể chủ động cả về chất lượng,

số lượng, nguồn gốc giống; bình ổn giá giống; kiểm soát hiệu quả sử dụng các bộ giống đã được tỉnh lựa chọn trong các cơ sở trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản; phục

vụ đắc lực cho công tác xây dựng thương hiệu nông, thủy sản Thái Bình dựa trên tính ưu việt của các bộ giống vật nuôi, cây trồng, thủy sản của Thái Bình so với các địa phương khác

KẾT LUẬN

Thái Bình là một tỉnh nông nghiệp, với hơn 91% nguồn lực lao động tập trung ở khu vực nông thôn Nền kinh tế dựa chủ yếu vào nông nghiệp mặc dù đã

có những động thái về chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh theo hướng công nghiệp hóa Với nhiều lợi thế về đất đai, mặt nước, biển… tỉnh Thái Bình đã nh ận thức được sự cần thiết phải thực hiện phát triển kinh tế nông thôn và đang trở thành một trong những tỉnh đi đầu ở vùng đồng bằng Bắc Bộ trong phát triển kinh

tế nông thôn Nội dung của luận án đã làm rõ một số kết quả sau:

1 Phát triển kinh tế nông thôn là việc thúc đẩy một phức hợp những nhân tố cấu thành của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong nông, lâm, ngư

4.3.3 Phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng

+ Phát triển giao thông nông thôn bền vững gắn với mạng lưới giao thông

quốc gia, bảo đảm thông suốt bốn mùa tới các huyện, xã và cơ bản có đường ô tô

+ Cải tạo và phát triển đồng bộ hệ thống lưới điện, bảo đảm đủ điện phục

vụ cho sản xuất nông nghiệp;

+ Tiếp tục đầu tư các công trình thủy lợi theo hướng đa mục tiêu, nâng cao

năng lực tưới tiêu chủ động cho các loại cây trồng, trước hết cho lúa, nuôi trồng

thuỷ sản và các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao, cấp nước sinh hoạt cho dân cư

và công nghiệp, dịch vụ ở nông thôn

+ Phát huy hiệu quả hoạt động chợ đầu mối rau quả tại thành phố Thái Bình,

nơi thu gom các sản phẩm rau quả không chỉ trong tỉnh mà còn ở các tỉnh phía Nam

và phân phối các sản phẩm này đi các tỉnh phía Bắc và xuất khẩu sang Trung Quốc

+ Tập trung đầu tư cho các viện nghiên cứu, phòng thí nghiệm, cơ sở chuyển

giao khoa học - công nghệ nông nghiệp đạt trình độ tiên tiến trong khu vực;

+ Quy hoạch bố trí lại dân cư nông thôn gắn với việc quy hoạch xây dựng công

nghiệp, dịch vụ và phát triển đô thị ở các vùng

+ Nâng cao năng lực phòng chống, giảm nhẹ thiên tai, tìm kiếm cứu nạn;

chủ động triển khai một bước các công trình giảm thiểu tác hại của biến đổi khí

hậu và nước biển dâng Tăng cường các biện pháp bảo vệ môi trường nông thôn,

ngăn chặn và khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường đang ngày càng gia tăng

+ Cải tạo, nâng cấp đồng bộ hạ tầng vùng nuôi trồng thủy sản tập trung hiện có

(điện, đường giao thông, cống và kênh cấp thoát nước riêng cho từng vùng nuôi )

4.3.4 Phát triển nguồn nhân lực có chất lượng cho kinh tế nông thôn

Thứ nhất, phát huy vai trò lãnh đạo, quản lý công tác phát triển nguồn nhân lực

Thứ hai, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực cho nông

nghiệp, nông thôn, đặc biệt chú trọng đến công tác đào tạo nghề cho lao động ở

khu vực nông thôn

4

- Vai trò của Nhà nước trong phát triển kinh tế nông thôn cấp tỉnh;

- Tổ chức các điều kiện nhằm phát kinh tế nông thôn tỉnh Thái Bình

* Phạm vi không gian: Luận án chủ yếu tập trung phân tích và đánh giá tình

hình phát triển kinh tế nông thôn trên địa bàn tỉnh Thái Bình

* Phạm vi thời gian: Từ năm 2013 đến 2017, cập nhật số liệu mới nhất (nếu

có) năm 2018

* Chủ thể phát triển kinh tế nông thôn: Phát triển kinh tế nông thôn ở địa

phương được thực hiện bởi nhiều chủ thể khác nhau như chính quyền, người dân, doanh nghiệp… Tuy nhiên, trong giới hạn nghiên cứu của luận án, chủ thể chính nhằm thúc đẩy kinh tế nông thôn tỉnh Thái Bình phát triển là chính quyền cấp tỉnh Vì vậy, luận án cũng nhấn mạnh vai trò của chính quyền cấp tỉnh trong phát triển kinh tế nông thôn ở địa phương

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận và cách tiếp cận vấn đề

Luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để nghiên cứu

5.2 Các phương pháp nghiên cứu cụ thể

Luận án sử dụng tổng hợp nhiều phương pháp, trong đó các phương pháp được sử dụng chủ yếu như sau:

5.2.1 Phương pháp thu thập tài liệu, dữ liệu

Nguồn số liệu thực hiện luận án

Nguồn số liệu thực hiện đề tài được thu thập từ nhiều nguồn khác nhau nhằm đạt mục tiêu nghiên cứu Luận án sử dụng cả hai nguồn dữ liệu thứ cấp và sơ cấp

5.2.2 Phương pháp xử lý số liệu

Đề tài có hai hướng xử lý thông tin: (1) Xử lý logic đối với thông tin định tính

Đó là việc đưa ra những phán đoán về bản chất của sự kiện; và (2) Xử lý toán học đối với các thông tin định lượng Đó là việc sử dụng phương pháp thống kê toán để xác định xu hướng, diễn biến của tập hợp số liệu thu thập được

- Phương pháp trừu tượng hóa khoa học

- Phương pháp lôgic và lịch sử

- Phương pháp hệ thống hóa.

- Phương pháp phân tích và tổng hợp

- Phương pháp điều tra xã hội học

- Phương pháp thống kê, so sánh và dự báo

- Phương pháp khoa học liên quan

6 Dự kiến đóng góp của luận án

6.1 Về mặt lý luận

Luận án góp phần khái quát và bổ sung nghiên cứu về phát triển kinh tế

nông thôn trên địa bàn cấp tỉnh Trong đó, bằng việc hệ thống hoá và khát quát

hoá, luận án xác định nội dung và xây dựng bộ tiêu chí đánh giá phát triển kinh tế

nông thôn trên địa bàn tỉnh Đồng thời, làm rõ những nhân tố ảnh hưởng đến phát

triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình

Để khẳng định thêm cho khung khổ lý luận, luận án còn tìm hiểu và nghiên

cứu thực tiễn kinh nghiệm cả về thành công và thất bại trong phát triển kinh tế

nông thôn của một số địa phương trong nước có đặc điểm tương đồng, bổ sung lý

luận để vận dụng vào phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình

6.2 Về mặt thực tiễn

Trên cơ sở nền tảng khung lý luận được xây dựng về phát triển kinh tế nông

thôn trên địa bàn cấp tỉnh, luận án phân tích thực trạng, làm rõ những thành tựu, hạn

chế trong phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình giai đoạn 2012 đến 2017 và

chỉ ra nguyên nhân của nó Từ đó, đưa ra quan điểm và đề xuất các giải pháp thúc

đẩy kinh tế nông thôn ở Thái Bình phát triển mạnh hơn trong thời gian tới

Kết quả nghiên cứu của luận án là cơ sở cho các cấp quản lý ở chính quyền

địa phương tham khảo để thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn theo tiếp cận kinh

tế chính trị; đồng thời là tài liệu tham khảo cho học tập, giảng dạy, nghiên cứu

khoa học ở các trường đại học, các viện nghiên cứu trong cả nước

4.2.2 Mục tiêu cụ thể

- Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn

- Phát triển nông nghiệp, nông thôn và xây dựng nông thôn mới

- Công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp

- Các ngành dịch vụ

- Phát triển kết cấu hạ tầng kỹ thuật

- Phát triển doanh nghiệp và các thành phần kinh tế

- Tài nguyên môi trường

4.3 Một số giải pháp chủ yếu phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình đến năm 2025, tầm nhìn 2030

4.3.1 Tăng cường vai trò của chính quyền cấp tỉnh trong phát triển kinh

tế nông thôn

Thứ nhất, cần hoàn thiện cơ chế, chính sách đầu tư cho nông nghiệp, nông thôn Thứ hai, hoàn thiện chính sách đất đai ở khu vực nông thôn

Thứ ba, có chính sách phát triển thị trường trong nước và xuất khẩu Thứ tư, phát triển công nghiệp chế biến nông sản

Thứ năm, thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo có hiệu quả

4.3.2 Thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn

Thứ nhất, hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung quy mô lớn Thứ hai, đưa KTNT, nền nông nghiệp từ trạng thái khép kín sang nền nông nghiệp hàng hoá, hướng mạnh vào xuất khẩu

Thứ ba, chuyển kinh tế nông thôn thuần nông sang phát triển kinh tế nông thôn tổng hợp nông - công nghiệp - dịch vụ và chuyển dịch lao động nông nghiệp sang lĩnh vực phi nông nghiệp

Thứ tư, kết hợp chặt chẽ sản xuất với bảo quản, chế biến và tiêu thụ nông sản, từng bước nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của sản phẩm

CHƯƠNG 4 QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ

NÔNG THÔN Ở TỈNH THÁI BÌNH ĐẾN NĂM 2025, TẦM NHÌN 2030

4.1 Quan điểm đẩy mạnh phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình

4.1.1 Dự báo về xu hướng phát triển kinh tế nông thôn

4.1.1.1 Bối cảnh thế giới

4.1.1.2 Bối cảnh trong nước

4.1.1.3 Xu hướng phát triển kinh tế nông thôn thời gian tới

4.1.2 Quan điểm đẩy mạnh phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình

Thứ nhất, kết hợp hài hoà giữa phát triển, hội nhập quốc tế với thực hiện từng

bước công bằng và lành mạnh xã hội, giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc và độc lập tự

chủ Thứ hai, đa dạng hoá sản xuất trong kinh tế nông thôn là con đường tất yếu đưa

nông thôn chuyển sang kinh tế hàng hoá và hiệu quả cao, Thứ ba, làm rõ và giải quyết

thoả đáng quan hệ phân phối và cơ chế thực hiện phân phối lợi ích giữa Nhà nước ở

nông thôn và giữa các bộ phận dân cư nông thôn Thứ tư, bảo vệ môi trường sinh thái

ở nông thôn Thứ năm, chính quyền địa phương cần phải tiếp tục ban hành những

chính sách tạo môi trường thuận lợi và bình đẳng cho các thành phần kinh tế, bồi

dưỡng và phát triển đội ngũ cán bộ quản lí chính quyền các cấp, các doanh nghiệp

4.2 Mục tiêu phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình

4.2.1 Mục tiêu chung

Phát triển kinh tế nông thôn với tốc độ cao, ổn định và bền vững; có cơ cấu

kinh tế ngày càng hợp lý, phù hợp với nền kinh tế tri thức, hiện đại, có hiệu quả

cao, có khả năng thích ứng nhanh chóng với sự phát triển của khoa học - công

nghệ (nhất là cách mạng công nghiệp 4.0), có khả năng cạnh tranh cao và khả

năng hòa nhập tốt với kinh tế khu vực và thế giới

6

7 Bố cục của luận án

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung chính của luận án được kết cấu thành 4 chương:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu về phát triển kinh tế nông thôn Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển kinh tế nông thôn cấp tỉnh Chương 3: Thực trạng phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình giai đoạn 2013 - 2017

Chương 4: Quan điểm và giải pháp đẩy mạnh phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình đến năm 2025, tầm nhìn 2030

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN 1.1 Nông thôn và phát triển nông thôn

Nông thôn là một địa bàn/khu vực có tầm quan trọng chiến lược c ủa mọi quốc gia bởi nông thôn, theo định nghĩa chung trong “Từ điển tiếng Việt”, là nơi cư trú của một bộ phận dân cư mà sinh kế và sinh hoạt của họ gắn liền với việc sử dụng tự nhiên (đất, nước, khí hậu, đa dạng sinh học…) để sản xuất ra lương thực, thực phẩm cần thiết cho sinh tồn và phát triển của con người và xã hội Chính vì vậy, có nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước đã nghiên cứu về nông thôn Trong bối cảnh toàn cầu hoá diễn ra ngày càng sâu rộng, nông thôn mới chính là cách nhìn nhận làm thay đổi những suy nghĩ truyền thống về khu vực nông thôn Mô hình nông thôn mới với công cuộc hiện đại hoá nông nghiệp đang được ưu tiên thực hiện Trong phát triển nông thôn, phát triển kinh tế là vấn đề được chú ý nhiều nhất vì nó ảnh hưởng trực tiếp tới cuộc sống vật chất và tinh thần của người dân khu vực này

1.2 Kinh tế nông thôn, phát triển kinh tế nông thôn

Kinh tế nông thôn là một chủ đề đã đư ợc các nhà nghiên cứu ở nước ngoài quan tâm nhiều, ở những góc độ khác nhau Các nhà nghiên cứu cho thấy, nền nông

nghiệp đã và đang chuyển mạnh từ sản xuất nhỏ, tự cung tự cấp sang sản xuất kinh

doanh hàng hoá theo cơ chế thị trường, ngày càng hướng vào xuất khẩu, đây là một

chuyển biến có ý nghĩa hết sức quan trọng và sâu sắc, làm thay đổi tính chất và các

mối quan hệ cơ bản trong nông nghiệp, nông thôn

1.3 Phát triển kinh tế nông thôn địa phương

Có rất nhiều nghiên cứu về phát triển kinh tế nông thôn nhưng các tác phẩm

trong và ngoài nước chủ yếu đề cập tới phát triển kinh tế nông thôn cấp quốc gia

Tiếp cận phát triển kinh tế nông thôn địa phương hay cấp tỉnh có rất ít nhà nghiên

cứu đi sâu phân tích Họ có thể chỉ tập trung vào một vài khía cạnh trong phát

triển kinh tế nông thôn ở địa phương Một vấn đề của phát triển kinh tế nông thôn

được các nhà nghiên cứ u Việt Nam khai thác là phát triển kết cấu hạ tầng

1.4 Nhận xét về tổng quan nghiên cứu và các khoảng trống

1.4.1 Những giá trị đạt được

Thứ nhất, các tài liệu nghiên cứu đã l uận giải sự cần thiết của phát triển

kinh tế nông nghiệp, kinh tế nông thôn Thứ hai, hầu hết các tác giả đều nêu ra vai

trò của kinh tế nông thôn nói chung; đặc điểm của kinh tế nông thôn trong phát

triển kinh tế - xã hội Thứ ba, phân tích thực trạng kinh tế nông thôn ở nước ta nói

chung, cũng như ở một số tỉnh nói riêng trên một số khía cạnh để thấy được

những thành tựu đạt được và những hạn chế cần tập trung giải quyết Thứ tư, các

nghiên cứu còn luận giải những lý luận về xây dựng nông thôn mới; phân tích

thực trạng xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam để thấy được hiệu quả của vi ệc

xây dựng nông thôn mới và những bất cập, hạn chế trong thời gian vừa qua

1.4.2 Những khoảng trống và vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu

Về cơ sở lý luận

Thứ nhất, mặc dù các tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước đã hình thành

khung lý thuyết về phát triển kinh tế nông thôn nhưng lại chưa có lý luận đầy đủ về

phát triển kinh tế nông thôn cấp tỉnh với việc chỉ rõ nội dung phát triển kinh tế nông

số nông thôn được cấp nước sạch vệ sinh, trong đó có 53,8% dân số được cấp nước sạch theo quy chuẩn

3.3.4 Mức độ hài hoà về lợi ích của các chủ thể kinh tế

Trong giai đoạn 2013 - 2017, kinh tế nông thôn đã giúp cho các thành phần kinh tế đều tăng thu nhập Điều này khiến cho sản xuất ở khu vực nông thôn vẫn luôn được giữ ổn định Thu nhập của người lao động trong các doanh nghiệp nông nghiệp tăng từ 141.454 triệu đồng năm 2013 lên 162.540 triệu đồng vào năm

2017, còn trong doanh nghiệp khai thác nuôi trồng thuỷ sản tăng từ 3.753 triệu đồng năm 2013 lên 5.214 triệu đồng năm 2017 Đặc biệt, mức thu nhập của lao động trong các doanh nghiệp chế biến thực phẩm có tốc độ tăng cao (27,96%) Có thể thấy, sự phát triển của khu vực kinh tế nông thôn làm thay đổi khá nhiều cuộc sống người dân nông thôn tỉnh Thái Bình theo hướng tích cực

3.3.5 Những vấn đề đặt ra cho phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình

Thứ nhất, quản lý nhà nước trong phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái

Bình vẫn chưa đạt được hiệu quả cao

Thứ hai, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn trên địa bàn tỉnh Thái Bình

còn chậm và chưa bền vững

Thứ ba, kết cấu hạ tầng kinh tế tuy đã được đầu tư xây dựng nhưng còn

thiếu, chưa đồng bộ

Thứ tư, nguồn nhân lực ở khu vực nông thôn trình độ còn thấp.

Thứ năm, cách thức sản xuất còn chưa hiện đại.

sản phẩm từ tre, nứa, rơm rạ có mức tăng trưởng là 4,84%/năm Đây chính là

ngành kinh tế mang lại sự thay đổi cho kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình

Ngoài ra, khu vực nông thôn của tỉnh Thái Bình còn phát triển kinh tế biển

và vùng ven biển mang đặc thù riêng Phát triển kinh tế biển cũng giúp cho kinh tế

nông thôn của tỉnh được mở rộng quy mô và phát triển về chiều sâu

3.3.2 Tác động của kinh tế nông thôn tới kinh tế tỉnh Thái Bình

Mức đóng góp của ngành ngành nông, lâm, thuỷ sản trong tổng GRDP của tỉnh

Thái Bình trung bình 25%/năm, ngành công nghiệp - xây dựng là khoảng 40% và

dịch vụ là 35% Trong đó, công nghiệp thuộc khu vực kinh tế nông thôn hoặc liên

quan đến kinh tế nông thôn chiếm tới 69,2% tổng giá trị toàn ngành công nghiệp của

tỉnh Các làng nghề tiểu thủ công nghiệp ở khu vực kinh tế nông thôn cũng đóng góp

20% cho tổng giá trị ngành công nghiệp của tỉnh Thái Bình Khu vực kinh tế nông

thôn đã giải quyết vấn đề việc làm khá lớn cho tỉnh Tỷ lệ thất nghiệp ở khu vực nông

thôn khá thấp, trung bình 1,36% trong giai đoạn 2013 - 2017

3.3.3 Tác động của phát triển kinh tế nông thôn tới xã hội tỉnh Thái Bình

Số hộ nghèo của Thái Bình giảm nhẹ Công tác văn hoá đã tập trung đẩy

mạnh phong trào ”toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư”

gắn với phong trào thi đua ”cả nước chung sức xây dựng nông thôn mới” Công

tác giáo dục đã duy trì và giữ vững kết quả phổ cập trung học, chất lượng giáo dục

đào tạo toàn diện ngày được nâng cao, quy mô trường lớp có chuyển biến tích

cực, cơ sở vật chất từng bước được tăng cường 100% số xã có trạm y tế, tỷ lệ bác

sỹ/1000 dân tăng dần qua các năm Công tác dân số kế hoạch hoá gia đình, chăm

sóc bảo vệ trẻ em có nhiều chuyển biến tích cực, tỷ lệ sinh con thứ 3 trở lên giảm

dần qua các năm Công tác bảo vệ môi trường đã được quan tâm giải quyết những

bức xúc ở nông thôn và xử lý vi phạm về môi trường, các xã hầu hết đã thành lập

tổ thu gom rác thải, các trang trại, gia trại chăn nuôi đều xây dựng hầm Bioga xử

lý chất thải Tiến độ cấp nước sạch thực hiện khá nhanh, toàn tỉnh có 80,05% dân

8

trong mối quan hệ tương qu an với các vùng, lãnh thổ xung quanh Thứ hai, những lý thuyết về phát triển kinh tế nông thôn nói chung không nêu bật được rõ ràng những đặc trưng riêng của phát triển kinh tế nông thôn địa phương như cơ sở, điề u kiện, các

ưu tiên, nhân tố ảnh hưởng tới p hát triển kinh tế nông thôn ở địa phương và xu hướng phát triển kinh tế nông thôn cấp tỉnh trong bối cảnh hiện nay Thứ ba, chưa có khung

lý thuyết về nội dung phát triển kinh tế nông thôn cấp tỉnh với các hoạt động rõ ràng của chính quyền địa phương làm n ền tảng nghiên cứu về thực tiễn Thứ tư, chưa có lý thuyết về đánh giá phát triển kinh tế nông thôn ở địa phương

Về thực tiễn

Thứ nhất, các nghiên cứu đã công bố chưa có những nghiên cứu mà đối tượng chỉ tập trung vào phát triển kinh tế nông thôn cấp tỉnh với đầy đủ các đánh giá về hoạt động của chính quyền địa phương cũng như mức độ phát triển của kinh tế nông thôn, tác động của nó tới nền kinh tế địa phương Thứ hai, chưa có nghiên cứu về phát triển kinh tế nông thôn tỉnh Thái Bình mà vấn đề này thường được nghiên cứu ở một khía cạnh nhỏ như trong một ngành kinh tế là nông nghiệp hoặc báo cáo đơn thuần mô tả về sự phát triển một vài ngành kinh tế ở khu vực nông thôn Thứ ba, chưa có những nghiên cứu đầy đủ về chính sách phát triển kinh tế nông thôn cũng như các giải pháp để chính quyền địa phương thực hiện nhằm thúc đẩy kinh tế nông thôn của tỉnh Thái Bình phát triển một cách đồng bộ, thống nhất, phù hợp với điều kiện đặc thù của tỉnh

CHƯƠNG 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN CẤP TỈNH

2.1 Khái luận về kinh tế nông thôn

2.1.1 Khái niệm nông thôn

Nông thôn là khu vực không gian lãnh thổ mà ở đó cộng đồng cư dân có

cách sống và lối sống riêng, lấy sản xuất nông nghiệp làm hoạt động kinh tế chủ

yếu và sống chủ yếu dựa vào nghề nông (nông, lâm, ngư nghiệp); có mật độ dân

cư thấp và quần cư theo hình thức làng xã; có cơ sở hạ tầng kinh tế- xã hội kém

phát triển, trình độ về dân trí, trình độ khoa học kỹ thuật cũng như tư duy s ản xuất

hàng hoá và kinh tế thị trường là thấp kém hơn so với đô thị; có những mối quan

hệ bền chặt giữa các cư dân dựa trên bản sắc văn hoá, phong tục tập quán cổ

truyền về tín ngưỡng, tôn giáo…

2.1.2 Khái niệm kinh tế nông thôn

Kinh tế nông thôn là tổng thể các nhân tố tạo nên lực lượng sản xuất và

quan hệ sản xuất trong nông, lâm, ngư nghiệp cũng như các ngành tiểu thủ công

nghiệp và dịch vụ ở khu vực nông thôn Kinh tế nông thôn bao gồm tất cả các mối

quan hệ kinh tế hữu cơ giữa khu vực nông thôn với với vùng, địa phương cũng

như nền kinh tế quốc dân

2.1.3 Cơ cấu kinh tế nông thôn

Cơ cấu kinh tế nông thôn gồm cơ cấu ngành kinh tế (nông nghiệp, công

nghiệp và dịch vụ), cơ cấu vùng kinh tế và cơ cấu thành phần kinh tế

2.1.4 Đặc điểm kinh tế nông thôn

Thứ nhất, hoạt động kinh tế cơ bản của kinh tế nông thôn là nông, lâm, ngư

nghiệp Thứ hai, trong kinh tế nông thôn hiện nay, ngoài nông, lâm, ngư nghiệp và

công nghiệp còn có dịch vụ, thương nghiệp và khoa học - công nghệ… Thứ ba, các

hoạt động kinh tế nông thôn không thể tách rời với điều kiện tự nhiên, môi trường,

* Chính sách phát triển nông nghiệp công nghệ cao

* Chính sách phát triển nông thôn mới

* Chính sách thúc đẩy liên kết hợp tác trong kinh tế nông thôn 3.2.3.2 Xây dựng cơ cấu bộ máy, điều chỉnh hoạt động các thành phần kinh tế

Dựa trên các chính sách đã được xây dựng và công bố, chính quyền tỉnh Thái Bình đã triển khai thực thi nhằm hỗ trợ cho các thành phần trong kinh tế nông thôn có môi trường hoạt động tốt, từ đó, thúc đẩy khu vực nông thôn phát triển Bộ máy điều hành hoạt động phát triển kinh tế nông thôn được tổ chức từ trên xuống dưới với nhiều cấp khác nhau Trong đó, các cấp, các ngành đã lồng ghép các chương trình thực thi chính sách và huy động mọi nguồn lực

3.2.2.3 Thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm

Mặc dù chính quyền tỉnh Thái Bình chú trọng xây dựng và thực thi các chính sách nhằm phát triển kinh tế nông thôn nhưng hoạt động thanh tra, kiểm tra việc thực thi chính sách lại khá lơi lỏng Cho đến nay chưa có những quy định riêng của tỉnh về công tác thanh tra, kiểm tra các hoạt động thực hiện các chính sách phát triển kinh tế nông thôn Công tác thanh tra chủ yếu dựa vào sự quản lý chung của UBND và chỉ đạo của trung ương đối với hoạt động thanh tra, kiểm tra

3.3 Đánh giá hoạt động phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình

3.3.1 Tốc độ phát triển kinh tế nông thôn

Trong giai đoạn 2013-2017, tốc độ tăng trưởng bình quân ngành nông nghiệp đạt 4,87%/năm Ngành dịch vụ cũng gần như không có tăng trưởng Trong mức tăng trưởng bình quân 8,04%/năm của cả tỉnh Thái Bình thì ngành công nghiệp tăng bình quân 8,55% Công nghiệp chế biến lương thực, thực phẩm và các ngành dịch vụ liên quan cũng có bước tăng trưởng khá tốt Chế biến lương thực thực phẩm tăng trưởng trung bình 8,66%/năm Thậm chí năm 2014 và 2015, tốc độ tăng trưởng của ngành này còn lên tới gần 20%/năm Chế biến gỗ và các