Cách chiếu vật nhân vật trong tác phẩm của Vi Hồng (Luận văn thạc sĩ)

Cách chiếu vật nhân vật trong tác phẩm của Vi HồngCách chiếu vật nhân vật trong tác phẩm của Vi HồngCách chiếu vật nhân vật trong tác phẩm của Vi HồngCách chiếu vật nhân vật trong tác phẩm của Vi HồngCách chiếu vật nhân vật trong tác phẩm của Vi HồngCách chiếu vật nhân vật trong tác phẩm của Vi HồngCách chiếu vật nhân vật trong tác phẩm của Vi HồngCách chiếu vật nhân vật trong tác phẩm của Vi HồngCách chiếu vật nhân vật trong tác phẩm của Vi HồngCách chiếu vật nhân vật trong tác phẩm của Vi HồngCách chiếu vật nhân vật trong tác phẩm của Vi HồngCách chiếu vật nhân vật trong tác phẩm của Vi HồngCách chiếu vật nhân vật trong tác phẩm của Vi HồngCách chiếu vật nhân vật trong tác phẩm của Vi HồngCách chiếu vật nhân vật trong tác phẩm của Vi Hồng

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGÔN NG Ữ, VĂN HÓA VÀ VĂN HỌC VIỆT NAM

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS ĐÀO THỊ VÂN

THÁI NGUYÊN - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu khảo sát, thống kê, nghiên cứu, kết luận trong luận văn là trung thực và chưa từng công bố ở bất kì công trình nào khác

Tác giả

Douvay BOUDDAHAO

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến PGS.TS Đào Thị Vân, người

đã tận tình hướng dẫn, chỉbảo và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu đểtôi có thểhoàn thành luận văn tốt nghiệp này

Luận văn này là kết quả của một quá trình học tập và nghiên cứu Vì vậy, tôi xin chân thành cảm ơn đến những người thầy, người cô đã giảng dạy các chuyên đề cao học cho lớp Ngôn ngữ K24 (2016 - 2018) tại trường Đại học Sư

phạm - Đại học Thái Nguyên

Xin chân thành cảm ơn trường Ban Giám hiệu, các thày cô giáo khoa Tiếng

Việt Trường Ngôn ngữ Đại học Quốc gia Lào

Tôi xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè, người thân đã luôn ủng hộvà

động viên tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn

Thái Nguyên, tháng 8năm 2018

Tác giả

Douvay BOUDDAHAO

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC BẢNG iv

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 5

5 Phương pháp nghiên cứu 6

6 Đóng góp của luận văn 7

7 Bố cục của luận văn 7

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN 8

1.1 Khái quát về chiếu vật 8

1.1.1 Khái niệm chiếu vật và phân loại nghĩa chiếu vật 8

1.1.2 Khái quát về phương thức chiếu vật (cách chiếu vật) 14

1.2 Lí thuyết ba bình diện của ngôn ngữ 21

1.2.1 Bình diện kết học 21

1.2.2 Bình diện nghĩa học 22

1.2.3 Bình diện dụng học 23

1.3 Giao tiếp và các nhân tố tham gia vào hoạt động giao tiếp 24

1.3.1 Khái niệm giao tiếp 24

1.3.2 Các nhân tố giao tiếp 25

1.4 Lí thuyết về lịch sự 29

1.4.1 Định nghĩa lịch sự 29

1.4.2 Các lí thuyết về phép lịch sự 30

VẬT TRONG MỘT SỐ TÁC PHẨM VĂN XUÔI CỦA VI HỒNG 34

2.1 Chiếu vật nhân vật bằng cách dùng các biểu thức tên riêng (gọi tắt là phương thức dùng tên riêng) 34

2.1.1 Nhận xét chung 34

2.1.2 Kết quả khảo sát 36

2.1.3 Đặc điểm của các biểu thức ngôn ngữ là tên riêng dùng để chiếu Vật trong tác phẩm của Vi Hồng 44

2.1.4 Các cách dùng biểu thức tên riêng để chiếu vật nhân vật trong tác phẩm của Vi Hồng 50

2.2 Chiếu vật nhân vật bằng cách dùng biểu thức miêu tả 52

2.2.1 Kết quả thống kê 52

2.2.2.Đặc điểm của các biểu thức miêu tả chiếu vật trong văn xuôi Vi Hồng 55

2.2.3 Một số cách xây dựng biểu thức miêu tả chiếu vật trong tác phẩm của Vi Hồng 59

2.3 Chiếu vật nhân vật bằng cách chỉ xuất trong văn Vi Hồng 63

2.3.1 Kết quả khảo sát 63

2.3.2 Đặc điểm của các biểu thức ngôn ngữ chỉ xuất dùng để chiếu Vật nhân vật trong tác phẩm của Vi Hồng 64

2.3.3 Một số cách chiếu vật bằng chỉ xuất trong tác phẩm của Vi Hồng 69

Chương 3 VAI TRÒ CỦA CÁC CÁCH CHIẾU VẬT NHÂN VẬT TRONG TÁC PHẨM CỦA VI HỒNG 74

3.1 Vai trò của chiếu vật nhân vật bằng cách dùng tên riêng trong tác phẩm của Vi Hồng 74

3.1.1 Dùng tên riêng để chiếu vật giúp người đọc xác định được chính xác nhân vật trong tác phẩm mà nhà văn định nói đến 74

3.1.2 Tên riêng thể hiện giới tính của nhân vật 75

3.1.3 Tên riêng thể hiện nguồn gốc dân tộc của nhân vật và tính dân tộc cho tác phẩm 77

3.1.4 Tên riêng thể hiện thái độ của tác giả đối với nhân vật 78

3.2 Vai trò của chiếu vật nhân vật bằng cách dùng biểu thức miêu tả trong

tác phẩm của Vi Hồng 81

3.2.1 Biểu thức miêu tả thể hiện được đặc điểm ngoại hình của nhân vật 81

3.2.2 Chiếu vật bằng biểu thức miêu tả thể hiện được đặc điểm tính cách của nhân vật 85

3.2.3 Chiếu vật bằng biểu thức miêu tả thể hiện được vị thế, nghề nghiệp, chức vụ, học hàm học vị của nhân vật được qui chiếu 88

3.2.4 Chiếu vật bằng biểu thức miêu tả thể hiện được thân phận của nhân vật 94

3.3 Vai trò của chiếu vật nhân vật bằng cách chỉ xuất trong tác phẩm của Vi Hồng 94

3.3.1 Thể hiện được vai giao tiếp và vị thế của nhân vật trong tác phẩm 94

3.3.2 Thể hiện được nghề nghiệp, chức vụ, giới tính của nhân vật 95

3.3.3 Thể hiện được thái độ của tác giả hay của nhân vật đối với nhân vật 96

3.3.4 Góp phần đa dạng cách diễn đạt cho tác phẩm 97

3.3.5 Thể hiện giới tính của nhân vật 97

KẾT LUẬN 99

TÀI LIỆU THAM KHẢO 101

chiếu nhân vật trong 4 tác phẩm của Vi Hồng (gồm tên và tổ hợp từ biểu thị tên riêng) 41Bảng 2.5: Bảng tổng kết số lượt dùng của các biểu thức tên riêng trong

tác phẩm Vào hang 41

Bảng 2.6: Bảng tổng kết số lượt dùng của các biểu thức tên riêng trong

tác phẩm Người trong ống 42Bảng 2.7: Bảng tổng kết số lượt dùng của các biểu thức tên riêng trong

tác phẩm Tháng năm biết nói 43Bảng 2.8: Bảng tổng kết số lượt dùng của các biểu thức tên riêng trong

tác phẩm Chồng thật vợ giả 44Bảng 2.8: Bảng tổng kết các biểu thức tên riêng cấu tạo đơn âm hoặc đa

âm 45Bảng 2.9: Bảng tổng kết biểu thức tên riêng có cấu tạo là một tổ hợp từ 46Bảng 2.10: Bảng thống kê các biểu thức miêu tả chiếu vật trong 4 tác

phẩm văn xuôi của Vi Hồng 53Bảng 2.11: Bảng tổng kết số lượt sử dụng biểu thức chiếu vật nhân vật

theo phương thức chỉ xuất trong văn xuôi Vi Hồng 64Bảng 2.12: Bảng tổng kết các biểu thức chiếu vật nhân vật theo phương

thức chỉ xuất có cấu tạo là từ trong 4 tác phẩm của Vi Hồng 65

Bảng 2.13: Bảng tổng kết các biểu thức chiếu vật nhân vật theo phương

thức chỉ xuất có cấu tạo là cụm từ trong 4 tác phẩm của Vi Hồng 66Bảng 2.14: Bảng tổng kết các biểu thức chỉ xuất nhân vật trong văn Vi

Hồng được phân loại theo ngôi 67Bảng 2.15: Bảng tổng kết các biểu thức chiếu vật nhân vật mang ý nghĩa

định vị vai giao tiếp số ít hay số nhiều 68Bảng 2.16: Bảng tổng kết các cách chiếu vật theo phương thức chỉ xuất

trong tác phẩm của Vi Hồng 71

đó Nghĩa chiếu vật của các biểu thức chiếu vật trong phát ngôn, diễn ngôn có

thể là sự vật (hiểu theo nghĩa rộng, trong đó bao gồm cả người), hành động hay tính chất Nói một cách khác, giá trị đúng, sai của một câu tùy thuộc vào sựchiếu

vật của các từ tạo nên câu và sự chiếu vật của cả câu Bởi vậy, chiếu vật là vấn

đềdụng học đầu tiên mà các nhà ngữdụng học quan tâm

1.2 Vi Hồng là một nhà văn dân tộc được mệnh danh là “kiện tướng” của văn học thiểu số Ông đã nhận được nhiều giải thưởng văn học do nhà nước trao

tặng Với sức sáng tạo của khối óc, sựchân thực của cảm xúc và bầu nhiệt huyết

của con tim, Vi Hồng đã góp một tiếng nói chân thành, sâu sắc vào bản đàn văn

học viết vềmiền núi Các tác phẩm của ông được lấy từchất liệu cuộc sống, thiên nhiên và con người núi rừng Việt Bắc, nơi mà nhà văn sinh ra, yêu mến và vô cùng am hiểu

1.3 Nhân vật trong mỗi tác phẩm văn học chính là linh hồn, là tư tưởng,

là tình cảm mà người nghệ sĩ gửi gắm, kí thác Trong tác phẩm của Vi Hồng, thế

giới nhân vật hiện lên sinh động, phong phú Mỗi cái tên đều chứa đựng một ý nghĩa Phân tích, tìm hiểu tác phẩm văn chương nói chung, văn Vi Hồng nói riêng, ngoài việc quan tâm đến ngôn ngữ, thi pháp, kết cấu, giọng điệu, phong cách không thể không chú ý đến cách gọi tên nhân vật, miêu tả nhân vật bằng các phương tiện ngôn ngữ mà các nhà văn sửdụng

1.4 Đã có nhiều công trình nghiên cứu về chiếu vật và phương thức chiếu vật nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu về cách chiếu vật (phương

thức chiếu vật) nhân vật trong tác phẩm của Vi Hồng một cách công phu và bài bản

Phương thức chiếu vật nhân vật là một lĩnh vực nghiên cứu rất thú vị, mở

ra nhiều bất ngờ, mới mẻ khi đi tìm hiểu ngôn ngữ Vi Hồng, vì chiếu vật được

Vi Hồng sử dụng rất linh hoạt và tài tình trong tác phẩm của mình Hiện tượng này đã đem lại hiệu quảtu từrõ rệt Chọn đề tài “Cách chiếu vật nhân vật trong tác phẩm của Vi Hồng” đểnghiên cứu, chúng tôi hi vọng sẽ góp phần vào việc phân tích nhân vật trong tác phẩm văn chương nói chung, trong văn Vi Hồng nói riêng, từ đó hiểu sâu sắc tác phẩm cũng như phong cách nghệ thuật, tư tưởng, tình cảm của nhà văn

2 Lịch sửvấn đề

2.1 Về tình hình nghiên cứu chiếu vật và phương thức chiếu vật

Chiếu vật và phương thức chiếu vật được nghiên cứu từlâu, song phải đến

những năm 1970 trởlại đây, vấn đềnày mới thực sự được các nhà ngữdụng học quan tâm đặc biệt

Nói đến tình hình nghiên cứu về chiếu vật và phương thức chiếu vật của các nhà ngôn ngữ học trong nước và ngoài nước, trước hết phải nói rằng rất ít công trình nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề này Chỉ một số công trình khi nghiên cứu về ngữ dụng học nói có sơ qua về hiện tượng ngữ dụng đang bàn Nói về chiếu vật và phương thức chiếu vật, không thể không kể đến ba tác giả

với các công trình tiêu biểu sau đây:

(1) G Green (1989), Pragmatics and Natural language Understanding,

LEA London

Trong công trình nghiên cứu này, tác giả đã bàn vềkhái niệm chiếu vật và vai trò của chiếu vật trong việc hiểu nghĩa của một phát ngôn

Trước hết, tác giả đã nêu quan niệm về thuật ngữ chiếu vật Theo tác giả,

“Thuật ngữchiếu vật (reference) được dùng đểchỉ phương tiện nhờ đó người nói phát ra một biểu thức ngôn ngữ, với biểu thức này người nói nghĩ rằng nó sẽgiúp cho người nghe suy ra được một cách đúng đắn thực thể nào, đặc tính nào, quan

hệ nào, sự kiện nào anh ta định nói đến” [43, tr 37]

G Green cũng chỉrõ vai trò của chiếu vật đối với việc hiểu nghĩa của một phát ngôn Tác giả đã chỉrõ, các nhà logic học chú ý đến việc xác định tính đúng

- sai của các mệnh đề logic được diễn đạt bằng ngôn ngữ Nhưng trong ngôn ngữ

tự nhiên, có rất nhiều câu cụ thể mà các nhà logic không thể kết luận được nội dung của chúng đúng hay sai nếu không xác định được chúng qui chiếu với sự

vật nào đang được nói tới trong hiện thực

(2) Diệp Quang Ban (1998), Văn bản và liên kết trong tiếng Việt, Nxb GD,

HN.

Tác giả không dùng khái niệm chiếu vật mà dùng thuật ngữ “qui chiếu”

đểchỉkhái niệm này Theo tác giả, có hai loại qui chiếu là qui chiếu hướng ngoại

và qui chiếu hướng nội Qui chiếu hướng ngoại là qui chiếu dựa vào tình huống, còn qui chiếu nội hướng là qui chiếu vào văn bản

Tác giả cho rằng, qui chiếu ngoại hướng là “sự thiết lập mối quan hệ trực

tiếp giữa tên gọi vật với vật được gọi bằng cái tên đó, cũng tức là đưa tên gọi vật

về với vật được gọi tên ngoài ngôn ngữ” [DQB, tr 175] Qui chiếu nội hướng (hướng nội) là “Sựthiết lập mối quan hệ về mặt nghĩa giữa yếu tố ngôn ngữ này

với yếu tốngôn ngữkia cùng nằm trong một văn bản” Với cách hiểu vềqui chiếu như vậy, tác giả đã phát biểu vềqui chiếu như sau: “Trong văn bản nếu có từngữkhác trong văn bản đó chưa rõ nghĩa thì nó cần phải được làm rõ bằng cách tìm ra

từ ngữ khác trong văn bản đó chỉ rõ cái nghĩa ấy hoặc tìm ra cái việc ngoài văn

bản cho biết nghĩa của từngữ chưa rõ nghĩa đó” [2, tr 182]

(3) ĐỗHữu Châu (2007), Đại cương ngôn ngữhọc, tập 2, Nxb GD, HN.

Từ góc độ nghĩa nghĩa, ngữ dụng, tác giả không dùng tên gọi sở chỉ mà dùng thuật ngữ chiếu vật Tác giả quan niệm: “Thuật ngữ chiếu vật (referent) được dùng đểchỉ phương tiện nhờ đó mà người nói phát ra một biểu thức ngôn

ngữ, với biểu thức này, người nói nghĩ rằng nó sẽ giúp cho người nghe suy ra

một cách đúng đắn thực thể nào, đặc tính nào, quan hệ nào, sự kiện nào anh ta định nói đến” [8, tr 61]

Luận văn đầy đủ ở file: Luận văn Full