Kỹ thuật chăn nuôi lợn nái mắn đẻ sai con chương 3

Kỹ thuật chăn nuôi lợn nái mắn đẻ sai con. Chương 3: Khả năng sinh sản của lợn nái

Chương III KHả NĂNG SINH SảN CủA LợN NáI

I sINH Lý ĐộNG DụC và PHối GiốNG CủA LợN Nội,

LợN LAI và lợN NGoại

1 Tuổi động đực đầu tiên

Tuổi động dục đầu tiên ở lợn nội (ỉ, Móng Cái) rất sớm: 4-5 tháng tuổi khi khối lượng đạt từ 20-25kg

ở lợn nái lai tuổi động đực đầu tiên muộn hơn so với lợn nội thuần ở lợn lai F1 (có 1/2 máu nội) động đực bắt đầu lúc 6 tháng tuổi, khi khối lượng cơ thể đạt 50-55kg ở lợn ngoại động

đực muộn hơn so với lợn lai, tức là động dục lúc 6-7 tháng tuổi khi lợn có khối lượng 65-68kg

Không cho lợn phối giống ở thời kỳ này vì cơ thể lợn chưa phát triển đầy đủ, chưa tích tụ

được chất dinh dưỡng nuôi thai, trứng chưa chín một cách hoàn chỉnh

Để đạt được hiệu quả sinh sản tốt và duy trì con nái sinh sản lâu bền, cần bỏ qua 1-2 chu kỳ

động dục, rồi mới cho phối giống

2 Tuổi đẻ lứa đầu

Lợn nái nội (ỉ, Móng Cái) trong sản xuất, tuổi đẻ lứa đầu thường từ 11-12 tháng tuổi Như vậy lứa đầu cho phối lúc 7 tháng tuổi Về khối lượng cần đạt từ 45-50kg, nếu cho phối với

đực ngoại để có đàn con lai kinh tế

Lợn nái lai và nái ngoại nên cho đẻ lần đầu lúc 12 tháng tuổi, nhưng không quá 14 tháng tuổi Như vậy phải phối giống lứa đầu ở lợn lai lúc 8 tháng tuổi với khối lượng lợn không dưới 65-70kg Đối với lợn ngoại cho phối giống lúc 9 tháng tuổi với khối lượng không dưới 80-90kg (giống lợn ngoại nuôi thích nghi tại Việt Nam)

3 Chu kỳ động dục của lợn nái và động dục trở lại sau đẻ

Một chu kỳ động dục của lợn nái là 18-21 ngày, nếu chưa cho phối giống thì chu kỳ lại nhắc lại

Trong thời kỳ nuôi con, lợn nái sau khi đẻ 3-4 ngày hoặc sau khi đẻ 30 ngày lợn có hiện tượng động dục trở lại, thường thấy ở lợn nội

Không nên cho phối giống lúc này, vì bộ máy sinh dục của lợn chưa phục hồi như trước khi

đẻ, trứng chưa chín đều

Nếu cho phối ngay, lợn có chửa vừa phải sản xuất sữa nuôi con vừa phải cấp các chất dinh dưỡng nuôi bào thai, trong khi đó lợn nái lại cần đủ dinh dưỡng để phục hồi sức khỏe sau khi

đẻ Ngoài ra lợn còn dễ bị sẩy thai khi con còn thúc bú

Sau cai sữa (lúc 50-55 ngày) khoảng 3-5 ngày thì lợn nái động hớn trở lại Thời gian này cho phối giống, lợn dễ thụ thai và trứng chín nhiều, dễ có số con đông

Quan tâm theo dõi để phối giống kịp thời là thắng lợi của người nuôi Nuôi 1-2 con nái thì việc theo dõi không khó, nhưng nuôi nhiều từ 3-5 con cần phải đánh dấu phân biệt con nái nào cần được phối giống, để phối đúng thời gian

Tránh để cơ thể lợn mẹ hao mòn nhiều sau khi đẻ sử dụng lâu dài con nái

Hao mòn cơ thể ở lợn thường từ 10-20% so với trước khi đẻ Trên mức này lợn mẹ cần được chú ý về nuôi dưỡng

Không ép phối, nếu lợn nái sau khi cai sữa con mà cơ thể hao mòn gầy sút Cần phải bỏ qua một chu kỳ để nái lại sức và nuôi được bền lâu hơn

4 Đặc điểm động dục ở lợn nội, lợn lai và lợn ngoại thuần

Có thể chia làm 3 giai đoạn

- Giai đoạn trước khi chịu đực (bắt đầu)

- Giai đoạn chịu đực (phối giống)

- Giai đoạn sau chịu đực (kết thúc)

a Giai đoạn trước khi chịu đực

Lợn nái thay đổi tính tình: kêu rít nhỏ, kém ăn, nhảy lên lưng con khác Âm hộ đỏ tươi, sưng mọng, có nước nhờn chảy ra nhưng chưa chịu cho đực nhảy Người nuôi cũng không nên cho lợn phối vào lúc này, vì sự thụ thai chỉ thể hiện sau khi có các hiện tượng trên từ 35-40 giờ

Đối với lợn nội thường sớm hơn, từ 25-30 giờ

b Giai đoạn chịu đực

Lợn kém ăn, đứng yên, mê ì, lấy tay ấn trên lưng gần mông, lợn đứng im đuôi vắt về một bên,

đồng thời âm hộ giảm độ sưng, có nếp nhăn, màu sẫm hoặc màu mận chín, có nước nhờn chảy dính đục, con đực lại gần thì đứng im chịu phối

Thời gian này kéo dài khoảng 2 ngày, nếu được phối giống thì lợn sẽ thụ thai ở lợn nội thường ngắn hơn, khoảng 28-30 giờ

c Giai đoạn sau chịu đực

Lợn nái trở lại bình thường, ăn uống như cũ Âm hộ giảm độ nở, se nhỏ, thâm, đuôi cụp không cho đực phối

5 Thời điểm phối giống thích hợp

Để lợn nái đạt tỷ lệ thụ thai cao, số con đẻ ra nhiều cần tiến hành phối giống đúng lúc, vì thời gian trứng tồn tại và có hiệu quả thụ thai rất ngắn, trong khi đó thì tinh trùng có thể kéo dài và sống trong tử cung khoảng 45-48 giờ

Do vậy thời điểm phối giống thích hợp nhất là giữa giai đoạn chịu đực Như vậy đối với lợn nái lai và ngoại cho phối vào cuối ngày thứ 3 và sang ngày thứ 4, nếu tính từ lúc bắt đầu động dục, hoặc sau khi có hiện tượng chịu đực khoảng 6-8 tiếng thì cho phối Đối với lợn nái nội cần sớm hơn lợn lai và lợn ngoại thuần 1 ngày vào cuối ngày thứ 2 và sáng ngày thứ 3 do thời gian động dục ngắn hơn (3 ngày) Xem sơ đồ

Trong sản xuất dùng thụ tinh nhân tạo khi lợn có triệu chứng chịu đực buổi sớm thì chiều cho phối, nếu có triệu chứng vào buổi chiều thì để sớm hôm sau cho phối Nên cho phối 2 lần ở giai đoạn chịu đực, nhằm “chặn đầu khóa đuôi” của thời kỳ rụng trứng (Nhất là đối với lợn nái tơ)

Dưới đây là sơ đồ động dục của lợn và thời điểm phối giống.

- Đối với lợn nái lai và nái ngoại:

II KHả NĂNG SiNH SảN CủA lợN Nái

1 Số lứa đẻ và tuổi loại thải của lợn nái nội, nái lai và nái ngoại

Năm thứ nhất

Năm thứ hai:

Năm thứ ba:

Năm thứ tư:

Năm thứ năm:

lứa 1 lứa 2 lứa 3 lứa 4 lứa 5 lứa 6 lứa 7 lứa 8 lứa 9

7-8 con 9-10 9-11 9-11 9-11 9-10 8-9 8 8

Lứa đẻ tốt từ lứa 2 đến lứa thứ 6-7 tuổi sinh sản ổn định từ năm tuổi thứ 2 đến năm tuổi thứ 4 Sang năm tuổi thứ 5 lợn có thể còn đẻ tốt nhưng con đẻ bị còi cọc chậm lớn Lợn nái già hay xảy ra hiện tượng đẻ khó, con chết trong bụng và cắn con, từ thực tế đó cần tính toán để thay thế lợn nái hàng năm

Nếu một nái giữ qua 4 năm tuổi thì số thay thế hàng năm là 25% Tỷ lệ số con có tuổi trung bình 30 tháng trong đàn là phù hợp (trường hợp nuôi từ 5-10 con nái trong chuồng)

2 Số lứa đẻ của lợn nái nội, nái lai và nái ngoại trong 1 năm

Thường lợn đẻ 1,8 lứa năm Đối với nái lai và ngoại cần phấn đấu đạt 2 lứa/năm và cao hơn Thời gian đẻ một lứa như sau:

Thời gian chửa: 114 ngày (112-116 ngày)

Thời gian nuôi con: 55 ngày (50-60 ngày)

Thời gian chờ phối sau cai sữa: 7 ngày (5-8 ngày)

Một năm lợn nái đẻ 2 lứa là hiện thực

Để đạt được yêu cầu trên, cần tập cho lợn con ăn sớm và cai sữa sớm, nhưng cai sữa không dưới 45 ngày trong điều kiện nuôi dưỡng hiện nay ở nước ta

Cần quan tâm đến thời gian sau khi cai sữa tách con 3-5 ngày, lợn thường động dục trở lại, cần phối giống kịp thời nếu không sẽ lỡ phối mất thêm 18-21 ngày (một chu kỳ động dục)

Điều này rất quan trọng đối với người nuôi từ 5-10 nái trở lên

III CHọN LợN ĐựC CHO PHốI GIốNG

Nói đến sinh sản của lợn mà chỉ nói về con nái là chưa đủ, sinh sản tốt hay xấu đều do tính di truyền của con bố và con mẹ Một con nái tốt cho đàn con trong một ổ tốt Một con đực tốt cho nhiều ổ trong toàn đàn tốt Vì vậy con đực có khả năng cải tạo đàn giống với hiệu quả cao

Sử dụng đực giống cho phối có 2 phương pháp: trực tiếp và thụ tinh nhân tạo Dù nuôi ở cơ sở nào hay cho phối giống bằng phương pháp nào cũng cần chọn con đực đạt tiêu chuẩn làm giống

1 Chọn lợn đực

Tùy theo mục đích sản xuất để chọn theo đặc điểm giống, theo cá thể đực giống Ví dụ: Cần sản phẩm nhiều nạc, đẻ nhiều con, con to khỏe, nuôi sống cao, tiêu tốn thức ăn cho 1 kg tăng trọng thấp thì chọn lợn đực giống ngoại như Landrace, Yorshire Những tiêu chuẩn chính cần chọn:

- Lý lịch ông bà, cha mẹ thể hiện đặc điểm giống và có năng suất cao

- Chọn cá thể: Con lớn nhất trong đàn khỏe mạnh, ngực nở lưng thẳng, mông to dài mình, vai cứng cáp, 4 chân đứng thẳng, nhanh nhẹn, hiếu động, hình dáng, lông da đúng với phẩm giống

- Hai hòn cà (tinh hoàn) đều và nở nang, lộ rõ rệt Tránh cà lệch (hòn to hòn nhỏ), cà ẩn sâu, không trễ dài, không mọng như sa ruột

- Phàm ăn, chịu đựng tốt thời tiết quá nóng hoặc quá lạnh Tiêu tốn thức ăn thấp cho 1 kg tăng trọng (từ 3,2 - 3,5kg tăng trọng)

- Không mắc các bệnh kinh niên và bệnh truyền nhiễm

- Lợn đực đã lấy tinh trung bình phải đạt được lượng tinh dịch mỗi lần xuất từ 150-250ml Tinh trùng có từ 250-350 triệu/1ml tinh dịch

Nuôi lợn đực hậu bị cũng như lúc trưởng thành cần quan tâm những yếu tố sau:

- Nhốt mỗi con một chuồng riêng có diện tích từ 4-6 m2/con, có sân vận động 8-10m2

/con

Có thể hàng ngày cho đi vận động đường dài từ 10-15 phút/ngày vào buổi sáng

- Luôn quan sát chân móng về hiện tượng nứt móng và thối móng (nhất là chân sau)

Lợn đực hỏng bộ chân coi như hỏng tất cả vì không phối giống được

- Tập cho lợn đực thuần tính quen người khi cho ăn uống tắm chải để dễ dàng điều khiển lúc phối giống

Lợn đực ngoại như Yorshirre, Landrace, Duroc 3 tháng tuổi đã có tinh trùng trường thành Còn 1 số lợn đực nội như Móng Cái, ỉ nuôi 1-2 tháng tuổi cũng có tinh trùng trưởng thành Nhưng ở những tháng tuổi này, lợn đực chưa đạt trọng lượng cơ thể và các chức năng sinh lý khác Vì vậy lợn đực bắt đầu cho phối giống tốt nhất ở các tháng tuổi như sau:

- Lợn đực ngoại từ 8 tháng tuổi trở lên và khối -lượng cơ thể đạt trên 65-70kg

- Lợn đực lai từ 6 tháng tuổi trở lên và có khối lượng cơ thể từ 50 kg trở lên

- Lợn đực nội từ 5 tháng tuổi trở lên và khối lượng cơ thể đạt từ 25-30 kg trở lên

Giai đoạn phối giống là từ 12-36 tháng tuổi Thời gian sử dụng tối đa 4 năm (chỉ đối với những con đực giống tốt và cá biệt) Còn thường thì sau 3 năm tuổi là loại thải Trong quá

trình sử dụng, nếu lợn đực biểu hiện những đặc tính như: chân yếu, sợ nái, ăn uống kém, thể trạng yếu, lượng tinh dịch ít, tinh trùng loãng hoạt động yếu tỷ lệ dị hình cao phối giống đạt

tỷ lệ thụ thai thấp thì nên loại thải sớm

- Lợn đực từ 8-12 tháng tuổi chỉ phối giống không quá 3 lần trên một tuần - Lợn trưởng thành trên 12 tháng tuổi có thể cho phối giống không quá 5 lần/tuần, nhưng bảo đảm dinh dưỡng tốt

Không nên cho lợn đực làm việc quá nhiều lần, vượt mức quy định, ảnh hưởng tới tỷ lệ thụ thai và giảm sức khỏe của lợn đực

Nên cho đực phối giống vào buồi sáng sớm hoặc chiều mát Khi lợn đực quá no hoặc quá đói cũng không nên cho phối giống

Sau mỗi lần phối giống hoặc lấy tinh nên bồi dưỡng cho lợn đực 2 quả trứng gà hoặc giá đỗ hay lúa nảy mầm 0,5kg/ngày

Lợn đực giống nuôi dưỡng tốt, sử dụng hợp lý, nếu phối giống trực tiếp có thể cho kết quả thụ thai tốt từ 50-60 nái/năm Nếu bằng thụ thai nhân tạo có thể cho kết quả thụ thai tốt từ

500-600 nái/năm Tức là tăng gấp 10 lần so với giống trực tiếp

ở nhiều địa phương tư nhân nuôi lợn đực cho phối giống chủ yếu là đực lai Tuy nhiên, kết quả thụ thai và tăng trọng vẫn cao nhưng đàn con chỉ nuôi thịt thực phẩm chứ không thể giữ làm giống được Vì vậy tốt nhất vẫn là lợn đực ngoại thuần, có đàn con tốc độ tăng trọng nhanh, chất lượng thịt nạc nhiều hơn

Người nuôi lợn nái cũng cần biết liều tinh dịch khi thụ tinh nhân tạo để dẫn tinh cho lợn thuộc giống gì? Chất lượng tinh dịch tốt xấu ra sao? Người nuôi lợn nái cũng có thể mua một số dụng cụ dẫn tinh, nắm kỹ thuật để tự dẫn tinh cho lợn nái của gia đình, làm được như vậy sẽ chủ động hơn và khả năng thụ thai cũng cao hơn - Đó là:

- Dụng cụ dẫn tinh: ống tiêm bằng thủy tinh hoặc bằng nhựa 50ml, ống dẫn tinh quản lợn bằng cao su hay bằng nhựa Tùy theo số lợn nuôi mà mua từ 1-3 ống tiêm Còn dẫn tinh quản tốt nhất mỗi nái có một dẫn tinh quản riêng

- Mua tinh ở cơ sở sản xuất (nhà nước hay tư nhân): theo yêu cầu về giống, yêu cầu về số liều dẫn (thường 1 liều dẫn một lần cho một nái) Chất lượng tinh trùng phải đạt hoạt lực

từ 0,5 trở nên (tức là 50% tinh trùng hoạt động tiến thẳng trở nên) Tốt nhất vẫn là mua

được những liều tinh sản xuất trong ngày Liều dẫn tinh cho nái lai và nái ngoại từ 50ml trở lên

Bảo quản và vận chuyển liều tinh theo hướng dẫn của cơ sở sản xuất tinh dịch

- Kỹ thuật dẫn tinh: có 2 yếu tố quyết định đến tỷ lệ thụ thai là: Thao tác kỹ thuật dẫn tinh và xác định thời điểm dẫn tinh thích hợp Người nuôi lợn nái, do nắm được đặc điểm động dục của lợn mình nuôi, qua các lứa; do hàng ngày có điều kiện quan sát diễn biến động dục của lợn, do trực tiếp nuôi nên lợn nái quen người , đó là yếu tố để xác định thời điểm dẫn tinh chính xác

Thao tác dẫn tinh cho lợn nái rất đơn giản, chỉ cần tinh ý quan sát 1 lần cũng có thể tự thao tác dẫn tinh được Mấy thao tác cơ bản: dụng cụ luộc vô trùng, vẩy sạch nước để thật nguội

Đổ nhẹ nhàng tinh dịch vào thành ống tiêm Rửa sạch âm hộ và vùng mông của lợn nái Bôi dầu nhờn (dầu paraphin) 2/3 dẫn tinh quản (từ đầu dẫn tinh quản trở lên) nhẹ đưa dẫn tinh quản vào âm hộ lợn, vừa xoay vừa đưa vào thấy chặt tay là được Cắm đầu ống tiêm đã có tinh dịch vào dẫn tinh quản, từ từ bơm Vừa bơm, vừa xoay dẫn tinh quản vừa kích thích vùng

âm hộ lợn để lợn đứng yên Nếu bơm thấy tinh dịch chảy ra ngoài phải ngừng bơm và xoay nhẹ điều chỉnh dẫn tinh quản Sau đó tiếp tục bơm từ từ cho hết tinh dịch ở ống tiêm

Bơm xong nhẹ rút dẫn tinh quản ra, bóp cho lưng lợn võng xuống hoặc vỗ mạnh vào lưng, để lợn bóp chặt cổ tử cung không để tinh dịch chảy ra ngoài

Lợn nái sau dẫn tinh cần ở chuồng sạch sẽ, tránh nhiễm trùng qua đường sinh dục

Dụng cụ dẫn tinh (ống dẫn và dẫn tinh quản) cần rửa thật sạch bằng xà phòng, để khô bỏ vào hộp hoặc túi sạch Lần sau dùng lại luộc vô trùng

Cần ghi chép vào sổ sách dẫn tinh: đực giống gì? Số tai bao nhiêu? Dẫn mấy liều, mấy lần? Ngày tháng dẫn tinh (sáng, chiều) biểu hiện của lợn nái và thao tác kỹ thuật Theo dõi qua chu kỳ (21 ngày), nếu không động dục lại là lợn đã thụ thai và tiếp tục dự tính ngày đẻ, chuẩn

bị mọi điều kiện cho lợn đẻ