Trong những năm gần đây mô hình sản xuất kết hợp chăn nuôi và trồng trọt đã được nhiều địa phương hưởng ứng tích cực. Thừa Thiên Huế là một tỉnh có điều kiện thuận lợi phát triển các mô hình sản xuất như xây dựng các trang trại quy mô vừa và nhỏ, mô hình chăn nuôi kết hợp hộ gia đình.
Trang 1Thiết Kế Xây Dựng Mô Hình Chăn Nuôi Kết Hợp Vịt - Cá - Lúa ở Vùng
Trũng xã Lộc Sơn, huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên Huế
Nguyễn Quang Lịch, Võ Văn Thọ
Khoa Cơ khí- Công Nghệ, Đại Hoc Nông Lâm Huế, 102 Phùng Hưng, Huế
ngqlich@yahoo.com
1 ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong những năm gần đây mô hình sản xuất kết hợp chăn nuôi và trồng trọt đã được nhiều địa phương hưởng ứng tích cực Thừa Thiên Huế là một tỉnh có điều kiện thuận lợi phát triển các mô hình sản xuất như xây dựng các trang trại quy mô vừa và nhỏ, mô hình chăn nuôi kết hợp hộ gia đình Nhiều nông hộ ở các vùng đồng bằng sông Cửu Long và đồng bằng song Hồng đã xây dựng nhiều mô hình kết hợp trong
đó có mô hình Vịt-Cá Lúa đem lại nhiều lợi ích [1]
Phú Lộc là một trong những huyện nghèo của Thừa Thiên Huế, đời sống người dân vẫn còn nhiều khó khăn, sản xuất chủ yếu là độc canh quy mô nhỏ, phân tán và trình độ sản xuất còn thấp Vì vậy xây dựng mô hình sản xuất theo hướng kết hợp
có tính khả thi cao, phù hợp với điều kiện thực tế ở địa phương, tạo điều kiện cho bà con nông dân hợp tác liên kết để sản xuất, từng bước chuyển dịch cơ cấu cây trồng, giải quyết công ăn việc làm, tăng thu nhập cải thiện đời sống, góp phần xây dựng nông thôn trong thời kỳ đổi mới
Dựa trên những điều kiện tự nhiên và cơ sở hạ tầng sẵn có ở địa bàn chúng tôi thực hiện nghiên cứu thiết kế xây dựng mô hình chăn nuôi kết hợp vịt - cá - lúa ở vùng trũng xã Lộc Sơn, huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên Huế nhằm xây dựng nên mô hình sản xuất mới phù hợp với đặc điểm điều kiện tự nhiên của địa phương góp phần tăng tỉ trọng sản phẩm nông nghiệp thúc đẩy nền kinh tế nông nghiệp phát triển và bền vững trên địa bàn nhằm tạo công ăn việc làm, nâng cao thu nhập cho các hộ dân trong vùng
2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng chính trong nghiên cứu gồm các hệ thống trang thiết bị, vật nuôi, cây trồng và điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội trên địa bàn huyện Phú Lộc, đồng thời tìm hiểu mối tương quan giữa các đối tượng chính trong mô hình (Vịt-Cá-Lúa) Trên cơ sở nghiên cứu, tìm hiểu những đặc trưng của từng đối tượng trong mô hình chúng tôi quy hoạch và thiết kế một số đối tượng phục vụ trong mô hình để đạt được hiệu quả cao
3.2 Phương pháp nghiên cứu
Trong nghiên cứu này chúng tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu như: phương pháp thu thập va phân tích số liệu, phương pháp tính toán thiết kế và phương pháp
mô hình hóa Các hệ thống, trang thiết bị được mô phỏng hóa thành các sơ đồ nguyên lí và được kí hiệu từng hệ thống, trang thiết bị trên bản đồ từ đó mô phỏng
và phát triển mô hình (simulation and development of models)
Trang 23 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
3.1 Cơ sở khoa học thiết kế mô hình
Thông thường sản xuất lúa bắt đầu từ tháng 11-12 năm trước đến tháng 5 năm sau,
vì vậy khoảng thời gian từ tháng 5 đến tháng 10 ruộng bị ngập nước Đó là điều kiện thuận lợi cho việc nuôi cá và thả vịt trên diện tích ngập nước Hơn nưa trong thời gian này nguồn thức ăn trong ruộng lúa rất dồi dào như: lúa thu hoạch rơi vãi, các loại thuỷ sinh sống trong ruộng lúa (thực vật lớn, thực vật thấp), tảo khúc, tảo thanh , động vật nỗi (giáp xác, giun đốt, côn trùng, ấu trùng ), động vật sống quanh lúa và thuỷ sinh nhất là nguồn động vật đáy thường phát triển vào tháng 2 và tháng 4 và tháng 9 đến tháng 10
Ứng dụng mô hình chăn nuôi kết hợp vịt - cá - lúa là phương pháp luân canh biết sử dụng đất đai một cách tốt nhất, tích luỹ thêm màu mỡ cho đất, cũng là biện pháp thâm canh tăng năng suất, tiêu diệt mầm sâu bệnh cho lúa đồng thời là biện pháp giải quyết thức ăn cho cá
Hình 1: Mối quan hệ giữa các đối tượng Vịt-Cá-Lúa trong mô hình
Bên cạnh đó căn cứ vào điều kiện thực tiễn của địa phương như tiềm năng đất đai, chủ trương chính sách của địa phương củng như chuyển đổi cơ cấu nông nghiệp trên địa bàn Làm căn cơ sở thực tiễn cho việc xây dựng mô hình Đồng thời việc xây dựng và thiết kế phải đáp ứng được yêu cầu kỷ thuật của mô hình
3.2 Quy trình kỹ thuật
Quy trình kỹ thuật của mô hình kết hợp Vit-Cá Lúa được mô tả chính như sau: Sau khi cho nước vào ruộng lúa, tiến hành cấy lúa như bình thường với mật độ 50 khóm/m2, khi lúa được 15-20 ngày tuổi (khi lúa đã bén rễ) thì có thể thả cá mè, cá trôi, cá chép, cá rô phi không nên thả cá trắm để tránh cá ăn lúa Đây cũng là giai đoạn thả vịt, vì vậy phải thả cá ở vùng có độ sâu mực nước 25-30(cm) và cá có kích thước từ 8-12(cm) nếu không thì vịt sẽ ăn cá giống Trong giai đoạn này việc tìm kiếm thức ăn của vịt con giúp cho quá trình làm cỏ sục bùn cho lúa, cho đến khi lúa bắt đầu đẻ nhánh thì tiếp tục chăn thả vịt thịt hoặc vịt đẻ Giai đoạn này kéo dài tới khi lúa đã có đòng, thời gian nuôi vịt với cấy lúa chấm dứt ở thời kỳ này, tức là chỉ sau 30 -35 ngày và cũng trong thời kỳ này thả cá là tốt nhất Lúc này, cũng cần tuỳ thuộc vào giống lúa mà tăng mức nước lên từ 25 -30(cm) hoặc có thể cao hơn [2]
VỊT
CÁ
ĐỘNG VẬT ĐÁY, PHÙ
DU THỰC VẬT
LÚA
Thức ăn rơi
vãi, phân vịt
Ăn sâu bọ và côn trùng có hại
Làm sục bùn phân cá
Những hạt rơi rụng, hạt lép không đạt tiêu chuẩn
Trang 3Đến giai đoạn gặt lúa thả vịt vào để tận dụng hết lúa rơi vãi, sau khi thả vịt 5 -10 ngày thì cho nước vào trong ruộng với mức nước từ 0,8 -1 (cm) và thả thêm các loại
cá khác như cá trắm, trê phi, trê lai, rô phi, chép, các loại cá địa phương để tận dụng hết thức ăn phế thải từ vịt và các loại thức ăn khác có trong ruộng lúa Quy trình kỹ thuật của mô hình được mô hình hóa trong hình 2
Hình 2 Quy trình kỹ thuật chăn thả Vịt-Cá trên ruộng lúa
3.2 Thiết kế ruộng nuôi và chuồng trại trong mô hình
3.2.1 Thiết kế ruộng nuôi
Hình 3 Sơ đồ mặt bằng và mặt cắt ngang ruộng nuôi chính
Ruộng lúa
Cá (70-80 NT) Ruộng ương
Cá - Vịt
(1-10 NT)
Ruộng lúa
Cá - Vịt (40-45 NT)
Ruộng ương
Vịt (45-80 NT)
Ruộng ương đã thu hoạch
Cá - Vịt (80-95 NT)
Thu hoạch
Ruộng ương
Cá - Vịt
Thu hoạch lúa Nuôi
tiếp
Lúa có đòng Thả vào
0,1
4
Trang 4Căn cứ điều kiện thực tiễn của xê Lộc Sơn, củng như tiíu chuẩn thiết kế chúng tôi thiết kế ruộng ruôi với câc kích thước vă hình dạng như sau:
Ruộng nuôi được thiết kế có hình dạng lă hình chử nhật với dện tích: mỗi thữa lă 5.000 m2 Chiều dăi ruộng lă 100m vă chiều rộng ruộng 50m, mặt bờ ao lă trục giao thông chính lă 4m Mặt bờ ao không phải lă trục giao thông chính: 1,5m Hệ số mâi
bờ đối với đất thịt nhẹ vă sĩt chọn: m = 1(trong đó: b- bề rộng chđn mâi bờ, h- độ cao bờ) Độ sđu ao xung quanh: 0,8 - 1m Độ sđu mặt ruộng trồng lúa: 0,4 - 0,5m [3] Ruộng lúa thường mắc phải câc bệnh như đạo ôn, khô vằn, sđu cuốn lâ, sđu đục thđn vă trong quâ trình chăm sóc cđy lúa có thể sử dụng thuốc trừ sđu vì vậy xung quanh thửa ruộng tạo ra một bờ nhỏ, kích thước bờ nhỏ có giâ trị như sau: Bề rộng : 20m vă chiều cao: 10 - 15 (cm) [4]
Đối với ruộng ương câ - vịt kích thước ruộng ương có câc giâ trị như sau:
Diện tích ruộng ương : 1000m2
Độ sđu đây ruộng ương : 1 - 1,2m
Hệ số mâi bờ : m = 1
Bờ ruộng ương cao : H = 1,5m
Bờ ruộng ương rộng : B = 1,5m
3.2.2 Thiết kế chuồng nuôi
Căn cứ tiíu chuẩn thiết kế, vă điều kiện thực tiễn của vị trí xđy dựng mô hình, chúng tôi thiết kế chuồng nuôi theo hướng Đông Nam Sử dụng câc vật liệu sẵn có trín địa băn nhằm giảm giâ thănh xđy dựng với diện tích mỗi chuồng lă 16m2/100con với câc kích thước như sau [5] : Chiều dăi: 8 m: Chiều rộng : 2m; Mâi trước cao : 1,2 m; Mâi sau cao : 0,8 m; Chung quanh chắn bằng vâch tre cao: 0,8 m Số lượng chuồng: 450 chuồng , được tính dựa trín số lượng vịt giữ lại lă 50% vịt đẻ vă 50% vịt thịt Mỗi chuồng trang bi 4 bóng đỉn vă mâng đựng thức ăn
vă nước uống
Hình 4 Sơ đồ cấu tạo chuồng nuôi
Mặt bờ thửa
Chiếu nghỉ
Mặt nước A
A
Trang 53.2.3 Thiết kế, bố trí hệ thống giao thông trong mô hình
Để thuận tiện cho quâ trình vận chuyển phđn bón, sản phẩm của mô hình vă quâ trình chăm sóc câc đối tượng ở câc giai đoạn khâc nhau hệ thống giao thông trong
mô hình chính lă hệ thống bờ thửa, bờ bao vă bờ liín thửa Hệ thống giao thông năy được kết hợp với hệ thống cung cấp, thoât nước nhằm giảm tối đa diện tích công trình phụ vă thuận tiện trong thi công Kích thước vă bố trí hệ thống được mô tả trong sơ đồ 5
Hình 5 Sơ đồ bố trí hệ thống giao thong trong mô hình
3.2.4 Thiết kế hệ thống cung cấp - thoât nước trong mô hình
Nước có vai trò quan trọng trong mô hình chăn nuôi kết hợp Vịt - Câ -Lúa, lă môi trường sống cho câc đối tượng trong mô hình Vì vậy việc thiết kế, bố trí hệ thống cấp vă thoât nước lă một công việc quan trọng hăng đầu vă có tính chất thường xuyín trong quâ trình sản xuất Để thiết kế một hệ thống cung cấp - thoât nước hoăn chỉnh cần phải nghiín cứu kỹ câc yíu cầu vă nguyín tắc cơ bản của hệ thống cung cấp - thoât nước trong mô hình chăn nuôi kết hợp vịt - câ – lúa [1] Căn cứ tiíu chuẩn thiết kế vă điều kiện thực tiến chúng tôi thiết kế hệ thống cung cấp vă xử lí nước như sau:
Kênh dẫn nước
Ruộng nuôi
Ruộng nuôi
Ruộng nuôi
Ruộng nuôi
Ruộng nuôi
Ruộng nuôi
Ruộng nuôi
Ruộng nuôi
Bờ bao Bờ thửa Bờ liên thửa
Cọc tre L=1,5m
Hói tiêu
3 (m) 1,5 (m) Tấm lát
M 100
Trang 6Hình 6 Nguyín tắc xử lí nước cho ruộng nuôi
Để xâc định nhu cầu cần cung cấp cho ruộng nuôi trong mô hình ta tính theo công thức:
( rl a1 a2)
Q = + + (m3/ha) Trong đó:
Qcc - Lượng nước cần cung cấp cho ruộng nuôi vịt-câ-lúa (m3/ha)
Qrl - Lượng nước cần cung cấp cho ruộng lúa (m3/ha)
Qa1 - Lượng nước cần cung cấp cho ao dọc trong ruộng nuôi (m3/ha)
Qa2 - lượng nước cần cung cấp cho ao ngang trong ruộng nuôi (m3/ha) Trong đó lượng nước cần cung cấp cho từng ao trong ruộng nuôi được tính theo công thức sau [6]:
(l b) h ( m)
Q a1 =2 × × n × 1+ (m3/ha)
Ao xử lý Ruộng nuôi Ao xử lý nước
Trạm bơm Nguồn nước
Nguồn nước
vào
Trạm bơm
Hình 7: Bố trí hệ thống cung cấp - thoát trong mô hình
Nguồn nước
Ruộng nuôi
Ruộng
Ruộng nuôi
Ruộng nuôi
Ruộng nuôi
Ruộng nuôi
Ruộng nuôi Ruộng Ruộng nuôi
Ruộng nuôi
Ruộng nuôi
Ruộng nuôi
Kính thoât
Trang 7Trong đó:
m - Hệ số thấm của đất
l - Chiều dài ruộng nuôi (m)
b - Chiều rộng ruộng nuôi (m)
hn- mực nước tối đa qua từng thời kỳ trong ruộng nuôi kết hợp Các hệ thống và thiết bị trong sơ đồ đều được thiết kế theo tiêu chuẩn thiết kế và điều kiện thực tiễn xây dựng mô hình Lưu lượng kênh cung cấp phù hợp theo các thời kỳ sản xuất Cống thoát và cống lấy nước thiết kế theo tiêu chuẩn TCVN3 Trong mô hình chúng tôi thiết kế hệ thống xử lí nước trước khi vào ruộng nuôi với quy trình như sau [7]:
Hình 8 Quá trình xử lí nước trước khi vào ruộng nuôi
3.2.5 Bố trí khu chế biến thức ăn
Để nâng cao hiệu quả mô hình, ngoài việc thiết kế các công trình cho mô hình chúng tôi bố trí khu chế biến thức ăn trong mô hình, nhằm chủ động nguồn thức ăn, củng như giảm thiểu dịch bệnh và nâng cao hiệu quả kinh tế Việc xác định công suất khu chế biến thức ăn phải được dựa trên điều kiện thực tiễn, số lượng vịt và cá trong mô hình và diện tích ruộng nuôi Với diện tích ruộng nuôi xã Lộc Sơn 185ha
và số thữa được thiết kế là 316 thữa thì mỗi ngày cần phải cung cấp 26700kg thức
ăn [2, 8]
3.2.6 Nghiên cứu-thiết kế các phương án phòng chống lũ lụt
* Cơ sở nghiên cứu:
+ Mực nước lũ hàng năm lớn nhất là: cao trình đỉnh lũ +1,8-2m
+ Cao trình bờ liên thửa được thiết kế từ +1,5-1,8m
+ Cao trình bờ bao xung quanh là: 2,3m cao hơn 0,5m so với mức lũ lớn nhất hàng năm
* Khi lũ lụt xảy ra ta chia làm hai phương án để xử lý
- Phương án thứ nhất: Với phương án này thì mực nước không cao hơn cao trình bờ bao xung quanh nhưng có thể ngập các bờ liên thửa (cao trình đỉnh lũ > 1,5m) Đối với phương án này ta xử lý bằng cách đóng các cửa lấy, thoát nước
Trang 8- Phương án thứ hai: Với phương án này thì mực nước đỉnh lũ đã vượt quá cao trình bờ bao xung quanh (cao trình đỉnh lũ > +2,5m) Trong trường hợp này các ao ruộng nuôi được bảo vệ bởi lưới chắn xung quanh của từng thửa, lưới chắn được thiết kế đặc biệt để ngăn chặn thất thoát cá trong ruộng nuôi
*Các chỉ tiêu kỹ thuật lưới chắn:
- Chiều cao lưới chắn bảo vệ: 0,8÷1m
- Kích thước ô lưới : 15×15mm
4.3 Đánh giá mô hình
- Xây dựng mô hình chăn nuôi kết hợp vịt-cá-lúa chính là xây dựng nên một
hệ sinh thái nông nghiệp phù hợp với điều kiện tự nhiên
- Thiết kế xây dựng mô hình chăn nuôi kết hợp vịt-cá-lúa được nghiên cứu trên cơ sở phù hợp với chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, các tiêu chuẩn- định mức trong quy hoạch nông nghiệp-công nghiệp, các hồ sơ thiết kế của các công trình sẵn có trên địa bàn
- Mô hình chăn nuôi kết hợp đã ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật trong các lĩnh vực như trồng trọt, chăn nuôi, xây dựng, thuỷ lợi
5 Kết luận
Mô hình chăn nuôi kết hợp vịt-cá-lúa có hiệu quả kinh tế cao Góp phần cải thiện đời sống người dân trên địa bàn thực hiện, đồng thời nâng cao hiệu quả trong việc
sử dụng cùng một diện tích đất
Việc xây dựng mô hình chăn nuôi kết hợp vịt- cá-lúa là rất cần thiết trong giai đoạn hiện nay nhất là trong quá trình chuyển dịch cơ cấu các ngành kinh tế cũng như chuyển dịch từ nên kinh tế tự cung tự cấp sang nền kinh tế hàng hoá
Bằng phương pháp nghiên cứu khoa học có độ tin cậy cao chúng tôi đã bước đầu thiết kế mô hình chăn nuôi kết hợp vịt-cá-lúa phù hợp với vùng trũng ở xã Lộc Sơn, huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên Huế vì vậy việc nghiên cứu thiết kế, xây dựng mô hình chăn nuôi kết hợp vừa có ý nghĩa khoa học vừa có ý nghĩa thực tiễn
Tuy vậy, đây là một đề tài khá mới mẻ, chưa có một công trình nghiên cứu đầy đủ,
cụ thể phù hợp với từng đối tượng nghiên cứu nên không thể tránh khỏi những thiếu sót trong quá trình xây dựng thiết kế mô hình Đề tài chưa hoạch toán được giá trị kinh tế cụ thể của mô hình, một số hệ thống, trang thiết bị trong mô hình chưa được thiết kế cụ thể, và chi tiết nhất là các hệ thống xử lý nước
Do phạm vi đề tài nghiên cứu, thời gian thực tập hạn chế nên chưa xây dựng mô hình thực tế nên chưa có tính đối chứng giữa lý thuyết và thực tiễn
Đề nghị quý ban ngành liên quan phải có qui hoạch tổng thể các vùng chuyên nông nghiệp Từ đó, nghiên cứu, xây dựng và bố trí các dây chuyền, hệ thống, trang thiết
bị máy móc vào phục vụ nông nghiệp một cách có tính toán của các nhà khoa học, cán bộ trong lĩnh vực nông nghiệp nhằm phát triển nền nông nghiệp và nông thôn bền vững
Ban lãnh đạo tỉnh và huyện của các địa phương cần có các chương trình, dự án hỗ trợ về kỹ thuật, vốn đầu tư, nhân vật lực nhằm xây dựng mô hình có qui mô lớn dưới mọi hình thức kể cả kinh doanh
Trang 9Kính đề nghị các cơ quan, ban ngành tạo mọi điều kiện thuận lợi để tiếp tục nghiên cứu các vấn đề còn lại, mở rộng vấn đề nghiên cứu và xây dựng mô hình thực tế trên một vùng thí điểm từ đó có kết quả để đối chứng làm tiền đề cho việc ứng dụng
mô hình vào thực tiễn
Tài liệu tham khảo
1 Ái, Đ.N., Quy trình kỷ thuật canh tác lúa vịt vụ Đông Xuân 2004, Chi Cục
Bảo Vệ Thực Vật Thừa Thiên Huế
2 Nguyễn Thiện, L.X.H., Nguyễn Công Quốc Xóa đói giảm nghèo bằng
phương thức chăn nuôi kết hợp Vịt-Cá-Lúa 2002, Hà Nội: NXB Nông
Nghiệp
3 Khoát, N.D., Sổ tay hướng dẫn nuôi cá nước ngọt 2004, Hà Nội: NXB Nông
Nghiệp
4 Lộc, U.H.P., Báo cáo tổng hợp quy hoạch sử dụng đất giai đoạn 2000-2010
2000: Thừa Thiên Huế
5 Chiểu, T.T., Tiêu chuẩn định mức quy hoạch nông nghiệp và công nghiệp
thực phẩm 1990, Hà Nội NXB Nông Nghiệp
6 Hồng, N.T., Hướng dẫn thiết kế đồ án môn học mạng lưới cấp nước 2001,
Hà Nội NXB Xây Dựng
7 Lai, T.X., Tính toán thiết kế các công trình xử lí nước thải 2000: NXB Xây
Dựng, Hà Nội
8 Linh, N.Q., Hệ thống nông nghiệp bền vững 2005, Huế NXB Nông Nghiệp
Summary
Design and building the collective model at Loc Son commune, Phi Loc districts, Thus Then Hue province which 185ha and 316 rice-field The model were design conform to standard With methodologies of system collective data and modeling, the result were showed that the model duck-fish-rice will be improve environmental and farm income The research results suggested for farmers and technicians in the selective agricultural system also the basic for department concerned on development model and expand on area has the same conditions
