Quản lý hoạt động giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai (Luận văn thạc sĩ)

Quản lý hoạt động giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai (Luận văn thạc sĩ)Quản lý hoạt động giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai (Luận văn thạc sĩ)Quản lý hoạt động giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai (Luận văn thạc sĩ)Quản lý hoạt động giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai (Luận văn thạc sĩ)Quản lý hoạt động giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai (Luận văn thạc sĩ)Quản lý hoạt động giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai (Luận văn thạc sĩ)Quản lý hoạt động giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai (Luận văn thạc sĩ)Quản lý hoạt động giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai (Luận văn thạc sĩ)Quản lý hoạt động giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai (Luận văn thạc sĩ)

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

DƯƠNG XUÂN CHÍNH

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC VĂN HOÁ ỨNG XỬ CHO HỌC SINH DÂN TỘC THIỂU SỐ CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN SA PA,

TỈNH LÀO CAI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

DƯƠNG XUÂN CHÍNH

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC VĂN HOÁ ỨNG XỬ CHO HỌC SINH DÂN TỘC THIỂU SỐ CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN SA PA,

THÁI NGUYÊN - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả luận văn

Dương Xuân Chính

LỜI CẢM ƠN

Với sự kính trọng và tình cảm chân thành, tác giả trân trọng cảm ơn: Các thầy giáo, cô giáo Khoa Tâm lý - Giáo dục, Phòng Đào tạo, trường Đại học Sư Phạm - Đại học Thái Nguyên cùng các nhà khoa học, các thầy cô giáo trực tiếp giảng dạy đã tận tình giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình học tập

và nghiên cứu

Đặc biệt tác giả xin bầy tỏ kính trọng và biết ơn sâu sắc đến GS.TSKH Nguyễn Văn Hộ người đã tận tình hướng dẫn trong việc định hướng về nội dung đề tài, phương pháp nghiên cứu khoa học, giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Các đồng chí trong Ban Giám hiệu, các thầy giáo, cô giáo, nhân viên, cha mẹ học sinh và học sinh các trường Tiểu học huyện Sa Pa đã tạo điều kiện thuận lợi và nhiệt tình giúp đỡ tác giả có được các thông tin cần thiết, hữu ích

để phục vụ cho đề tài nghiên cứu của mình

Người thân trong gia đình, bạn bè, đồng chí, đồng nghiệp thường xuyên động viên tác giả trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu

Mặc dù đã có nhiều cố gắng, nhưng với thời gian và kinh nghiệm nghiên cứu còn hạn chế, nên chắc chắn luận văn này không thể tránh khỏi những thiếu sót, tác giả mong nhận được ý kiến đóng góp quý báu của các thầy giáo, cô giáo, các nhà Khoa học và các bạn đồng nghiệp để luận văn được hoàn thiện hơn

Xin chân trọng cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày 8 tháng 11 năm 2018

Tác giả luận văn

Dương Xuân Chính

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Giới hạn nghiên cứu 3

6 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Cấu trúc luận văn 4

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC VĂN HOÁ ỨNG XỬ CHO HỌC SINH DÂN TỘC THIỂU SỐ CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC 5

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 5

1.1.1 Trên thế giới 5

1.1.2 Ở Việt Nam 6

1.2 Một số khái niệm công cụ của đề tài 9

1.2.1 Quản lý 9

1.2.2 Văn hoá, ứng xử, văn hoá ứng xử 10

1.2.3 Giáo dục văn hóa ứng xử 12

1.2.4 Học sinh người dân tộc thiểu số các trường tiểu học 13

1.2.5 Quản lý giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số 13

1.3 Một số vấn đề về giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh người dân tộc thiểu số các trường tiểu học 14

1.3.1 Đặc điểm của học sinh người dân tộc thiểu số trường tiểu học 14

1.3.2 Mục đích, ý nghĩa của giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học 16

1.3.3 Nội dung giáo dục văn hoá ửng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học 17

1.3.4 Các con đường giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học 20

1.4 Một số vấn đề lý luận lý luận về quản lý hoạt động giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học 24

1.4.1 Lập kế hoạch quản lý hoạt động giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học 24

1.4.2 Tổ chức thực hiện hoạt động giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học 26

1.4.3 Chỉ đạo triển khai quản lý hoạt động giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học 28

1.4.4 Kiểm tra đánh giá kết quả quản lý hoạt động giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học 28

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả quản lý hoạt động giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học 31

1.5.1 Yếu tố tâm - sinh - lý lứa tuổi của học sinh tiểu học 31

1.5.2 Yếu tố nhà trường 32

1.5.3 Yếu tố gia đình 33

1.5.4 Yếu tố xã hội 34

Kết luận Chương 1 35

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC VĂN HOÁ ỨNG XỬ CHO HỌC SINH CHO HỌC SINH DÂN TỘC THIỂU SỐ CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN SA PA, TỈNH LÀO CAI 36

2.1 Khái quát về huyện Sa Pa và giáo dục tiểu học của huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai 36

2.1.1 Khái quát chung về huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai 36

2.1.2 Tình hình giáo dục tiểu học huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai 37

2.2 Khái quát về khảo sát thực trạng 38

2.2.1 Mục tiêu khảo sát 38

2.2.2 Đối tượng và quy mô khảo sát 38

2.2.3 Nội dung khảo sát 38

2.2.4 Phương pháp khảo sát và cách xử lý kết quả 39

2.3 Thực trạng giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai 40

2.3.1 Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai về giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh 40

2.3.2 Thực trạng giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai 42

2.4 Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai 50

2.4.1 Thực trạng lập kế hoạch hoạt động giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa 50

2.4.2 Thực trạng tổ chức thực hiện hoạt động giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa 54

2.4.3 Thực trạng chỉ đạo triển khai hoạt động giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa 56

2.4.4 Thực trạng kiểm tra đánh giá kết quả quản lý hoạt động giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa 58

2.5 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến động giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa 60

2.6 Đánh giá về thực trạng quản lý hoạt động giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai 63

2.6.1 Ưu điểm 63

2.6.2 Hạn chế 64

Kết luận chương 2 65

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC VĂN HOÁ ỨNG XỬ CHO HỌC SINH DÂN TỘC THIỂU SỐ CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN SA PA, TỈNH LÀO CAI 66

3.1 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp 66

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu 66

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống 66

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa 66

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 67

3.2 Biện pháp quản lý giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai 68

3.2.1 Biện pháp 1: Tổ chức nâng cao nhận thức cho các lực lượng giáo dục bên trong và ngoài nhà trường Tiểu học về ý nghĩa, tầm quan trọng của hoạt động giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa 68

3.2.2 Biện pháp 2: Tổ chức bồi dưỡng nâng cao năng lực giáo dục học sinh cho đội ngũ cán bộ quản lý, GV, Tổng phụ trách Đội ở trường Tiểu học huyện Sa Pa 71

3.2.3 Biện pháp 3: Đẩy mạnh phối kết hợp giữa “Nhà trường - Gia đình - Xã hội” trong hoạt động giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh DTTS các trường Tiểu học huyện Sa Pa 75

3.2.4 Biện pháp 4: Xây dựng quy tắc ứng xử trong trường học Tiểu học huyện Sa Pa 78

3.2.5 Biện pháp 5: Đổi mới kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa 82

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 84

3.4 Khảo sát các biện pháp 85

3.4.1 Khái quát chung về khảo sát 85

3.4.2 Kết quả khảo sát 85

Kết luận chương 3 90

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 91

1 Kết luận 91

2 Khuyến nghị 92

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 94 PHỤ LỤC

ứng xử 46 Bảng 2.5 Con đường giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh dân tộc

thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa, Lào Cai 48 Bảng 2.6 Hiệu quả thực hiện các con đường giáo dục văn hóa ứng xử 49 Bảng 2.7 Đánh giá của CBQL, GV về công tác xây dựng kế hoạch giáo

dục văn hóa ứng xử cho học sinh 50 Bảng 2.8 Mức độ thực hiện và hiệu quả đạt được các hoạt động trong

QL xây dựng kế hoạch giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh 52 Bảng 2.9 Đánh giá của CBQL, GV về hiệu quả tổ chức thực hiện hoạt

động GD văn hoá ứng xử cho HS dân tộc thiểu số các trường tiểu học 55 Bảng 2.10 Đánh giá của CBQL, GV về mức độ sử dụng các hình thức kiểm

tra, đánh giá kết quả giáo dục văn hóa ứng xử 58 Bảng 2.11 Đánh giá của CBQL, GV về công tác kiểm tra, đánh giá hoạt

động giáo dục văn hoá ứng xử 59 Bảng 2.12 Yếu tố tác động đến hoạt động giáo dục văn hóa ứng xử cho

học sinh tiểu học dân tộc thiểu số 61 Bảng 3.1 Tổng hợp khảo sát tính cần thiết của các biện pháp quản lý 86 Bảng 3.2 Tổng hợp khảo sát tính khả thi của các biện pháp QL 88

DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ Hình:

Hình 2.1 Nhận thức của đội ngũ CBQL, GV và học sinh về tầm quan

trọng của hoạt động giáo dục văn hóa ứng xử 40 Hình 2.2 Đánh giá của CBQL, GV về chỉ đạo triển khai hoạt động giáo

dục văn hóa ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học 57

Sơ đồ:

Sơ đồ 1.1 Các thành tố của quản lý 9

Sơ đồ 1.2 Mối liên kết giữa nhà trường - gia đình - xã hội trong công

tác giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học 23

Sơ đồ 1.3 Quy trình kiểm tra các hoạt động giáo dục văn hoá ứng xử

cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học 30

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong xu thế hội nhập quốc tế hiện nay, Đảng và Nhà nước ta luôn khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, cần phải đẩy mạnh và phát triển văn hóa Nhiệm vụ xây dựng con người mới do đó cũng được quán triệt sâu

rộng trong toàn xã hội Đảng ta khẳng định: “Trong giai đoạn cách mạng hiện

nay, phát triển kinh tế là nhiệm vụ trọng tâm, xây dựng Đảng là nhiệm vụ then chốt, phát triển văn hóa làm nền tảng tinh thần của xã hội” [13]

Với quá trình hội nhập toàn cầu, nền văn hóa Việt Nam được giao lưu với nhiều nền văn hóa trên thế giới, điều đó cho phép chúng ta bổ sung, làm phong phú thêm nền văn hóa nước nhà, song những yếu tố văn hóa tiêu cực, phản giá trị cũng có dịp bùng phát gây ảnh hưởng không nhỏ tới tầng lớp nhân dân đặc biệt là giới trẻ Những năm gần đây, cùng với một số tác động tiêu cực của nền kinh tế thị trường, hiện tượng bạo lực học đường ngày càng gia tăng, trong các nhà trường phổ thông một bộ phận không nhỏ HS có những hành vi

vi phạm về chuẩn mực đạo đức, vô lễ với thầy cô, đánh nhau, có lối sống buông thả, sa đà vào các tệ nạn xã hội… Đây là những vấn đề nhức nhối không những làm ảnh hưởng tới môi trường giáo dục mà còn làm cho xã hội quan tâm lo lắng Chính vì vậy việc giáo dục tư tưởng đạo đức và lối ứng xử có văn hoá cho thế hệ trẻ càng trở lên quan trọng trong mỗi nhà trường nói chung, trường tiểu học nói riêng, nhằm xây dựng một thế hệ trẻ có sức khoẻ, có trí lực, lòng nhiệt huyết luôn trau rồi về lý tưởng và đạo đức cách mạng, luôn chấp hành nghiêm chỉnh các chủ trương, đường lối của đảng, chín sách pháp luật của nhà nước, gương mẫu trong cộng đồng, làm tròn bổn phận của người công dân

Các trường Tiểu học trên địa bàn huyện Sa Pa là đơn vị giáo dục trong hệ thống giáo dục công lập trực thuộc phòng GD&ĐT huyện Sa Pa Toàn huyện

có 24 trường Tiểu học, 85 điểm trường Có 50 CBQL, GV 760, Nhân viên 100

và 8604 em HS HS chủ yếu là người DTTS thuộc các thôn, bản vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn, mỗi em đến trường đều mang theo một phong tục, tập quán riêng của dân tộc mình Với các em, thầy giáo, cô giáo tại đây

không chỉ truyền thụ cho kiến thức (người thầy/người cô) mà còn là chỗ dựa tinh thần, hướng dẫn các em những kỹ năng ứng xử, ăn, uống, ngủ, nghỉ, tự chăm sóc bản thân để các em rèn luyện nên người (người cha, người mẹ) Trong mối quan hệ giữa các HS, không chỉ đơn thuần là bạn học cùng lớp, cùng trường mà các em học sinh ứng xử với nhau như anh em ruột thịt một nhà Chính vì vậy việc giáo dục cho các em có những hành vi văn hóa ứng xử phù hợp trong các mối quan hệ giao tiếp, trong học tập, trong sinh hoạt tập thể

là điều quan trọng và cần thiết để mỗi học sinh luôn thấy được và thực sự

“Trường học là nhà - thầy/cô là cha/mẹ - Bạn bè là anh em”

Thực tế qua theo dõi, bên cạnh phần lớn HS của nhà trường có ý thức tổ chức kỷ luật tốt, nỗ lực cố gắng vươn lên trong học tập và rèn luyện vẫn còn một bộ phận HS chậm tiến bộ; trong cách ứng xử với thầy/cô còn thiếu lễ độ; trong ứng xử với bạn bè còn gian lận, thiếu trung thực, đùn đẩy trách nhiệm, thiếu kỹ năng chia

sẻ, cãi vã, nói tục, chửi thề,…; vẫn còn HS vi phạm Nội quy của trường/ lớp

Việc tìm ra các biện pháp để phát huy những kết quả tích cực đã đạt được, khắc phục hạn chế trong quản lý hoạt động GDVHƯX cho HS người dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa là rất cần thiết, nhằm góp phần rèn luyện nhân cách, lối sống cho HS, đáp ứng yêu cầu đào tạo cán bộ dân tộc miền núi, có năng lực cùng với những phẩm chất đạo đức tốt phục vụ quê hương, bản làng

Xuất phát từ những lý do trên tác giả chọn đề tài: “Quản lý hoạt động giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai” Làm đề tài luận văn tốt nghiệp thạc sĩ chuyên

ngành Quản lý giáo dục

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu cơ sở lý luận và thực trạng quản lý hoạt động GDVHƯX cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai đề tài đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động GDVHƯX cho HS n dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa nhằm nâng cao hiệu quả quản

lý hoạt động GDVHƯX cho HS, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện HS

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu: Giáo dục văn hoá ứng xử cho HS dân tộc

thiểu số các trường tiểu học

3.2 Đối tượng nghiên cứu: Quản lý hoạt động GDVHƯX cho HS dân

tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai

4 Giả thuyết khoa học

Hoạt động GDVHƯX cho HS dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện

Sa Pa trong những năm gần đây đã được quan tâm thực hiện, tuy nhiên quá trình giáo dục còn gặp khó khăn, bất cập, vì thế vẫn còn hiện tượng học sinh vi phạm nội quy, quy định học tập, vi phạm chuẩn mực đạo đức xã hội… kết quả chưa đáp ứng được yêu cầu của xã hội trong giai đoạn hiện nay Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý hoạt động GDVHƯX cho HS một cách khoa học, phù hợp với điều kiện thực tiễn của nhà trường, phù hợp đặc điểm HS dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa thì sẽ nâng cao hiệu quả GDVHƯX cho HS, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện HS

5 Giới hạn nghiên cứu

5.1 Giới hạn về nội dung nghiên cứu:

Văn hóa ứng xử của học sinh được biểu hiện trong tất cả các hoạt động của cuộc sống hàng ngày, nhưng trong phạm vi đề tài này chúng tôi chỉ nghiên cứu giáo dục văn hóa ứng cho học sinh dân tộc thiểu số trong các trường tiểu học huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai cụ thể là: ứng xử của học sinh với thầy cô, với bạn bè, với những người thân trong gia đình, người xung quanh, với môi trường và với chính bản thân mình

5.2 Giới hạn về khách thể điều tra: Cán bộ quản lý: (Hiệu trưởng, Phó hiệu

trưởng, Tổ trưởng, tổ phó, GV, HS)

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

6.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động GDVHƯX cho HS dân tộc thiểu số các trường tiểu học

6.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng văn hoá ứng xử của HS, thực trạng quản lý hoạt động GDVHƯX cho HS dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa

6.3 Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động GDVHƯX cho HS dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: Nghiên cứu, phân tích,

tổng hợp, hệ thống hoá, khái quát hoá các văn bản, tài liệu, công trình khoa học

có liên quan đến đè tài đẻ xây dựng cơ sở lý luận về vấn đề nghiên cứu

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

7.2.1 Phương pháp quan sát: Quan sát các hoạt động GDVHƯX của

cán bộ quản lý, GV, NV và biểu hiện của HS thông qua hoạt động học tập, hoạt động tự học, hoạt động trải nghiệm, hoạt động tập thể, trong sinh hoạt, ăn, ở tại nhà ăn, ký túc xá,… nhằm thu nhập thông tin

7.2.2 Phương pháp điều tra: Sử dụng hệ thống câu hỏi để khảo sát trên

CBQL, GV, NV và HS người dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa nhằm tìm hiểu thực trạng GDVHƯX cho HS

7.2.3 Phương pháp đàm thoại: Trò chuyện với một số CBQL, GV, NV và

HS với nội dung xoay quanh vấn đề GDVHƯX và thực trạng GDVHƯX cho HS

7.2.4 Phương pháp chuyên gia: Xin ý kiến chuyên gia, những nhà giáo dục

trực tiếp làm công tác giáo dục HS về các biện pháp quản lý GDVHƯX cho HS

7.3 Phương pháp xử lý số liệu: Sử dụng toán thống kê để xử lý số liệu khảo sát thu được

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Khuyến nghị, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục, Luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động GDVHƯX cho HS dân

tộc thiểu số các trường tiểu học

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động GDVHƯX cho HS dân tộc

thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động GDVHƯX cho HS dân tộc

thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC

VĂN HOÁ ỨNG XỬ CHO HỌC SINH DÂN TỘC THIỂU SỐ

CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC 1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Nghiên cứu của GS Peter Smith, Đại học Sunderlans (Anh) cho thấy văn hóa học đường ảnh hưởng vô cùng to lớn đối với chất lượng và hiệu quả hoạt động của một nhà trường Các lý do cần phải nuôi dưỡng vun trổng văn hóa học đường tích cực, lành mạnh có thể tóm tắt như sau:

- Sự phát triển của học sinh chịu ảnh hưởng rất lớn từ môi trường văn hóa - xã hội mà họ lớn lên

- Văn hóa học đường lành mạnh giảm bớt sự không hài lòng của giáo viên và giúp giảm thiểu hành vi cử chỉ không lịch sự của học sinh

- Văn hóa học đường tạo ra môi trường thuận lợi hỗ trợ việc dạy và học, khuyến khích giáo viên và học sinh nỗ lực trong rèn luyện, học tập đạt mục đích mong đợi…

Trong các thập niên 60 - 80 của Thế kỷ XX, tại Liên Xô và các nước Xã hội chủ nghĩa Đông Âu vấn đề văn hoá, VHƯX bắt đầu được các tác giả quan tâm nghiên cứu, tuy nhiên cách nghiên cứu tiếp cận VHƯX tương đồng với lối sống

Từ thập niên 70, các tác giả U.C.Marienco, B.M.Kôrôtôp, I.A.Đôrôkhôp,…

đã công bố các tài liệu liên quan đến lí luận về giáo dục văn hóa hành vi nói chung và giáo dục hành vi giao tiếp có văn hóa nói riêng cho HS Trong các tác phẩm của mình, các tác giả đã chứng minh sự cần thiết phải giáo dục hành vi văn hóa cho HS, nhất là HS nhỏ tuổi

Các nhà tâm lý học và giáo dục học của Liên Xô như L.S.Vưgốtxki, X.L.Rôbinstein, A.N.Lêônchiev, A.X.Makarenco,… đã nghiên cứu về lý luận khoa học của hành vi và giáo dục hành vi đạo đức nói chung, hành vi giao tiếp

có văn hóa cho HS nói riêng trong nhà trường như là cơ sở để hình thành phẩm chất đạo đức, nhân cách của người công dân

J.Piaget trong công trình nghiên cứu về giáo dục văn hóa đạo đức cho trẻ

em đã khẳng định: Cần chú trọng giáo dục văn hóa đạo đức cho trẻ để giúp trẻ nắm được các qui tắc ứng xử

Trong những năm 1977 - 1978, Trung tâm nghiên cứu khoa học về thanh niên ở Bungari nghiên cứu về vấn đề giáo dục đạo đức cho thanh niên trong đó

đề cập đến vấn đề GDVHƯX, định hướng lối sống của thanh niên

Năm 2012, báo cáo nghiên cứu mã số DFE-RR218 của Bộ Giáo dục Anh nghiên cứu về ứng xử của HS trong các trường học ở Anh quốc nhằm xem xét về bản chất và tiêu chuẩn của hành vi trong trường học tiếng Anh; tác động của ứng

xử tiêu cực trên HS và GV; những điều mà nhà trường và GV có thể làm để phát huy tốt hành vi ứng xử của HS Nghiên cứu của các nhà khoa học đã chỉ ra rằng

có một mối liên hệ tích cực giữa bầu không khí lớp học (niềm tin, giá trị, thái độ)

và ứng xử của HS Một bầu không khí ứng xử nghèo nàn/không tốt sẽ dẫn tới những ứng xử xã hội xấu xí Từ kết quả nghiên cứu, các nhà khoa học cũng nhận định: Việc ứng xử tốt sẽ mang lại hiệu quả làm việc cho đội ngũ lãnh đạo nhà trường Ngoài ra, sự phối hợp của cha mẹ HS với nhà trường cũng mang đến những kết quả tích cực cho hành vi ứng xử của HS

1.1.2 Ở Việt Nam

Vấn đề xây dựng, phát triển văn hóa nói chung và văn hóa ứng xử học đường là nội dung được nhiều nhà khoa học, nhà giáo dục quan tâm nghiên cứu

quan tâm

Tại hội thảo khoa học với chủ đề: “Giáo dục văn hóa giao tiếp trong nhà

trường” tổ chức ở trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, tác giả Lê

Ngọc Trà đã khẳng định giao tiếp có quan hệ chặt chẽ với giáo dục văn hóa ứng

xử và vai trò của nhà trường rất quan trọng

Theo tác giả Phạm Kim Anh trong bài viết Văn hóa học đường - Một góc nhìn từ thực tiễn đăng trên tạp chí Dạy và học ngày nay số 10-2007 có một cách nhìn, cách tiếp cận độc đáo về văn hóa học đường Theo tác giả, Văn hóa

học đường bao gồm 4 yếu tố cụ thể: văn hóa ứng xử, văn hóa dạy, văn hóa học,

văn hóa thi cử

Với quan điểm kỹ năng ứng xử, giao tiếp, sống có trách nhiệm cần được đưa vào giáo dục cho học sinh ngay từ nhỏ, và sự ảnh hưởng, hướng dẫn dạy

dỗ cho các em tích cực nhất là chính từ nhà trường và gia đình Và để đạt được mục tiêu về giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh, Trường Tiểu học Núi Thành

(Quận Hải Châu, TP Đà Nẵng) đã triển khai mô hình “6T”: Trí tuệ - Tận tâm -

Thân thiện Mô hình 6T của trường tiểu học Núi Thành là cụ thể hóa của phong

trào: “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, cuộc vận động

“Mỗi thầy giáo, cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo" và Phong trào “Trường học thân thiện - Học sinh tích cực”

Hay theo Tạp chí Tuyên giáo tháng 11-2009, nhà nghiên cứu Phạm Minh

Hạc cho rằng văn hóa học đường Việt Nam cần đảm bảo 3 yếu tố: cơ sở vật

chất đảm bảo, môi trường giáo dục tốt và văn hóa giao tiếp, văn hóa ứng xử chuẩn mực (Tạp chí Tuyên giáo, 11-2009, tr.41)

Tác giả Phạm Ngọc Trung với công trình Văn hóa học đường, NXB Chính trị - Hành chính, Hà Nội, 2011 Tác giả Nguyễn Thanh Tuấn, Văn hóa

ứng xử Việt Nam hiện nay, 2008 Tác giả Trần Ngọc Thêm với công trình Cơ sở Văn hóa Việt Nam

Tác giả Thanh Lê trong cuốn “Văn hoá và lối sống” đã đề cập gián tiếp

văn hoá ứng xử bằng hai mục ở hai chương Đó là những điều bàn về lối sống, nếp sống, mức sống của người Việt Nam Từ đó tác giả nêu lên giá trị của văn hoá đối với lối sống hiện nay là ủng hộ cái đẹp, phê phán cái xấu, hướng tới chân - thiện - mỹ

Trong tác phẩm “Cơ sở văn hoá Việt Nam”, tác giả Trần Ngọc Thêm đã

xem xét văn hoá khởi đầu từ các điều kiện vật chất quy định và định vị văn hoá Việt Nam, qua đó nhận thức được cái tinh thần là văn hóa nhận thức và văn hóa

tổ chức đời sống cộng đồng, để rồi cái tinh thần đó lại tác động trở lại đời sống

vật chất hình thành nên cách thức ứng xử giao lưu với môi trường tự nhiên và

xã hội [43]

Trong tác phẩm “Văn hoá ứng xử của người Hà Nội với môi trường

thiên nhiên”(do tác giả Nguyễn Viết Chức chủ biên), các tác giả tập trung làm

rõ mối quan hệ giữa môi trường thiên nhiên và văn hoá ứng xử đối với môi trường thiên nhiên và người Hà Nội từ truyền thống đến hiện đại Trước thách thức của toàn cầu hoá, trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hóa, các tác giả đã đề xuất một số phương hướng, quan điểm, giải pháp và điều kiện xây dựng văn hoá ứng xử của người Hà Nội với môi trường thiên nhiên

Qua tìm hiểu các công trình nghiên cứu của một số tác giả, có thể rút

Trong giáo dục phát triển toàn diện học sinh, thì công tác giáo dục văn hóa ứng xử luôn luôn đóng một vai trò quan trọng đến chất lượng và hiệu quả của quá trình giáo dục Để có thế hệ học sinh phát triển toàn diện, đáp ứng nhu cầu phát triển đất nước thì vấn đề giáo dục văn hóa ứng xử là hết sức quan trọng và cần thiết Có thể thấy, có nhiều tác giả đã đề cập đến công tác giáo dục văn hóa ứng xử Song các công trình nghiên cứu của các tác giả nói trên chưa mang tính đặc thù ở từng địa phương, từng bậc học nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của giáo dục học sinh địa phương, đặc biệt là học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học Vì vậy nghiên cứu đề tài này là hết sức cần thiết nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của các trường tiểu học trên địa bàn huyện miền núi trong giai đoạn hiện nay

1.2 Một số khái niệm công cụ của đề tài

1.2.1 Quản lý

Quản lý xuất hiện khi con người hình thành hoạt động nhóm Qua lao

động, để duy trì sự sống đòi hỏi phải có sự phối hợp giữa các cá nhân con người hoạt động quản lý là một hiện tượng tất yếu phát triển cùng sự phát triển

của xã hội loài người nhằm đoàn kết nhau lại tạo lên sức mạnh tập thể, thống nhất thực hiện một mục đích chung

Trong thực tiễn, thuật ngữ “quản lý” (Tiếng Việt gốc Hán) gồm 2 quá trình tích hợp vào nhau: quá trình “quản” gồm coi sóc, giữ gìn, duy trì ở trạng thái ổn định; quá trình “lý” gồm sự sửa sang, sắp xếp, đổi mới đưa hệ thống vào thế phát triển

Các Mác đã viết: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung

nào mà tiến hành trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hòa những hoạt động của cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất khác với sự vận động của những khí quan độc lập của nó Một người độc tấu vĩ cầm thì tự điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng” [5, tr.480]

Theo tác giả Trần Kiểm: “Quản lý là những tác động có định hướng, có

kế hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng bị quản lý trong tổ chức để vận hành tổ chức, nhằm đạt mục đích nhất định” [19]

Tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho rằng: “Quản lý là

quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra” [6]

Sơ đồ 1.1 Các thành tố của quản lý

Quản lý bao giờ cũng tồn tại với tư cách là một hệ thống gồm các thành phần: Chủ thể quản lý (người quản lý, tổ chức quản lý) đề ra mục tiêu dẫn dắt điều khiển các đối tượng quản lý để đạt mục tiêu

Khách thể quản lý (đối tượng quản lý): con người (được tổ chức thành một tập thể, một xã hội); thế giới vô sinh (trang thiết bị kỹ thuật); thế giới hữu sinh (vật nuôi, cây trồng)

Cơ chế quản lý: những phương thức mà nhờ nó HĐ quản lý được thực hiện Mục tiêu chung cho cả đối tượng quản lý và chủ thể quản lý, là căn cứ để chủ thể quản lý tạo ta các tác động quản lý

Như vậy, trong phạm vi của đề tài quản lý được hiểu là sự tác động có tổ

chức, có kế hoạch và có tính hướng đích của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý thông qua việc thực hiện các chức năng quản lý nhằm đạt tới mục tiêu

Trong Tiếng việt, văn hóa được dùng theo nghĩa thông dụng để chỉ học thức, lối sống Theo nghĩa chuyên biệt để chỉ trình độ phát triển của một giai đoạn Trong khi theo nghĩa rộng, thì văn hóa bao gồm tất cả, từ những sản phẩm tinh vi, hiện đại, cho đến tín ngưỡng, phong tục, lối sống

Theo Đại từ điển Tiếng Việt của Trung tâm Ngôn ngữ và Văn hóa Việt Nam - Bộ Giáo dục và đào tạo, do Nguyễn Như Ý chủ biên, Nhà xuất bản Văn

hóa - Thông tin, xuất bản năm 1998, thì: "Văn hóa là những giá trị vật chất,

tinh thần do con người sáng tạo ra trong lịch sử" [51]

Trong cuốn Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam, tác giả Trần Ngọc Thêm

cho rằng: “Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do

con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương

tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội của mình” [43]

Năm 2002, UNESCO đã đưa ra định nghĩa về văn hóa như sau: “Văn

hóa nên được đề cập đến như là một tập hợp của những đặc trưng về tâm hồn, vật chất, tri thức và xúc cảm của một xã hội hay một nhóm người trong xã hội

và nó chứa đựng, ngoài văn học và nghệ thuật, cả cách sống, phương thức chung sống, hệ thống giá trị, truyền thống và đức tin” (dẫn theo [13])

Trong Từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học, thì đưa ra quan niệm

Như vậy qua các quan niệm trên, theo tác giả luận văn có thể hiểu Văn

hóa là một hệ thống các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội.

Ứng xử là một biểu hiện của giao tiếp, là sự phản ứng của con người trước sự tác động của người khác với mình trong một tình huống nhất định được thể hiện qua thái độ, hành vi, cử chỉ, cách nói năng của con người nhằm đạt kết quả tốt trong mối quan hệ giữa con người với nhau

Xét trên bình diện nhân cách thì bản chất của ứng xử chính là những đặc điểm tính cách của cá nhân được thể hiện qua thái độ, hành vi, cử chỉ và cách nói năng của cá nhân với những người xung quanh

Như vậy,có thể hiểu: Ứng xử là phản ứng của con người trước sự tác động của người khác hay môi trường tự nhiên trong một tình huống cụ thể nhất định Ứng xử là biểu hiện bản chất nhân cách của mỗi cá nhân thông qua ngôn từ, cử chỉ, thái độ, phong thái, hành vi trước sự tác động của các yếu tố

bên ngoài

* Văn hóa ứng xử

Văn hóa ứng xử là hành vi giao tiếp và đối nhân xử thế của con người

Nó thể hiện mức độ học vấn và nhận thức cá nhân, suy rộng ra là của một cộng đồng dân tộc Qua đó mà thấy được xã hội văn minh hay lạc hậu như thế nào Hành vi ứng xử của con người hình thành do thói quen hằng ngày, được quyết định bởi luật pháp và phong tục Có nghĩa là sự giao thoa giữa hiện tại (luật pháp xã hội họ đang sống) và quá khứ (phong tục, tập quán)

Văn hóa ứng xử là sản phẩm của xã hội và môi trường chính trị, bao gồm yếu tố lịch sử và hiện tại Nói cách khác, thông qua văn hóa ứng xử, người ta có thể biết được lịch sử và văn hóa dân tộc, cho nên nó là những gì tinh túy nhất của con người vậy

Văn hóa ứng xử trong nhà trường là quan niệm, thái độ, cách thức của mỗi cá nhân hay một tập thể trong việc tiếp cận và xử lý những mối quan hệ trong nhà trường

Theo Công văn số 1473/BGDĐT-GDCTHSSV về việc góp ý dự thảo đề án

“Xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học”: “Văn hóa ứng xử là hệ văn hóa, tư

tưởng, nhận thức về quan hệ ứng xử của mỗi người hoặc cộng đồng người đối với môi trường xã hội, tự nhiên, bản thân được thể hiện qua thái độ, hành vi, lời nói theo những chuẩn mực văn hóa, đạo đức được xã hội thừa nhận”.Trong phạm vi

đề tài này chúng tôi lấy quan niệm trên làm khái niệm công cụ [7]

1.2.3 Giáo dục văn hóa ứng xử

Giáo dục là quá trình hình thành và phát triển nhân cách con người theo yêu cầu xã hội, được tổ chức có mục đích, kế hoạch và được tiến hành dưới vai trò chủ đạo của nhà trường nhằm giúp người học phát triển về trí tuệ, thẩm mĩ, đạo đức, thế giới quan, nhân sinh quan…

Giáo dục bao gồm: giáo dục trí dục, giáo dục đức dục, giáo dục thẩm mỹ, giáo dục tình cảm, giáo dục môi trường

Giáo dục văn hóa ứng xử là cung cấp các tri thức, thông tin… nhằm giúp cho đối tượng nâng cao nhận thức, sự hiểu biết, điều tiết cảm xúc bản thân, thay đổi hành vi theo hướng tốt đẹp hơn Đồng thời, trang bị cho người học nền tảng để hòa nhập và thích nghi với sự thay đổi của cuộc sống

Giáo dục văn hóa ứng xử là quá trình trang bị cho người học những tri thức, hiểu biết về khuôn mẫu ứng xử, những chuẩn mực hành vi đạo đức, phát triển khả năng giao tiếp, giúp người học có thái độ, ý thức, hành động và kỹ năng lựa chọn, ứng xử linh hoạt phù hợp với mọi hoàn cảnh của cuộc sống

1.2.4 Học sinh người dân tộc thiểu số các trường tiểu học

Tại điều 40, Điều lệ trường Tiểu học xác định: [45]

“1 Tuổi của học sinh tiểu học từ 6 đến 11 tuổi (tính theo năm)

2 Tuổi vào học lớp 1 là 6 tuổi; trẻ em khuyết tật, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, trẻ em ở nước ngoài về nước có thể vào học lớp 1 ở độ tuổi

từ 7 đến 9 tuổi

Theo nghị định 05/2011/NĐ-CP về công tác dân tộc: “Dân tộc thiểu số

là những dân tộc có số dân ít hơn so với dân tộc đa số trên phạm vi lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam” [36]

Như vậy, học sinh người dân tộc thiểu số các trường tiểu học là những

thiếu niên hoặc thiếu nhi trong độ tuổi 6 - 11 tuổi, được sinh ra và có xuất thân

từ các dân tộc thiểu số đang học tập tại trường tiểu học

1.2.5 Quản lý giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số

Từ những khái niệm quản lý, văn hóa ứng xử, giáo dục văn hóa ứng xử

tác giả quan niệm: Quản lý hoạt động giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh

tiểu học người dân tộc thiểu số là quá trình người quản lý xây dựng kế hoạch,

tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra hoạt động nhằm trang bị cho học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số những tri thức, hiểu biết về khuôn mẫu ứng xử, những chuẩn mực hành vi đạo đức, phát triển khả năng giao tiếp, giúp các em có thái độ, ý

thức, hành động và kỹ năng lựa chọn, ứng xử linh hoạt phù hợp với mọi hoàn cảnh của cuộc sống

Công tác quản lý hoạt động giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân

tộc thiểu số các trường tiểu học phải tuân thủ và thực hiện đúng nội quy, quy

định của nhà trường và của các ban ngành; Đồng thời, người QL cần vận dụng hiệu quả và phù hợp các chức năng quản lý (Kế hoạch, Tổ chức, Chỉ đạo, Kiểm tra) sao cho phù hợp với cơ sở giáo dục của mình để hoạt động giáo dục văn

hóa ứng xử được diễn ra hiệu quả:

1.3 Một số vấn đề về giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh người dân tộc thiểu số các trường tiểu học

1.3.1 Đặc điểm của học sinh người dân tộc thiểu số trường tiểu học

Lứa tuổi học sinh tiểu học gồm các em học sinh đang theo học từ lớp 1 đến lớp 5, tức là từ 6 tuổi đến 11 tuổi Ở độ tuổi này hoạt động học tập rất quan trọng và có ý nghĩa to lớn đối với các em Đây là sự biến đổi lớn trong đời sống

đó là lần đầu tiên được cắp sách đến trường, được tiếp xúc với nhiều thầy cô và bạn bè mới Học sinh tiểu học rất hồn nhiên, ngây thơ và trong sáng Trẻ em ở lứa tuổi tiểu học đang hình thành và phát triển cả về mặt sinh lý, tâm lý, xã hội các em đang từng bước gia nhập vào xã hội thế giới của mọi mối quan hệ Do

đó, học sinh tiểu học chưa đủ ý thức, chưa đủ phẩm chất và năng lực như một công dân trong xã hội, mà các em luôn cần sự bảo trợ, giúp đỡ của người lớn, của gia đình, nhà trường và xã hội Học sinh tiểu học dễ thích nghi và tiếp nhận cái mới và luôn hướng tới tương lai Nhưng cũng thiếu sự tập trung cao độ, khả năng ghi nhớ và chú ý có chủ định chưa được phát triển mạnh, tính hiếu động,

dễ xúc động còn bộc lộ rõ nét Trẻ nhớ rất nhanh và quên cũng nhanh

Học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số, chủ yếu sinh sống miền núi, vùng sâu, vùng xa, điều kiện kinh tế còn gặp nhiều khó khăn, bên cạnh những đặc điểm của học sinh tiểu học nói chung, do đặc điểm tâm lý dân tộc, đặc điểm vùng miền và điều kiện kinh tế, xã hội nên các em có những đặc điểm khác so với học sinh tiểu học người Kinh, sống ở vùng đồng bằng, thành phố

Đa số học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số miền núi thường có tính thẳng thắn, thật thà nhưng rụt rè, nhút nhát, các em ngại giao tiếp Khi có điều gì không vừa ý thường tỏ thái độ ngay Ngôn ngữ là công cụ giao tiếp quan trọng,

có ảnh hưởng sâu sắc đến quá trình học tập của HS Trước khi đến học tại các trường, các em thường giao tiếp bằng tiếng của dân tộc mình Chính vì vậy, nhiều em còn nói chưa sõi tiếng phổ thông, nhiều em còn nói sai ngữ pháp, sai dấu… Trong quá trình giao tiếp với thầy cô, bạn bè nhiều em còn nói trống không, không biết thưa gửi hoặc không thể diễn đạt được một câu cho hoàn chỉnh Đặc điểm thẳng thắn và thật thà cộng với khả năng diễn đạt bằng tiếng phổ thông còn hạn chế, có những lúc làm cho GV khó xử; nếu như GV thiếu

am hiểu tường tận và thông cảm sâu sắc thì dễ kết luận đó là những hành vi

“thiếu lễ độ” Đặc biệt các em có tính tự trọng cao, nếu các em gặp phải những lời phê bình nặng nề, gay gắt hoặc khi kết quả học tập kém, quá thua kém bạn

bè một vấn đề nào đó trong sinh hoạt, bị dư luận bạn bè chê cười, các em dễ

xa lánh thầy cô giáo và bạn bè, thậm chí bỏ học Tình cảm của các em rất sâu sắc, khi đã tin tưởng ai đó thì các em tuyệt đối nghe và làm theo người mình đã tin cậy, đặc biệt là GV Tiếp xúc hàng ngày với thiên nhiên nên các em sống rất thực tế, những điển hình gần gũi đều có tác dụng thuyết phục rất lớn

Học sinh con em đồng bào các dân tộc miền núi đến trường với lòng ham học hỏi, niềm tin sâu sắc về tương lai phía trước Đa số các em đều là con em các gia đình có hoàn cảnh khó khăn, điều kiện kinh tế thiếu thốn Ngoài việc học, các

em còn phải đi rừng, đi rẫy để phụ giúp việc với gia đình Điều này đã ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng giáo dục và việc duy trì số lượng học sinh trên lớp

Các nét tâm lý như: ý chí rèn luyện, óc quan sát, trí nhớ, tính kỉ luật… chưa được trang bị tốt Nhưng bù lại, các nhận thức cảm tính lại phát triển khá tốt, nhưng vẫn còn mơ hồ Khả năng phân tích, tổng hợp, khái quát phát triển chậm, khả năng tư duy và thực hiện các thao tác trí óc còn khó khăn Học sinh dân tộc thiểu số có sức khỏe, thể chất, yêu lao động, quý thầy cô, bạn bè, trung thực, dũng cảm Ý chí phấn đấu cao Một số thói quen: tác phong chậm chạp, thiếu ngăn nắp, thiếu vệ sinh… ảnh hưởng nhiều tới hoạt động ở trường

1.3.2 Mục đích, ý nghĩa của giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học

Giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học nhằm trang bị cho học sinh những kiến thức, hiểu biết về các hành vi đạo đức, giao tiếp theo các chuẩn mực xã hội; đồng thời giúp các em tự tin, hoàn thiện bản thân để thích nghi với sự thay đổi của cuộc sống

Quá trình giáo dục văn hóa ứng xử là nhằm trang bị cho học sinh những

kỹ năng cơ bản, cần thiết nhất để các em có thể thích ứng với cuộc sống của xã hội thời hiện đại, luôn có những thay đổi trong điều kiện của một xã hội đang trên đà phát triển và hội nhập Đặc biệt giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh được xác định là một trong những nội dung cơ bản của Phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong các trường phổ thông, giai đoạn 2008 - 2013 do Bộ GD và ĐT chỉ đạo

Để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và nhu cầu phát triển của người học, giáo dục phổ thông nói chung và giáo dục tiểu học nói riêng đã và đang được đổi mới mạnh

mẽ theo bốn trụ cột của giáo dục thế kỉ XXI, mà thực chất đó là cách tiếp cận kĩ

năng sống, đó là: Học để biết, Học để làm, Học để tự khẳng định mình và Học

để cùng chung sống

Giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh là việc rất quan trọng, ảnh hưởng tới quá trình hình thành nhân cách của học sinh cho đến tuổi trưởng thành Giáo dục văn hóa ứng xử phải được bắt đầu từ khi trẻ còn rất nhỏ, đặc biệt ở lứa tuổi Tiểu học Bởi vì lửa tuổi này đã hình thành những hành vi cá nhân, tính cách và nhân cách Việc giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh sẽ hình thành và tập dượt cho các em những hành vi, thói quen, kĩ năng xử lý các tình huống diễn ra trong cuộc sống

Chính vì thế mà công tác giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh nói chung và học sinh người dân tộc thiểu số ở các trường tiểu học nói riêng hết sức quan trọng

- Ảnh hưởng đến thói quen của học sinh

Văn hóa ứng xử giúp học sinh có những thói quen tích cực, có thể kiểm soát cảm xúc, suy nghĩ và hành vi Giúp học sinh có những hành động chuẩn xác xuất phát từ những tư duy và thói quen lành mạnh Và những học sinh được trang bị những kiến thức về văn hóa ứng xử sẽ sống luôn tự tin, lạc quan, năng động bản lĩnh và thành công hơn trong giao tiếp và cuộc sống

- Hình thành các giá trị sống

Giá trị sống của một cá nhân được hình thành qua văn hóa ứng xử của chính bản thân họ Giá trị sống giúp chúng ta biết được những quy tắc chuẩn mực trong mối quan hệ xã hội, các mối quan hệ giữa con người với con người Ngoài ra nó định hướng cho mỗi cá nhân điều chỉnh hành vi cho phù hợp với những chuẩn mực của xã hội Bên cạnh việc học cách để làm, văn hóa ứng xử giúp con người biết nên sống ra sao, biết ứng phó trước tình huống, kiềm chế, quản lý cảm xúc, học cách giao tiếp, ứng xử với các mối quan hệ xung quanh

và làm thế nào để giải quyết mâu thuẫn trong các mối quan hệ, làm thế nào để thể hiện bản thân một cách tích cực, lành mạnh

- Giúp việc sử dụng nguồn tri thức một cách hợp lý

Việc trang bị nền tảng văn hóa ứng xử vững chắc giúp chúng ta biết cách

sử dụng nguồn tri thức sao cho hợp lý mang lại lợi ích cho bản thân và người khác Văn hóa ứng xử giúp chúng ta biết cách tôn trọng bản thân và người khác, biết cách hợp tác, xây dựng và duy trì tình đoàn kết trong mối quan hệ và biết cách thích ứng trước những đổi thay hay từ bỏ sự tham lam, cao ngạo về

kỹ năng, khả năng vốn có của mình…

1.3.3 Nội dung giáo dục văn hoá ửng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học

Quy tắc ứng xử trong trường học có vai trò điều chỉnh cách thức ứng xử của các thành viên trong nhà trường theo văn hóa, thuần phong mỹ tục Việt Nam, tạo môi trường làm việc, học tập thân thiện, hợp tác, trách nhiệm, cởi mở, trung thực, văn minh trong nhà trường

Quy tắc ứng xử được xây dựng dựa trên nguyên tắc đảm bảo định hướng giáo dục đạo đức, lối sống và hoàn thiện nhân cách học sinh, sinh viên; phù hợp với chuẩn mực đạo đức đã được xã hội thừa nhận, phù hợp với quy định của pháp luật và với mục tiêu, đặc điểm của nhà trường và ngành giáo dục

Việc xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh luôn được các nhà giáo dục quan tâm, thực hiện Đó là một trong những điều kiện tiên quyết để đào tạo thế hệ trẻ trở thành những công dân tốt có đức độ, tài năng nhằm phục vụ đất nước trong tương lai Nó không chỉ tạo dựng mối quan hệ với người xung quanh mà còn thể hiện tư cách, phẩm chất của cá nhân Đối với lứa tuổi học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số, cần giáo dục cho các em biết các em phải làm gì khi giao tiếp với người xung quanh để xứng đáng là con ngoan, trò giỏi Giáo dục cho các em có lối sống văn hóa, đời sống tinh thần lành mạnh và biết phê phán những biểu hiện tiêu cực, tệ nạn xã hội và các hành vi thiếu văn hóa, trái thuần phong mỹ tục, có tinh thần yêu nước, biết trân trọng các giá trị truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc mình và trở thành một công dân văn minh, lịch sự, có văn hóa sau này

Trong phạm vi đề tài này chúng tôi xác định nội dung giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số bao gồm:

- Ứng xử với thầy cô và cán bộ nhân viên trong nhà trường

+ Luôn có thái độ kính trọng, lịch sự, lễ phép với thầy, cô giáo, nhân viên nhà trường

+ Không được có những hành vi xúc phạm nhân phẩm, danh dự của thầy,

cô giáo, nhân viên nhà trường

+ Khi giao tiếp luôn giữ lễ, không vì quá gần gũi mà có những cử chỉ, lời nói vượt quá mối quan hệ thầy trò

+ Luôn vâng lời dạy bảo, tuân theo sự hướng dẫn của thầy cô và nhân viên + Khi lầm lỗi, được thầy cô chỉ bảo, hãy thành khẩn nhận lỗi và sửa chữa, điều chỉnh hành vi của mình, không vì thế mà đặt điều nói xấu sau lưng thầy cô

- Ứng xử với bản thân học sinh

+ Có lối sống lành mạnh, giản dị, trung thực và khiêm tốn

+ Luôn có ý thức phấn đấu vươn lên trong học tập, chăm học, biết tự học,

+ Luôn ôn hoà, nhã nhặn, đoàn kết tương thân tương trợ khi có bất hoà hãy dùng lời nói để giải quyết, không dùng hành vi bạo lực khiến sự việc càng thêm mâu thuẫn

+ Cùng nhau chia sẻ, giải quyết những trở ngại trong cuộc sống, trong học tập + Thật thà, trung thực khi đối xử với bạn

- Ứng xử với những người thân trong gia đình

+ Hiếu thảo, kính trọng, lễ phép, vâng lời ông bà, cha mẹ

+ Biết kính trên nhường dưới, thương yêu, quan tâm đến mọi người trong gia đình

+ Biết giữ gìn truyền thống của gia đình

- Ứng xử giữa học sinh và những người xung quanh

+ Biết bảo vệ lẽ phải, phản đối những hành vi sai trái

+ Cử chỉ, hành động lịch thiệp; biết nói xin lỗi khi làm phiền và cảm ơn khi được giúp đỡ Không làm ồn ào, ngó nghiêng, chỉ trỏ, bình phẩm xấu người khác, không cãi cọ, xích mích

Ứng xử với môi trường

+ Biết giữ gìn và phát huy truyền thống văn hóa dân tộc địa phương, truyền thống nhà trường Có ý thức bảo vệ các công trình văn hóa, các di tích lịch sử ở địa phương

+ Biết quan tâm đến môi trường xung quanh Có ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường, bảo vệ cơ sở vật chất, xây dựng và giữ gìn trường, lớp học xanh, sạch đẹp

+ Sử dụng an toàn và tiết kiệm điện, nước, trang thiết bị

+ Thực hiện nếp sống văn hoá nơi công cộng Giúp đỡ người gặp khó khăn, hoạn nạn

1.3.4 Các con đường giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học

Các con đường giáo dục là những loại hình hoạt động cơ bản được tổ chức với sự tham gia tích cực, tự giác của người học theo định hướng giáo dục

- Mỗi con đường giáo dục đều thể hiện sự thống nhất giữa các mục đích, nội dung, phương pháp và phương tiện giáo dục nhất định

- Người được giáo dục tham gia một cách tích cực, tự giác, độc lập với tư cách là chủ thể của hoạt động dưới sự định hướng, quản lý của nhà giáo dục

- Các con đường giáo dục cần thực hiện một cách phối hợp, vì không có cái nào là vạn năng

- Các con đường giáo dục phải thực hiện một cách sáng tạo, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh

- Các con đường giáo dục luôn vận động và phát triển theo xu thế phát triển của kinh tế - xã hội Vì thế mà thường xuyên đổi mới nội dung, hình thức

và phương pháp tổ chức cho phù hợp

Các con đường giáo dục văn hóa ững xử cho học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số bao gồm:

* Tự giáo dục của bản thân học sinh

Trong giáo dục nói chung và văn hóa ứng xử nói riêng thì tự học tập, tự giáo dục, rèn luyện tu dưỡng của học sinh có một vai trò hết sức quan trọng

Học sinh tiểu học các em đang ở độ tuổi nhỏ, nhận thức còn hạn chế, hành vi của các em nhiều khi mang màu sắc cản tính vì thế các em rất hay bắt chước những hành động của người khác Tuy nhiên các em luôn có hứng thú với những cái mới lạ, và luôn biết vâng lời thầy cô Nếu các em thấy được ý nghĩa, tác dụng của một hoạt động, một việc làm đúng thì các sẽ tin và tự giác làm theo Vì vậy trong giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh cần phát huy tinh thần của học sinh trong tự học tập, tự tu dưỡng đạo đức lối sống, đây là biện pháp quan trọng giúp các em nhanh chóng tiến bộ, trưởng thành Đó còn là điều kiện quyết định kết quả rèn luyện của mỗi cá nhân Trước hết phải hình thành cho học sinh nhu cầu, động cơ phấn đấu, rèn luyện đúng đắn, làm cho mỗi người có ý thức làm chủ, ham học hỏi, cầu tiến bộ, vươn lên tự khẳng định mình Cần tạo mọi điều kiện thuận lợi để học sinh phấn đấu, rèn luyện; đồng thời phải thường xuyên theo dõi, kiểm tra, đánh giá kết quả, định hướng phấn đấu cho học sinh Quan tâm đáp ứng những nhu cầu chính đáng của học sinh về vật chất, tinh thần; giao nhiệm vụ phù hợp với sở trường, năng khiếu đặc điểm tâm, sinh lý của họ sẽ tạo điều kiện tốt để thanh niên rèn luyện đạo đức, lối sống và văn hóa ứng xử Mỗi học sinh phải rõ trách nhiệm của bàn thân, sống

có lý tưởng, có hoài bão, khát khao vươn tới cái mới, cái tiến bộ Để từ đó tự giác rèn luyện theo 5 điều Bác Hồ dạy, biết tự kiềm chế, biết vượt qua những cám dỗ để rèn luyện thành con ngon trò giỏi

* Giáo dục thông qua các hoạt động dạy học

Mỗi môn học đều có vị trí, vai trò riêng trong quá trình dạy học và đều góp phần quan trọng cung cấp kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành thái độ cho học sinh Việc giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh người dân tộc thiểu

số các trường tiểu học không chỉ đơn thuần dừng lại ở môn học riêng biệt nào

mà là sự cộng hưởng của tất cả các môn học Mỗi môn học sẽ giúp học sinh có cách nhìn nhận, đánh giá và các kiến thức cơ bản để ứng xử trong cuộc sống

Giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh phải được nhận thức toàn diện thông qua thái độ học tập, hành vi ứng xử, tinh thần, thái độ trong công việc, trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ với vai trò là người học Do đó, trong từng môn học, người giáo viên phải có trách nhiệm trong việc hướng cho học sinh nhận thức đúng đắn và có những hành vi ứng xử phù hợp từng hoàn cảnh cụ thể

Giáo dục VHƯX cho HS thông qua hoạt động dạy học là lồng ghép, tích hợp nội dung giáo dục VHƯX vào một số môn học có ưu thế như Tiếng việt;

Tự nhiên - xã hội; Đạo đức; Mỹ thuật để giảng giải cho các em hiểu và nắm bắt những giá trị đạo đức, cách sống và lối sống lành mạnh, biết kính trên nhường dưới giúp HS biết tự giác điều chỉnh hành vi, biến kiến thức đã trang bị thành hành vi cụ thể, để thể hiện với mọi người xung quanh, cái tốt thì học, cái xấu phải biết tránh xa Dạy cho các em cách giao tiếp có văn hoá, cách cư xử với mọi người trong cuộc sống hàng ngày, ý thức chấp hành nội quy, quy chế, chấp hành pháp luật

*Giáo dục thông qua các hoạt động trải nghiệm

Hoạt động trải nghiệm (hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp trước đây)

có ý nghĩa quan trọng đối với giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh, bởi vì mục đích của hoạt động giáo dục trải nghiệm là giúp học sinh tham gia vào thực tiễn cuộc sống gia đình, nhà trường, xã hội dưới sự hướng dẫn của nhà giáo dục qua

đó hình thành những phẩm chất cơ bản và các kỹ năng Hoạt động trải nghiệm chủ yếu thực hiện nhiệm vụ giáo dục giá trị, chuẩn mực, cách thức ứng xử, hình thành lối sống, nhân cách

Mặt khác các hoạt động trải nghiệm là những hoạt động gần gũi, phù hợp tâm sinh lý lứa tuổi, lôi cuốn được sự tham gia của học sinh tiểu học, vì vậy đây là con đường mang lại hiệu quả

Để giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số thông qua các hoạt động trải nghiệm đạt hiệu quả, Hiệu trưởng các trường tiểu học cần chú ý:

- Xây dựng kế hoạch giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm, và hoạt động của Đội Thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh

- Thường xuyên tổ chức bồi dưỡng phương pháp, hình thức giáo dục văn hóa ứng xử cho giáo viên chủ nhiệm, Tổng phụ trách và cán bộ Đội thiếu niên Tiền phong

- Chỉ đạo đổi mới đa dạng hóa các hoạt động của Đội trong giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh ở các trường tiểu học

- Phát huy vai trò tự giáo dục đạo đức của học sinh thông qua các hoạt động Đội

Khi tiến hành hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp để giáo dục văn hóa ứng

xử cho học sinh, hiệu trường cần tổ chức thực hiện tốt các bước cơ bản sau:

Bước 1: Đặt tên chủ đề, hoạt động và xác định yêu cầu cần đạt

Bước 2: Xác định công việc cần làm và thời gian thực hiện Chuẩn bị nội dung, hình thức, phương tiện Phân công công việc, kiểm tra đánh giá thường xuyên

Bước 3: Tiến hành hoạt động

Bước 4: Kiểm tra, đánh giá hoạt động

* Giáo dục thông qua phối hợp với gia đình học sinh và xã hội

Để giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học hiệu quả thì không chỉ có nhà trường mới có trách nhiệm mà phải có sự tham gia của các lực lượng khác (gia đình, xã hội) cùng chung tay góp phần xây dựng một khối thống nhất Nhưng trong đó nhà trường đóng vai trò chủ đạo, gia đình và xã hội có vai trò hỗ trợ với nhà trường để thực hiện các biện pháp nhằm giúp công tác giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu

số các trường tiểu học đạt kết quả cao

Sơ đồ 1.2 Mối liên kết giữa nhà trường - gia đình - xã hội trong công tác giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học

Xã hội Nhà trường

Gia đình

Để giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học đạt hiệu quả cao thì nhà trường phải là lực lượng xây dựng kế hoạch, thiết

kế nội dung giáo dục văn hoá ứng xử cho phù hợp để thực hiện và có trách nhiệm vận động, lôi cuốn các lực lượng khác (gia đình, xã hội) cùng tham gia

hỗ trợ cho công tác của mình Nhà trường cần liên hệ với gia đình HS thường xuyên thông qua nhiều hình thức khác nhau, từ đó thống nhất về phương pháp

và hình thức Ngoài ra, nhà trường cần hợp tác, tạo ảnh hưởng và xây dựng một khối thống nhất với xã hội để đảm bảo an ninh trật tự, bài trừ tệ nạn… tạo nên môi trường giáo dục nhà trường và ngoài nhà trường thật sự trong sạch

Mặt khác, gia đình và xã hội cần phải có sự hợp tác tích cực, chủ động với nhau để quản lý HS trong thời gian học sinh ở ngoài nhà trường; có sự hợp tác với nhà trường để đảm bảo giáo dục, quản lý HS toàn diện, ở mọi phương diện, mọi lúc, mọi nơi

Cần thường xuyên liên lạc và thông báo tình hình học tập, rèn luyện của

HS cho phụ huynh thông qua nhiều hình thức khác nhau: họp phụ huynh, sổ liên lạc, thư điện tử, điện thoại… để phụ huynh học sinh nắm bắt và kịp thời có biện pháp giáo dục Tổ chức thăm hỏi gia đình HS nhằm tạo thiện cảm tốt đối với HS và gia đình Kết hợp với địa phương, khu dân cư để theo dõi giáo dục, ngăn chặn kịp thời những HS vi phạm, tạo mối quan hệ chặt chẽ giữa nhà trường - gia đình - xã hội

1.4 Một số vấn đề lý luận lý luận về quản lý hoạt động giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học

1.4.1 Lập kế hoạch quản lý hoạt động giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học

Kế hoạch là công cụ quan trọng của người quản lý, của người hiệu trưởng Nó thể hiện hoạt động có trình độ tổ chức cao, thay thế hoạt động manh mún, thiếu phối hợp, thất thường bằng hoạt động theo các quyết định đã được cân nhắc; thay thế quản lý ứng phó bằng quản lý theo mục tiêu

Nhiều nhà nghiên cứu đã cho rằng, lập kế hoạch là khởi đầu của mọi hoạt động, mọi chức năng quản lý khác Họ ví von lập kế hoạch bắt từ rễ cái

của một cây sồi đồ sộ, rồi từ đó mộc lên các “nhánh” tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra Nếu không có các kế hoạch, nhà quản lý có thể không biết tổ chức và khai thác nhân lực và các nguồn lực khác một cách có hiệu quả, thậm chí còn không biết rõ phải tổ chức và khai thác cái gì nữa Không có kế hoạch nhà quản lý và nhân viên của họ có rất ít cơ hội để đạt được mục tiêu của mình cũng như không biết khi nào đạt được mục tiêu

Xây dựng kế hoạch gắn liền với việc lựa chọn mục tiêu và chương trình hành động nhằm đảm bảo đạt được các mục tiêu đề ra

Xây dựng kế hoạch giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh là sự xác định một cách có căn cứ khoa học những mục tiêu, chỉ tiêu, nhiệm vụ (thời hạn, tốc

độ, tỉ lệ cân đối) của hoạt động và định ra những phương tiện cơ bản để thực hiện có hiệu quả những mục tiêu, chỉ tiêu, nhiệm vụ đó

Để xây dựng được một kế hoạch giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh tốt, người CBQL cần phải trả lời được 4 câu hỏi:

- Chúng ta đang ở đâu? (hoạt động giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số trong nhà trường đã thực hiện và kết quả đạt được như thế nào? )

- Chúng ta muốn đến đâu? (kết quả đạt được của hoạt động giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh người dân tộc thiểu số trong thời gian tới sẽ như thế nào? )

- Chúng ta đến đó bằng cách nào? (cách thức, con đường để thực hiện đạt tới kết quả đó…)

- Làm thế nào ta biết ta đã tới nơi? (công cụ đánh giá như thế nào…) Lập kế hoạch là một hoạt động nối liền quá khứ - hiện tại - tương lai Việc xây dựng kế hoạch giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh bao gồm các bước cơ bản sau:

Bước 1: Phân tích thực trạng của nhà trường: Trong bước này cần thu

thập các thông tin nội bộ (Chẳng hạn: cơ sở vật chất, trang thiết bị để phục vụ hoạt động như thế nào? Hoạt động này đã diễn ra trong nhà trường như thế nào? Kết quả, khó khan và nguyên nhân…) và các thông tin bên ngoài (Chẳng hạn: chủ trương, chính sách, các văn bản, chỉ thị của cấp trên, sự quan tâm, ủng

hộ của địa phương, các ban, ngành đoàn thể, cha mẹ học sinh, điều kiện kinh tế

- huyện hội của đất nước, địa phương…); bổ sung và xử lý các thông tin đó Ngoài ra, cần có những dự đoán thực tế về cơ hội cũng như các yếu tố không chắc chắn và đưa ra phương án đối phó

Bước 2: Xác định các mục tiêu của giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh:

Các mục tiêu đưa ra cần phải xác định rõ thời hạn thực hiện và được lượng hóa đến mức cao nhất (tất nhiên tổ chức thường có cả hai loại mục tiêu định tính và định lượng) Cần xác định cụ thể thứ tự ưu tiên các mục tiêu

Bước 3: Xác định nội dung giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh và các

nhiệm vụ để đạt các mục tiêu đó; các phương án để thực hiện các mục tiêu và nhiệm vụ đề ra Xác định các nguồn lực cần thiết về cơ sở vật chất, kinh phí, nhân lực… Xác định các mốc thời gian bắt đầu và kết thúc (hoàn thành) các công việc, nhiệm vụ cụ thể nhằm đạt mục tiêu chung đề ra

Bước 4: Lập kế hoạch/ chương trình hành động

Bước 5: Điều chỉnh kế hoạch (nếu cần)

Trên cơ sở đó, người Hiệu trưởng cùng các bộ phận giúp việc phải xây dựng các loại kế hoạch sau:

+ Kế hoạch tổng thể về GD VHƯX cho HS

+ Kế hoạch hoạt động theo chủ điểm

+ Kế hoạch GD VHƯX thông qua dạy học các môn học

+ Các kế hoạch hoạt động ngoài giờ lên lớp, hoạt động XH, hoạt động tập thể

+ Xây dựng kế hoạch tài chính, CSVC, phương tiện để phục vụ các công tác

Tổ chức hoạt động giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu

số các trường tiểu học là việc các cá nhân (từ CBQL, GV, HS), các bộ phận tiến hành thực hiện các khâu trong hoạt động đã được lên kế hoạch trước đó để hoàn thành và đảm bảo hoạt động đào tạo trong nhà trường

Trong khâu tổ chức hoạt động giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học cần quy định rõ trách nhiệm của từng giáo viên trong nhà trường đối với hoạt động Và tất cả mọi người phải có trách nhiệm phối hợp với nhau để đảm bảo công tác tổ chức diễn ra hiệu quả

Các công việc cần thực hiện trong công tác tổ chức các hoạt động giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh là:

- Xác định những công việc giáo dục văn hóa ứng xử cần thực hiện để đạt mục tiêu đã đặt ra

- Phân công công việc cụ thể cho từng cá nhân, bộ phận và giao quyền hạn rõ ràng cho họ

- Xác định cơ chế phối hợp giữa mọi người, bộ phận trong quá trình thực hiện nhiệm vụ…

Lộ trình thực hiện các hoạt động giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học cần ghi rõ: thời gian nào, làm gì và dự kiến kết quả sẽ đạt được, chỉ ra nguồn lực, thời gian và kinh phí thực hiện

Xây dựng nội dung, chương trình hoạt động giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học: Để đạt được mục tiêu đề ra thì phải xây dựng chương trình hợp lý, bám sát mục tiêu đặt ra và trên cơ sở các tiêu chí

mà chuẩn đã quy định Nội dung hoạt động được xây dựng phải bám sát mục tiêu đã định, phù hợp với sự hình thành và phát triển nhân cách người học Như vậy quản lý việc xây dựng chương trình hoạt động giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh là rất quan trọng, nó giúp cho nhà quản lý biết được trong quá trình hoạt động sẽ triển khai những nội dung gì, trình tự các hoạt động được sắp xếp thế nào, thời gian diễn ra như thế nào, chương trình đó đã phù hợp chưa, có khả thi

và có giúp đạt mục tiêu không? Có đáp ứng yêu cầu không?

1.4.3 Chỉ đạo triển khai quản lý hoạt động giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học

Chỉ đạo, điều chỉnh nội dung, phương thức thực hiện kế hoạch, giám sát, uốn nắn và động viên kịp thời những người tham gia

Sau khi xây dựng kế hoạch, cơ cấu bộ máy đã được hình thành, nhân sự

đã được sắp xếp, thì phải có người lãnh đạo điều khiển Đó là quá trình tập hợp, liên kết các thành viên trong nhà trường, theo dõi các hoạt động, hướng dẫn chỉ đạo để đạt được hiệu quả cao, khuyến khích GV tích cực học tập nhằm đạt được các mục tiêu đã đề ra

Đây là hoạt động tập hợp, liên kết các thành viên trong tổ chức, theo sát

hoạt động, hướng dẫn và điều chỉnh công việc; đồng thời thường xuyên có sự động viên, khuyến khích và khen thưởng để giúp học hoàn thành tốt công việc

Và để thực hiện tốt công tác chỉ đạo triển khai quản lý hoạt động giáo

dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học, người hiệu trưởng cần chú ý và thực hiện tốt các nội dung:

- Hiểu rõ con người trong tổ chức: mọi người có điểm mạnh, điểm yếu nào, hoàn cảnh, tâm lý và nhu cầu mọi người ra sao…

- Đưa ra các quyết định chỉ đạo về giáo dục văn hóa ứng xử đúng đắn

- Xây dựng các nhóm làm việc và làm việc với các nhóm đó, để biết các nhóm thực hiện như thế nào, có khó khăn vướng mắc gì cần giúp đỡ…

- Dự kiến các tình huống và giải quyết tốt các tình huống phát sinh (các tình huống này đã được xác định qua trong phần lập kế hoạch hoạt động)

- Giao tiếp, đàm phán, động viên, quan tâm

1.4.4 Kiểm tra đánh giá kết quả quản lý hoạt động giáo dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học

Kiểm tra có vai trò trong quá trình QL, là nhu cầu cơ bản để thực hiện các quyết định QL Có thể thấy, vai trò của việc KT, ĐG các hoạt động giáo

dục văn hoá ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học là hết sức quan trọng: