Triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng của lao màng bụng. Trả lời 1. Lâm sàng LS có ba thể chính: thể cổ trướng, thể bã đậu, và thể xơ dính. 1.1. Thể cổ trướng 1.1.1. Triệu chứng toàn thân: sốt nhẹ kéo dài, sốt về chiều đêm, ăn uống kém, gày sút cân, mệt mỏi. 1.1.2. Cơ năng: đau bụng âm ỉ kéo dài, hoặc đau từng cơn, vị trí đau không rõ ràng. Bụng chướng, rối loạn tiêu hóa. 1.1.3. Triệu chứng thực thể Hội chứng cổ trướng thể tự do: + Bụng bè ngang, rốn lồi ở tư thế nằm. Tư thế ngồi hoặc đứng: bụng sệ và lồi ra trước. + Da bụng căng, nhẵn bóng, trắng như sáp nến. + Không có tuần hoàn bàng hệ + Dấu hiệu sóng vỗ dương tính + Gõ đục vùng thấp, vùng đục thay đổi theo tư thế BN. + Gan lách không to. 1.2 Thể loét bã đậu Một thể nặng, có thể tử vong do suy mòn, do các biến chứng nặng tại đường tiêu hóa 1.2.1. Toàn thân Sốt liên tục kéo dài, có những đợt sốt 3940oC. Thể trạng suy sụp, mệt mỏi, mạch nhanh nhỏ, huyết áp hạ. 1.2.2. Cơ năng Đau bụng từng cơn, có khi đau dữ dội Buồn nôn, nôn. Rối loạn tiêu hóa kéo dài: Ỉa chảy, xen kẽ đợt táo bón. Đại tiện phân có máu Ở phụ nữ có thể: rối loạn kinh nguyệt: thống kinh, rong kinh, vô kinh 1.2.3. Triệu chứng thực thể Bụng chướng to, hình bầu dục, trục lớn của bụng dọc theo cơ thể. Bụng chướng nhưng không đối xứng. Không có tuần hoàn bàng hệ Vùng cứng xen kẽ vùng mềm Ấn tay vào vùng cứng có tiếng lọc xọc do hơi trong các quai ruột chuyển động. Có thể sờ thấy đám cứng vùng hố chậu: đám quánh phúc mạc Ấn tay vào thành bụng rồi bỏ ra đột ngột: cảm giác tăng đau. Gõ: vùng đục xen kẽ vùng trong: dấu hiệu “bàn cờ đan”, dấu hiệu này không thay đổi theo tư thế BN. Có thể thấy biến chứng dò mủ bã đậu, dò phân ra ngoài thành bụng. 1.3. Lao màng bụng thể xơ dính: giai đọan tiếp theo của thể cổ chướng và thể loét bã đậu. 1.3.1. Toàn thân Hội chứng nhiễm trùng, nhiễm độc mạn tính. So với thể cổ chướng và thể loét bã đậu các dấu hiệu sốt, mệt mỏi …có xu hướng thuyên giảm. 1.3.2. Cơ năng Đau bụng từng cơn, buồn nôn, nôn, táo bón, đôi khi có dấu hiệu bán tắc ruột hoặc tắc ruột hoàn toàn. 1.3.3. Triệu chứng thực thể Bụng lõm lòng thuyền, bệnh nhân thường nằm co mình lại, khi nằm duỗi thẳng các cơ vùng bụng rất đau. Khám: bụng cứng, lõm , sờ thấy những đám cứng dài nằm ngang như những sợi thừng do mạc nối lớn xơ dính: dấu hiệu thừng phúc mạc. Khó xác định được các tạng trong ổ bụng. 2. Cận lâm sàng Xét nghiệm dịch màng bụng: sinh hóa, tế bào, vi sinh Tế bào:1005000 tế bào1ml với thành phần >90% lympho. Protein cao>30gl. Tỷ lệ Protein DMPprotein HT>0.5. Glucose thấp so với huyết thanh, ít khi thấp 200 UIdl; LHDMPLHDHT>0,6. AFB(+) từ 01%. Cấy vi khuẩn lao (+) từ 2040% (LJ,BACTECMGIT) Soi ổ bụng, sinh thiết màng bụng Màng bụng sung huyết, có những hạt lao, nốt lao màu trắng nhạt hay vàng đục rải rác hoặc tụ lại thành đám trên hai lá màng bụng, có những đám dính của màng bụng. Trên tiêu bản sinh thiết: thấy tổn thương đặc hiệu là nang lao. Siêu âm ổ bụng, chụp cắt lớp vi tính ổ bụng. Chỉ định: cổ trướng ít, tổn thương khu trú, cần phân biệt với các khối u trong ổ bụng. Phản ứng da với Turbeculin: Dương tính mạnh Xét nghiệm máu Tốc độ lăng máu tăng. Số lượng bạch cầu bình thường hoặc tăng nhẹ, tỷ lệ BC lympho tăng. Chụp Xquang phổi, xét nghiệm đờm tìm AFB: nếu bệnh nhân có ho khạc đờm.
Trang 1Triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng của lao màng bụng
Trả lời
1 Lâm sàng
LS có ba thể chính: thể cổ trướng, thể bã đậu, và thể xơ dính
1.1 Thể cổ trướng
1.1.1 Triệu chứng toàn thân: sốt nhẹ kéo dài, sốt về chiều đêm, ăn uống kém, gày sút
cân, mệt mỏi
1.1.2 Cơ năng: đau bụng âm ỉ kéo dài, hoặc đau từng cơn, vị trí đau không rõ ràng
Bụng chướng, rối loạn tiêu hóa
1.1.3 Triệu chứng thực thể
- Hội chứng cổ trướng thể tự do:
+ Bụng bè ngang, rốn lồi ở tư thế nằm Tư thế ngồi hoặc đứng: bụng sệ và lồi ra trước + Da bụng căng, nhẵn bóng, trắng như sáp nến
+ Không có tuần hoàn bàng hệ
+ Dấu hiệu sóng vỗ dương tính
+ Gõ đục vùng thấp, vùng đục thay đổi theo tư thế BN
+ Gan lách không to
1.2 Thể loét bã đậu
Một thể nặng, có thể tử vong do suy mòn, do các biến chứng nặng tại đường tiêu hóa
1.2.1 Toàn thân
- Sốt liên tục kéo dài, có những đợt sốt 39-40oC
- Thể trạng suy sụp, mệt mỏi, mạch nhanh nhỏ, huyết áp hạ
1.2.2 Cơ năng
- Đau bụng từng cơn, có khi đau dữ dội
- Buồn nôn, nôn
- Rối loạn tiêu hóa kéo dài: Ỉa chảy, xen kẽ đợt táo bón
- Đại tiện phân có máu
- Ở phụ nữ có thể: rối loạn kinh nguyệt: thống kinh, rong kinh, vô kinh
1.2.3 Triệu chứng thực thể
- Bụng chướng to, hình bầu dục, trục lớn của bụng dọc theo cơ thể Bụng chướng nhưng không đối xứng
- Không có tuần hoàn bàng hệ
- Vùng cứng xen kẽ vùng mềm
- Ấn tay vào vùng cứng có tiếng lọc xọc do hơi trong các quai ruột chuyển động
- Có thể sờ thấy đám cứng vùng hố chậu: đám quánh phúc mạc
- Ấn tay vào thành bụng rồi bỏ ra đột ngột: cảm giác tăng đau
- Gõ: vùng đục xen kẽ vùng trong: dấu hiệu “bàn cờ đan”, dấu hiệu này không thay đổi theo tư thế BN
- Có thể thấy biến chứng dò mủ bã đậu, dò phân ra ngoài thành bụng
Trang 21.3 Lao màng bụng thể xơ dính: giai đọan tiếp theo của thể cổ chướng và thể loét bã
đậu
1.3.1 Toàn thân
- Hội chứng nhiễm trùng, nhiễm độc mạn tính
- So với thể cổ chướng và thể loét bã đậu các dấu hiệu sốt, mệt mỏi …có xu hướng thuyên giảm
1.3.2 Cơ năng
Đau bụng từng cơn, buồn nôn, nôn, táo bón, đôi khi có dấu hiệu bán tắc ruột hoặc tắc ruột hoàn toàn
1.3.3 Triệu chứng thực thể
- Bụng lõm lòng thuyền, bệnh nhân thường nằm co mình lại, khi nằm duỗi thẳng các cơ vùng bụng rất đau
- Khám: bụng cứng, lõm , sờ thấy những đám cứng dài nằm ngang như những sợi thừng
do mạc nối lớn xơ dính: dấu hiệu thừng phúc mạc Khó xác định được các tạng trong ổ bụng
2 Cận lâm sàng
Xét nghiệm dịch màng bụng: sinh hóa, tế bào, vi sinh
- Tế bào:100-5000 tế bào/1ml với thành phần >90% lympho
- Protein cao>30g/l Tỷ lệ Protein DMP/protein HT>0.5
- Glucose thấp so với huyết thanh, ít khi thấp <20mg/dl
- pH thường: 7,3 ; có thể thấp hơn hoặc bằng 7 -LHD>200 UI/dl;
LHD-MP/LHD-HT>0,6
- AFB(+) từ 0-1% -Cấy vi khuẩn lao (+) từ 20-40% (LJ,BACTEC-MGIT)
Soi ổ bụng, sinh thiết màng bụng
- Màng bụng sung huyết, có những hạt lao, nốt lao màu trắng nhạt hay vàng đục rải rác hoặc tụ lại thành đám trên hai lá màng bụng, có những đám dính của màng bụng
- Trên tiêu bản sinh thiết: thấy tổn thương đặc hiệu là nang lao
Siêu âm ổ bụng, chụp cắt lớp vi tính ổ bụng Chỉ định: cổ trướng ít, tổn thương khu trú,
cần phân biệt với các khối u trong ổ bụng
Phản ứng da với Turbeculin: Dương tính mạnh
Xét nghiệm máu
- Tốc độ lăng máu tăng
- Số lượng bạch cầu bình thường hoặc tăng nhẹ, tỷ lệ BC lympho tăng
Chụp Xquang phổi, xét nghiệm đờm tìm AFB: nếu bệnh nhân có ho khạc đờm.