Trong suốt chiều dài lịch sử của đất nước, chúng ta đã trải qua nhiều cuộc chiến tranh, hình ảnh chiến tranh đi sâu vào tiềm thức của con cháu người Việt Nam khiến cho họ coi nhẹ cái chết, đã đổ máu tự nhiên người ta sinh ra coi thường đổ máu. Đi qua chiến tranh chúng ta tưởng rằng sẽ được sống hoà bình nhưng thực tế lại bước qua một cuộc chiến tranh khác, cuộc chiến tranh của nền kinh tế tài chính, cuộc chiến tranh của những kể mạnh lấn kể yếu và những cuộc chiến đó tồn tại một cách len lõi vào trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta. Bản thân là phụ nữ, nhóm chúng tôi rất hiểu được vai trò và phẩm hạnh của người phụ nữ Việt Nam, chúng tôi tự hào về các cuộc chiến tranh vì chồng vì dân tộc của các vị nữ tướng từ ngàn xưa: Trưng Trắc, Trưng Nhị (đánh Tô Định); Triệu Thị Trinh (chống lại quân Ngô)… và niềm tự hào về người phụ nữ “Công – Dung – Ngôn – Hạnh” ngày nay. Đất nước mở cửa, lối sống có nhiều thay đổi người phụ nữ ngày càng có cơ hội thể hiện bản thân trong gia đình và ngoài xã hội. Tuy nhiên, nữ giới ở những lớp trẻ còn ngồi trên ghế nhà trường những người sẽ góp phần quyết định cho sự phát triển của đất nước sau này đã dần mất đi đức tính của người con gái dịu dàng bằng những hành động “bạo lực” với nhau. Các em muốn thể hiện quyền lực sức mạnh hơn là tính chịu thương chịu khó. “Bạo lực học đường” không mấy xa lạ và khó hiểu nhưng “bạo lực học đường trong nữ sinh” lại làm cho chúng tôi lo ngại và rất quan tâm khi gần đây liên tục các vụ bạo lực học đường do học sinh nữ gây ra (Đánh bạn ngay trong lớp học trường THPT Lê Quý Đôn, Hà Đông, HN; Học sinh nữ lớp 8 trường THCS Lê Lai, Q.8, Tp.HCM và hàng loạt video và hình ảnh ghi lại cảnh đánh nhau được tung lên mạng) những hình ảnh và hành vi không hay đó hàng ngày được dân mạng bốc lên làm đề tài bàn luận và được rất nhiều người quan tâm tranh cải, phản ánh, nhận xét, phê bình. “Bạo lực học đường trong nữ sinh” đã trở thành một hiện tượng của xã hội và nhóm chúng tôi đã chọn hiện tượng ấy làm đề tài nghiên cứu. Tuy nhiên, vì kinh nghiệm và năng lực có hạn nên chúng tôi chỉ giới hạn đề tài nghiên cứu bằng việc thu thập ý kiến đánh giá của các em học sinh ở hai trường THCS Trần Phú (Q.10) và THPT Nguyễn Hữu Huân (Q. Thủ Đức) về nhận xét và các yếu tố gây nên bạo lực ở bản thân các em hay bạn bè xung quanh các em . Như vậy thông qua đề tài này dù có truyền đạt hay góp phần nào đó làm giảm tình trạng bạo lực trong nữ sinh hay không? Nhưng chúng tôi những người làm đề tài này đã tích luỹ cho mình những kinh nghiệm và cách nhìn nhận vấn đề và giải quyết vấn đề một cách tích cực hạn chế không dùng đến hành động “bạo lực”.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HIẾN
KHOA XÃ HỘI HỌC
NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
ĐỀ TÀI :
TÌM HIÊU NHẬN THỨC CỦA NỮ SINH VÀ CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN HÀNH VI BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG TRONG NỮ SINH TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
HIỆN NAY
GVHD : Nguyễn Đỗ Tùng
SVTH : Lưu Thị Mỹ Hiền
Nguyễn Thị Thanh Phương Trương Chung Tâm
TP Hồ Chí Minh, ngày 27 tháng 9 năm 2010
Trang 2PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do lựa chọn đề tài
Trong suốt chiều dài lịch sử của đất nước, chúng ta đã trải qua nhiều cuộc chiến tranh, hình ảnh chiến tranh đi sâu vào tiềm thức của con cháu người Việt Nam khiến cho họ coi nhẹ cái chết, đã đổ máu tự nhiên người ta sinh ra coi thường đổ máu Đi qua chiến tranh chúng ta tưởng rằng sẽ được sống hoà bình nhưng thực tế lại bước qua một cuộc chiến tranh khác, cuộc chiến tranh của nền kinh tế tài chính, cuộc chiến tranh của những kể mạnh lấn kể yếu và những cuộc chiến đó tồn tại một cách len lõi vào trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta Bản thân là phụ nữ, nhóm chúng tôi rất hiểu được vai trò và phẩm hạnh của người phụ nữ Việt Nam, chúng tôi tự hào về các cuộc chiến tranh vì chồng vì dân tộc của các vị nữ tướng từ ngàn xưa: Trưng Trắc, Trưng Nhị (đánh Tô Định); Triệu Thị Trinh (chống lại quân Ngô)… và niềm tự hào về người phụ nữ “Công – Dung – Ngôn – Hạnh” ngày nay
Đất nước mở cửa, lối sống có nhiều thay đổi người phụ nữ ngày càng có cơ hội thể hiện bản thân trong gia đình và ngoài xã hội Tuy nhiên, nữ giới ở những lớp trẻ còn ngồi trên ghế nhà trường những người sẽ góp phần quyết định cho sự phát triển của đất nước sau này đã dần mất đi đức tính của người con gái dịu dàng bằng những hành động “bạo lực” với nhau Các em muốn thể hiện quyền lực sức mạnh hơn là tính chịu thương chịu khó “Bạo lực học đường” không mấy xa lạ và khó hiểu nhưng “bạo lực học đường trong nữ sinh” lại làm cho chúng tôi lo ngại và rất quan tâm khi gần đây liên tục các vụ bạo lực học đường do học sinh nữ gây ra (Đánh bạn ngay trong lớp học trường THPT Lê Quý Đôn, Hà Đông, HN; Học sinh nữ lớp 8 trường THCS Lê Lai, Q.8, Tp.HCM và hàng loạt video và hình ảnh ghi lại cảnh đánh nhau được tung lên mạng) những hình ảnh và hành vi không hay đó hàng ngày được dân mạng bốc lên làm đề tài bàn luận và được rất nhiều người quan tâm tranh cải, phản ánh, nhận xét, phê bình
Trang 3“Bạo lực học đường trong nữ sinh” đã trở thành một hiện tượng của xã hội
và nhóm chúng tôi đã chọn hiện tượng ấy làm đề tài nghiên cứu Tuy nhiên, vì kinh nghiệm và năng lực có hạn nên chúng tôi chỉ giới hạn đề tài nghiên cứu bằng việc thu thập ý kiến đánh giá của các em học sinh ở hai trường THCS Trần Phú (Q.10) và THPT Nguyễn Hữu Huân (Q Thủ Đức) về nhận xét và các yếu tố gây nên bạo lực ở bản thân các em hay bạn bè xung quanh các em Như vậy thông qua đề tài này dù có truyền đạt hay góp phần nào đó làm giảm tình trạng bạo lực trong nữ sinh hay không? Nhưng chúng tôi những người làm đề tài này đã tích luỹ cho mình những kinh nghiệm và cách nhìn nhận vấn đề và giải quyết vấn đề một cách tích cực hạn chế không dùng đến hành động “bạo lực”
2 Các lý thuyết ứng dụng vào đề tài
Ứng dụng lý thuyết vào đề tài này như sau: trong môi trường học tập căng thẳng, cùng với sự tác động bởi những hành vi xấu mà học sinh vẫn thường bắt gặp trong cuộc sống hàng ngày, cá biệt hơn là ngay trong chính gia đình của mình
đã có những ảnh hưởng nhất định đến hành vi của trẻ, làm cho trẻ có những phản ứng tiêu cực để ăn nhập, hòa hợp và cũng như là một cách tác động lại với môi trường mà trẻ đang tiếp xúc
Yếu tố đầu tiên trong cấu trúc hành động là động cơ và mục đích của hành động Động cơ có thể tạo ra tính tích cực hoặc tiêu cực cho chủ thể tham gia định hướng hoạt động, đạt được mục đích của hành động Các động cơ của hành động liên quan đến nhu cầu vật chất và tất cả các giá trị, lợi ích, lý tưởng trong xã hội đã được chủ thể tiếp nhận để tạo ra các động cơ hành động Ví dụ: Vì ghen tỵ bạn học giỏi hơn mình, hay thích ra là đàn chị trở thành động lực để chủ thể (học sinh) đánh bạn mình hay lăng nhục bạn mình trước đám đông nhằm đạt mục đích cuối cùng là mình mới đúng là đàn chị, ghét thì có quyền đánh hăm doạ
Trang 4Hoàn cảnh hoặc môi trường của hành động xã hội Đó là điều kiện về thời gian, không gian vật chất và tinh thần của hành động Hành động đó diễn ra lúc nào? Ở đâu? Bối cảnh xã hội như thế nào? Ví dụ như các em tụ tập đánh nhau vào lúc tan học, và địa điểm đánh nhau thường là bên ngoài phạm vi quản lý của nhà trường Sự tác động của môi trường, hoàn cảnh tới hành động được các nhà Xã hội học gọi là kiềm chế thực tế
2.3 Lý thuyết xung đột:
Ứng dụng của lý thuyết này là chỉ ra các mâu thuẫn dẫn đến bạo lực học đường và tìm cách giải quyết mâu thuẫn xảy ra trong xung đột Trong môi trường học đường, các mâu thuẫn dẫn đến xung đột giữa các học sinh thường là do bị khiêu khích, do hơn kém nhau trong một số lĩnh vực nào đó, cũng có thể là do hiểu lầm, nói xấu nhau…từ đó dẫn đến bạo lực, nó có ảnh hưởng tiêu cực đến nhân cách của một con người, làm phá vỡ sự gắn kết, tương tác giữa các cá nhân trong
xã hội Vì vậy phải tìm cách hạn chế, triệt bỏ những mâu thuẫn này để nó không còn là yếu tố phá vỡ những mối quan hệ vẫn còn non nớt của các em học sinh
3 Khung phân tích
Nhu
cầu
Động cơ
Mục đích
Chủ thể Hoàn cảnh
Trang 5PHẦN NỘI DUNG
Tác nhân từ gia đình
Bạo lực học đường trong học sinh nữ
Nghề nghiệp
ba mẹ
Kinh tế gia đình
Toàn xã hội
và những đánh giá của
xã hội
Mối liên hệ
và cách ứng xử giữa các thành viên
Sự
quan
tâm của
cha mẹ
Tác nhân từ
xã hội
Các phương tiện truyền thông và kênh giải trí
Tình trạng phạm pháp trong
xã hội
Tác nhân từ
sinh
Quan
hệ cộng đồng và bạn bè
Mối liên
hệ
giữa thầy
cô và học
sinh
Hiệu quả đào tạo của các môn học đạo đức
Những thay đổi tâm sinh lý
Áp lực kết quả
và thời gian học tập
Áp lực
thực về hành vi bạo lực
Trang 61 Đặc điểm của học sinh bạo lực và bị bạo lực
Dựa vào cuốn sách “Bắt nạt ở trường học, chúng ta biết gì và chúng ta có thể làm gì” (1993), tiến sĩ Olweus đã chỉ ra đặc điểm của phần lớn những học sinh
có thể là người đi bạo lực và đặc điểm của những học sinh có nguy cơ là nạn nhân của bị bạo lực mà ta có thể áp dụng và phù hợp với đề tài nghiên cứu
1.1 Đặc điểm của học sinh gây bạo lực
- Có nhu cầu thống trị mạnh mẽ và khuất phục các học sinh khác
- Dễ dàng bị khiêu khích và tức giận
- Luôn luôn bướng bỉnh và gây hấn đối với người lớn, kể cả bố mẹ và
giáo viên
- Rất ít có khả năng thấu cảm và bộc lộ sự thấu cảm đối với những
học sinh là nạn nhân bị đối xử tàn nhẫn
1.2 Đặc điểm của học sinh bị bạo lực
- Thường thận trọng, nhạy cảm, ít nói, trốn tránh và xấu hổ
- Thường xuyên lo lắng, cảm giác không an toàn, không vui và tự đánh giá bản thân thấp
- Hay chán nản, phiền não và có ý tưởng tự tử nhiều hơn bạn bè cùng trang lứa
2 Các tác nhân từ xã hội
2.1 Các phương tiện truyền thông.
Thời gian qua, nạn bạo lực học đường mà điển hình là một số học sinh đánh nhau gây xôn xao dư luận về việc “bắt chước” các hình mẫu Trong khi đó,
“hình mẫu” của các em hầu hết đều trong các… trò chơi game Nguy hiểm hơn, các em dễ bị chìm đắm vào thế giới ảo của game online - tuy mọi hành vi là ảo nhưng tác hại của nó không hề ảo chút nào
Trong cuộc nghiên cứu mà chúng tôi thực hiện thì có đến 42% học sinh nữ
là thường xuyên dành thời gian cho việc xem phim Việc các em dành qua nhiều thời gian để xem phim làm điều đó ảnh hưởng ít nhiều đến việc học tập cũng như sinh hoạt hằng ngày Đã không ít các trường hợp đánh nhau là bắt chước trong
Trang 7phim mà mình đã từng xem vì các em cho rằng mình hành động như vậy là đúng,
là khẳng định bản thân mình Việc xem phim hằng ngày tạo cho các em những tư tưởng không đúng với thực tế, cộng với việc phát triển của nền kinh tế như hiện nay cha mẹ không còn thời gian để quan tâm đến việc con mình đang xem phim
gì, xem với thời gian như thế nào Không ai có thể chắc chắn rằng mình không bắt chước theo những tình huống như vậy khi gặp phải nó Trong giai đoạn mà các em muốn chứng tỏ cho mọi người xung quanh thấy các em đã là người lớn thì việc các
em làm theo các hành động trong phim mà hằng ngày các em đã xem được các em cho là cho là hiệu quả nhất Đó cũng một trong những lý do chính tạo nên bạo lực
ở nữ sinh
Dịch vụ internet phát triển, góp phần thúc đẩy việc trao đổi thông tin nhanh chóng Tuy nhiên bên cạnh đó, còn có một lực lượng không nhỏ sử dụng máy tính chỉ để khai thác triệt để các trò chơi trực tuyến để rồi trở thành con nghiện của trò chơi này lúc nào chẳng hay Theo thống kê, 77% trò chơi game hiện nay là đánh nhau, giết người, 9% là cờ bạc, chỉ 14% là có yếu tố tích cực ví dụ như những trò chơi về tìm hình, cộng nhân tốc độ
Hiện nay các game không lành mạnh xuất hiện tràn lan mà không có sự quản lý của cơ quan có thẩm quyền chính nhưng game đó tác động không nhỏ đến đời sống của người chơi, khi đã nghiện game thì các em có thể làm tất cả để được chơi game Có đến 24.7% các em học sinh nữ là chơi game thường xuyên khi có thời gian rảnh Trong khi các em chọn các loại game hành động, cảm giác mạnh cho việc giải trí thì còn rất nhiều trò chơi bổ ích dành cho các em mà những trò chơi đó được các em đánh giá là nhàm chán, không thích chơi
Ngoài sự lãng phí quá rõ về thời gian, tiền bạc, theo các bác sĩ, chơi game nhiều, chắc chắn sẽ bị bệnh về tai, về dạ dày, tỷ lệ trẻ em bị cận thị, nhức đầu, giảm trí nhớ, tổn thương đôi tay, viêm khớp, béo phì… đang gia tăng mà hậu quả
là từ việc "ngồi đồng" trên máy tính Ai dám nói trước mình sẽ làm gì khi bị kích động bằng những trò chơi bạo lực trong môi trường dễ xảy ra xung đột như thế
2.2 Ảnh hưởng từ tình trạng phạm pháp trong xã hội.
Trang 8Quá trình mở cửa, hội nhập đã đẩy mạnh sự giao thoa, tiếp biến văn hoá nhân loại vào nền văn hoá Việt, quá trình này không tránh khỏi những điều không tốt du nhập một cách ngẫu nhiên hoặc có chủ định, làm tổn hại đến những giá trị văn hoá truyền thống trong xã hội của đất nước Việt Nam nói chung, trong nhà trường nói riêng Hàng ngày, trong hành trình từ nhà đến trường hoặc dã ngoại, học sinh đã chứng kiến không ít cảnh tượng phi văn hoá diễn ra ngay trước mắt Có khi các em được xem trên mạng, hoặc nghe cha mẹ, anh chị kể lại không ít thông tin về cảnh tượng côn đồ đây đó Chẳng hạn: cháu giết bà lấy tiền chơi game, hoặc con đánh mẹ đến mức gây thương tích, thậm chí phụ huynh xông vào tận lớp học
xỉ vả, hành hung giáo viên Những cảnh tượng như vậy đã tự nhiên đi vào tâm trí học sinh, nhen nhóm trong lòng những trẻ em, những học sinh có vẻ mặt còn ngây thơ, hồn nhiên, mặc trên mình bộ đồng phục trắng tinh.Hay ngay chính trong gia đình các em cũng có thể chứng kiến những cảnh bạo lực giữa cha mẹ, anh chị em…, bạo lực gia đình là tác nhân rất mạnh ảnh hưởng đến các em Như vậy, trong cuộc sống hiện nay, cho dù đã và đang có nhiều làng xã, khu phố được công nhận danh hiệu “văn hoá”, nhưng trên thực tế lại khác trong ứng xử người với người lại hết sức phi văn hoá, trái với cương thường đạo lý, vượt ra ngoài khuôn khổ pháp luật - đó chính là những hành vi tiềm ẩn nguy cơ lấy bạo lực để xử lý các mối quan hệ xã hội
3 Các tác nhân từ gia đình
3.1 Mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái
Qua kết quả khảo sát cho thấy 68% là ba mẹ quan tâm đến những hành vi đánh nhau của con gái, trong khi đó vẫn có đến 32% cho biết là không quan tâm,
có lẽ trong suy nghĩ của ba mẹ thì chuyện đánh nhau của con gái, lý do chủ yếu để quan tâm là do ba mẹ sợ vấn đề này sẽ ảnh hưởng đến các em chiếm 58%, 23% quan tâm vì không muốn con mình tham gia, còn lý do để không tham gia là do ba
mẹ không biết, chiếm 72%, 14% là do con mình không tham gia nên không để ý đến và 14% là do ba mẹ không có thời gian Môi trường ảnh hưởng khá nhiều tới thái độ ứng xử, hành vi của các em Các em đang trong độ tuổi mới lớn nên việc
Trang 9có thể hoàn thành tốt các công việc học tập và việc nhà là rất khó Trong kết quả ngiên cứu của đề tài mặc dù có 70% cha mẹ khuyên bảo nhẹ nhàng khi con mắc lỗi nhưng bên cạnh đó thì cũng có đến 24.7% ba mẹ là mắng chửi các em khi các
em gặp chuyện sai trái trong công việc hằng ngày Điều này sẽ tạo áp lực tâm lý sợ hãi cho các em, vô hình chung làm mất tính cách hồn nhiên thường thấy ở các em Ngoài áp lực học tập, các em còn bị áp lực do không khí căng thẳng trong gia đình Do đó các em sẽ có những hành hành vi không đúng nhằm giải tỏa những bực bội
Cách quan tâm của cha mẹ không chỉ dừng lại ở việc cung cấp cho con mình một số tiền nào đó mà thôi, việc cho con tiền nhưng không quản lý, hướng dẫn các em tiêu tiền đúng cách thì không chắc rằng các em sẽ sử dụng những số tiền đó vào mục đích gì.Theo kết quả nghiên cứu thì có 51.3% ba mẹ không hề quản lý con mình tiêu tiền như thế nào con số này cho thấy rằng ba mẹ không mấy quan tâm rằng các con sử dụng tiền vào mục đích gì Chính sự thoải mái đó có thể dẫn các em tói những con đường không mấy đúng đắn
Nguyên nhân dẫn đến bạo lực còn do gia đình chưa quan tâm nhiều đến sự phát triển tâm sinh lý của các em, các em rất ít khi được cha mẹ gần gũi, nói chuyện, trao đổi thông tin và thể hiện tình cảm yêu thương Chính vì các bậc cha
mẹ có ít thời gian nói chuyện với con nên vì vậy cơ hội giáo dục dành cho con cái cũng bị giảm đi, không hiểu rõ được tính cách của con, nhận ra được những bất thường trong thái độ, hành vi của con để kịp thời uốn nắn, ngăn chặn kịp thời Theo kết quả thu thập được thời gian cha mẹ ngồi nói chuyện với con chỉ trong khoảng từ 10 – 30 phút chiếm 68%, chỉ có 6% cho biết cha mẹ dành thời gian để nói chuyện với con trong một ngày từ 90 – 180 phút
Trong gia đình cha mẹ là người có thể lắng nghe, chia sẻ mọi tâm tư và suy nghĩ của các em nhưng trên thực tế khi các em gặp khó khăn trong cuộc sống thì người mà các em thường hay chia sẻ nhất thì không phải là cha mẹ, chỉ có 22,7% các em chọn cách chia sẻ với cha mẹ, và một tỷ lệ không nhiều các em chia sẻ với
Trang 10anh chị trong gia đình là 16,7% Tuy nhiên, điều đáng quan tâm ở đây là có đến 19,3% các em cho rằng không muốn chia sẻ với bất kỳ ai
3.2 Kinh tế gia đình và nghề nghiệp của ba mẹ
Kinh tế gia đình và nghề nghiệp của ba mẹ cũng có ảnh hưởng không nhỏ đến hành vi xã hội của trẻ
Kết quả khảo sát cho thấy những gia đình có mức kinh tế giàu hay nghèo thì ba mẹ đều không quan tâm đến chuyện đánh nhau của con cái, và chỉ chiếm 6,8% là có quan tâm, và 8,3% là không quan tâm, mà những gia đình có mức kinh
tế trung bình hay khá thì có tỷ lệ quan tâm nhiều hơn chiếm 93,1%
3.3 Truyền thống giáo dục của gia đình
Gia đình và xã hội cũng là nhân tố ảnh hưởng rất quan trọng tới sự phát triển, hình thành nhân cách của các em Đặc biệt, nhịp sống hiện đại đã ảnh hưởng tới mọi gia đình, nhiều giá trị chuẩn đã bị phá vỡ, sự gắn bó mật thiết giữa các thành viên trong gia đình cũng trở nên lỏng lẻo Sự quan tâm, tình cảm của cha mẹ dành cho con cũng đã có phần khác trước đây Bên cạnh đó, là những tác động xã hội với mặt trái của nền kinh tế thị trường đã có nhiều ảnh hưởng đến việc giáo dục những truyền thống quý báu cho học sinh
Chính là sự lỏng lẻo trong quan hệ gia đình của xã hội chúng ta hiện nay đáng báo động, những người làm bố mẹ đang quá chú trọng đến việc “nuôi” mà quên mất việc “dạy” cho con em mình thành người
Thực thế, trong xã hội hiện nay chúng ta đang sống, thử hỏi xem có bao nhiêu phần trăm người làm cha mẹ trước khi sinh con được trang bị kiến thức về vấn đề giáo dục con cái? Hay là đa phần chúng ta đều áp dụng hình thức “sao y”
từ thế hệ trước mà quên mất rằng cuộc sống đang biến đổi không ngừng Đứng trước một vấn nạn gì đó của con cái, chúng ta thường hay so sánh “ngày xưa, đâu
có vậy ” hoặc “ngày xưa thì thế này v.v ” mà không nhận ra rằng ngày xưa chúng ta cũng đã từng bị cha mẹ chúng ta chép miệng bảo “ngày xưa ”
Áp lực cơm áo gạo tiền của cuộc sống đang làm cho bố mẹ và con cái trong ngôi nhà dần dần xa cách nhau, bố mẹ quá căng thẳng trong việc tìm kiếm vật chất