Bài giảng CHỦ NGHĨA XÃ HỘI HIỆN THỰC VÀ TRIỂN VỌNG

Vậy có phải chủ nghĩa xã hội đã sụp đổ và chủ nghĩa tư bản mới là xã hiệnthực và tương lai của nhân loại?TÌNH HUỐNG KHỞI ĐỘNG Với thắng lợi của cuộc Cách mạng Tháng Mười Nga do V.I.Lênin

BÀI 9 CHỦ NGHĨA XÃ HỘI HIỆN THỰC

VÀ TRIỂN VỌNG

ThS Nguyễn Văn Thuân

Trường Đại học Kinh tế Quốc dân

Vậy có phải chủ nghĩa xã hội đã sụp đổ và chủ nghĩa tư bản mới là xã hiệnthực và tương lai của nhân loại?

TÌNH HUỐNG KHỞI ĐỘNG

Với thắng lợi của cuộc Cách mạng Tháng Mười Nga do V.I.Lênin lãnh đạo, nhà nước

Xôviết ra đời, chủ nghĩa xã hội đã từ lý luận trở thành hiện thực Tuy nhiên vào

những năm 80 của thế kỷ XX, chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và các nước Đông Âu rơi

vào khủng hoảng và sụp đổ Trước thực tế đó, nhiều người đã cho rằng chủ nghĩa

xã hội đã sụp đổ và không còn nữa, chủ nghĩa tư bản mới là xã hội hiện thực và

tương lai của nhân loại?

MỤC TIÊU

xã hội hiện thực, dù chủ nghĩa xã hội hiện thực khủng hoảng, sụp đổ nhưng

chủ nghĩa xã hội vẫn là tương lai của nhân loại

tất thắng của chủ nghĩa xã hội cũng như con đường mà Đảng và nhân dân

ta đã lựa chọn là xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội tiến tới cộng sản

chủ nghĩa

NỘI DUNG

Chủ nghĩa xã hội hiện thực

Sự khủng hoảng của mô hình CNXH Xô Viết và nguyên nhân của nó

Triển vọng của chủ nghĩa xã hội

1 CHỦ NGHĨA XÃ HỘI HIỆN THỰC

1.1 Cách mạng Tháng Mười Nga và mô hình CNXH hiện thực đầu tiên trên thế giới

1.2 Sự ra đời của hệ thống xã hội chủ nghĩa và những thành tựu của nó

1.1 CÁCH MẠNG THÁNG MƯỜI NGA VÀ MÔ HÌNH CNXH HIỆN THỰC ĐẦU TIÊN TRÊN THẾ GIỚI

1.1.1 Cách mạng Tháng Mười Nga

1.1.2 Mô hình chủ nghĩa xã hội đầu tiên trên thế giới

1.1.1 CÁCH MẠNG THÁNG MƯỜI NGA

(7/11/1917) dưới sự lãnh đạo của đảng Bônsêvích mà

người đứng đầu là V.I.Lênin

lâm thời

của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và các dân

tộc bị áp bức

sản và giai cấp phong kiến, lập nên chính quyềncủa những người lao động, xây dựng một xã hộikhông còn tình trạng người bóc lột người

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhậnđịnh: “Giống như mặt trời chói lọi, cách mạng tháng Mười chiếu sángkhắp năm châu, thức tỉnh hàngtriệu người bị áp bức, bóc lột trêntrái đất Trong lịch sử loài ngườichưa có cuộc cách mạng nào có ý

Nội chiến ở nước Nga (1917-1922)

1.1.2 MÔ HÌNH CHỦ NGHĨA XÃ HỘI ĐẦU TIÊN TRÊN THẾ GIỚI

Bối cảnh ra đời:

thúc chiến tranh thế giới lần thứ hai, Liên Xô

vây, cấm vận

Khẩu hiệu trưng thu lương thực thừatrong thời kỳ thực hiện chính sách Cộng

Chính sách này có thể cung cấp lương thực cho

quân đội, tuyền tuyến, cho công nhân và

nhân dân thành thị trong điều kiện nội chiến,

lương thực cực kỳ khan hiếm

1.1.2 MÔ HÌNH CHỦ NGHĨA XÃ HỘI ĐẦU TIÊN TRÊN THẾ GIỚI

Chính sách kinh tế mới NEP : Từ tháng 3 năm 1921 (Đại hội X của ĐCS Nga)

Thực chất của chính sách này là thực hiện nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần,

do Nhà nước quản lý trong quá trình xây dựng CNXH

1.2 SỰ RA ĐỜI CỦA HỆ THỐNG CÁC NƯỚC XHCN VÀ THÀNH TỰU CỦA NÓ

1.2.1 Sự ra đời và phát triển của các nước xã hội chủ nghĩa

1.2.2 Những thành tựu của chủ nghĩa xã hội hiện thực

1.2.1 SỰ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CÁC NƯỚC XHCN

nước XHCN đầu tiên: Liên Xô

loạt các nước XHCN ra đời CNXH trở

thành một hệ thống bao gồm: Liên Xô,

Cộng hòa dân chủ Đức, Bungari, Balan,

Hunggari, Rumani, Tiệp Khắc, Anbani,

Mông Cổ, Trung Quốc, Việt Nam, Triều

Tiên, Cu Ba

(Âu, Á , Mỹ la tinh)

1.2.1 SỰ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CÁC NƯỚC XHCN

Năm 1960 Hội nghị 81 của Đảng Cộng sản và công

nhân của các nước trên thế giới tại Matxcơva đã

tuyên bố khẳng định:

“Đặc điểm của thời đại của chúng ta là hệ thống

xã hội CNXH thế giới đang trở thành nhân tố

quyết định sự phát triển của xã hội loài người”.

1.2.2 NHỮNG THÀNH TỰU CỦA CHỦ NGHĨA XÃ HỘI HIỆN THỰC

Đưa nhân dân lao động lên làm chủ xã hội,

thúc đẩy trào lưu đấu tranh cho quyền tự do,

dân chủ trên toàn thế giới

lao động được thiết lập

do, dân chủ ở các nước tư bản chủ nghĩa

và trên toàn thế giới

1.2.2 NHỮNG THÀNH TỰU CỦA CHỦ NGHĨA XÃ HỘI HIỆN THỰC

Trong hơn 70 năm Liên Xô và các nước XHCN đã

xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của CNXH trên

quy mô lớn và trình độ hiện đại, đảm bảo ngày càng

tốt hơn đời sống nhân dân

nhiều thành tựu trong văn hóa nghệ thuật

Mô hình con tàu Phương Đông 1

do I Gagarin điều khiển

1.2.2 NHỮNG THÀNH TỰU CỦA CHỦ NGHĨA XÃ HỘI HIỆN THỰC

thế giới, đóng vai trò quyết định tới sự sụp đổ

của hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc,

mở ra kỷ nguyên độc lập dân tộc và thời đại

quá độ lên CNXH trên phạm vi toàn thế giới

tranh hủy diệt, bảo vệ hòa bình thế giới

động thấy được sự hấp dẫn của CNXH hiện

thực, đã đấu tranh đòi quyền dân sinh, dân

chủ, các phúc lợi xã hội… và các nước

phương Tây đã phải nhượng bộ

Liên Xô chế tạo thành côngbom nguyên tử năm 1949

2 SỰ KHỦNG HOẢNG, SỤP ĐỔ MÔ HÌNH CNXH VÔ VIẾT VÀ NGUYÊN NHÂN CỦA NÓ

2.1 Sự khủng hoảng và sụp đổ mô hình chủ nghĩa xã hội Xô Viết

2.2 Nguyên nhân khủng hoảng và sụp đổ mô hình CNXH Xô Viết

2.1 SỰ KHỦNG HOẢNG VÀ SỤP ĐỔ MÔ HÌNH CNXH VÔ VIẾT

mà bao gồm nhiều khúc quanh co Phong

trào cách mạng cũng vậy: Trong quá trình

phát triển có thể có sai lầm, thất bại hoặc

thoái trào

lớn đối với phong trào công nhân thế giới

Sau thất bại của Công xã Pari, Quốc tế I

khủng hoảng và tan rã (1876) Nhưng từ

sự khủng hoảng dẫn đến thành lập Quốc

tế II (1889)

Thành lập Quốc tế I

Đại hội I - Quốc tế III

2.1 SỰ KHỦNG HOẢNG VÀ SỤP ĐỔ MÔ HÌNH CNXH VÔ VIẾT

chuyển sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa,

Quốc tế II lâm vào khủng hoảng và tan rã

vào năm 1914 Sau cách mạng Tháng

Mười Nga năm 1917, Quốc tế Cộng sản

được thành lập (1919 – Quốc tế III)

Xô và các nước XHCN lâm vào khủng

hoảng Từ tháng 4 năm 1989 đến tháng 9

năm 1991, chế độ XHCN ở Liên Xô, Đông

Âu và Mông Cổ đã sụp đổ

Xếp hàng mua lươngthực ở Liên Xô

2.2 NGUYÊN NHÂN KHỦNG HOẢNG VÀ SỤP ĐỔ MÔ HÌNH CNXH VÔ VIẾT

Nguyên nhân sâu xa thứ nhất

Sau khi V.I.Lênin qua đời, NEP không được tiếp

tục thực hiện mà chuyển sang kế hoạch hóa tập

trung cao độ:

dụng mạnh mẽ, song do kéo dài quá lâu đã

biến dạng thành kế hoạch hóa tập trung

quan liêu, bao cấp

cách chủ quan duy ý chí nền kinh tế hàng

hóa, cơ chế thị trường, thực hiện chế độ bao

cấp tràn lan, thủ tiêu đi tính chủ động sáng

tạo của người lao động

Hình ảnh Liên Xô trước năm 1990

2.2 NGUYÊN NHÂN KHỦNG HOẢNG VÀ SỤP ĐỔ MÔ HÌNH CNXH VÔ VIẾT

Nguyên nhân sâu xa thứ hai:

quản lý (Chậm đổi mới mô hình của

CNXH) dẫn đến hậu quả :

độ mới

Enxin và Goócbachốp

2.2 NGUYÊN NHÂN KHỦNG HOẢNG VÀ SỤP ĐỔ MÔ HÌNH CNXH VÔ VIẾT

Nguyên nhân chủ yếu và trực tiếp

trọng trong đường lối chính trị, tư tưởng, tổ chức:

và xét lại

CNXH, từ bỏ chủ nghĩa Mác – Lênin và vai tròlãnh đạo của Đảng Cộng sản

vào hệ thống chính trị của CNXH, trước hết làvào tổ chức Đảng

sạch trơn mọi thành tựu của CNXH

2.2 NGUYÊN NHÂN KHỦNG HOẢNG VÀ SỤP ĐỔ MÔ HÌNH CNXH VÔ VIẾT

diện, vừa tinh vi, vừa trắng trợn, thực hiện

được “Âm mưu diễn biến hòa bình”, trong nội

bộ Liên Xô và các nước Đông Âu

Tóm lại, sự phá hoại của chủ nghĩa đế quốc, và sự

phản bội từ bên trong, từ cơ quan lãnh đạo cao

nhất đã làm Liên Xô sụp đổ

Hai nguyên nhân này quyện chặt vào nhau, tác

động cùng chiều tạo nên cơn lốc chính trị, trực tiếp

làm sụp đổ CNXH

3 TRIỂN VỌNG CỦA CHỦ NGHĨA XÃ HỘI

3.1 Chủ nghĩa tư bản - Không phải là tương lai của xã hội loài người

3.2 Chủ nghĩa xã hội – Tương lai của xã hội loài người

Biểu tình “Chiếm phố Wall” ở

Mỹ đã lan ra toàn cầu

3.1 CHỦ NGHĨA TƯ BẢN – KHÔNG PHẢI LÀ TƯƠNG LAI CỦA XÃ HỘI LOÀI NGƯỜI

Bản chất của CNTB không thay đổi :

thích ứng”, đồng thời sử dụng triệt để những

thành tựu của cuộc cách mạng khoa học và

công nghệ, các nước TBCN đã vượt qua khủng

hoảng, và vẫn còn khả năng phát triển

còn hàng tỷ người nghèo đói, tình trạng thất

nghiệp gia tăng

thể khắc phục Xã hội tư bản không thể thay đổi

bản chất

Biểu tình “Chiếm phố Wall” ở

Mỹ đã lan ra toàn cầu

3.1 CHỦ NGHĨA TƯ BẢN – KHÔNG PHẢI LÀ TƯƠNG LAI CỦA XÃ HỘI LOÀI NGƯỜI

hiện những yếu tố của xã hội mới:

gia tăng

ngày càng hữu hiệu

tăng lên

quyết tốt hơn

nó chứa đựng trong nó cả yếu tố của CNTB và

xã hội tương lai

3.2 CHỦ NGHĨA XÃ HỘI - TƯƠNG LAI CỦA XÃ HỘI LOÀI NGƯỜI

Học viên đọc giáo trình, chú ý:

vô cùng to lớn

đương đại

GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG

Xôviết ra đời, chủ nghĩa xã hội đã từ lý luận trở thành hiện thực Tuy nhiên vào

những năm 80 của thế kỷ XX, chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và các nước Đông Âu rơi

vào khủng hoảng và sụp đổ Trước thực tế đó, nhiều người đã cho rằng chủ nghĩa

xã hội đã sụp đổ và không còn nữa, chủ nghĩa tư bản mới là xã hội hiện thực và

tương lai của nhân loại?

tương lai của nhân loại?

GIẢI QUYẾT TÌNH HỐNG

Chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu sụp đổ không có nghĩa là chủ nghĩa xã hội đã

sụp đổ và chủ nghĩa tư bản mới là xã hiện thực và tương lai của nhân loại vì:

hình chủ nghĩa xã hội

phát triển: Trung Quốc, Việt Nam…

chung của CNXH

tương tương lai của xã hội loài người

đương đại

Như vậy, tương lai của xã hội loài người không phải là chủ nghĩa tư bản mà tương lai

của xã hội loài người chính là chủ nghĩa xã hội

TÓM LƯỢC CUỐI BÀI

Bài học hôm nay đã cung cấp cho chúng ta những kiến thức cơ bản về:

Từ đó, giúp chúng ta thấy được dù chủ nghĩa xã hội hiện thực khủng hoảng, sụp đổ

nhưng chủ nghĩa xã hội vẫn là tương lai của nhân loại

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM 1

Sự sụp đổ của Liên Xô và Đông Âu là sự:

a sụp đổ của chủ nghĩa xã hội

b sụp đổ của chủ nghĩa Mác – Lênin

c sụp đổ của một mô hình chủ nghĩa xã hội

d cáo chung của chủ nghĩa xã hội

Trả lời:

trong quá trình đi tới mục tiêu xây dựng xã hội xã hội chủ nghĩa

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM 2

Trước sự sụp đổ mô hình chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu, các nước xã hội

chủ nghĩa trên thế giới tất yếu phải:

a.phát triển quân sự

b.phát triển khoa học

c.tiến hành cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước

d.cải tổ, cải cách, mở của, đổi mới

Trả lời:

•Đáp án đúng là: d cải tổ, cải cách, mở của, đổi mới

•Vì: Chỉ có một cuộc cải tổ, cải cách, đổi mới sâu sắc, toàn điện mới đưa chủ nghĩa xã

hội thoát khỏi khủng hoảng để bước vào thời kỳ phát triển mới

hoạch hóa tập trung.

chức

“Âm mưu diễn biến hòa bình”, trong nội bộ Liên Xô và các nước Đông Âu