Nghiên cứu phân vùng môi trường phục vụ quản lý môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu tại dải ven biển của tỉnh Thái Bình (Luận văn thạc sĩ)

Nghiên cứu phân vùng môi trường phục vụ quản lý môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu tại dải ven biển của tỉnh Thái BìnhNghiên cứu phân vùng môi trường phục vụ quản lý môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu tại dải ven biển của tỉnh Thái BìnhNghiên cứu phân vùng môi trường phục vụ quản lý môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu tại dải ven biển của tỉnh Thái BìnhNghiên cứu phân vùng môi trường phục vụ quản lý môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu tại dải ven biển của tỉnh Thái BìnhNghiên cứu phân vùng môi trường phục vụ quản lý môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu tại dải ven biển của tỉnh Thái BìnhNghiên cứu phân vùng môi trường phục vụ quản lý môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu tại dải ven biển của tỉnh Thái BìnhNghiên cứu phân vùng môi trường phục vụ quản lý môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu tại dải ven biển của tỉnh Thái BìnhNghiên cứu phân vùng môi trường phục vụ quản lý môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu tại dải ven biển của tỉnh Thái Bình

BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ

NGHIÊN CỨU PHÂN VÙNG MÔI TRƯỜNG PHỤC VỤ QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG VÀ THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TẠI DẢI VEN BIỂN CỦA TỈNH THÁI BÌNH

CHUYÊN NGÀNH: KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG

DƯƠNG ANH TUẤN

HÀ NỘI, NĂM 2019

BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ

NGHIÊN CỨU PHÂN VÙNG MÔI TRƯỜNG PHỤC VỤ QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG VÀ THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TẠI DẢI VEN BIỂN CỦA TỈNH THÁI BÌNH

CHUYÊN NGÀNH:

MÃ SỐ:

KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG

8440301

DƯƠNG ANH TUẤN

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS Nguyễn An Thịnh

PGS.TS Lưu Thế Anh

HÀ NỘI, NĂM 2019

CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

Cán bộ hướng dẫn chính: PGS.TS Nguyễn An Thịnh Cán bộ hướng dẫn phụ: PGS.TS Lưu Thế Anh

Cán bộ chấm phản biện 1: PGS.TS Vũ Thanh Ca

Cán bộ chấm phản biện 2: TS Nguyễn Lê Tuấn

Luận văn thạc sĩ được bảo vệ tại:

HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN THẠC SĨ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

Ngày 17 tháng 01 năm 2019

i

LỜI CAM ĐOAN

Tên tôi là: Dương Anh Tuấn

MSHV: 1798020004

Hiện đang là học viên lớp CH3A.MT1, khoa Môi trường, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội

Tôi xin cam đoan luận văn với đề tài “Nghiên cứu phân vùng môi trường

phục vụ quản lý môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu tại dải ven biển của tỉnh Thái Bình” là công trình nghiên cứu của riêng cá nhân tôi và chưa từng

được công bố trong bất kỳ công trình nào

HỌC VIÊN

Dương Anh Tuấn

ii

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành và sâu sắc tới PGS.TS Nguyễn An Thịnh và PGS.TS Lưu Thế Anh đã tận tình hướng dẫn tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện Luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn các Thầy, Cô giảng dạy chương trình cao học chuyên ngành Khoa học Môi trường - Khoa Môi trường, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội đã truyền đạt cho tôi những kiến thức quý báu trong suốt thời gian học tập tại trường

Tôi xin trân trọng cảm ơn Đề tài KH&CN độc lập cấp Quốc gia “Nghiên cứu,

đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến tài nguyên đất vùng đồng bằng sông Hồng và đề xuất các giải pháp chủ động ứng phó”, mã số ĐTĐLCN.48/16 đã cung

cấp số liệu và hỗ trợ để tác giả hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, đồng nghiệp và các đơn vị, cá nhân đã

hỗ trợ và tạo điều kiện cho tôi hoàn thành khóa học

Trân trọng cảm ơn./

HỌC VIÊN

Dương Anh Tuấn

iii

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT viii

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU ix

DANH MỤC CÁC HÌNH x

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN NGHIÊN CỨU PHÂN VÙNG CHỨC NĂNG MÔI TRƯỜNG 4

1.1 Tổng quan các công trình nghiên cứu phân vùng chức năng môi trường trên thế giới và ở Việt Nam 4

1.1.1 Trên thế giới 4

1.1.2 Tại Việt Nam 7

1.2 Cơ sở lý luận về phân vùng chức năng môi trường 12

1.2.1 Quan niệm về phân vùng 12

1.2.2 Phân vùng môi trường và chức năng môi trường 14

1.2.3 Phân vùng chức năng môi trường và vùng chức năng môi trường 15

1.2.4 Mối quan hệ phân vùng môi trường và phân vùng chức năng môi trường 16

1.2.5 Nguyên tắc phân vùng chức năng môi trường 16

1.2.6 Nội dung phân vùng chức năng môi trường 17

CHƯƠNG 2 CÁCH TIẾP CẬN, PHƯƠNG PHÁP VÀ KHU VỰC NGHIÊN CỨU 19

2.1 Tiếp cận phân vùng chức năng môi trường 19

2.2 Phương pháp nghiên cứu 20

2.3 Tổng quan về khu vực nghiên cứu 20

2.3.1 Điều kiện tự nhiên 20

2.3.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội 26

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 28

3.1 Xác định các yếu tố áp lực môi trường 28

iv

3.1.1 Các áp lực môi trường do khai thác, sử dụng tài nguyên thiên nhiên 28

3.1.2 Áp lực môi trường do chất thải từ các hoạt động phát triển kinh tế 33

3.1.3 Áp lực môi trường từ tai biến thiên nhiên và biến đổi khí hậu 40

3.2 Hiên trạng và diễn biến môi trường 44

3.2.1 Môi trường nước mặt 44

3.2.2 Môi trường nước biển ven bờ 47

3.2.3 Môi trường nước dưới đất 49

3.2.4 Môi trường không khí 51

3.3 Xác định bộ tiêu chí và hệ thống phân vùng chức năng môi trường dải ven biển của tỉnh Thái Bình 53

3.4 Đặc trưng và các vấn đề môi trường nổi cộm tại các tiểu vùng chức năng môi trường dải ven biển tỉnh Thái Bình 55

3.4.1 Tiểu vùng môi trường đất ngập nước ven bờ Tiền Hải - Thái Thụy 55

3.4.2 Tiểu vùng môi trường nông nghiệp, công nghiệp ven bờ Thái Thụy 57

3.4.3 Tiểu vùng môi trường nông nghiệp, công nghiệp và du lịch ven biển Tiền Hải 58 3.5 Định hướng chức năng của các tiểu vùng môi trường dải ven biển tỉnh Thái Bình 62

3.6 Định hướng không gian quản lý môi trường dải ven biển tỉnh Thái Bình 68

3.6.1 Mục tiêu và nguyên tắc xác định không gian bảo vệ môi trường dải ven biển tỉnh Thái Bình 68

3.6.2 Các không gian quản lý môi trường dải ven biển tỉnh Thái Bình 68

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 76 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

v

THÔNG TIN LUẬN VĂN

Họ và tên học viên: DƯƠNG ANH TUẤN

Lớp: CH3A.MT1 Khóa: 3 (2017-2019)

Cán bộ hướng dẫn 1: PGS.TS Nguyễn An Thịnh

Cán bộ hướng dẫn 2: PGS.TS Lưu Thế Anh

Tên đề tài: “Nghiên cứu phân vùng môi trường phục vụ quản lý môi

trường và thích ứng với biến đổi khí hậu tại dải ven biển của tỉnh Thái Bình”

Tóm tắt luận văn:

1 Đặt vấn đề

Bảo vệ môi trường tại các dải ven biển là yêu cầu cấp thiết hiện nay nhằm phát triển bền vững khu vực này, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nước biển dâng Mỗi khu vực ven biển có đặc trưng riêng biệt về vị thế, tự nhiên, kinh tế

xã hội, sinh thái và tài nguyên thiên nhiên, quy định các giải pháp quản lý môi trường khác nhau Điều này dẫn thiết cần thiết phải phân vùng môi trường để áp dụng các biện pháp quản lý môi trường phù hợp với từng phân vùng môi trường

Thái Bình là một tỉnh ven biển thuộc khu vực đồng bằng sông Hồng, là vựa lúa lớn nhất của miền Bắc gắn với tên gọi “Quê lúa” Những năm gần đây, tỉnh Thái Bình đang trong quá trình phát triển kinh tế mạnh mẽ gắn liền với hiện đại hóa, công nghiệp hóa Dải ven biển của tỉnh cũng đã được Chính phủ chấp thuận chủ trường cho xây dựng khu kinh tế biển, trở thành khu kinh tế biển thứ 15 của cả nước Cùng với sự phát triển kinh tế xã hội, các áp lực tới áp lực môi trường có xu hướng gia tăng từ các hoạt động khai thác, sử dụng tài nguyên thiên nhiên vùng ven biển (khai thác sử dụng rừng ngập mặn, nước mặn lợ, bãi và cồn ven biển), khai thác tài nguyên thiên nhiên (khai thác, sử dụng tài nguyên nước, khoáng sản, khí đốt), từ các hoạt động phát triển kinh tế và từ tai biến thiên nhiên, biến đổi khí hậu Kết quả nghiên cứu góp phần bổ sung căn cứ cho các nhà quản lý sử dụng khi tiến hành lập quy hoạch bảo vệ môi trương hoặc điều chỉnh quy hoạch phát triển tỉnh Thái Bình nói chung và khu vực dải ven biển của tỉnh Thái Bình nói riêng

vi

2 Phạm vi và đối tƣợng nghiên cứu

- Không gian nghiên cứu: Khu vực nghiên cứu là vùng bờ hai huyện

Thái Thụy và Tiền Hải thuộc dải ven biển của tỉnh Thái Bình, tính từ đường ven biển về đất liền

- Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu là các phân vùng chức năng

môi trường trong phạm vi không gian nghiên cứu

3 Nội dung nghiên cứu

Nghiên cứu phân vùng môi trường khu vực dải ven biển của tỉnh Thái Bình, bao gồm:

- Tổng quan về lý luận và thực tiễn nghiên cứu phân vùng chức năng môi trường trên thế giới và ở Việt Nam; phương pháp luận phân vùng chức năng môi trường và xác định quan điểm, cách tiếp cận trong phân vùng hai huyện Thái Thụy

và Tiền Hải thuộc dải ven biển của tỉnh Thái Bình

- Khái quát đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và môi trường hai huyện ven biển Thái Thụy và Tiền Hải

- Xác định và phân tích các yếu tố áp lực môi trường

- Phân tích hiện trạng và diễn biến môi trường tại các khu vực khác nhau trong dải ven biển

- Xác định các tiêu chí, xây dựng cơ sở dữ liệu GIS, phân vùng chức năng môi trường và phân tích các vấn đề môi trường nổi cộm tại các tiểu vùng chức năng tại hai huyện ven biển Thái Thụy và Tiền Hải

- Đề xuất định hướng quản lý môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu theo các tiểu vùng chức năng và các không gian phát triển

4 Kết quả đạt đƣợc

1 Đề tài đã chỉ ra và giới thiệu các công trình nghiên cứu về phân vùng chức năng môi trường trên thế giới và ở Việt Nam, từ đó rút ra được những cơ sở lý luận, kinh nghiệm thực tiễn trong việc phân vùng chức năng môi trường

2 Nêu lên những khái niệm về phân vùng môi trường, chức năng môi trường; mối quan hệ giữa phân vùng môi trường và phân vùng chức năng môi trường Từ đó

vii

xác định các nguyên tắc trong việc phân vùng chức năng môi trường và nội dung

thực hiện phân vùng chức năng môi trường

3 Đã xác định các áp lực môi trường đang tác động đến khu vực dải ven biển

thông qua các tài liệu thu thập được và thực địa vào trung tuần tháng 10/2018 như

trong việc khai thác sử dụng: rừng ngập mặn, sử dụng bãi cồn ven biển, tài nguyên

nước mặt, nước ngầm, khoáng sản Bên cạnh đó, còn đến từ các hoạt động sản xuất

nông nghiệp, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, hoạt động công nghiệp, hoạt động y tế,

du lịch, sản xuất làng nghề Các áp lực khác từ tai biến thiên nhiên, biến đổi khí hậu

4 Đánh giá được các tiêu chí và hệ thống phân vùng chức năng môi trường

cho dải ven biển của tỉnh Thái Bình

5 Đã phân khu vực dải ven biển của tỉnh Thái Bình thành 3 tiểu vùng:

+) Tiểu vùng môi trường đất ngập nước ven bờ Tiền Hải - Thái Thụy,

+) Tiểu vùng môi trường nông nghiệp sinh thái và công nghiệp ven bờ Thái Thụy,

+) Tiểu vùng môi trường nông nghiệp, công nghiệp và du lịch ven bờ Tiền Hải,

6 Đã định hướng chức năng cho từng tiểu vùng môi trường nhằm khai thác,

sử dụng hiểu quả tài nguyên và bảo vệ môi trường cho mỗi tiểu vùng

7 Đã định hướng chức năng cho từng tiểu vùng môi trường nhằm khai thác,

sử dụng hiểu quả tài nguyên và bảo vệ môi trường cho mỗi tiểu vùng

- Không gian bảo vệ:

+) Không gian bảo tồn nghiêm ngặt,

+) Không gian bảo vệ,

- Không gian quản lý môi trường tích cực:

+) Không gian nuôi trồng thủy sản,

+) Không gian phát triển du lịch biển,

+) Không gian phát triển cảng biển,

+) Không gian phát triển diêm nghiệp,

+) Không gian phát triển công nghiệp,

- Không gian phát triển thân thiện môi trường:

+ Không gian BVMT khu dân cư nông thôn và sản xuất nông nghiệp

viii

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

BVMT : Bảo vệ môi trường BĐKH : Biến đổi khí hậu CTR : Chất thải rắn CCN : Cụm công nghiệp CNG : Khí nén thiên nhiên (Compressed Natural Gas) HST : Hệ sinh thái

KCN : Khu công nghiệp KT-XH : Kinh tế - xã hội NNK : Nhóm nghiên cứu PTBV : Phát triển bền vững PVMT : Phân vùng môi trường PVCNMT : Phân vùng chức năng môi trường QHBVMT : Quy hoạch bảo vệ môi trường QHMT : Quy hoạch môi trường

QLMT : Quản lý môi trường

QĐ : Quyết định QCCP : Quy chuẩn cho phép TN&MT : Tài nguyên và môi trường TVN : Thực vật nổi

TVMT : Tiểu vùng môi trường

VMT : Vùng môi trường

ix

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1 Cơ cấu sử dụng đất của 2 huyện ven biển tỉnh Thái Bình năm 2015 24

Bảng 3.1 Nhu cầu khai thác nước mặt phục vụ công nghiệp 30

Bảng 3.2 Lượng nước dưới đất khai thác theo mục đích sử dụng 31

Bảng 3.3 Hiện trạng khai thác trên địa bàn tỉnh Thái Bình 32

Bảng 3.4 Tải lượng chất thải phát sinh từ chăn nuôi 34

Bảng 3.5 Tổng lượng nước thải công nghiệp tại khu vực nghiên cứu 35

Bảng 3.6 Khối lượng chất thải y tế trên địa bàn nghiên cứu 35

Bảng 3.7 Lượng nước sử dụng và nước thải đến năm 2020 38

Bảng 3.8 Khoảng cách xâm nhập mặn trên các sông 42

Bảng 3.9 Mực nước biển dâng theo kịch bản phát thải cấp B1 (cm) 43

Bảng 3.10 Mức tăng xâm nhập mặn giữa hiện trạng với các kịch bản 43

Bảng 3.11 Hàm lượng BOD5 và COD trên sông Hồng 44

Bảng 3.12 Hàm lượng BOD5 và COD trên sông Hóa 45

Bảng 3.13 Hàm lượng BOD5 và COD trên sông Trà Lý 46

Bảng 3.14 Hàm lượng COD trung bình trong nước ngầm tỉnh Thái Bình năm 201450 Bảng 3.15 Hàm lượng Cl- trung bình trong nước ngầm năm 2014 51

Bảng 3.16 Hàm lượng Fe và NH4+ trong nước ngầm năm 2013-2014 51

Bảng 3.17 Hàm lượng TSP tại KCN Tiền Hải, CCN Phong Phú và Vũ Thư năm 2013-2014 52

Bảng 3.18 Hệ thống PVMT dải ven biển của tỉnh Thái Bình 55

Bảng 3.19 Định hướng chức năng và đánh giá các giải pháp QLMT và ứng phó biến đổi khí hậu phù hợp tại khu vực ven biển 63

tỉnh Thái Bình 63

Bảng 3.20 Ma trận phân bố các không gian QLMT trong các tiểu vùng môi trường70 Bảng 3.21 Các không gian BVMT dải ven biển của tỉnh Thái Bình 72

Luận văn đầy đủ ở file: Luận văn Full