Nghiên cứu xác định mối tương quan giữa hàm lượng các kim loại đồng, chì, cadimi tích lũy trong động vật đáy không xương sống cỡ lớn và trầm tích sông CầuNghiên cứu xác định mối tương quan giữa hàm lượng các kim loại đồng, chì, cadimi tích lũy trong động vật đáy không xương sống cỡ lớn và trầm tích sông CầuNghiên cứu xác định mối tương quan giữa hàm lượng các kim loại đồng, chì, cadimi tích lũy trong động vật đáy không xương sống cỡ lớn và trầm tích sông CầuNghiên cứu xác định mối tương quan giữa hàm lượng các kim loại đồng, chì, cadimi tích lũy trong động vật đáy không xương sống cỡ lớn và trầm tích sông CầuNghiên cứu xác định mối tương quan giữa hàm lượng các kim loại đồng, chì, cadimi tích lũy trong động vật đáy không xương sống cỡ lớn và trầm tích sông CầuNghiên cứu xác định mối tương quan giữa hàm lượng các kim loại đồng, chì, cadimi tích lũy trong động vật đáy không xương sống cỡ lớn và trầm tích sông CầuNghiên cứu xác định mối tương quan giữa hàm lượng các kim loại đồng, chì, cadimi tích lũy trong động vật đáy không xương sống cỡ lớn và trầm tích sông Cầu
Trang 1BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNGTRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI
NGHIÊN C ỨU XÁC ĐỊNH MỐI TƯƠNG QUAN GIỮA HÀM LƯỢNG CÁC KIM LOẠI ĐỒNG, CHÌ, CADIMI TÍCH LŨY TRONG ĐỘNG VẬT ĐÁY KHÔNG XƯƠNG SỐNG CỠ LỚN VÀ TRẦM TÍCH SÔNG CẦU
HÀ NỘI,NĂM 2019
Trang 2BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNGTRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI
NGHIÊN C ỨU XÁC ĐỊNH MỐI TƯƠNG QUAN GIỮA HÀM LƯỢNG CÁC KIM LOẠI ĐỒNG, CHÌ, CADIMI TÍCH LŨY TRONG ĐỘNG VẬT ĐÁY KHÔNG XƯƠNG SỐNG CỠ LỚN VÀ TRẦM TÍCH SÔNG CẦU
Trang 3CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI
Cán bộ hướng dẫn chính: PGS.TS NGUYỄN THỊ HỒNG HẠNH Cán bộ hướng dẫn phụ: TS BÙI THỊ THƯ
Cán bộ chấm phản biện 1: PGS.TS Nguyễn ThịHà
Cán bộ chấm phản biện 2:TS Dương ThịLịm
Luận văn thạc sĩ được bảo vệtại:
HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN THẠC SĨTRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI
Ngày 16 tháng 01 năm 2019
Trang 4LỜI CAM ĐOANTôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Nguyễn Thị Hồng Hạnh và TS Bùi Thị Thư Các số liệu, kết quả nghiên
cứu trong luận văn đều đảm bảo tính trung thực, khoa học và chưa được công bốtrong bất kỳ công trình khoa học nào bởi một tác giả khác
Một số kết quả trong nghiên cứu này được sự hỗ trợ kinh phí từ đề tài cấp BộTài nguyên và Môi trường mã số TNMT.2017.04.13
Hà N ội, ngày tháng năm 2019
H ỌC VIÊN
Lê Đăng Ngọc
Trang 5LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành luận văn thạc sĩ với tên đề tài: “Nghiên cứu xác định mối tương quan giữa hàm lượng các kim loại đồng, chì, cadimi tích lũy trong động
v ật đáy không xương sống cỡ lớn và trầm tích sông Cầu” Tôi xin chân thành cảm
ơn PGS.TS Nguyễn Thị Hồng Hạnh và TS Bùi Thị Thư đã hướng dẫn, chỉ bảo tận tình và động viên giúp tôi hoàn thành bài báo cáo luận văn này
Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn Chính quyền địa phương, Sở Tài nguyên và Môi trường các tỉnh Bắc Kạn, Thái Nguyên, Bắc Giang, Bắc Ninh và Hải Dương đã
tạo điều kiện tốt nhất để tôi có thể đi thực địa và cung cấp những kiến thức quý báu cũng như chia sẻ tài liệu, dữ liệu liên quan tới luận văn
Tôi xin gửi lời tri ân sâu sắc đến quý thầy cô Khoa Môi trường, Trường Đại
học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội đã tận tình giảng dạy và truyền đạt kiến thức trong suốt thời gian học cao học tại Trường
Cảm ơn các anh chị, bạn bè những người bạn đồng hành trong quãng thời gian
học cao học, những người đã luôn sát cánh, giúp đỡ, động viên và là nguồn động
lực để tôi vươn lên
Do thời gian và kiến thức còn hạn chế nên luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, vì vậy tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của quý thầy, cô để
luận văn được hoàn thiện hơn
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày tháng năm 2019
H ỌC VIÊN
Lê Đăng Ngọc
Trang 6MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
MỤC LỤC iii
THÔNG TIN LUẬN VĂN vi
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT viii
DANH MỤC BẢNG ix
MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Mục tiêu nghiên cứu 3
3 Nội dung nghiên cứu 3
Chương 1:TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 4
1.1 Tổng quan về kim loại nặng 4
1.1.1 Nguồn phát sinh kim loại nặng 4
1.1.2 Độc tính của KLN 5
1.1.3 Hiện trạng ô nhiễm KLN trên thế giới và ở Việt Nam 9
1.2 Trầm tích và sự tích lũy kim loại trong trầm tích 11
1.2.1 Trầm tích và sự hình thành trầm tích 11
1.2.2 Cơ chế và các yếu tố ảnh hưởng đến sự tích lũy kim loại vào trầm tích 12
1.3 Động vật đáy không xương sống cỡ lớn và sự tích lũy KLN vào động vật đáy không xương sống cỡ lớn (Ốc vặn, Hến) 15
1.3.1 Tổng quan về động vật đáy không xương sống cỡ lớn 15
1.3.2 Tổng quan về loài Hến (Corbicula sp.) và loài Ốc vặn (Sinotaia reevei fischer) 15
1.3.3 Sự tích lũy kim loại nặng vào động vật đáy không xương sống cỡ lớn (Ốc vặn, Hến) 17
1.4 Tổng quan về khu vực nghiên cứu 21
1.4.1.Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội lưu vực sông Cầu 21
1.4.2 Tình hình ô nhiễm trên lưu vực sông Cầu 24
1.5 Phương pháp xác định và một số chỉ số, tiêu chuẩn đánh giá hàm lượng KLN trong trầm tích và ĐVĐ không xương sống cỡ lớn 26
1.5.1 Phương pháp xác định KLN bằng phương pháp phổ hấp thụ nguyên tử (AAS) 26
1.5.2 Chỉ số và Tiêu chuẩn đánh giá hàm lượng KLN trong trầm tích 29
Trang 71.5.3 Chỉ số và Tiêu chuẩn đánh giá hàm lượng KLN trong ĐVĐ không xương
sống cỡ lớn 31
Chương 2:ĐỐI TƯỢNG, ĐỊA ĐIỂM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 32
2.1 Đối tượng và thời gian nghiên cứu 32
2.2 Địa điểm nghiên cứu 32
2.3 Phương pháp nghiên cứu 34
2.3.1 Phương pháp thu thập, tổng hợp tài liệu 34
2.3.2 Phương pháp thực nghiệm 34
2.3.3 Phương pháp xử lý số liệu và đánh giá kết quả 52
Chương 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 53
3.1 Kết quả xác định độ tin cậy của phương pháp xác định hàm lượng các kim loại Cu, Pb, Cd trong Ốc vặn (Sinotaia reevei fischer), Hến (Corbicula sp.) và trầm tích sông Cầu 53
3.1.1 Kết quả xác định độ lặp lại của phương pháp 53
3.1.2 Kết quả xác định độ đúng thông qua độ thu hồi của phương pháp 57
3.2 Kết quả xác định hàm lượng một số kim loại Cu, Pb, Cd trong trầm tích sông Cầu 61
3.2.1 Kết quả xác định hệ số khô kiệt trong trầm tích sông Cầu 61
3.2.2 Kết quả xác định hàm lượng các kim loại Cu, Pb, Cd trong trầm tích sông Cầu 62
3.2.3 Đánh giá khả năng tích lũy KLN trong trầm tích sông Cầu theo chỉ số địa chất (Igeo) 68
3.3 Kết quả xác định hàm lượng các kim loại Cu, Pb, Cd trong Ốc vặn (Sinotaia reevei fischer) và Hến (Corbicula sp.) sông Cầu 70
3.3.1 Kết quả xác định độ ẩm và hệ số khô kiệt trong Ốc vặn (Sinotaia reevei fischer) và Hến (Corbicula sp.) sông Cầu 70
3.3.2 Kết quả xác định hàm lượng Cu, Pb, Cd trong Ốc vặn (Sinotaia reevei fischer) và Hến (Corbicula sp.) sông Cầu 71
3.3.3 Đánh giá khả năng tích lũy KLN trong ĐVĐ không xương sống cỡ lớn sông Cầu 79
3.4 Kết quả xác định mối tương quan giữa hàm lượng các kim loại Cu, Pb, Cd trong ĐVĐ không xương sống cỡ lớn và trầm tích sông Cầu 82
3.4.1 Kết quả xác định mối tương quan giữa hàm lượng Cu trong ĐVĐ không xương sống cỡ lớn và trầm tích sông Cầu 82
Trang 83.4.2 Kết quả xác định mối tương quan giữa hàm lượng Pb trong ĐVĐ không
xương sống cỡ lớn và trầm tích sông Cầu 84
3.4.3 Kết quả xác định mối tương quan giữa hàm lượng Cd trong ĐVĐ không xương sống cỡ lớn và trầm tích sông Cầu 86
3.4.4 Kết quả xác định mối tương quan giữa hàm lượng KLN trong ĐVĐ không xương sống cỡ lớn và trầm tích sông Cầu 87
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 91
1 KẾT LUẬN 91
2 KIẾN NGHỊ 91
TÀI LIỆU THAM KHẢO 93
PHỤ LỤC 96
Trang 9Họ và tên học viên: Lê Đăng Ngọc
Lớp: CH2BMT Khóa: 2016 - 2018
Cán bộ hướng dẫn: 1 PGS.TS Nguyễn Thị Hồng Hạnh
2 TS Bùi Thị ThưTên đề tài: Nghiên cứu xác định mối tương quan giữa hàm lượng các kim loại đồng, chì, cadimi tích lũy trong động vật đáy không xương sống cỡ lớn và trầm tích sông
Cầu
Tóm tắt luận văn:
Trong luận văn “Nghiên cứu xác định mối tương quan giữa hàm lượng
các kim lo ại đồng, chì, cadimi tích lũy trong động vật đáy không xương sống cỡ
l ớn và trầm tích sông Cầu”, tác giả đã thực hiện các nội dung và đạt được các kết
quả nghiên cứu như sau :
Tác giả đã quan trắc được trầm tích và ĐVĐ không xương sống cỡ lớn trên lưu vực sông Cầu với 24 điểm quan trắc trong khoảng thời gian từ 12/2017 đến tháng 01/2018
Tác giả đã phân tích được hàm lượng các kim loại Cu, Pb, Cd tích lũy trong ĐVĐ không xương sống cỡ lớn và trầm tích sông Cầu; với mỗi chỉ tiêu đều thực
hiện đánh giá độ lặp, độ thu hồi và hệ số khô kiệt của phương pháp phân tích các
chỉ tiêu đó
Tác giả đã đánh giá được sơ bộ chất lượng ĐVĐ không xương sống cỡ lớn
và trầm tích sông Cầu dựa vào việc so sánh hàm lượng các kim loại Cu, Pb, Cd tíchlũy với các quy chuẩn, các chỉ số, các tiêu chuẩn trong nước và nước ngoài
Tác giả đã nghiên cứu được mối tương quan hàm lượng kim loại nặng trong động vật đáy không xương sống cỡ lớn và trong trầm tích sông Cầu: Hàm lượng các kim loại nặng (Cu, Pb, Cd) tích lũy trong ĐVĐ không xương sống cỡ lớn có sựtuơng quan thuận với hàm lượng kim loại nặng (Cu, Pb, Cd) trong trầm tích nhưng
ở các mức độ khác nhau
Trang 10Tác giả đã so sánh được mối tương quan giữa hàm lượng các KLN Cu, Pb,
Cd trong ĐVĐ không xương sống cỡ lớn và trong trầm tích sông Cầu với các nghiên cứu khác: Mối tương quan giữa hàm lượng các kim loại Cu và Pb trong ĐVĐ không xương sống cỡ lớn và trầm tích sông Cầu tại các điểm nghiên cứu của
đề tài này có cùng xu hướng với các nghiên cứu trước đây, đối với kim loại Cd thì không có cùng xu hướng với các nghiên cứu trước đây
Trang 11DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
Ch ữ viết tắt Gi ải thích
AAS Phổ hấp thụ nguyên tử
AOAC Hiệp hội các nhà hóa phân tích chính thức
BTNMT Bộ Tài nguyên Môi trường
KLN Kim loại nặng
PEC Nồng độ chắc chắn gây ảnh hưởng
QCVN Quy chuẩn Việt Nam
RSD Độ lệch chuẩn tương đối
SD Độ lệch chuẩn
SQG Hướng dẫn chất lượng trầm tích
TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam
TEC Ngưỡng nồng độ gây ảnh hưởng
Trang 12DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1 Nguồn thải một số KLN (Cu, Pb, Cd) của một số ngành công nghiệp phổ
biến [10] 5
Bảng 1.2 Giá trị giới hạn của một số kim loại nặng trong trầm tích theo QCVN 43:2012/BTNMT 29
Bảng 1.3 Tiêu chuẩn đánh giá ô nhiễm kim loại nặng trong trầm tích theo hàm lượng tổng (mg/kg) của Canada (2002) [27] 29
Bảng 1.4 Tiêu chuẩn đánh giá ô nhiễm kim loại nặng trong trầm tích theo hàm lượng tổng (mg/kg) của Mỹ [31] 30
Bảng 1.5 Phân loại mức độ ô nhiễm dựa vào Igeo(Muller P.J và Suess E, 1979) [29]30 Bảng 2.1 Tọa độ vị trí điểm lấy mẫu 35
Bảng 2.2 Bảng tổng hợp số lượng mẫu Hến (Corbicula sp.) và Ốc vặn sông Cầu 38
Bảng 2.3 Phương pháp bảo quản mẫu 41
Bảng 2.4 Phương pháp phân tích các chỉ tiêu 41
Bảng 2.5 Danh mục thiết bị cần thiết cho nghiên cứu 42
Bảng 2.6 Danh mục hoá chất cần thiết cho nghiên cứu 42
Bảng 2.7 Điều kiện đo phổ hấp thụ nguyên tử của các kim loại Đồng, Chì, Cadimi [24] 43
Bảng 2.8 Nồng độ các điểm đường chuẩn đo kim loại nặng bằng phương pháp AAS 46
Bảng 2.9 Mẫu thêm chuẩn 51
Bảng 3.1 Kết quả độ lặp của phương pháp xác định hàm lượng Cu, Pb và Cd trong mẫu trầm tích sông Cầu 53
Bảng 3.2 Kết quả độ lặp của phương pháp xác định hàm lượng Cu, Pb và Cd trong Ốc vặn (Sinotaia reevei fischer) sông Cầu 55
Bảng 3.3 Kết quả độ lặp của phương pháp xác định hàm lượng Cu, Pb và Cd trong Hến (Corbicula sp.) sông Cầu 56
Bảng 3.4 Kết quả độ thu hồi của phương pháp xác định nồng độ Cu, Pb và Cd trong mẫu trầm tích sông Cầu (ppm) 58
Bảng 3.5 Kết quả độ thu hồi của phương pháp xác định nồng độ Cu, Pb và Cd trong mẫu Ốc vặn (Sinotaia reevei fischer) sông Cầu (ppm) 59
Trang 13Luận văn đầy đủ ở file: Luận văn Full