Bài thuyết trình tác hại vi sinh vật trên nông sản và cây trồng

Tác hại của vi sinh vật trong bảo quản nôngsản và cây trồng.Sự lây, nhiễm vi sinh vật.Yếu tố ngoại cảnh ảnh hưởng đến sự pháttriển vi sinh vật.Nguyên tắc chung bảo quản và trên cây trồng.Các nhóm vi sinh vật thường gặp.Một trong những nhóm bệnh phổ biến, thưởng xuyên xuất hiện và gây hại cây trồng cho đồng ruộng là nhóm bệnh héo rũ do các tác nhân vi sinh vật gây ra. Bệnh héo rũ cây trồng – nhóm bệnh do...

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

Nội dung trình bày

Tổng quan

 Tác hại của vi sinh vật trong bảo quản nông

sản và cây trồng

 Sự lây, nhiễm vi sinh vật

 Yếu tố ngoại cảnh ảnh hưởng đến sự phát triển

vi sinh vật.

 Nguyên tắc chung bảo quản và trên cây trồng.

 Các nhóm vi sinh vật thường gặp.

Tác hại của vi sinh vật trong bảo quản nông sản và cây trồng

Sự lây,

Yếu tố ngoại cảnh ảnh hưởng đến vi sinh vật

Không khí – O2 Nhiệt độ Độ ẩm Độ pH

Các nguyên tắc bảo quản chung

2 Thuốc có chứa các loại vi sinh vật khác.

Vi sinh vật thường gặp

1 Vi khuẩn

Xanthomonas oryzae Bệnh loét Cam Chanh

Pyricularia oryzae Cav Bri Bệnh đạo ôn

Vi sinh vật thường gặp

2 Vi nấm

Citrus Tristeza Virus Bệnh Tristeza trên cây có múi

Vi sinh vật thường gặp

3 Virus

I Sơ lược về tác hại của vi khuẩn

II Đặc tính chung của vi khuẩn

III Đặc điểm xâm nhiễm và lan truyền

IV Triệu chứng bệnh

V Cách phòng trừ bệnh ở vi khuẩn

VI Một số bệnh điển hình

I Sơ lược về tác hại của vi khuẩn :

Các bệnh do vi khuẩn gây ra làm thiệt hại lớn về kinh

tế Chúng ảnh hưởng đến các thời kì sinh trưởng của cây cũng như trong thời gian bảo quản, và cất giữ nông phẩm

Vd : bệnh bạc lá lúa do vi khuẩn Xanthomonas oryzae

gây ảnh hưởng làm lá đòng của lúa sớm tàn, nhanh chóng khô chết, bộ lá sơ xác, tỷ lệ hạt lép cao, năng suất giảm sút rõ rệt

II Đặc tính chung của vi khuẩn :

Vi khuẩn là sinh vật đơn bào, tế bào không có nhân thật không có diệp lục, sinh sản bằng hình thức phân đôi tế bào

Vi khuẩn gây bệnh có dạng hình gậy thẳng hai đầu hơi tròn hoặc có hình gậy ngắn hơi cong

Cấu tạo tế bào vi khuẩn : thể nhân, tế bào chất, màng

tế bào chất và vách tế bào, ngoài ra một số loài còn

có lông roi, vỏ nhờn (niêm mạc) …

Vd: Vi khuẩn sản sinh độc tố Pathotoxin làm ức chế quá trình tổng hợp glutamin làm ngưng quá trình tổng hợp diệp lục phá vỡ hệ thống tự vệ của cây.

V Đặc điểm xâm nhiễm và lan truyền

1 Đặc tính xâm nhiễm :

a Xâm nhiễm thụ động : do gió, mưa, gia súc hoặc là

do hoạt động của con người như chăm sóc vun sới,

b Xâm nhiễm qua lỗ thở tự nhiên trên cây : là quá trình

xâm nhiễm qua khí khổng, các mắt củ chồi non, vỏ thân… của một số loài vi khuẩn gây bệnh trên lá

hoặc mô…

c Xâm nhập trực tiếp vào các mô cơ quan không có

cutin bảo vệ: là quá trình xâm nhiễm qua các vết

thương của thực vật

2 Đặc điểm lan truyền:

4 Quan hệ giữa các yếu tố sinh thái và vi khuẩn gây bệnh:

a Các yếu tố phi sinh vật :

- Quan hệ giữa vi khuẩn gây bệnh cây và côn trùng :

- Quan hệ giữa vi khuẩn gây bệnh cây và nấm kí sinh trên cây

- Quan hệ giữa vi khuẩn và vi rút gây bệnh cây

IV Triệu chứng bệnh :

1 Vết đốm:

Hiện tượng: Đám mô chết hoại tử có hình dạng và màu sắc khác nhau ở các

bộ phận của cây như lá, quả.

Quá trình : vi khuẩn xâm nhập vào mô → vết nhỏ xanh như giọi dầu → mô

chết.

Vd: bệnh giác ban hại bông do vi khuẩn Xanthomonas malvacearum

2 Héo rũ :

Hiện tượng : Vi khuẩn xâm nhập vào hệ thống mạch dẫn và lưu dẫn trong cây theo vòng lưu chuyển của nhưa cây phá hủy bó mạch dẫn, Gây héo rũ nhanh chóng một số lá cành sau toàn cây héo rũ và chết.

Vd: Bệnh héo xanh do vi khuẩn Pseudomonas solanacearum

5 Biến dạng u sưng:

Hiện tượng : khi một

số vi khuẩn xâm nhập tạo

V Biện pháp phòng trừ bệnh tổng hợp đối với

vi khuẩn gây bệnh

● Để phòng trừ có hiệu quả cao đối với các loại vi

khuẩn ta cần sử dụng các biện pháp tổng hợp và chủ yếu phòng bệnh là chính như :

● Bón phân cân đối, hợp lý, không bón quá nhiều đạm.

● Thường xuyên thăm vườn và phun phòng bệnh các loại thuốc có gốc Đồng để hạn chế sự lây lan của vi khuẩn

● Khi bệnh chớm xuất hiện cần phun các thuốc đặc trị bệnh vi khuẩn để phòng bệnh ngay như new kasuran 16.6 BTN (10g-20g/lít), Visen 20SC (5-7ml/8 lít) là các loại thuốc đặc trị bệnh bạc lá lúa…

I Thành phần & cấu tạo của Virus

II Sự lan truyền của Virus

III Triệu chứng bệnh do Virus

IV Phòng trừ bệnh

V Một số bệnh ở cây trồng liên quan đến Virus

I.Thành phần & cấu tạo

chứa polyamin, lipid

hoặc men đặc hiệu

(virus diệt vi khuẩn,

bacteriophage).

Các đơn phần (proteinsubunits)

trong capsid bao bọc lõi RNA của virus hình que

II Sự lan truyền của Virus

Qua nhân giống vô tính ở thực vật: ghép cây, ghép chồi,

ghép mắt, chiết cành, gốc ghép, cành ghép cành giâm,…

Qua hạt giống.

Qua đường cơ học, tiếp xúc: mật độ cây, mât độ tán, độ

dày của tán và giao tán

Qua côn trùng mô giới.

Qua tuyến trùng.

Qua nấm.

Qua cây tơ hồng.

III Triệu chứng bệnh do Virus

Khảm lá ,lùn cây: hiện tượng

khảm lá kèm theo lùn (Maize

moisaic darf virus hay khảm sọc lá

ở cây ngô và cây đơn tử diệp).

Xoăn lá, cuốn lá: biến dạng ở

các cây như cà chua, cuốn lá khoai

tây, xoăn lá ớt, hồ tiêu,…

Biến màu và biến vàng: lúa

biến vàng, chanh hóa xanh.

Lùn bụi, tàn bụi.

Biến dạng củ quả

Khảm sọc lá ở cây ngô

Xoăn lá ở cà chua.

IV Phòng trừ bệnh

 Loại bỏ nguồn bệnh.

 Tiêu diệt côn trùng gây bệnh mô giới.

 Diệt cỏ dại, luân canh cây trồng.

 Dùng giống sạch bệnh để gieo trồng.

 Kết hợp các biện pháp: cơ học, hóa học, sinh học và các phương pháp vật lý…

V MỘT SỐ BỆNH Ở CÂY TRỒNG LIÊN QUAN ĐẾN

VIRUS

• BỆNH KHẢM THUỐC LÁ (Tobaco mosaic virus )

• BỆNH TRISTEZA TRÊN CÂY CÓ MÚI.

• CÁC LOẠI VIRUS GÂY BỆNH CHO LAN

• Cymbidium mosaic virus (CymMV)

• Odontoglossum ringspot virus(ORSV)

BỆNH KHẢM THUỐC LÁ (Tobaco mosaic virus)

•Phổ biến rộng trên Thế giới.

•Ở Việt Nam, gây hại nhiều vùng thuốc lá trung

du và đồng bằng.

•Giảm năng suất đến 35%, chất lượng cây giảm 65%

1 TRIỆU CHỨNG

• Gân lá nhợt nhạt, về sau ngừng phát triển, nhỏ hẹp

• Mặt lá gồ ghề, loang

lổ từng chỏm xanh đậm và xanh nhợt

xen kẽ

• Cây nhỏ 1/2 _1/4 so với cây khỏe

2 NGUYÊN NHÂN GÂY BỆNH

• Virus TMV phát hiện năm

3 ĐẶC ĐIỂM XÂM NHIỄM

VÀ PHÁT SINH BỆNH

•Virus có khả năng truyền

nhiễm cao( tiếp xúc cơ học, sây sát).

•Virus vận chuyển trong cây theo hệ mạch dẫn.

•Virus không tồn tại trong hạt giống, tồn tại trong cây bệnh chưa phân hủy trong đất.

•Thuốc lá dại có khả năng

chống bệnh cao.

BỆNH TRISTEZA TRÊN CÂY CÓ MÚI.

Triệu chứng vàng đít (đuôi) trái trên quýt đường do

nhiễm Tristeza

Hình virus Tristeza

2 TRIỆU CHỨNG.

+ Dòng nhẹ: chỉ gây gân trong hoặc lõm thân nhẹ trên chanh

giấy (Citrus aurantifolia).

+ Vàng lùn cây con: Gây vàng và lùn trên cây cam chua (sour

orange = C aurantium), chanh giấy (C limon), và bưởi chùm (C paradisi).

+ Chết nhanh trên cam chua (sour orange): Ghép cam mật (C sinensis) trên gốc ghép cam chua sẽ cho cây bị lùn, vàng, lõm

thân và chết nhanh.

+ Lõm thân trên buởi: Cây bị lùn, cả thân và nhánh cây bị lõm

nặng khi bóc vỏ khỏi thân Giảm năng suất và kích thước trái,

cành trở nên giòn và dễ gãy.

2 TRIỆU CHỨNG.

+ Dòng gây lõm thân trên chanh

tàu: Cây vẫn sinh trưởng bình

thường, thân chính và cành bị quặc

quẹo, khi bóc vỏ thân, phần gỗ bị

lõm vào rất nhiều.

+ Dòng gây vàng đít trái trên

quýt đường: cây vẫn sinh trưởng

và xanh tốt, tuy nhiên khi trái đạt

kích thước bằng trái pingpong thì

trái bị vàng từ phần đít trái vàng

lên cuống trái, trái rụng hàng loạt.

Triệu chứng lõm thân cây chanh tàu do nhiễm

Tristeza

CÁC LOẠI VIRUS GÂY BỆNH CHO LAN

1 Cymbidium mosaic virus (CymMV)

2 Odontoglossum ringspot virus(ORSV)

Ghi chú: Phần Virus gây bệnh trên lan mình đang tổng

hợp tài liệu Khi tổng hợp xong sẽ gửi cho Trí.

I Dạng sống của nấm

II Sự sinh sản của vi nấm

1 Dạng sống của vi nấm

 Nấm kí sinh

Nấm biểu sinh

Penicillium Aspergillus

Alternaria Cephalothecium

Nấm kí sinh

Tế bào nhân thực

Đa số là sợi nấm không màu, phân nhánh nhiều

Cơ quan sinh sản dạng sợi

Sinh sản bằng bào tử

Sống dị dưỡng

Sống kí sinh

Mốc nước (chi Saprolegnia)

Synchytrium endobioticum

Mốc trắng (Mucor mucedo L.)

Nấm kí sinh trên cây trồng

Sự biến thái của sợi nấm

Dinh dưỡng sợi nấm

Sinh sản

Cách thức lan truyền

Hình thức xâm nhiễm

Một số bệnh

Cấu tạo cơ thể

nấm men, men bia

đa bào.hệ sợi tạo mô giả như :

Nấm cấp thấp

Tổ chức cơ thể nấm

1 Nấm đơn bào (men bia); 2 Sợi nấm không có vách ngăn ngang;

3 Sợi nấm có vách ngăn ngang

Dinh dưỡng

amylaza, peptinaza

oxydaza, dehydraza…

Sinh sản của nấm

ngăn rồi tự ngắt tạo bào tử

Các loại bào tử

Blastospore

Oidium

Chlamydospore

Sinh sản vô tính

trong bọc bào tử

bào tử phân sinh hình thành từ đỉnh cành bào

tử, lộ ra ngoài.

Sinh sản vô tính

Hình 3.3 Các loại bào tử của Nấm

a Bào tử áo; b Bào tử phấn; c Túi động bào tử của Mốc nước

(Saprolegnia);

d Bào tử nội sinh trong túi của mốc trắng (Mucor); e Đính bào tử ở nấm Penicillium

Lan truyền của nấm

phóng vào không khí

thổi, nhờ côn trùng …

Chu trình bệnh

Xâm nhiễm

phát triển thành sợi.

các bào tử nảy mầm Hoặc bào tử nảy mầm

tạo cơ quan sinh sản.

Bệnh đạo ôn

 Trên mạ : vết bệnh hình bầu dục nhỏ, sau hình thoi, nâu hồng hoặc nâu vàng, bệnh nặng thì mạ héo và chết.

 Trên lá lúa : lúc đầu chấm nhỏ , xanh lục , sau màu xám nhạt

 Trên cổ bông: vết màu nâu xám hơi teo thắt

Pyricularia oryzae

Phòng trừ

trưởng cây và điều kiện đất đai.

thuốc.

trong 10 phút hoặc dùng thuốc

Thối gốc chảy nhựa

thì màu nâu trong

Tài liệu tham khảo :

sản và cây trồng, tài liệu vi sinh nông nghiệp năm 2007

Giáo trình bệnh cây chuyên khoa GS.TS Vũ Triệu Mân Trường ĐH Nông Nghiệp I Hà Nội