RÈN LUYỆN KĨ NĂNG TỰ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TOÁN HỌC SINH LỚP 5 THÔNG QUA CÁC BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN

MỤC LỤC PHẦN I: MỞ ĐẦU ..................................................................................................... 1 1.1. Tính cấp thiết của đề tài ....................................................................................... 1 1.2. Mục tiêu nghiên cứu ............................................................................................. 3 1.3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu ..................................................................... 3 1.4. Phạm vi nghiên cứu .............................................................................................. 3 1.5. Giả thuyết khoa học ............................................................................................. 4 Phần II: NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ..................................... 5 2.1. Phƣơng pháp nghiên cứu ...................................................................................... 5 2.2. Nội dung nghiên cứu ............................................................................................ 6 CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI ............................. 7 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu thuộc lĩnh vực đề tài ........................................ 7 1.1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu trên thế giới ................................................... 7 1.1.2.Tổng quan tình hình nghiên cứu ở Việt Nam .................................................... 8 1.2. Một số vấn đề về đánh giá và TĐGKQHT ........................................................ 10 1.2.1. Đánh giá và đánh giá kết quả học tập ............................................................. 10 1.2.2.. Quan niệm về TĐG và TĐGKQHT. .............................................................. 11 1.2.3. Mục đích, vai trò của TĐGKQHT của HS trong quá trình dạy học ............... 13 1.2.4. Đặc trƣng của hoạt động TĐG và các hình thức của hoạt động TĐG 1.2.4.1. Đặc trƣng của hoạt động TĐG của HS ..................................................................... 14 1.2.5. Ƣu điểm và hạn chế của hoạt động TĐG ........................................................ 29 1.2.6. Các bƣớc để HS TĐGKQHT .......................................................................... 29 1.3. Vấn đề TĐGKQHT môn Toán của HSTH thông qua các bài tập TNKQ ......... 30 1.3.1. Khái niệm TNKQ ............................................................................................ 30 1.3.2. Đặc điểm của trắc nghiệm khách quan ........................................................... 31 1.3.4. Ý nghĩa của việc sử dụng các bài tập TNKQ trong rèn luyện kĩ năng TĐGKQHT môn Toán cho HS ................................................................................. 33 1.4. Thực trạng về rèn luyện kĩ năng TĐGKQHT môn Toán của HSTH qua các bài tập TNKQ tại một số trƣờng Tiểu học ở Tỉnh Phú Thọ ........................................... 34 1.4.1. Mục đích khảo sát ........................................................................................... 34 iv 1.4.2. Nội dung khảo sát ............................................................................................ 34 1.4.3. Đối tƣợng khảo sát .......................................................................................... 35 1.4.4. Phƣơng pháp khảo sát ..................................................................................... 35 1.4.5. Kết quả khảo sát thực trạng ............................................................................. 35 1.5. Đánh giá chung về thực trạng ............................................................................ 43 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1 .......................................................................................... 44 CHƢƠNG 2: BIỆN PHÁP RÈN LUYỆN KĨ NĂNG TỰ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TOÁN CHO HỌC SINH LỚP 5 THÔNG QUA CÁC BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN ........................................................................... 45 2.1. Các nguyên tắc xây dựng và thực hiện biện pháp .............................................. 45 2.1.1. Nguyên tắc đảm bảo chƣơng trình, chuẩn kiến thức, kĩ năng ......................... 45 2.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu .................................................................. 45 2.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học ................................................................. 46 2.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi .................................................................... 46 2.1.5. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn ................................................................. 46 2.2. Một số biện pháp rèn luyện kĩ năng TĐGKQHT môn Toán cho HSTH thông qua các bài tập TNKQ ....................................................................................................... 46 2.2.1. Biện pháp 1. Nâng cao nhận thức về TĐGKQHT cho HS ............................. 46 2.2.2. Biện pháp 2: Thiết kế rubric giúp HS TĐGKQHT môn Toán thông qua các bài tập TNKQ ............................................................................................................ 53 2.2.3. Biện pháp 3. Thông qua các tình huống dạy học GV cần tạo cơ hội cho HS đánh giá lẫn nhau ...................................................................................................... 57 2.2.4. Biện pháp 4.Hƣớng dẫn HS học từ các sai lầm quá trình giải và làm việc trên các bài tập TNKQ. ..................................................................................................... 62 2.2.5. Biện pháp 5: Sử dụng phần mềm violet xây dựng hệ thống bài tập trắc nghiệm khách quan lớp 5 nhằm rèn luyện kĩ năng tự đánh giá cho học sinh Tiểu học ................................................................................................................................... 67 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2 .......................................................................................... 74 CHƢƠNG 3 .............................................................................................................. 75 THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM .................................................................................... 75 3.1. Mục đích thực nghiệm ....................................................................................... 75 v 3.2. Nội dung thực nghiệm ........................................................................................ 75 3.3. Tổ chức thực nghiệm .......................................................................................... 75 3.3.1. Đối tƣợng thực nghiệm ................................................................................... 75 3.3.2. Thời gian thực nghiệm .................................................................................... 76 3.4. Tiêu chí và cách đánh giá thực nghiệm .............................................................. 76 3.5. Quy trình tổ chức thực nghiệm .......................................................................... 76 3.6. Kết quả thực nghiệm .......................................................................................... 77 3.6.1. Phƣơng thức đánh giá kết quả thực nghiệm .................................................... 77 3.6.2. Phân tích định tính kết quả thực nghiệm ......................................................... 77 3.6.3. Phân tích định lƣợng kết quả thực nghiệm ..................................................... 79 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3 .......................................................................................... 81 KẾT LUẬN ............................................................................................................... 83 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................. 84 PHỤ LỤC

BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Toán

Mã số: 8140111

Người hướng dẫn: 1 PGS.TS Vũ Quốc Chung

2 TS Lê Thị Hồng Chi

Phú Thọ, 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn thạc sĩ này là công trình nghiên cứu khoa học của riêng cá nhân tôi Các kết quả nghiên cứu trình bày trong luận văn là trung thực và chƣa đƣợc công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Phú Thọ, tháng 9 năm 2018

Tác giả luận văn

Ngô Văn Vững

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, ngoài sự cố gắng của bản thân, tôi đã nhận được sự giúp đỡ của các thầy cô, bạn bè và các anh chị đồng nghiệp, các em học sinh và những người thân trong gia đình Không biết nói gì hơn, với tình cảm trân trọng và lòng biết ơn sâu sắc, cho phép tôi được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến:

PGS.TS Vũ Quốc Chung, TS Lê Thị Hồng Chi người hướng dẫn đề tài

đã tận tình hướng dẫn, động viên giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn

Các thầy cô giáo trong khoa Toán-Tin, phòng đào tạo sau đại học, trường đại học Hùng Vương - Phú Thọ đã trực tiếp giảng dạy, quản lý và hướng dẫn tôi trong khóa đào tạo thạc sĩ chuyên ngành LL & PPDH môn Toán K1 giúp tôi có cơ hội học tập và nâng cao trình độ về lĩnh vực mà tôi yêu thích

Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn đến Ban giám hiệu và các em học sinh

ở Trường tiểu học Hy Cương–TP Việt Trì - tỉnh Phú thọ cùng gia đình, bạn

bè, những người đã luôn bên tôi, động viên và khuyến khích tôi trong quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu của mình

Trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, tôi kính mong được sự thông cảm và những đóng góp chân thành của bạn đọc, các thầy cô giáo để luận văn được hoàn thiện hơn

Phú Thọ, tháng 9 năm 2018

TÁC GIẢ

Ngô Văn Vững

MỤC LỤC

PHẦN I: MỞ ĐẦU 1

1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 3

1.3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

1.4 Phạm vi nghiên cứu 3

1.5 Giả thuyết khoa học 4

Phần II: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 5

2.1 Phương pháp nghiên cứu 5

2.2 Nội dung nghiên cứu 6

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 7

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu thuộc lĩnh vực đề tài 7

1.1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu trên thế giới 7

1.1.2.Tổng quan tình hình nghiên cứu ở Việt Nam 8

1.2 Một số vấn đề về đánh giá và TĐGKQHT 10

1.2.1 Đánh giá và đánh giá kết quả học tập 10

1.2.2 Quan niệm về TĐG và TĐGKQHT 11

1.2.3 Mục đích, vai trò của TĐGKQHT của HS trong quá trình dạy học 13

1.2.4 Đặc trưng của hoạt động TĐG và các hình thức của hoạt động TĐG 1.2.4.1 Đặc trưng của hoạt động TĐG của HS 14

1.2.5 Ưu điểm và hạn chế của hoạt động TĐG 29

1.2.6 Các bước để HS TĐGKQHT 29

1.3 Vấn đề TĐGKQHT môn Toán của HSTH thông qua các bài tập TNKQ 30

1.3.1 Khái niệm TNKQ 30

1.3.2 Đặc điểm của trắc nghiệm khách quan 31

1.3.4 Ý nghĩa của việc sử dụng các bài tập TNKQ trong rèn luyện kĩ năng TĐGKQHT môn Toán cho HS 33

1.4 Thực trạng về rèn luyện kĩ năng TĐGKQHT môn Toán của HSTH qua các bài tập TNKQ tại một số trường Tiểu học ở Tỉnh Phú Thọ 34

1.4.1 Mục đích khảo sát 34

1.4.2 Nội dung khảo sát 34

1.4.3 Đối tượng khảo sát 35

1.4.4 Phương pháp khảo sát 35

1.4.5 Kết quả khảo sát thực trạng 35

1.5 Đánh giá chung về thực trạng 43

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 44

CHƯƠNG 2: BIỆN PHÁP RÈN LUYỆN KĨ NĂNG TỰ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TOÁN CHO HỌC SINH LỚP 5 THÔNG QUA CÁC BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN 45

2.1 Các nguyên tắc xây dựng và thực hiện biện pháp 45

2.1.1 Nguyên tắc đảm bảo chương trình, chuẩn kiến thức, kĩ năng 45

2.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu 45

2.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học 46

2.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 46

2.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 46

2.2 Một số biện pháp rèn luyện kĩ năng TĐGKQHT môn Toán cho HSTH thông qua các bài tập TNKQ 46

2.2.1 Biện pháp 1 Nâng cao nhận thức về TĐGKQHT cho HS 46

2.2.2 Biện pháp 2: Thiết kế rubric giúp HS TĐGKQHT môn Toán thông qua các bài tập TNKQ 53

2.2.3 Biện pháp 3 Thông qua các tình huống dạy học GV cần tạo cơ hội cho HS đánh giá lẫn nhau 57

2.2.4 Biện pháp 4.Hướng dẫn HS học từ các sai lầm quá trình giải và làm việc trên các bài tập TNKQ 62

2.2.5 Biện pháp 5: Sử dụng phần mềm violet xây dựng hệ thống bài tập trắc nghiệm khách quan lớp 5 nhằm rèn luyện kĩ năng tự đánh giá cho học sinh Tiểu học 67

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 74

CHƯƠNG 3 75

THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 75

3.1 Mục đích thực nghiệm 75

3.2 Nội dung thực nghiệm 75

3.3 Tổ chức thực nghiệm 75

3.3.1 Đối tượng thực nghiệm 75

3.3.2 Thời gian thực nghiệm 76

3.4 Tiêu chí và cách đánh giá thực nghiệm 76

3.5 Quy trình tổ chức thực nghiệm 76

3.6 Kết quả thực nghiệm 77

3.6.1 Phương thức đánh giá kết quả thực nghiệm 77

3.6.2 Phân tích định tính kết quả thực nghiệm 77

3.6.3 Phân tích định lượng kết quả thực nghiệm 79

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 81

KẾT LUẬN 83

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 84 PHỤ LỤC

BẢNG BIỂU DANH MỤC VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1 Việc tự học ở nhà của em như thế nào 36 Bảng 1.2 Khi học bài và làm bài tập em có thực hiện các việc sau đây không 36 Bảng 1.3 Khi đọc lại một bài tập mà giáo viên (bạn trong lớp) đã chữa trên bảng

em nhận thấy 36 Bảng 1.4 Khi học ở nhà em có thường tự giải bài tập thầy (Cô) cho về nhà không 37 Bảng 1.5 Khi làm bài tập xong em có thể tự đánh giá được đúng sai không 37 Bảng 1.6 Sau khi thầy (cô) giảng xong một bài mới em có biết vận dụng kiến thức vừa học để giải bài tập ngay được không 37 Bảng 1.7 Trong tiết luyện tập em như thế nào 38 Bảng 1.8 Cách nào giúp em phát hiện ra mình còn có những kiến thức chưa nắm vững 38 Bảng 1.9 Khi học bài em có đặt ra cho mình các câu hỏi sau không 39 Bảng 1.10 Trên lớp thầy (cô) có giúp em tự kiểm tra lại khả năng nắm kiến thức của em trong quá trình học không 39 Bảng 1.11 Em đã bao giờ tự đánh giá kết quả học tập của mình chưa 39 Bảng 1.13 Theo thầy (cô), GV giảng dạy hiện nay có quan tâm đến TĐG của HS không 40 Bảng 1.14 Theo thầy (cô), việc rèn luyện kĩ năng TĐGKQHT của HSTH trong dạy học Toán có cần thiết không 41 Bảng 1.15 Theo thầy (cô), việc rèn luyện kĩ năng TĐGKQHT của HSTH trong dạy học Toán sẽ giúp cho HS 41 Bảng 1.16 Theo thầy (cô) thì mức độ có kĩ năng TĐGKQHT môn toán của HS lớp

5 hiện nay 42 Bảng 1.17 Theo thầy (cô) HS có được kĩ năng TĐG là do 42 Bảng 1.18 Theo thầy (cô), HSTH có nhu cầu TĐGKQHT của mình hay không 42 Bảng 2.1 : Bảng hướng dẫn HS tự kiểm tra đánh giá kết quả học tập chủ đề : “ Ôn Tập Về Đo Diện Tích ” 50 Bảng 2.2 Minh hoạ hướng dẫn đánh giá (rubric) 55

Bảng 2.4 Bảng hướng dẫn HS TĐGKQHT chủ đề : “Vận tốc, quãng đường , thời gian ” lớp 5 73

Bảng 3.1 Bảng so sánh kết quả thực nghiệm và đối chứng 79

PHẦN I: MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Thế giới đang ở thế kỉ XXI, thế kỉ của hội nhập, của kinh tế tri thức Đất nước ta cũng đang trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa Bối cảnh đó đặt ra cho ngành giáo dục nhiệm vụ quan trọng là đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của thời đại

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 của ban chấp hành Trung ương Đảng cộng sản Việt Nam khóa XI về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo

đã xác định: “ Tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả giáo dục, đào tạo; đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ tổ quốc và nhu cầu học tập của nhân dân Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi

cá nhân; yêu gia đình; yêu tổ quốc; yêu đồng bào; sống tốt và làm việc hiệu quả’’

Bốn trụ cột của giáo dục của thế kỉ XXI, đã được xác định là: “Học để biết, học để làm, học để chung sống, học để làm người” Theo hướng đó mục tiêu của giáo dục là đào tạo những con người có năng lực tự quyết định, mỗi người học sẽ phải có đầy đủ các phẩm chất: Tự học, tự tổ chức, tự quyết định,

và sau cùng là tự phát triển

Trong dạy học ở trường Tiểu học, điều quan trọng nhất là hình thành cho học sinh những phẩm chất, năng lực cơ bản trong đó TĐG cũng đặc biệt được chú trọng Bởi chỉ khi HS biết TĐG thì quá trình học tập của các em mới có thể thực sự diễn ra một cách tự giác, tích cực, chủ động và có hiệu quả cao

Kĩ năng TĐGKQHT, sẽ giúp cho người học biết được khả năng kiến thức của mình, khả năng và thái độ học tập của bản thân đã đáp ứng được yêu cầu của quá trình học tập chưa, nhờ đó có thể điều chỉnh quá trình học tập

theo đúng hướng và nâng cao hiệu quả học tập Nếu người học có được kĩ năng TĐG thì họ sẽ tự giác, tự lực và tự tin hơn trong học tập và một phần nào đó họ sẽ tự quyết định được cũng như định hướng được cho mình nghề nghiệp tương lai sau này Do đó kĩ năng TĐG là một kĩ năng quan trọng của người học

Ở trường Tiểu học môn toán có đặc điểm như sau: Sự rõ ràng cụ thể, tính chính xác cao độ, lập luận logic khoa học…nên trong quá trình học tập thì HS

có thể dễ dàng hơn trong việc xác định tính đúng, sai của một thông tin nào

đó hay là ý kiến nào đó về vấn đề mà các em đang được học tập Nhờ vậy mà

có thể điều chỉnh hoạt động học tập của mình đạt được hiệu quả hơn Vì thế việc hình thành, rèn luyện, và phát triển kĩ năng TĐG KQHT cho HS thông qua môn toán ở lớp 5 được thuận lợi hơn

Thực tế dạy học ở nước ta hiện nay cho thấy việc đánh giá kết quả học tập chủ yếu vẫn dựa trên đánh giá của GV, trong kiểm tra có sử dụng câu hỏi TNKQ nhưng chưa thật sự phát huy được khả năng tư duy, sáng tạo, sự nhạy bén của HS

Trên thế giới hình thức kiểm tra bằng câu hỏi TNKQ được sử dụng phổ biến vì nó giúp tiết kiệm kinh phí, thời gian, TNKQ giúp kiểm tra, đánh giá một cách khá toàn diện về kiến thức, kĩ năng, năng lực, thậm chí cá tính,

sở trường của HS, đưa lại kết quả một cách chính xác và khách quan TNKQ

là một trong những hình thức, công cụ kiểm tra đánh giá có nhiều ưu điểm, lợi thế góp phần cùng với những hình thức kiểm tra đánh giá khác để đánh giá toàn diện HS Tiểu học Tuy nhiên, ở nước ta hiện nay do nhiều nguyên nhân việc sử dụng trắc nghiệm khách quan trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh là chưa có tính thường xuyên và phổ biến

Đã có rất nhiều tác giả trong và ngoài nước đã đề cập đến vấn đề TĐG, ý nghĩa của TĐG trong học tập như TĐG sau mỗi bài học, mỗi chương, mỗi chủ đề cho HS Tuy nhiên, chưa có công trình nghiên cứu hay tác giả nào đi sâu vào nghiên cứu về vấn đề rèn luyện kĩ năng TĐGKQHT môn toán HS lớp

5 thông qua các bài tập TNKQ

Chính vì thế mà chúng tôi lựa chọn đề tài “Rèn luyện kĩ năng tự

đánh giá kết quả học tập môn toán học sinh lớp 5 thông qua các bài tập trắc nghiệm khách quan” làm đề tài nghiên cứu của mình

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

Đề xuất được các biện pháp rèn luyện kĩ năng TĐGKQHT môn Toán cho HS lớp 5 thông qua các bài tập TNKQ nhằm góp phần nâng cao chất

lượng dạy học môn Toán lớp 5 nói riêng, dạy học ở tiểu học nói chung 1.3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

1.3.1 Khách thể nghiên cứu:

Hoạt động đánh giá trong dạy học môn toán lớp 5 ở trường Tiểu học

1.3.2 Đối tượng nghiên cứu:

Kĩ năng TĐGKQHT môn toán của học sinh lớp 5 ở trường Tiểu học

1.4 Phạm vi nghiên cứu

- Nội dung:

Đề tài tập trung nghiên cứu một số biện pháp rèn luyện kĩ năng TĐGKQHT cho học sinh lớp 5 thông qua các bài tập TNKQ môn Toán

- Địa bàn điều tra:

+ Khảo sát thực tế tại một số trường Tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì như: Trường tiểu học Hy Cương, Trường tiểu học Đinh Tiên Hoàng, Trường tiểu học Tiên Cát.…

-Địa bàn thực nghiệm:

+ Thực nghiệm được tiến hành tại trường tiểu học Hy Cương –Thành phố Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ

1.5 Giả thuyết khoa học

Nếu quan niệm đúng về TĐG, chỉ ra được các nhóm kĩ năng cơ bản về TĐGKQHT môn Toán, đồng thời xây dựng và thực hiện tốt một số biện pháp sư phạm thì có thể hình thành và phát triển kĩ năng TĐGKQHT môn toán của HS lớp 5 ở trường Tiểu học thông qua hệ thống bài tập TNKQ

Phần II: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Phương pháp nghiên cứu

2.1.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

Nghiên cứu các tài liệu: Sách, báo, các công trình nghiên cứu, luận

văn, khóa luận, bài báo khoa học rồi tổng hợp, phân tích, khái quát hóa để xây dựng cơ sở lí luận cho đề tài nghiên cứu

2.1.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra giáo dục: Khảo sát thực tế hoạt động dạy học của giáo viên lớp 5 ở một số trường Tiểu học bằng cách sử dụng phiếu hỏi, phỏng vấn và dự giờ

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm Nhằm bước đầu kiểm tra tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp đã được đề xuất

+ Tổng kết kinh nghiệm giáo dục: Tổng kết những kinh nghiệm của giáo viên Tiểu học trong quá trình rèn luyện kĩ năng TĐG cho HS

2.1.3 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lý số liệu điều tra khảo sát và thực nghiệm sư phạm

2.2 Nội dung nghiên cứu

- Hệ thống hóa những vấn đề lí luận về kĩ năng TĐG, về câu hỏi, bài tập trắc nghiệm khách quan

- Làm rõ vai trò của bài tập trắc nghiệm khách quan đối với việc rèn luyện kĩ năng tự đánh giá

- Nghiên cứu nội dung, mục tiêu chương trình sách giáo khoa môn Toán lớp 5

- Khảo sát thực trạng sử dụng câu hỏi, bài tập TNKQ trong việc rèn luyện kĩ năng TĐGKQHT môn Toán cho HS lớp 5

- Xác định các nguyên tắc sử dụng câu hỏi, bài tập TNKQ trong việc rèn luyện kĩ năng TĐGKQHT môn Toán

- Đề xuất các biện pháp sư phạm sử dụng bài tập TNKQ trong môn Toán hướng vào rèn luyện kĩ năng TĐGKQHT của HS

- Thực nghiệm sư phạm nhằm đánh giá độ tin cậy, tính khả thi của các biện pháp đề xuất

Các nội dung nghiên cứu trên được cụ thể hóa thành 3 chương cụ thể như sau:

Hình 1.2 Hình 1.1

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu thuộc lĩnh vực đề tài

1.1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu trên thế giới

Từ xa xưa cách đây hàng chục vạn năm con người cũng đã biết nghĩ về thiên nhiên, về người khác, về mọi sự vật xung quanh và bản thân mình Khi họ nghĩ

về bản thân mình tức là họ đã phần nào biết tự đánh giá chính mình

Lewin người đầu tiên nêu ra TĐG hình thành dựa trên cơ sở lí thuyết về kinh nghiệm học tập, sau đó được Kolb (1984) và

Schon (1984) phát triển Một tổ chức ở vùng

Đông Bắc nước Anh ( AAIA ) chuyên nghiên

cứu về những thành tựu và cải tiến việc đánh

giá, đặc biệt quan tâm nghiên cứu về vấn đề

TĐG của HS trong học tập Tổ chức này đã

xây dựng được các bước giúp HS TĐGKQHT,

tìm cách khuyến khích và giúp GV điều khiển,

định hướng quá trình học tập theo hướng phát

huy năng lực của HS

Vấn đề TĐG đã trở thành nề nếp, thói quen trong

quá trình học tập của học sinh, đã được rất nhiều

người quan tâm nghiên cứu như ở ÚC

TĐG được quan tâm, nghiên cứu đồng thời giữa lí

thuyết và thực hành như ở Canada Các tác giả như Baron (1990), Shavelson (1992), Bellanca & Berman (1994), Garcia & Pearson (1994), Wiggins(1993), Hargreaves & Fullan (1998), qua các công trình nghiên cứu đã cho thấy vai trò của GV thay đổi, do đó đánh giá phải có sự thay đổi, chú trọng hơn đến TĐG Tác

giảRolheiser (1996) đã đưa ra được mô hình lý thuyết TĐG, TĐG đóng một vai trò quan trọng một chu kì học tập của HS (xem hình 1.2) Khi người học TĐG hiệu quả việc học, họ sẽ biết được mức độ đạt mục tiêu học tập của bản thân Vậy nên, TĐG sẽ khuyến khích HS đặt ra mục tiêu cao hơn và nỗ lực hết sức để đạt mục tiêu học tập của mình

1.1.2.Tổng quan tình hình nghiên cứu ở Việt Nam

Một vài công trình tiêu biểu liên quan đến vấn đề đánh giá và TĐG như sau:

- “ Hoàng Đức Nhuận, Lê Đức Phúc đã hệ thống khá đầy đủ về đánh giá

và các vấn đề liên quan Một trong những đóng góp quan trọng của tác giả là

đã đưa ra được bảy nguyên tắc chung nhất về đánh giá, trong đó có nguyên tắc thứ bảy là: Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa đánh giá và tự đánh giá Như vậy các tác giả đã phần nào thấy được vai trò cần thiết của người học trong quá trình đánh giá, đặc biệt các ông còn nêu ra cơ sở tâm lí học và giáo dục học của việc tự đánh giá của học sinh” (dẫn theo [18, tr 6])

- Nguyễn Thị Lan Phương, Dương Văn Hưng, Nguyễn Đức Minh, Nguyễn Lê Thạch Đã đưa ra các khái niệm đánh giá và tự đánh giá ngoài ra cũng đã đưa ra được mục đích nội dung và các nguyên tắc cơ bản của đánh giá giáo dục, các loại đánh giá, quy trình thực hiện đánh giá kết quả giáo dục

và vai trò của đánh giá trong việc cải thiện chất lượng giáo dục

- “ Nghiêm Thị Phiến với bài báo về khả năng TĐG của học sinh lớp 4, 5 trường tiểu học Có thể nói đây là công trình đầu tiên của Việt Nam nghiên cứu

về vấn đề TĐG của HS Mặc dù bước đầu tác giả mới chỉ điều tra thực trạng TĐG của học sinh ở tiểu học nhưng cũng đã mang lại kết quả nghiên cứu có ý nghĩa, là cơ sở quan trọng cho các nghiên cứu tiếp theo về vấn đề tự đánh giá Tác giả chưa nêu quan niệm về vấn đề tự đánh giá mà mới chỉ khẳng định vai trò

của tự đánh giá trong giáo dục và đánh giá Qua nghiên cứu của tác giả cho thấy khả năng TĐG của HS là có thể hình thành được từ cấp tiểu học” (dẫn theo [18,

tr 6])

- Nguyễn Thị Côi với bài “Rèn luyện kĩ năng tự kiểm tra, đánh giá trong học tập lịch sử của học sinh trung học phổ thông” Tác giả đã nhận thấy vai trò của tự kiểm tra, đánh giá đối với hoạt động học tập môn lịch sử của học sinh và đã đề xuất được biện pháp giúp HS TĐG trong quá trình học tập môn lịch sử thông qua trả lời câu hỏi trong sách giáo khoa (dẫn theo [18, tr 7])

- Nguyễn Thị Lan Phương (Chủ biên), cũng đã nghiên cứu rất kĩ về vấn

đề đánh giá kết quả học tập của học sinh phổ thông và cũng đưa ra được một

số vấn đề lý luận và thực tiễn Trong tài liệu này tác giả đã đề cập đến một số khái niệm cơ bản trong đánh giá giáo dục Ngoài ra tác giả cũng đã đề cập đến vấn đề TĐGKQHT của HS

- Bùi Thị Hạnh Lâm nghiên cứu đề tài “Rèn luyện kỹ năng tự đánh giá kết quả học tập môn toán của học sinh trung học phổ thông”, Tác giả đã nghiên cứu về khái niệm đánh giá và tự đánh giá kết quả học tập môn toán của học sinh trung học phổ thông rất chi tiết, ngoài ra tác giả cũng đã đề xuất được biện pháp giúp học sinh tự đánh giá trong quá trình học tập môn Toán trung học phổ thông, thông qua trả lời câu hỏi trong sách giáo khoa, phiếu học tập, phiếu hỏi,

- Phạm Xuân Chung (2012), trong đó đề cập đến việc chuẩn bị cho sinh viên ngành sư phạm toán bước đầu biết tập luyện cho HS TĐGKQHT

Từ trên ta thấy đánh giá và TĐG cũng đã được nghiên cứu, vận dụng ở nhiều phương diện và mức độ khác nhau, nhưng nhìn chung mới chỉ ở những bước đầu tiên, vấn đề TĐG trong giáo dục và dạy học đã được nhiều tổ chức, nhiều nước và nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu

Tuy nhiên chưa có tác giả và công trình nào nghiên cứu về việc rèn luyện kĩ năng TĐGKQHT môn Toán HS lớp 5 thông qua các bài tập TNKQ

1.2 Một số vấn đề về đánh giá và TĐGKQHT

1.2.1 Đánh giá và đánh giá kết quả học tập

Đánh giá trong giáo dục được coi là khâu cuối cùng trong một giai đoạn giáo dục nhất định Nhưng cũng có quan điểm coi đánh giá là một quá trình dự báo, điều khiển hoạt động giáo dục theo mục đích đã định, do đó nó sẽ tiến hành trước, trong và sau một giai đoạn giáo dục Với tư cách là một bộ phận của quá trình giáo dục, đánh giá ra đời cùng với sự ra đời của quá trình giáo dục Cho đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về đánh giá trong giáo dục

Điểm qua một số công trình nghiên cứu thì đến nay khái niệm đánh giá vẫn còn được hiểu theo nhiều cách khác nhau giữa các tác giả Tuy nhiên, các tác giả

đều cùng chung ý tưởng sau:

+ Đánh giá là một quá trình thu thập, phân tích, lí giải về hiện trạng chất

lượng, về hiệu quả, nguyên nhân và khả năng của HS

+ Đánh giá gắn bó chặt chẽ với mục tiêu, chuẩn giáo dục

+ Đánh giá tạo cơ sở đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học và giáo dục

Kết quả đánh giá là bằng chứng sự thành công của học sinh về kiến thức, kĩ năng, năng lực, thái độ đã được đặt ra trong mục tiêu giáo dục Do đó, một trong những vấn đề quan tâm hàng đầu trong quá trình dạy học là kết quả học tập của

HS Trong phạm vi của luận văn này chỉ tập trung, quan tâm nghiên cứu đến vấn

đề đánh giá kết quả học tập của HS trong dạy học

Kết quả học tập thường được hiểu theo hai quan niệm khác nhau như sau: là mức độ thành tích mà người học đã đạt, được xem xét trong mối quan

hệ với công sức, thời gian đã bỏ ra, với mục tiêu xác định; là mức độ thành tích mà người học đã đạt được so với những bạn học khác (dẫn theo [18]) Cho dù hiểu theo cách nào thì kết quả học tập cũng đều thể hiện ở mức độ đạt được các mục tiêu dạy học, ở các phương diện: nhận thức, hành động, xúc cảm Với từng môn học thì các mục tiêu trên được cụ thể hóa thành các mục tiêu về kiến thức, kĩ năng và thái độ Vì vậy, có thể nói bản chất của việc đánh giá kết quả học tập của học sinh chính là việc xác định mức độ đạt được về kiến thức, kĩ năng và thái độ của người học so với mục tiêu dạy học

Từ những điều nói trên, có thể hiểu đánh giá kết quả học tập là quá trình thu thập, phân tích và xử lí thông tin về kết quả học tập của HS, trên cơ sở đó đối chiếu với mục tiêu của môn học, lớp, của nhà trường tạo cơ sở cho những quyết định sư phạm của GV, nhà trường và cho bản thân HS để họ học tập ngày một tiến bộ hơn

Để đánh giá kết quả học tập của HS, ngoài các công cụ như bài kiểm tra, phiếu học tập, phiếu hỏi, có thể sử dụng rubric Rubric là một công cụ dùng

để đo lường kết quả học tập của người học, nó là một bản hướng dẫn chấm điểm mà căn cứ vào đó có thể đánh giá được kết quả học tập của người học dựa trên tính tổng kết quả đạt được của nhiều tiêu chí, do đó nó có ý nghĩa hơn việc đơn thuần chỉ là cho điểm Rubric còn là một bản hướng dẫn hoạt động đối với người học, nó có thể giúp người học định hướng hoặc điều chỉnh hoạt động học tập sao cho đạt được tiêu chí đó

1.2.2 Quan niệm về TĐG và TĐGKQHT

Theo [19, tr 42-43], thì TĐG là một hình thức đánh giá mà đối tượng tự đánh giá kết quả của việc nỗ lực thực hiện các nhiệm vụ học tập Thông thường người TĐG sử dụng các bộ công cụ đã được thiết kế trước để đo về những nội dung họ muốn biết về bản thân Việc đánh giá có thể được thực

hiện thông qua tự so sánh với các đối tượng khác đang có cùng chức năng, mục tiêu hoặc nhiệm vụ , để thấy được vị trí của mình so với những người đang thực hiện chức năng, nhiệm vụ tương xứng xung quanh

TĐG về năng lực, sở thích, nhân cách và giá trị của bản thân sẽ giúp học sinh có nhận xét đúng về các mặt mạnh hoặc hạn chế của mình Hiện nay trên các trang mạng có rất nhiều bộ công cụ giúp HS có thể TĐG các năng lực, sở thích và giá trị của bản thân Dựa vào kết quả TĐG, HS sẽ điều chỉnh hoặc nhờ sự giúp đỡ bên ngoài để có thể phát huy thế mạnh hoặc khắc phục những hạn chế của mình nhằm đạt được mục tiêu cá nhân trong lĩnh vực nào đó TĐG là một khâu hiệu quả và quan trọng đối với việc đánh giá cả quá trình học Một khi người học có thể TĐG chính việc học của mình và nền tảng kiến thức của họ đang có thì họ có thể nhận ra những lỗ hổng trong kiến thức của bản thân, nhờ đó mà quá trình học hiệu quả hơn, khuyến

khích sự tiến bộ của HS và góp phần vào việc tự điều chỉnh quá trình học

Sự hiểu biết về bản thân là một yếu tố vô cùng quan trọng Khi đánh giá đúng về mình, người ta có thể xác định được phương hướng đúng cho

sự tự giáo dục bản thân Nói khác đi, TĐG là tiền đề định hướng của tự giáo dục

Như vậy TĐG đã được quan tâm nghiên cứu trong nhiều năm qua nhưng cho đến nay quan niệm về TĐG vẫn chưa có sự đồng nhất Tuy nhiên, dù hiểu theo cách nào thì TĐG cũng bao gồm: thu thập, xử lí các thông tin về bản thân sau đó đối chiếu với mục tiêu, tiêu chuẩn do bản thân hoặc người khác

đề ra, trên cơ sở đó tìm ra những điểm mạnh, điểm yếu của bản thân rồi đề xuất những quyết định để cải thiện thực trạng

* Từ trên ta thấy :

- TĐGKQHT là một hoạt động tự phản ánh quá trình học của bản thân người học về những vấn đề như: đã học được những gì, đã học như thế nào và cần phải làm gì để học tốt hơn

- TĐGKQHT là bộ phận của quá trình đánh giá và thuộc dạng đánh giá quá trình Tuy nhiên, trong một số trường hợp, nó cũng có thể mang tính chất của đánh giá chuẩn đoán hoặc tổng kết

Trong phạm vi luận văn này, TĐGKQHT được xem xét trong mối quan

hệ với đánh giá và với hoạt động dạy học, tức là nó vừa có tính chất đánh giá

để điều chỉnh quá trình học tập, vừa có tính chất của việc học, tự học Như vậy, TĐGKQHT có thể diễn ra trong toàn bộ quá trình học tập của HS, khi học tập có sự hướng dẫn của GV và khi không có sự hướng dẫn của GV

1.2.3 Mục đích, vai trò của TĐGKQHT của HS trong quá trình dạy học

a) Mục đích của TĐG

TĐGKQHT giúp HS thấy được những điểm mạnh, điểm yếu của bản thân và do đó có thể tự tin hơn trong việc cải thiện học tập cũng như có những định hướng, hoạch định cho tương lai

TĐGKQHT cung cấp thông tin của HS giúp GV đánh giá HS sâu sắc và chính xác hơn

b) Ý nghĩa, vai trò của TĐG

TĐG không chỉ không chỉ giúp người học nhìn nhận lại bản thân mà còn giúp người học phát huy tính độc lập của họ, phát triển hứng thú trong quá trình

tự học

TĐG giúp cho HS trở nên có trách nhiệm hơn đối với quá trình học của bản thân giúp họ thấy được những điểm mạnh, điểm yếu, năng lực, trình độ

kiến thức, kĩ năng của bản thân để có được sự điều chỉnh và định hướng hoạt động học tập tiếp theo cho phù hợp

TĐG có ý nghĩa rất quan trọng đối với hoạt động dạy của GV vì chúng giúp cho: Các bài học trở nên nhẹ nhàng hơn, hiệu quả hơn nhờ học sinh hoạt động tích cực và độc lập hơn; cung cấp thông tin phản hồi giúp GV nhận ra sự tiến bộ của HS; chia sẻ trách nhiệm đánh giá và kết quả đánh giá sẽ chính xác hơn, việc xây dựng kế hoạch học tập cho HS của GV trở nên sát thực hơn; giúp GV thấy được những việc tiếp theo họ phải làm đối với từng cá nhân và các nhóm

Như vậy TĐG có ý nghĩa, vai trò rất lớn trong quá trình dạy học và trở thành một thành phần của hoạt động học tập Nó là “lực nắn” hữu hiệu cách học, phát huy nội lực người học, là công cụ phản ánh năng lực, giúp nâng cao hiệu quả học tập Do đó, TĐG là một kĩ năng quan trọng trong quá trình học giúp cho người học có thể học tập suốt đời Hơn nữa, TĐG giúp HS có thể đánh giá chính xác bản thân và chia sẻ trách nhiệm đánh giá với GV

1.2.4 Đặc trưng của hoạt động TĐG và các hình thức của hoạt động TĐG

1.2.4.1 Đặc trưng của hoạt động TĐG của HS

- TĐG là hoạt động mang tính độc lập Người học là chủ thể của hoạt

động nhận thức nên họ phải có trách nhiệm về sản phẩm của mình, tức là kết quả học tập Trong hoạt động TĐGKQHT, tính độc lập giữ vai trò rất quan trọng, nó giúp cho người học chủ động xử lí thông tin phản hồi để tự điều chỉnh hoạt động học tập trước khi họ, nhờ đó hoạt động học tập của họ trở nên tích cực, chủ động

và hiệu quả hơn

- Hoạt động TĐG có tính tất yếu Do bản chất của hoạt động của con

người là hoạt động có mục đích, hơn nữa con người có khả năng là sau một hoạt động thường kiểm tra xem hoạt động đó đạt mục đích hay chưa nên hoạt

động tự đánh giá của HS là tất yếu HS có thể tiến hành hoạt động này sau một bài, một chương, một môn học, trong khi tự học hoặc sau khi đọc một tài liệu nào đó, nhằm xác định mức độ lĩnh hội kiến thức, kĩ năng của bản thân

- Hoạt động TĐG có tính mục đích Khi người học xác định được mục

đích TĐG thì hoạt động này sẽ dựa trên trách nhiệm của cá nhân và sự điều khiển của ý chí TĐG lúc này là hoạt động tự giác, chủ động, có phương pháp, mục tiêu và giải pháp cá nhân gắn với nhu cầu giá trị và khả năng cá nhân

- Hoạt động TĐG mang dấu ấn cá nhân TĐG sẽ mang dấu ấn của chủ

thể, chịu ảnh hưởng chủ quan của chính người tiến hành đánh giá Hoạt động TĐG của HS phải đảm bảo khách quan, trung thực với kết quả học tập và với chính bản thân người học (chủ thể của hoạt động) Khi đó, hoạt động TĐG mới trở thành động lực thúc đẩy quá trình học tập tiến bộ, trái lại nó sẽ làm cho người học rơi vào trạng thái “tự mê” và cản trở tiến bộ của người học Vì vậy, để

có thể giảm bớt ảnh hưởng của yếu tố chủ quan này, giáo viên nên giúp HS nắm chắc mục tiêu, nhiệm vụ học tập đồng thời cụ thể hóa các tiêu chí đánh giá, chia

sẻ tiêu chí đánh giá với người học

- Hoạt động TĐG mang tính xã hội Mục tiêu của giáo dục là hình thành

nên những mô hình nhân cách đáp ứng được các yêu cầu của xã hội Cùng với

sự phát triển của xã hội, giáo dục phải đổi mới thật sự để có thể đáp ứng được các yêu cầu đặt ra của xã hội Trong xu thế đổi mới giáo dục hiện nay theo hướng tăng cường tính tích cực, tự lực và chủ động của người học thì tự đánh giá là một không thể thiếu của quá trình đánh giá và cũng là hoạt động rất cần thiết trong quá trình học tập của HS Do đó, có thể nói TĐG cũng chịu ảnh hưởng một cách gián tiếp của các yêu cầu của xã hội Hơn nữa, các tiêu chí để TĐG nó cũng phản ánh yêu cầu, chuẩn mực của xã hội Vì vậy có thể nói TĐG có mang đặc trưng xã hội

- Hoạt động TĐG mang đặc trưng hoạt động trí tuệ: TĐG là một hoạt

động trí tuệ, TĐG hướng vào điều chỉnh hoạt động học tập Để có thể TĐG KQHT đòi hỏi HS phải thực hiện các hoạt động trí tuệ cơ bản như so sánh, phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, Do đó, có thể nói TĐG nó chịu ảnh hưởng khá lớn bởi đặc điểm trí tuệ của chủ thể, HS học khá giỏi thường thực hiện các hoạt động trí tuệ tốt hơn nên thường tự đánh giá mình chính xác hơn so với học sinh trung bình, yếu kém

1.2.4.2 Các hình thức của hoạt động TĐG của HS

Có nhiều cách tiếp cận hoạt động TĐGKQHT của HS Trong luận văn này tiếp cận hai hình thức cơ bản đó là:

- HS TĐG dưới sự hướng dẫn trực tiếp của GV Hình thức này diễn

ra trong quá trình dạy học, thầy trò giáp mặt nhau trên lớp Trong quá trình truyền thụ kiến thức, thầy khéo léo cài đặt những hoạt động để HS có thể TĐG Chẳng hạn, thông qua trả lời các câu hỏi, qua nhận xét về bài làm của mình, của bạn, hoặc qua nhận xét, phân tích, đánh giá của GV, qua các phiếu học tập, qua trao đổi thảo luận trong nhóm, Trong hình thức này, việc đánh giá của thầy sẽ là mẫu, là chuẩn mực để HS TĐG

- HS TĐG không có sự hướng dẫn trực tiếp của GV Hình thức này có

thể bao gồm hai kiểu cơ bản là: HS TĐG theo sự hướng dẫn (gián tiếp) của

GV hoặc HS độc lập tiến hành hoạt động TĐG

+ Trên cơ sở quá trình dạy học trên lớp, GV đưa ra các yêu cầu để HS tự học và TĐGKQHT, đó là TĐG theo sự hướng dẫn (gián tiếp) của GV Chẳng hạn, sau giờ học GV đưa ra phiếu hướng dẫn học ở nhà hay câu hỏi yêu cầu hiểu sâu, mở rộng vấn đề hoặc bài tập vận dụng, HS tự học và đối chiếu kết quả hoặc “bắt chước” GV tiến hành TĐGKQHT

+ Khi TĐG trở thành nhu cầu, thói quen thì HS có thể tiến hành hoạt động này một cách tự giác trong quá trình tự học của mình, đó là HS độc lập tiến hành hoạt động TĐG Các em có thể TĐG về mức độ lĩnh hội kiến thức sau khi học xong một nội dung hay khi tham khảo xong một tài liệu

1.2.4.3 Kĩ năng TĐGKQHT của HS lớp 5

Theo [18, tr 27-29] thì có các kĩ năng TĐGKQHT môn toán của HS như

sau:

Nhóm 1: Kĩ năng TĐG tiềm năng bản thân Đây là kĩ năng học tập cơ

bản, nó giúp HS hiểu được những ưu nhược điểm về tâm lí, trí tuệ, xu hướng, tính cách từ đó họ có được sự lựa chọn về nội dung, phương pháp, hình thức học tập phù hợp giúp cho hoạt động học tập đạt hiệu quả tốt Trong nhóm kĩ năng này, chúng tôi đề cập các kĩ năng sau:

+) Kĩ năng 1: Kĩ năng TĐG tiềm năng Kĩ năng này nhằm giúp người

học TĐG xem mình có năng khiếu, thế mạnh hay thuộc dạng trí khôn nào, từ

đó lựa chọn và đánh giá được hướng học tập nào thích hợp nhất Chẳng hạn,

họ tự đánh giá xem mình có năng khiếu về âm nhạc hay toán, khi đó tự xác định sẽ theo thiên hướng nào, sẽ là nhạc sĩ, nhạc công hay sẽ là người học toán và làm toán,

+) Kĩ năng 2: Kĩ năng TĐG về phong cách học Kĩ năng này nhằm giúp

người học xác định và đánh giá được cách thức học tập nào thích hợp nhất Tức là TĐG xem bản thân thích học theo hình thức đọc to hay nghiền ngẫm, trầm tư, ồn ào hay yên lặng, học cá nhân hay học nhóm; qua đó mà lựa chọn được cách học thích hợp Chẳng hạn, nếu người học là người thích yên tĩnh khi học thì phải bố trí góc học tập riêng để khi học không bị ai quấy phá mới

có thể tập trung chú ý cao độ và có hiệu quả Còn nếu với cách học tập đó mà

người học vừa học vừa có người xem tivi (xem phim chẳng hạn) thì họ sẽ bị phân tán tư tưởng dẫn đến hiệu quả không cao,

+) Kĩ năng 3: Kĩ năng TĐG về tiềm năng trí tuệ và tâm lí Kĩ năng này

nhằm giúp người học lựa chọn và đánh giá, điều chỉnh được cách học tập sao cho thích hợp nhất với khả năng mình Chẳng hạn, tự đánh giá xem họ có trí nhớ tốt không, đặc điểm tâm lí, tính cách của họ như thế nào, ảnh hưởng gì đến việc học; TĐG xem họ tiếp thu kiến thức nhanh hay chậm qua đó họ tự xác định, điều chỉnh việc học Chẳng hạn, nếu người học tự biết mình thuộc loại chưa phải là thông minh thì có thể tự đề ra phương châm là “cần cù bù thông minh”,

Nhóm 2: Kĩ năng TĐG về động cơ, thái độ, ý thức học tập Theo tâm lí

học (trí tuệ xúc cảm), người học chỉ tích cực khi họ nhận thức được nhiệm vụ học tập, khi đó họ tự tạo được động cơ, từ đó tạo ra hứng thú, dẫn đến việc

học được tập trung cao độ và có hiệu quả cao Do đó, kĩ năng này (gọi là kĩ năng 4) nhằm giúp người học thấy được rõ hơn động cơ học tập của mình

(Học để làm gì? Học cho ai?), thái độ, ý thức học tập (Học tập đã tích cực chưa? Tự giác chưa?),

Nhóm 3: Kĩ năng TĐG về việc tổ chức việc học tập Kĩ năng này giúp

HS thấy được rõ hơn việc tổ chức hoạt động học tập của họ đã khoa học, hợp

lí chưa, thấy được sự tuân thủ các kế hoạch học tập của họ như thế nào và họ cần phải điều chỉnh như thế nào để hoạt động học tập thật sự có hiệu quả Cụ thể như sau:

+) Kĩ năng 5: Kĩ năng TĐG việc xây dựng và thực hiện kế hoạch

+) Kĩ năng 6: Kĩ năng TĐG khâu tổ chức việc học ở nhà Kĩ năng này

giúp HS xác định xem họ học tập có đúng giờ quy định không, sử dụng có

hiệu quả các phương tiện hỗ trợ việc học (máy vi tính, internet, máy tính cầm tay, tivi, radio, ghi âm, ), sử dụng các tài liệu phục vụ học tập (như sách giáo khoa, sách bài tập, sách giáo viên, sách tham khảo, ) như thế nào,

Nhóm 4: Kĩ năng TĐG việc lĩnh hội kiến thức, vận dụng kĩ năng Kĩ

năng này giúp HS TĐG mức độ đạt được về kiến thức, kĩ năng so với mục tiêu, nhiệm vụ học tập Từ đó biết được họ đã đạt được kiến thức, kĩ năng gì, mức độ đạt được như thế nào, cần phải bổ sung kiến thức, kĩ năng gì, cụ thể

có các kĩ năng sau:

+) Kĩ năng 7: Kĩ năng TĐG việc học các nội dung khi giáp mặt với thầy

Kĩ năng này nhằm TĐG kiến thức cũ, việc lĩnh hội khái niệm, định lí; TĐG việc giải bài tập,

+) Kĩ năng 8: Kĩ năng TĐG mức độ đạt được nội dung môn học khi

không giáp mặt với thầy Kĩ năng này nhằm TĐG việc hoàn thành nhiệm vụ

học tập do GV giao cho; TĐG kiến thức, kĩ năng đã học; TĐG kiến thức, kĩ năng bổ sung, TĐG mức độ đạt chuẩn kiến thức, kĩ năng trong chương trình môn học; TĐG mức độ đạt được về kiến thức, kĩ năng đã học so với yêu cầu, nhiệm vụ học tập do lớp, giáo viên và nhà trường đặt ra TĐG sự tiến bộ trong học tập; TĐG kiến thức, kĩ năng của bản thân để định hướng việc tham gia các kì thi, lựa chọn hướng học tập hoặc các trường học,

1.2.4.4 Những biểu hiện của kĩ năng TĐGKQHT môn Toán của HS lớp 5

Như vậy HS có kĩ năng TĐG KQHT nếu có khả năng thu thập, phân tích và lí giải thông tin về kiến thức, kĩ năng của mình; biết so sánh, đối chiếu với mục tiêu, nhiệm vụ học tập; có khả năng ra quyết định và điều chỉnh hoạt

động học tập của bản thân sao cho đạt được mục tiêu, nhiệm vụ học tập đó

Để có thể xây dựng các biện pháp rèn luyện kĩ năng tự đánh giá kết quả học tập môn toán cho học sinh lớp 5, cần phải xác định được kĩ năng tự đánh giá kết quả học tập gồm có những kĩ năng nào và biểu hiện cụ thể trong học tập môn Toán lớp 5

Theo đó, kĩ năng TĐGKQHT môn toán của HS lớp 5 có thể được biểu hiện như sau:

- Bước đầu tự nhận biết được đặc điểm về tâm lí, trí tuệ, tính cách và phong cách học của bản thân phù hợp với môn Toán (Ví dụ, mình thích học yên tĩnh một mình, khi đọc to quy tắc lên mình sẽ nhanh thuộc hơn, mình tính nhẩm thì nhanh hơn là giải toán có lời văn v.v…)

- Bước đầu có thể tự lựa chọn hình thức học tập phù hợp với đặc điểm tâm lí, trí tuệ, tính cách và phong cách học của bản thân để học môn Toán tốt hơn (Ví dụ, mình dễ tìm ra được cách giải bài toán khi học cùng các bạn nên mình sẽ rủ Lan cùng làm bài tập…)

- Có thể bước đầu tự điều chỉnh việc học để phát huy được tiềm năng trí tuệ, tâm lí của bản thân trong học môn Toán (Ví dụ, công thức hình thang thật dễ nhầm lẫn, mình đã nhớ nhầm mấy lần rồi Mình nên làm gì để dễ nhớ được công thức này nhỉ? Có lẽ mình sẽ nhớ lâu hơn nếu mình tô màu công thức này thật đẹp và dán ở cánh cửa ra vào)

- Bước đầu biết lập kế hoạch, sắp xếp thời gian biểu hợp lí để hoàn thành các nhiệm vụ học tập nói chung, nhiệm vụ học toán nói riêng

- Có thể tự điều chỉnh thái độ, ý thức học tập theo hướng tích cực hơn; xác định được động cơ học tập đúng đắn để nâng cao hiệu quả học tập

- Có thể tự rút kinh nghiệm, tự điều chỉnh việc sử dụng các tài liệu, đồ dùng học tập (Ví dụ, mình nghĩ mình sẽ cắt, ghép hình đúng và nhanh hơn nếu mình có một cái bút chì và cây kéo của mình sắc hơn Lần sau mình sẽ chú ý khi chuẩn bị đồ dùng học tập.)

- Có thể xác định được mức độ kiến thức, kĩ năng của bản thân so với mục tiêu, nhiệm vụ học tập của bài học

Ví dụ: Đạt được mục tiêu biết cách giải và trình bày được bài giải các dạng toán:

+Tìm tỉ số phần trăm của 2 số

+Tìm một số, biết tỉ số phần trăm của số đó so với số đã biết

+Tìm một số biết một số khác và tỉ số phần trăm của số đã biết so với số đó +Tìm vận tốc biết thời gian chuyển động và độ dài quãng đường

+ Tìm thời gian chuyển động biết độ dài quãng đường và vận tốc chuyển động

+Tìm độ dài quãng đường biết vận tốc và thời gian chuyển động

- Biết đánh giá được lời giải của bài toán: Lời giải đã phù hợp chưa? Có đảm bảo yêu cầu ngắn gọn, dễ hiểu không?

- Biết phát hiện ra những sai lầm về kiến thức, kĩ năng môn Toán

Ví dụ, phát hiện ra những sai lầm liên quan đến các dạng toán:

+ Diện tích hình tam giác

+Diện tích hình thang

+ Chu vi, diện tích hình tròn

+ Diện tích xung quanh, diện tích toàn phần của hình hộp chữ nhật, hình lập phương

1.2.4.5 Các mức độ của kĩ năng TĐGKQHT của HS lớp 5

Mức độ 1: Bắt chước TĐGKQHT Khi dạy học ở trên lớp GV nên tận

dụng các cơ hội để làm mẫu việc đánh giá kết quả học tậpcho HS, giúp HS thấy được sự cần thiết phải đánh giá, TĐG và bắt chước GV có thể cài đặt hoạt động này thông qua việc dạy học giải bài tập, GV cũng nên cố gắng giúp HS thấy được các bước, các thao tác cần thiết để thực hiện hoạt động đánh giá Do đó, qua đây HS sẽ học được cách thức để đánh giá kết quả học tập, tức là HS được trang bị kiến thức về đánh giá Như vậy, ở mức độ này

HS đã nhận thức sự cần thiết tự đánh giá và có được kiến thức nhất định về đánh giá và TĐG

Ví dụ 1.1 Để giúp HS có cách đánh giá tiến tới TĐG việc hiểu một khái niệm

trong môn Toán, ở những thời điểm ban đầu, GV cần phải làm mẫu để HS có thể quan sát tiến tới bắt chước

Chẳng hạn, để hiểu việc HS nắm khái niệm về Cộng số đo thời gian

GV có thể tìm kiếm thông tin phản hồi thông qua việc tiến hành như sau:

Hoạt động của GV Hoạt động của HS

GV nêu đề bài:

Lâm đi từ nhà đến bến xe hết 35

phút, sau đó đi ô tô đến viện bảo tàng

Lịch sử hết 2 giờ 20 phút Hỏi Lâm đi

Yêu cầu HS kiểm tra lại bài làm của

mình và chỉnh sửa nếu có

TĐG kết quả (cảm tính)

Sau khi HS làm xong, yêu cầu HS

nhận xét bài làm của bạn trên bảng

Đánh giá bài làm của bạn ( cảm tính)

qua việc đối chiếu bảng hướng dẫn đánh giá

Minh họa hướng dẫn đánh giá của ví dụ trên (bảng hướng dẫn đánh giá được xây dựng theo tiến trình làm bài tập của HS, với yêu cầu mức độ từ thấp đến cao, từ chưa đạt đến mức tốt)

Mức

Mức trung bình

Mức dưới trung bình (chưa đạt)

20 phút

Biết được số

số thời gian Lâm đi

từ nhà đến bến

xe và thời gian

đi ô tô đến viện bảo tàng Lịch sử

Không nhận ra được

35 phút + 2 giờ 20 phút = 2 giờ 55 phút

Viết đúng phép tính

35 phút + 2 giờ

20 phút

= 2 giờ

55 phút

Không viết đƣợc phép tính

D sau khi xem lại cách đổi đơn

vị từ giờ

ra phút

Không chỉ ra đƣợc đáp án đúng

Mức độ 2: Biết TĐGKQHT

Giáo viên yêu cầu học sinh thực hiện việc tự đánh giá, sau đó GV nhận xét,

bổ sung và điều chỉnh (nếu cần thiết) Qua đây HS đƣợc tự mình thực hiện việc TĐGKQHT, GV điều chỉnh kịp thời giúp cho họ có thể TĐG đƣợc tốt hơn, chính xác hơn

Ví dụ 1.2: Sau khi học xong bài “ Ôn tập: Phép cộng và phép trừ hai phân số”

(sách giáo khoa Toán lớp 5) GV cho HS củng cố các hoạt động sau:

Hoạt động của Giáo viên Hoạt động của Học sinh

Yêu cầu HS nhắc lại kiến thức trọng

tâm của bài, gọi HS khác bổ sung

(nếu cần)

Nhắc lại, HS khác bổ sung

Thông qua đó giúp HS thấy đƣợc

mục tiêu về kiến thức, kĩ năng cần

đạt

+ Về kiến thức: Thực hiện đƣợc phép

cộng, trừ 2 phân số cùng mẫu và khác

mẫu

+ Về kĩ năng: Vận dụng vào giải các

bài toán về phép cộng , trừ phân số

Căn cứ vào mục tiêu bài học, thiết kế

số chỉ số bóng màu vàng

A B

C D

Yêu cầu HS cho biết các câu hỏi trên

nhằm kiểm tra việc đạt mục tiêu nào

của bài học?

Nếu HS nắm chắc mục tiêu bài học phải tự trả lời được hoặc GV phải giúp HS nhận ra được: bài 1 của phiếu học tập nhằm hướng dẫn HS thực hiện phép trừ phân số khác mẫu Bài tập 2, 3 yêu cầu HS vận dụng vào giải các bài toán liên quan đến phép cộng , trừ phân số

Hướng dẫn HS thực hiện phép cộng ,

trừ phân số và yêu cầu HS hoàn thành

phiếu bài tập

Hoàn thành phiếu bài tập

Gọi HS lên bảng làm và lựa chọn đáp

án đúng, yêu cầu HS khác tự kiểm tra

bài làm của mình và TĐG xem mình

đã đạt được mục tiêu nào, chưa đạt

mục tiêu nào

HS tự kiểm tra, đánh giá

Yêu cầu HS khác nhận xét, đánh giá

bài làm của bạn Gọi một số HS trình

bày về bài làm và tự nhận xét, đánh

giá về bài làm của mình

Trên cơ sở HS làm bài của HS, GV phải giúp HS tự đánh giá xem HS

đã nhận thức được những gì về tri thức (về phân số, về phương pháp), về kĩ năng, thái độ Qua đó, GV phải giúp HS thấy được họ đã đạt được mục tiêu nào, tại sao và GV cần điều chỉnh, bổ sung, nhắc nhở HS về kiến thức, kĩ năng cũng như cách học, thái độ học tập Như vậy, thông qua đó HS sẽ học được cách TĐG và thấy được nếu các em luôn biết TĐG trong quá trình học thì các em sẽ biết rõ KQHT của bản thân để tự điều chỉnh sao cho có thể đạt được mục tiêu học tập

Mức độ 3: Độc lập TĐGKQHT HS lập được các bước để TĐGKQHT

khi tự học không có sự hướng dẫn của GV

Qua việc thiết kế và tổ chức các hoạt động theo hướng hình thành và rèn luyện kĩ năng TĐGKQHT như trên, HS không những tiến hành các hoạt

động học tập theo kiến thức, kĩ năng môn Toán mà còn có thể học được cả việc TĐGKQHT

Như vậy, việc giúp HS TĐGKQHT có thể được lồng ghép ngay trong quá trình giảng dạy mà không đòi hỏi phải thay đổi nội dung, chương trình và thời lượng hiện hành Hơn nữa, để giúp HS hình thành và rèn luyện kĩ năng TĐG và các bước hướng dẫn, khéo léo thực hiện là có thể đạt được

1.2.5 Ưu điểm và hạn chế của hoạt động TĐG

- Trong đổi mới đánh giá, TĐGKQHT đã và đang trở thành một hình

thức đánh giá có vai trò quan trọng Ta có thể thấy được các ưu điểm cơ bản là: TĐG cho phép HS chú ý hơn đến các mục tiêu học tập; Khi HS có kĩ năng TĐG sẽ có nhiều khả năng hoàn thành được các nhiệm vụ khó khăn một cách

tự tin hơn với khả năng của họ và có trách nhiệm hơn đối với việc học tập; Động lực học tập được nâng cao, HS định hướng tốt hơn hoạt động học tập và công việc tiếp theo; Cung cấp phản hồi về kết quả học tập để HS có thể tự cải thiện quá trình học tập; tự đánh giá giúp cho HS học tập độc lập, tích cực, chủ

động hơn

- Tuy nhiên, trong một số trường hợp HS TĐG không đúng, có thể đánh giá quá cao hoặc quá thấp về mình TĐG sẽ không cung cấp cho HS sự phản hồi đầy đủ về thành tích học tập khi nó được sử dụng một cách đơn độc

Do đó, cần kết hợp TĐG của HS với đánh giá của GV và các lực lượng giáo dục khác

1.2.6 Các bước để HS TĐGKQHT

Hình thành và rèn luyện kĩ năng TĐGKQHT môn Toán cho HS chúng

ta cần thực hiện các bước sau:

Bước 1: Nâng cao nhận thức và hình thành thói quen Đây là bước

chuẩn bị nền tảng quan trọng cho quá trình TĐG Trong bước này, GV phải trang bị cho HS những tri thức về toán học, tri thức về đánh giá, phải định hướng, tạo hứng thú, động cơ và nhu cầu TĐG

Bước 2: Hình thành, phát triển các kĩ thuật, thao tác và phương pháp

giúp HS TĐG Thông qua các hoạt động cụ thể trong quá trình học tập, qua các tình huống dạy học GV nên làm mẫu việc đánh giá, cho HS đánh giá lẫn nhau, từng bước dẫn dắt HS TĐG, thử thực hiện việc TĐG theo yêu cầu nhằm hình thành ở HS các kĩ thuật, thao tác và phương pháp TĐG

Bước 3: Tạo cơ hội, thời cơ để HS luyện tập TĐG và TĐG một cách

độc lập Trong bước này, GV tổ chức các hoạt động học tập để HS rèn luyện TĐG thông qua các hoạt động như: tự học, thảo luận nhóm, hồ sơ học tập, hệ thống bài tập Ngoài ra, GV nên nhắc nhở HS nên thường xuyên thực hiện TĐGKQHT của mình khi tự học không có sự hướng dẫn của GV

1.3 Vấn đề TĐGKQHT môn Toán của HSTH thông qua các bài tập TNKQ

1.3.1 Khái niệm TNKQ

TNKQ là phương pháp mà người ta dùng những bài tập ngắn có thể kèm theo câu trả lời để thực hiện những mục đích xác định (kiểm tra hoạt động nhận thức, năng lực trí tuệ, kỹ năng của HS sau khi học xong một bài, một phần kiến thức, )

HS dùng các ký hiệu như A, B, C, để đưa ra câu trả lời đúng TNKQ thường có nhiều câu trả lời được đưa ra cho mỗi câu hỏi nhưng chỉ có một đáp

án đúng Điểm của bài TNKQ được chấm bằng cách đếm số lần HS chọn câu trả lời đúng do đó chấm điểm mang tính khách quan cao

1.3.2 Đặc điểm của trắc nghiệm khách quan

- Không đánh giá được tư duy của HS

- Thời gian trả lời một câu hỏi ngắn

1.3.3 Các loại bài tập TNKQ

1.3.3.1 Trắc nghiệm Đúng - Sai

Đây là loại câu hỏi TNKQ chỉ có hai phương án để lựa chọn là đúng hoặc sai Khi làm bài HS chỉ cần chọn một trong hai câu trả lời cho sẵn cần điền đúng (Đ) hoặc sai (S) vào ô trống

1.3.3.2 Trắc nghiệm có nhiều phương án để lựa chọn

Đây là loại bài tập TNKQ thông dụng nhất, thường có hai phần: Phần đầu được gọi là phần dẫn, nêu ra vấn đề, cung cấp thông tin cần thiết hoặc nêu một câu hỏi Phần sau là các phương án để chọn thường được đánh dấu bằng các chữ cái A, B, C, D hoặc các con số 1, 2, 3, 4 Trong các phương án đã

chọn chỉ có duy nhất một phương án đúng hoặc một phương án đúng nhất hoặc một phương án đúng nhất còn các phương án khác được đưa vào với tác dụng gây nhiễu Khi soạn thảo loại trắc nghiệm này thường người soạn cố gắng làm cho các phương án nhiễu đều có vẻ “hợp lí” và “hấp dẫn” như

Các câu ghép đôi được trình bày thành 2 dãy Dãy bên trái (dùng kí hiệu A, B, C, D) là phần gồm các câu hỏi hoặc các ý chưa hoàn chỉnh, dãy bên phải (thường kí hiệu 1, 2, 3, 4 ) gồm các câu trả lời hoặc các ý để hoàn chỉnh các câu ở cột bên trái

Thông thường dãy bên trái phải có nhiều phương án hơn để tăng sự cân nhắc của HS khi lựa chọn HS có thể nối trực tiếp hoặc dùng kí hiệu A  3, B 

1, C  5, để chỉ rằng: Nối dòng A ở cột bên trái với dòng 3 ở cột phải, nối dòng

B ở cột trái với dòng 1 ở cột phải, nối dòng C ở cột trái với dòng 5 ở cột phải