Chúng ta – những người thầy, người cô phải làm sao để giúp học sinh cảm nhận được “Mỗi ngày đến trường là một niềm vui”, giúp các em có hứng thú trong học tập, trong việc tìm hiểu thế gi
Trang 1ĐẶT VẤN ĐỀ
Bác Hồ đã từng nói:
Vì lợi ích mười năm trồng cây
Vì lợi ích trăm năm trồng người
Lời dạy của Bác quả là đáng quý Lời dạy ấy đã, đang và sẽ là kim chỉ nam cho chúng ta và những thế hệ sau tiếp tục thực hiện Thật vậy, để giáo dục một con người không phải chỉ một sớm một chiều mà là cả một thời gian dài Giáo dục một người không phải chỉ cung cấp cho họ có kiến thức mà còn giúp họ tự trang bị kiến thức cho mình, có được cái nhìn bao quát về cuộc sống để họ có thể tự tin, chủ động hoà nhịp vào cuộc sống đang ngày càng phát triển
Đã có một thời gian dài học trò chúng ta đến trường chỉ là để được nhồi nhét những kiến thức của các môn học vào đầu Các em tiếp nhận kiến thức đó như một hình thức học vẹt để có cái “trả nợ” cho thầy cô mà không hiểu được nguyên nhân, bản chất như thế nào, tại sao lại như vậy Đến lớp, hình ảnh thường thấy nhất là thầy đọc, trò chép Tất cả diễn ra như một cỗ máy chạy đều đặn từ ngày này sang ngày khác và cũng đến một ngày cỗ máy ấy mỏi mệt Các em sẽ thấy nhàm chán với lượng kiến thức được nhồi nhét mỗi ngày và sẽ trở nên quá tải Còn thầy cô giáo cũng không còn sự hứng khởi, sáng tạo trong giảng dạy
Đã đến lúc chúng ta có cái nhìn mới về giáo dục Chúng ta không phải là nguời
đi tìm và đưa kiến thức cho các em vì như thế các em sẽ trở nên thụ động, chây ì mà
Trang 2dẫn dắt của người thầy – người mẹ thứ hai của các em Chúng ta – những người thầy, người cô phải làm sao để giúp học sinh cảm nhận được “Mỗi ngày đến trường là một niềm vui”, giúp các em có hứng thú trong học tập, trong việc tìm hiểu thế giới xung quanh các em
Tuy nhiên việc giúp các em chủ động, tích cực trong học tập không đơn giản như chúng ta nghĩ Đây quả là một công việc đòi hỏi rất nhiều công sức và tâm huyết ở người thầy Người giáo viên phải có tấm lòng yêu nghề, yêu trẻ, phải đặt mình vào vị trí của đứa trẻ xem trẻ nghĩ gì, có nhu cầu gì để từ đó có những phương pháp, hình thức tổ chức hoạt động cho phù hợp, sinh động, lôi cuốn các em tham gia tìm hiểu bài học
Ngày nay, dạy học là lấy học sinh làm trung tâm Vậy ngừơi thầy ở đâu? Người thầy là người đi bên cạnh để định hướng, hướng dẫn, gợi mở cho các em Để thực hiện được điều đó, người giáo viên hãy làm đúng như một ngôn từ đã được ban tặng –
“người mẹ hiền thứ hai” Người thầy hãy là người gần gũi, thân thiết, là người bạn để hiểu được nhu cầu của trẻ; là người “mẹ” để có đủ tình yêu, trách nhiệm giúp trẻ bản lĩnh, tự tin bước vào cuộc sống Và để làm gương, người thầy cũng cần chủ động, sáng tạo, tích cực đổi mới trong công tác giảng dạy để truyền đến các em ngọn lửa nhiệt tình, sự thích thú trong học tập
Trong bài viết này, tôi xin được đề cập đến một số kinh nghiệm, giải pháp để giúp học sinh phát huy được tính tích cực, chủ động và sáng tạo trong học tập
Trang 3NỘI DUNG CHÍNH
I NGUYÊN NHÂN - THỰC TRẠNG
Tình trạng học sinh học thụ động, nhồi nhét đã diễn ra một thời gian dài khi chưa đổi mới giáo dục Giai đoạn đó, chúng ta vẫn còn sử dụng những phương pháp truyền thống, cách giáo dục một chiều tức là giáo viên cung cấp, truyền thụ kiến thức cho học sinh và học sinh tiếp nhận kiến thức đó Lớp học im phăng phắc vì thầy giảng, trò lắng nghe và ghi chép Kiến thức các em đuợc tiếp thu cũng chỉ gói gọn trong bài học mà không được mở rộng ra cuộc sống xung quanh Những gì các em tiếp thu chỉ là kiến thức, còn mặt kĩ năng các em lại bị thiếu hụt Đây là một yếu tố quan trọng để các em hoà nhập vào cuộc sống sau này Nói như vậy không có nghĩa là chúng ta phủ nhận hoàn toàn những phương pháp truyền thống nhưng cũng thấy được mặt hạn chế của những phương pháp cũ đó là chưa phát huy được tính tích cực và sự hứng thú trong học tập của các em học sinh
Và tình hình của lớp tôi cũng vậy Trong năm học này, khi tôi nhận lớp, các đồng nghiệp bảo với tôi lớp này có nhiều em hiếu động nhưng cũng không ít em thụ động Quả thật như vậy Học sinh lớp tôi được kết hợp và lấy từ hai lớp ba năm trước Trong đó có một số em tích cực, tham gia vào các hoạt động học tập rất tốt Tuy nhiên có một số em lại rất hiếu động, hay quậy phá trong lớp Bên cạnh đó có nhiều em rất ngoan, ngoan đến nỗi nhút nhát, thụ động, ít tham gia các hoạt động của lớp, không dám chia sẻ, trình bày ý kiến cá nhân của mình trước mọi người Trong tổng số 39 học sinh thì có 3 học sinh học chậm và xếp loại học sinh trung bình ở năm học trước
Đặc điểm của một số em trong lớp
Hay nói chuyện trong giờ học
Trang 4 Hay làm việc riêng
Lơ là, không tập trung nghe cô giảng bài
Nhiều em thụ động, không dám giơ tay phát biểu xây dựng bài Khi được cô giáo mời đọc bài hay phát biểu thì nói lí nhí trong miệng, không biết trình bày như thế nào cho đúng
Ít trao đổi, chia sẻ, trình bày ý kiến cá nhân và phản hồi lại ý kiến của bạn
Lười học, ít chuẩn bị bài, xem bài trước khi đến lớp
Hiện nay, chúng ta đang chú trọng đổi mới giáo dục Vấn đề giúp học sinh học tập tích cực, chủ động đang được phát huy Tuy nhiên vẫn còn một số giáo viên vẫn còn lúng túng trước việc làm thế nào để các em chủ động hơn trong học tập vì nhiều yếu tố Một số giáo viên do lớn tuổi nên việc làm thế nào để tổ chức lớp học vui tươi, sinh động khiến họ gặp lúng túng Bên cạnh đó cũng có thể họ đã quen với cách dạy truyền thống nên việc thay đổi phương pháp mới cũng gây nên một số khó khăn nhất định Một số giáo viên vì một lí do nào đó mà việc chuẩn bị cho một hoạt động học trên lớp có phần chưa được chu đáo lắm Có giáo viên đến lớp lại mang một tâm trạng không tốt sẽ gây ảnh hưởng đến không khí lớp học Chính những điều này tác động đến các em, làm các em cảm thấy không thoải mái, bị ức chế trong các hoạt động học của mình, từ đó tính sáng tạo, tích cực của các em bị giảm dần
Xã hội đang ngày càng phát triển, nếu các em chỉ được cung cấp kiến thức theo một chiều mà không có sự rèn luyện kĩ năng thì khi bước ra xã hội, các em sẽ bị hụt chân, không theo kịp với sự phát triển nhanh chóng của xã
Trang 5hội Trong quá trình đổi mới giáo dục, chúng ta cần đảm bảo học sinh được chủ động lĩnh hội kiến thức, có kĩ năng và thái độ đúng chuẩn
Với tình hình của lớp như thế, tôi thiết nghĩ mình cần đổi mới, cần tạo ra một không khí lớp học thân thiện để các em cùng hòa đồng, hỗ trợ nhau học tập và hãy đặt học sinh của mình vào trạng thái “căng thẳng tích cực” để các em được làm việc, động não, suy nghĩ liên tục Có như thế các em mới thể hiện được hết khả năng sáng tạo và năng lực học tập của mình
II BIỆP PHÁP
Để khắc phục tình trạng học sinh tiếp thu kiến thức một cách thụ động, ngành Giáo dục trong những năm gần đây đã có rất nhiều sự thay đổi Sự thay đổi đó thể hiện
ở nhiều mặt như thay đổi về chương trình giáo dục tiểu học, thay đổi về phương pháp và hình thức tổ chức, nâng cao chuẩn của giáo viên Sách giáo khoa đã thay đổi cả về hình thức và nội dung học tập cho phù hợp với các em
Tuy nhiên, để giúp học sinh phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong học tập, người có vai trò quan trọng chính là người giáo viên đứng lớp Đối với cấp tiểu học, mỗi ngày học sinh đến trường là mỗi ngày học sinh được gặp thầy cô giáo của mình Có bao giờ các bạn tự hỏi: có khi nào học sinh cảm thấy nhàm chán chính thầy cô của chúng không? Có thể lắm chứ nếu như mỗi ngày học sinh của chúng ta đều được nhìn, được nghe thấy một việc quen thuộc, một câu lệnh quen thuộc và làm những việc quen thuộc Như vậy, muốn học sinh của chúng ta hứng thú, tích cực thì người giáo viên cũng phải luôn sáng tạo, đổi mới trong những giờ lên lớp Bên cạnh đó, người giáo viên hãy là người bạn lớn của học sinh để tạo được sợi dây tình cảm bền chặt với trẻ, mang đến cho các em sự tin cậy, gần gũi Dưới đây tôi xin trình bày
Trang 6một số giải pháp giúp học sinh phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong học tập
1 Tìm hiểu về tâm lí, nhu cầu của trẻ
Để tạo được sự sáng tạo, chủ động, tích cực
nơi trẻ thì trước hết chúng ta cần phải hiểu trẻ, xem
trẻ suy nghĩ gì, mong muốn gì Ngay ngày đầu, tôi đã
gặp giáo viên của hai lớp ba cũ để trao đổi tình hình,
đặc điểm của một số em trong lớp để tìm hiểu xem
bản tính của các em năm học trước như thế nào, các
em hiếu động kiểu nào, thụ động ra sao Hãy tập quan
sát trẻ trong giờ học, chúng ta sẽ thấy tất cả hiện lên
trong từng ánh mắt, hoạt động của trẻ Trẻ thích thú?
Trẻ chán? Trẻ mệt mỏi? Trẻ đang tò mò muốn xem
cô (thầy) của chúng đang chuẩn bị làm gì? Trẻ ở lứa tuổi tiểu học rất khác với người lớn chúng ta Chúng không thể ngồi yên một chỗ suốt nhiều giờ liền và chỉ làm một việc lặp đi lặp lại Điều đó dễ gây nên sự nhàm chán nơi trẻ Lứa tuổi học sinh tiểu học là lứa tuổi vẫn còn rất hiếu động Chúng thích được chạy nhảy, thích được trò chuyện, thích được làm một việc gì đó chứ không phải là ngồi yên một chỗ Như vậy có thể thấy là trẻ thích được hoạt động Vậy tại sao chúng ta không tạo nên sự ham thích nơi trẻ, sự khám phá nơi trẻ bằng việc tự tin giao quyền chủ động cho các em, tạo cho các em những hoạt động mà ở đó các em được tham gia, được khám phá Thật thú
vị biết bao khi tự mình phát hiện, tìm tòi ra một điều gì mà mình chưa biết Trong giờ học, tôi thường xuyên đặt ra những tình huống có vấn đề, tổ chức cho các em thảo luận, hợp tác, chia sẻ để tìm hiểu vấn đề ấy Có những vấn đề các em tự khám phá được và tôi cảm nhận được niềm vui, sự tự hào trong đôi mắt các em Có những vấn đề
Trang 7khó các em cần có sự hướng dẫn và gợi mở của giáo viên nhưng khi tìm được kết quả, tôi vẫn nhận thấy sự thích thú ở các em khi các em được tự mình hoạt động để tìm kiếm tri thức
2 Hãy biết lắng nghe học sinh
Ngày còn bé, khi còn học tiểu học, tôi rất ngại khi phải đứng trước mặt thầy cô của mình Tôi ít giơ tay phát biểu vì sợ nếu nói sai thì cô sẽ la mắng, sẽ trách phạt mình Dần dần tôi thu mình vào vỏ ốc mặc cảm, thụ động Nhưng cô giáo lớp 4 đã làm thay đổi tôi Cô là người nhẹ nhàng, thân thiện Vào lớp cô hay trò chuyện với chúng tôi, hỏi thăm học trò của mình Và khi chúng tôi nói cô đều tỏ thái độ muốn nghe Tôi dần trở nên tự tin hơn Tôi đã mạnh dạn phát biểu nhiều hơn trước Và bây giờ, tôi cũng đang cố gắng thực hiện điều đó với học sinh của mình Trước các em, tôi luôn tỏ thái độ muốn lắng nghe những điều các em muốn trình bày Nếu được bày tỏ điều mình suy nghĩ và có người lắng nghe mình, các em sẽ dần mạnh dạn hơn, hăng hái thể hiện bản thân mình, chủ động hơn trong việc học tập Hãy để các em được trình bày, được thể hiện bản thân mình, điều đó sẽ giúp các em phát triển kĩ năng giao tiếp của mình trong cuộc sống, mang lại cho các em sự chủ động, tự tin trong mọi việc
3 Làm người bạn lớn của trẻ
Chúng ta cứ nghĩ nhiệm vụ của chúng ta khi đến lớp là giảng dạy, truyền đạt đến các em tất cả những kiến thức kĩ năng cần thiết; là tạo dựng một lớp học nề nếp, trật tự Thế thôi vẫn chưa đủ Chúng ta cũng cần phải hiểu, ngoài việc học, khi đến lớp trẻ cũng cần được giao tiếp, được chia sẻ những tâm tư tình cảm với bạn bè và đặc biệt là với chính thầy cô giáo của chúng Đứng trứơc học trò, người giáo viên thường tạo ra một khoảng cách khiến học trò không dám gần gũi để bày tỏ tình cảm, chia sẻ những tâm tư nguyện vọng với thầy cô của chúng Với điệp khúc mệnh lệnh, học sinh của chúng ta sẽ làm như một cái máy quen thuộc Và khi không vừa ý với việc làm của học
Trang 8sinh như: không thuộc bài, chưa làm bài, làm mất vở, quên mang sách, quên mang đồ dùng…….thì lập tức học sinh sẽ được nghe những câu la mắng, thậm chí phạt roi Không khí lớp học sẽ thật căng thẳng Bản thân giáo viên chúng ta lúc ấy như thế nào? Chúng
ta còn hào hứng để dạy nữa không khi vừa la mắng học trò của mình Và học sinh của chúng ta, dù là các em không bị phạt, bị mắng thì các em có còn tâm trạng hứng khởi để bắt đầu bài học hay không?
Những ngày đầu năm học, em K Cường luôn quên ôn bài và quên mang đồ dùng học tâp Tôi rất bực bội khi em vi phạm nhiều lần như vậy Những ngày đầu, tôi có phạt em bằng roi, nhưng tình trạng này kéo dài thì tôi biết biện pháp của mình không phù hợp Tôi cố gắng tìm hiểu xem tại sao em lại như vậy Nguyên nhân là gì? Thông qua bạn bè, tôi biết hoàn cảnh gia đình em khó khăn, ba mẹ đi làm suốt ngày nên không có thời gian quan tâm đến em Trong giờ chơi, tôi chủ động trò chuyện với
em, nhẹ nhàng khuyên nhủ và động viên em cố gắng học tập Tôi còn cố gắng sắp xếp để gặp được phụ huynh của em để trao đổi về tình hình học tập của Cường Cha mẹ em cũng hứa sẽ quan tâm đến việc học của em nhiều hơn Và sự cố gắng của tôi đã thành công Em càng ngày càng tiến bộ, đã tự giác học bài và chuẩn bị bài đầy đủ khi đến lớp
Chúng ta hãy nhẹ nhàng nhưng nghiêm khắc Cố gắng làm sao để tạo được một không khí thật vui, thật dễ chịu khi chúng ta và học sinh bước vào lớp Hãy làm sao để học sinh cảm nhận thấy mỗi ngày đến trường là mỗi ngày cảm nhận được niềm vui Giáo viên hãy là người quan tâm, chia sẻ với các em, lâu dần các em sẽ tin tưởng và chia sẻ với chúng ta Mối dây tình cảm sẽ gắn bó thân thiết hơn Điều này rất thuận lợi cho giáo viên và học sinh Có thoải mái thì bất cứ ai mới có thể làm việc và học tập một cách hào hứng và tích cực được
Trang 94 Tạo môi trường học thân thiện với trẻ
Quan tâm, chia sẻ với học sinh sẽ càng ngày càng thắt chặt tình thầy trò Nhưng bên cạnh đó cũng cần tạo ra một môi trường học thân thiện với trẻ Hãy để cho trẻ được nhìn ngắm những sản phẩm do chính tay mình làm ra Sau mỗi giờ học, đặc biệt những môn có sản phẩm như Mĩ thuật, kĩ thuật tôi đều cho học sinh trưng bày sản phẩm ở quanh lớp Mỗi ngày các em đều được nhìn ngắm sản phẩm của mình và của bạn nên học hỏi được những cái hay từ bạn Bên cạnh đó, những em có sản phẩm tốt đều cảm thấy rất vui nên càng thể hiện sự cố gắng ở những bài sau Dưới lớp, tôi cũng dành cho các em một góc sưu tầm Tranh, ảnh, tư liệu sưu tầm cũng được các em đính vào đó như một phương pháp học tập và trang trí lớp Từ đó đã tạo cho các em động lực và tích cực học tập
Ngoài ra, tôi còn phát động phong trào môi trường xanh và thực hiện việc trang trí lớp học Các em mang cây xanh để tạo mảng xanh cho lớp và chia tổ để chăm sóc, tưới nước cho cây Lớp học với không khí trong lành, xanh mát của những cây xanh quanh lớp sẽ giúp cho học sinh vơi bớt những căng thẳng mệt mỏi Hơn nữa, việc chăm sóc tưới nước cho cây cũng rèn cho học sinh ý thức tự giác thực hiện, biết yêu quý môi trường và yêu lao động Tổ nào mang nhiều cây xanh và có sự chăm sóc tốt sẽ được tặng bông hoa điểm thưởng Do có sự thi đua nên càng em thực hiện việc này rất hào hứng
Trang 10Trong một lớp học, không phải em nào cũng học khá giỏi như chúng ta mong muốn Bên cạnh những em học tốt cũng có những em học chậm Giáo viên nên nhẹ nhàng, hướng dẫn các em để các em có sự tự tin trong học tập Ngoài ra giáo viên cần có sự động viên, khen ngợi kịp thời khi thấy các em tiến bộ dù chỉ là một bước nhỏ Nếu chúng ta trách phạt thì sẽ tạo nên áp lực lớn ở các em Càng ngày các em càng thụ động và chui vào “ vỏ ốc” của mình, không dám thể hiện bản thân mình, không còn sự chủ động và tích cực được nữa
Tuy nhiên, đã có khen thưởng thì cũng có phạt Nhưng phạt như thế nào để học sinh nhận ra lỗi và dần sửa chữa được lỗi đó là điều quan trọng Người giáo viên nên biết sử dụng các biện pháp thay thế Chúng tôi rất may mắn khi được tập huấn chương trình này Ở lớp, tôi hướng dẫn để học sinh tự đề ra nội quy của lớp mình Tôi cho các
em tự thảo luận nêu ý kiến để xây dựng bảng nội quy lớp Sau đó tôi lại cho các em tự đề ra biện pháp xử lí theo sự định hướng của giáo viên Các em rất hào hứng khi tự mình đề ra nội quy riêng cho lớp mình Từ hôm đó, các em đã ngoan và chăm hơn, nhiều em ít quậy phá và đã biết chuẩn bị bài trước khi đến lớp Có lẽ các em đã ý thức được mình cần tuân thủ những nội quy do chính mình đề ra Các em là người tự đưa ra nội quy và cách xử lí thì các em sẽ là người cố gắng thực hiện các điều quy định đó
Vào những giờ ra chơi, những khi rảnh rỗi tôi chủ động hỏi chuyện các em, đặc biệt là những em nhút nhát trong lớp, hỏi thăm về thầy cô cũ, về gia đình của các em Dần dần các em trở nên thân thiết hơn với cô giáo, thích trò chuyện và mạnh dạn bày tỏ nhiều ý kiến hơn Tôi còn khuyến khích các em viết thư vào hộp thư “Những điều em muốn nói” để cuối tuần vào giờ sinh hoạt tôi và các em lại trao đổi cho nhau nghe Những tâm sự, mong muốn
