Hoàn thiện công tác quản lý nợ xấu đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại ngân hành thương mại cổ phần đầu tư và phát triển bắc ninh

LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện đề tài: “Hoàn thiện công tác quản lý nợ xấu đối với DNNVV tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Bắc Ninh”, tôi đã nhận được sự hướng dẫn giúp đỡ, đ

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGUYỄN VĂN QUÝ

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NỢ XẤU ĐỐI VỚI DNNVV TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƯ VÀ

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGUYỄN VĂN QUÝ

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NỢ XẤU ĐỐI VỚI DNNVV TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU

TƯ VÀ PHÁT TRIỂN BẮC NINH

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

Mã số: 60 34 04 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Cảnh Toàn

THÁI NGUYÊN - 2014

tnu.edu.v n/

Số hóa bởi Trung tâm Học

liệu

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan:

Luận văn “Hoàn thiện công tác quản lý nợ xấu đối với DNNVV tạiNgân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Bắc Ninh” là công trình nghiên cứukhoa học độc lập của riêng tôi

Các số liệu, kết quả nêu trong khóa luận là hoàn toàn trung thực, chínhxác, có nguồn gốc rõ ràng xuất phát từ tình hình thực tế của cơ quan nghiêncứu

Thái Nguyên, tháng 5 năm 2014

Tác giả

Nguyễn Văn Quý

LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện đề tài: “Hoàn thiện công tác quản lý nợ xấu đối với DNNVV tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Bắc Ninh”, tôi

đã nhận được sự hướng dẫn giúp đỡ, động viên của nhiều cá nhân và tập thể.Tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn sâu sắc tới Ban giám hiệu nhà trường, cácthầy cô giáo Khoa Sau đại học trường Đại học kinh tế và Quản trị kinh doanh -Đại học Thái Nguyên và thầy giáo hướng dẫn TS Nguyễn Cảnh Toàn, người

đã định hướng, chỉ bảo và dìu dắt tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu đềtài

Tôi xin trân trọng cảm ơn Lãnh đạo BIDV Bắc Ninh, các đồng nghiệp,các doanh nghiệp đã tạo điều kiện, cung cấp số liệu khách quan cũng như cónhững ý kiến góp quý báu, tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi trong quátrình nghiên cứu và thực hiện đề tài tại đơn vị

Cuối cùng, tôi xin dành lời cảm ơn sâu sắc tới gia đình và bè bạn đãgiúp đỡ rất nhiều về vật chất và tinh thần để bản thân tôi hoàn thành chươngtrình học tập cũng như đề tài nghiên cứu./

Thái Nguyên, tháng 5 năm 2014

Tác giả

Nguyễn Văn Quý

htt p:/ /www.lrc tnu.edu.v n/

-Số hóa bởi Trung tâm Học

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

5 Kết cấu của luận văn 3

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ NỢ XẤU ĐỐI VỚI CÁC DNNVV CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 4

1.1 Tổng quan về nợ xấu trong hoạt động của các ngân hàng thương mại 4

1.1.1 Khái niệm nợ xấu 4

1.1.2 Dấu hiệu cảnh báo về khoản tín dụng có vấn đề 6

1.1.3 Tác động của nợ xấu 10

1.2 Quản lý nợ xấu của các ngân hàng thương mại 19

1.2.1 Khái niệm quản lý nợ xấu 19

4 1.2.2 Mục tiêu của quản lý nợ xấu 19

1.2.3 Nội dung và quy trình quản lý nợ xấu 20

1.3 Những nhân tố ảnh hưởng tới quản lý nợ xấu của ngân hàng thương mại 25

1.3.1 Các nhân tố khách quan 25 1.3.2 Các nhân tố chủ quan 26

1.4 Kinh nghiệm về quản lý nợ xấu ở một số nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam 29 1.4.1 Kinh nghiệm quản lý nợ xấu của ngân hàng ở một số nước trên thế giới 29

1.4.2 Bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam 34

htt p:/ /www.lrc -tnu.edu.v n/

Số hóa bởi Trung tâm Học

liệu

5

1.4.3 Kinh nghiệm xử lý nợ xấu của SHB 36

1.4.4 Bài học kinh nghiệm đối với Bắc Ninh 37

Chương 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 38

2.1 Các câu hỏi nghiên cứu 38

2.2 Phương pháp nghiên cứu 38

2.2.1 Phương pháp thu thập thông tin 38

2.2.2 Phương pháp tổng hợp thông tin 41

2.2.3 Phương pháp phân tích thông tin 41

2.3 Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu 42

2.3.1 Các chỉ tiêu phản ánh Chỉ tiêu đánh giá tín dụng đối với DNNVV 42

2.3.2 Chỉ tiêu đánh giá công tác quản lý và xử lý nợ xấu đối với DNNVV 42

Chương 3: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NỢ XẤU ĐỐI VỚI DNNVV TẠI BIDV BẮC NINH

43 3.1 Khái quát về hoạt động kinh doanh của BIDV Bắc Ninh 43

3.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển của BIDV Bắc Ninh 43

3.1.2 Cơ cấu tổ chức của BIDV Bắc Ninh 44

3.1.3 Tình hình hoạt động của BIDV Bắc Ninh từ năm 2011 đến năm 2013

47 3.2 Thực trạng công tác quản lý và xử lý nợ xấu đối với DNNVV tại BIDV Bắc Ninh 56

3.2.1 Công tác cho vay DNVVN 56

3.2.2 Tình hình nợ xấu đối với các DNNVV tại BIDV Bắc Ninh 58

3.3 Đánh giá chung về công tác quản lý nợ xấu đối với DNNVV tại BIDV Bắc Ninh 70

3.3.1 Những kết quả đạt được 70

3.3.2 Những hạn chế và nguyên nhân 72

3.4 Bài học kinh nghiệm được rút ra 80

Chương 4: GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ LÝ NỢ XẤU ĐỐI VỚI DNNVV TẠI BIDV BẮC NINH 82

4.1 Định hướng hoạt động của BIDV Bắc Ninh 82

4.1.1 Định hướng tái cơ cấu hoạt động kinh doanh của Chi nhánh 82

6 4.1.2 Mục tiêu chung của chi nhánh 82 4.1.3 Kế hoạch tín dụng 83

tnu.edu.v n/

Số hóa bởi Trung tâm Học

liệu

7

4.2 Giải pháp quản lý nợ xấu đối với DNNVV tại BIDV Bắc Ninh 85

4.2.1 Giải pháp phòng ngừa nợ xấu phát sinh 85

4.2.2 Giải pháp xử lý nợ xấu phát sinh 93

4.3 Kiến nghị 96

4.3.1 Kiến nghị với Chính Phủ 96

4.3.2 Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước NHNN 97

4.3.3 Kiến nghị với Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam 97

4.3.4 Kiến nghị với các Doanh nghiệp nhỏ và vừa 98

KẾT LUẬN 100

TÀI LIỆU THAM KHẢO 101

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

BIDV Bắc Ninh Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Bắc NinhBIDV Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt NamDNNVV Doanh nghiệp nhỏ và vừa

DN Doanh nghiệp

DPRR Dự phòng rủi ro

KCN Khu công nghiệp

SXKD Sản xuất kinh doanh

NHNN Ngân hàng Nhà nước

NHTM Ngân hàng thương mại

TCTD Tổ chức tín dụng

TMCP Thương mại cổ phần

tnu.edu.v n/

Số hóa bởi Trung tâm Học

liệu

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1: Thông tin chung về công ty, doanh nghiệp tại Bắc Ninh 40

Bảng 3.1: Kết quả thực hiện một số chỉ tiêu chủ yếu từ năm 2011 đến năm 2013 của BIDV Bắc Ninh 48

Bảng 3.2: Một số chỉ tiêu về huy động vốn từ năm 2011 đến năm 2013 50

Bảng 3.3: Một số chỉ tiêu về dư nợ tín dụng BIDV Bắc Ninh từ năm 2011 đến năm 2013 52

Bảng 3.4: Tình hình hoạt động dịch vụ của BIDV Bắc Ninh từ năm 2011 đến năm 2013 54

Bảng 3.5: Tỷ trọng dư nợ cho vay DNVVN 57

Bảng 3.6: Tình hình nợ xấu các DNNVV tại BIDV Bắc Ninh 59

Bảng 3.7: Tỷ lệ nợ xấu theo ngành nghề đối với các DNNVV 60

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

Sơ đồ 1.1: Quy trình quản lý và xử lý nợ xấu 20

Sơ đồ 1.2: Quy trình xử lý nợ xấu 23

Sơ đồ 3.1: Mô hình tổ chức của BIDV Bắc Ninh 46

Sơ đồ 3.2: Quy trình tín dụng doanh nghiệp 65

Sơ đồ 4.1: Quy trình cấp tín dụng DNNVV đề nghị áp dụng 86

Biểu đồ 3.1: Diễn biến huy động vốn qua các năm 49

Biểu đồ 3.2: Tỷ lệ nợ xấu của BIDV Bắc Ninh từ năm 2011 đến năm 2013 53

Biểu đồ 3.3: Tỷ lệ dư nợ vay có đảm bảo bằng tài sản cố định của NNVV tại BIDV Bắc Ninh năm 2013 58

Biểu đồ 3.4: Dư nợ xấu đối với DNNVV theo ngành nghề 61

Biểu đồ 3.5: Tỷ lệ nợ xấu theo ngành nghề DNNVV 62

Biểu đồ 3.6: Nợ xấu DNNVV được XLRR 62

tnu.edu.v n/

Số hóa bởi Trung tâm Học

liệu

nợ do nguyên nhân khác nhau được đánh giá là nợ xấu, khó có thể thu hồihoặc có nguy cơ mất vốn Điều này không những ảnh hưởng lớn đến kết quảkinh doanh của ngân hàng mà còn ảnh hưởng đến khả năng luân chuyển, tiếpcận vốn, uy tín của doanh nghiệp cũng tác động tiêu cực đến nền kinh tế Dẫnđến khả năng có nguy cơ mất tính thanh khoản, gây hiệu ứng dây chuyền nợxấu, có thể làm ngưng trệ nhiều ngành nghề, ảnh hưởng đến nhiều bộ phậntrong xã hội, đổ vỡ không chỉ một ngân hàng mà cả hệ thống Do đó, đánh giáđúng thực trạng các khoản nợ xấu và tìm ra các giải pháp quản lý nợ xấu nóichung và nợ xấu đối với các DNNVV nói riêng tại các NHTM thực sự cầnthiết đối với sự tồn tại và phát triển bền vững của các ngân hàng.

Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Bắc Ninh là một thành viên củaNgân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) - một trong nhữngNHTM lớn nhất và ra đời sớm nhất Việt Nam, có kinh nghiệm hơn 50 nămtrong hoạt động cho vay Hoạt động cho vay đã mang lại nhiều lợi nhuận nhấtcho Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Bắc Ninh trong những năm vừaqua Với tỷ trọng cho vay, dư nợ lớn nhất thuộc các DNNVV nên trong điều

Xuất phát từ nhận thức được tầm quan trọng của việc quản lý nợ xấu làmột yêu cầu cấp thiết để cải thiện kết quả kinh doanh của Chi nhánh, tôi đã lựa

chọn đề tài: “Hoàn thiện công tác quản lý nợ xấu đối với doanh nghiệp nhỏ

và vừa tại ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Bắc Ninh” làm đề tài

nghiên cứu của mình

2 Mục tiêu chung của đề tài: đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác

quản lý nợ xấu đối với DNNVV tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triểnBắc Ninh

3 Mục đích nghiên cứu

- Hệ thống hóa các lý luận liên quan đến nợ xấu và vấn đề quản lý và

xử lý nợ xấu đối với các DNNVV tại các ngân hàng

- Đánh giá thực trạng công tác quản lý nợ xấu đối với DNNVV tạiNgân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Bắc Ninh trong thời gian vừa qua

- Trên cơ sở đánh giá thực trạng để đề xuất một số giải pháp và kiếnnghị có tính chất khả thi hoàn thiện công tác quản lý và xử lý nợ xấu đối vớiDNNVV tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Bắc Ninh

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Công tác quản lý nợ xấu đối với các DNNVVtại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Bắc Ninh

- Phạm vi nghiên cứu: Luận văn đi sâu vào đánh giá công tác quản lý nợxấu (bao gồm hạn chế nợ nợ xấu và xử lý nợ xấu) đối với DNNVV tại Ngânhàng TMCP Đầu tư và Phát triển Bắc Ninh, một đơn vị thành viên của Ngânhàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam, từ năm 2011 đến hết năm 2013.

5 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, kết cấu của luận văn được chiathành bốn chương, cụ thể:

Chương 1: Những vấn đề cơ bản về quản lý nợ xấu đối với cácDNNVV của ngân hàng thương mại

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Thực trạng công tác quản lý nợ xấu đối với DNNVV tạiNgân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Bắc Ninh

Chương 4: Giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác quản lý nợxấu tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam

tnu.edu.v n/

Số hóa bởi Trung tâm Học

liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ NỢ XẤU ĐỐI VỚI

CÁC DNNVV CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

1.1 Tổng quan về nợ xấu trong hoạt động của các ngân hàng thương mại

1.1.1 Khái niệm nợ xấu

Trong hoạt động của ngân hàng thì hoạt động cấp tín dụng có vai tròrất quan trọng không chỉ đối với ngân hàng mà đối với cả nền kinh tế ỞViệt Nam hiện nay, tín dụng đóng vai trò quan trọng trong phát triển nềnkinh tế đồng thời là hoạt động đang mang lại thu nhập chủ yếu cho ngânhàng Để có thể phát huy được vai trò của nó các ngân hàng cần có cácbiện pháp quản lý nợ tốt mới hạn chế được rủi ro cho ngân hàng, hạn chếđược các khoản nợ xấu phát sinh

Hiện nay có rất nhiều quan điểm về nợ xấu được đưa ra, ví dụ như:

1.1.1.1 Theo quan điểm của Ngân hàng Trung ương Châu Âu

Nợ xấu trong các NHTM gồm

 Những khoản nợ không thể thu hồi được:

- Những khoản nợ đã hết hiệu lực hoặc những khoản nợ không có căn

cứ đòi bồi thường từ nợ

- Người mắc nợ trốn hoặc bị mất tích, không còn tài sản để thanh toán nợ

- Những khoản nợ mà ngân hàng không thể liên lạc được với người mắc

nợ hoặc không thể tìm được người mắc nợ

- Những khoản nợ mà khách nợ chấm dứt hoạt động kinh doanh, thanh

lý tài sản, hoặc kinh doanh bị thua lỗ và tài sản còn lại không đủ để trả nợ

 Nợ có thể thu không thanh toán đầy đủ cho ngân hàng

Đây là những khoản nợ không có tài sản thế chấp hoặc tài sản thế chấpkhông đủ trả nợ Người mắc nợ không liên lạc với ngân hàng để trả lãi hoặcgốc có thời hạn thanh toán, hoặc hoàn cảnh chỉ ra rằng khoản nợ sẽ không thểthu hồi được đầy đủ như:

- Những khoản nợ mà người mắc nợ đồng ý thanh toán trong quá khứ,nhưng phần còn lại không thể được đền bù, hoặc những khoản nợ trong đó tàisản được chuyển để thanh toán nhưng giá trị còn lại không đủ trang trải toàn

- Những khoản nợ mà Tòa án tuyên bố người mắc nợ phá sản nhưngphần bồi hoàn ít hơn dư nợ

1.1.1.2 Theo quan điểm của Quỹ tiền tệ Quốc tế (IMF)

Một khoản nợ được gọi là xấu khi việc thanh toán lãi vay và nợ gốcquá hạn từ 90 ngày trở lên, hoặc đã có ít nhất 90 ngày tiền lãi được vốn hoá,tái đầu tư hay gia hạn bằng thoả thuận, hoặc những khoản thanh toán quá hạndưới 90 ngày, nhưng có những nguyên nhân hợp lý khác để nghi ngờ về việc những khoản nợ sẽ được thanh toán đầy đủ

Về cơ bản, nợ xấu được xác định dựa trên 2 yếu tố: (i) quá hạn trên 90ngày và (ii) Khả năng trả nợ nghi ngờ Đây được coi là định nghĩa của IAShiện đang được áp dụng phổ biến trên thế giới

1.1.1.3 Quan niệm của Việt Nam

Theo quyết định 493/2005/QĐ-NHNN của Ngân hàng Nhà nước vềviệc phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro được căn cứ vào thời gian quáhạn và thực trạng khách hàng và được phân làm 05 nhóm: Nhóm 1 - Nợ đủtiêu chuẩn, Nhóm 2 - Nợ cần chú ý, Nhóm 3 - Nợ dưới tiêu chuẩn, Nhóm 4 -

Nợ nghi ngờ, Nhóm 5 - Nợ có khả năng mất vốn Và theo quyết định 493: Nợxấu là các khoản nợ thuộc nhóm 3, 4, 5 Nợ xấu theo quan điểm của ViệtNam cũng được xác định dựa theo 2 yếu tố: (i) đã quá hạn trên 90 ngày và (ii)

1.1.2 Dấu hiệu cảnh báo về khoản tín dụng có vấn đề

Dưới đây là những dấu hiệu cảnh báo một khoản cho vay có khả năngtrở thành một khoản nợ xấu:

1.2.2.1 Nhóm các dấu hiệu liên quan đến mối quan hệ với ngân hàng

Đây là nhóm dấu hiệu dễ nhận biết nhất, có tác động trực tiếp, với tốc

độ nhanh và trong khoảng thời gian ngắn tới chất lượng của khoản tín dụng,

có thể chuyển từ trạng thái bình thường lên cấp độ rủi ro cao, do vậy, đòi hỏicần có ngay những phản ứng mau lẹ, tích cực và hiệu quả, chỉ một giải phápchệch hướng cũng đủ để gây ra những tổn thất không nhỏ cho ngân hàng

Nhóm các dấu hiệu này còn được gọi với một tên khác là nhóm các dấu

hiệu cảnh báo sớm, bao gồm các dấu hiệu cơ bản sau:

- Trì hoãn, gây khó khăn, trở ngại cho Ngân hàng trong quá trình kiểmtra định kỳ hoặc đột xuất tình hình sử dụng vốn vay, tình hình tài chính, hoạtđộng sản xuất kinh doanh mà không có giải thích minh bạch, thuyết phục

- Chậm gửi hoặc trì hoãn gửi các báo cáo tài chính, cung cấp thông tintheo yêu cầu mà không có lý do thuyết phục Không có dự đoán về lưuchuyển tiền tệ

- Đề nghị cơ cấu lại nợ (gia hạn, điều chỉnh kỳ hạn trả nợ) nhiều lầnkhông rõ lý do hoặc thiếu các căn cứ thuyết phục mang tính khách quan vềviệc cơ cấu lại nợ

- Sự sụt giảm bất thường số dư tài khoản tiền gửi mở tại Ngân hàng,xuất hiện những thay đổi bất thường ngoài dự kiến và không giải thích đượctrong tốc độ và tổng mức lưu chuyển tiền gửi thanh toán của khách hàng;

- Chậm thanh toán các khoản lãi khi đến hạn Thanh toán các khoản nợ

gốc không đầy đủ, đúng hạn;

- Mức độ vay thường xuyên gia tăng, đề nghị vay vượt quá nhu cầu dự kiến

- Tài sản bảo đảm không đủ tiêu chuẩn

- Có dấu hiệu trông chờ các nguồn thu nhập bất thường khác khôngphải từ hoạt động sản xuất kinh doanh chính hoặc từ hoạt động được đề xuấttrong phương án vay vốn để đáp ứng các nghĩa vụ thanh toán

- Có dấu hiệu tìm kiếm sự tài trợ nguồn vốn lưu động từ nhiều nguồnkhác, đặc biệt từ đối thủ cạnh tranh của Ngân hàng;

- Có dấu hiệu sử dụng nhiều các khoản tài trợ ngắn hạn cho các hoạtđộng phát triển dài hạn

- Chấp nhận sử dụng các nguồn tài trợ với giá cao, với mọi điều kiện

1.1.2.2 Nhóm các dấu hiệu liên quan đến phương pháp quản lý, tình hình tài chính và hoạt động sản xuất kinh doanh của khách hàng

Các dấu hiệu này có tác động trực tiếp tới chất lượng khoản tín dụngnhưng với độ “trễ” lớn hơn Các dấu hiệu này được rút ra từ chính bản thânhoạt động sản xuất kinh doanh của khách hàng và không dễ nhận diện nếuthiếu sự quản lý chặt chẽ, sâu sát của cán bộ tín dụng Nó cũng đòi hỏi cácgiải pháp và chiến lược xử lý có tính dài hạn hơn

Các dạng dấu hiệu nhận dạng như sau:

- Độ lệch giữa doanh thu, dòng tiền thực tế so với mức dự kiến khikhách hàng đề nghị cấp tín dụng

- Những thay đổi bất lợi trong các chỉ tiêu tài chính như cơ cấu vốn, tỷ

lệ thanh khoản hay mức độ hoạt động của khách hàng, cụ thể: sự gia tăng độtbiến của hệ số nợ, khả năng thanh toán nhanh và thanh toán tức thời có dấuhiệu sụt giảm liên tục, giảm các khoản phải trả và tăng nhanh các khoản phảithu, hàng tồn kho với cường độ lớn, sự gia tăng không cân đối về tỷ lệ nợthường xuyên, giảm quỹ tiền mặt, tăng doanh thu nhưng giảm lợi nhuận hoặc

ra các tài sản vô hình, tăng giá trị quá cao thông qua đánh giá lại tài sản,

- Xuất hiện ngày càng nhiều các khoản chi phí bất hợp lý như sự giatăng đột biến trong chi phí quảng cáo, tiếp khách, tập trung quá mức chi phí

để gây ấn tượng như thiết bị văn phòng rất hiện đại, phương tiện giao thôngđắt tiền,

- Thay đổi thường xuyên cơ cấu của hệ thống quản trị và ban điều hành

- Xuất hiện bất đồng và mâu thuẫn trong quản trị điều hành, tranh chấptrong quá trình quản lý

- Xuất hiện dấu hiệu hội chứng hợp đồng lớn: sẵn sàng từ bỏ các hợp

đồng có giá trị nhỏ và vừa nhưng có khả năng thu được tỷ suất lợi nhuận cao

để tìm kiếm các hợp đồng có giá trị lớn với các bạn hàng có “tên tuổi” dù lợinhuận thu về có khả năng đạt thấp hơn; sẵn sàng cắt giảm lợi nhuận để đạtđược các hợp đồng lớn;

- Xuất hiện dấu hiệu hội chứng sản phẩm đẹp: mải mê theo đuổi một

sản phẩm không thích hợp về mặt thời gian và năng lực hiện tại mà không chú

ý đến các yếu tố khác;

- Do áp lực nội bộ dẫn tới tung ra thị trường các sản phẩm dịch vụ quásớm khi chưa hội đủ các điều kiện chín muồi hoặc đặt ra các hạn mức thờigian kinh doanh, doanh số không thực tế, tạo mong đợi trên thị trường khôngđúng lúc;

- Khó khăn trong phát triển sản phẩm, dịch vụ mới;

- Những thay đổi từ chính sách của nhà nước, đặc biệt là tác động củacác chính sách thuế, xuất nhập khẩu; thay đổi các biến số kinh tế vĩ mô: tỷgiá, lãi suất; thay đổi công nghệ kỹ thuật sản xuất, thị hiếu tiêu dùng; mất nhàcung ứng hoặc khách hàng lớn; thêm đối thủ cạnh tranh tác động bất lợi đếnchiến lược và kế hoạch sản xuất, kinh doanh của khách hàng;

1.1.2.3 Những dấu hiệu cảnh báo khác

Bên cạnh những dấu hiệu có nguồn gốc từ chính bản thân khách hàngcòn một số dấu hiệu cảnh báo khác xuất phát từ chính chính sách tín dụng củaNgân hàng Những dấu hiệu này cũng đòi hỏi các nhà quản trị Ngân hàng đặcbiệt lưu tâm để có “ứng xử” cho phù hợp Nhóm các dấu hiệu cảnh báo này

còn được gọi là nhóm dấu hiệu “cảnh báo từ xa”, bao gồm:

- Sự đánh giá và phân loại không chính xác về mức độ rủi ro của kháchhàng, thể hiện qua: đánh giá cao năng lực tài chính của khách hàng so vớithực tế, đánh giá khách hàng chỉ thông qua thông tin “tĩnh” do khách hàngcung cấp mà thiếu đi các thông tin “động” và các thông tin nhạy cảm từnhững kênh thông tin khác, bỏ qua các “nghi ngờ” được phản ánh qua cấutrúc và cơ cấu của số liệu khi phân tích các dữ liệu tài chính, có dấu hiệu chedấu việc “đảo nợ” của khách hàng thông qua việc cấp đều đặn, thường xuyên

và liên tục các khoản vay mới hay che dấu “nợ quá hạn” thông qua việc điềuchỉnh kỳ hạn và gia hạn nợ tràn lan, vô lối, thiếu căn cứ xác thực

- Cấp tín dụng dựa trên các cam kết không chắc chắn và thiếu tính bảođảm của khách hàng về việc duy trì một khoản tiền gửi lớn hay các lợi íchphái sinh do khách hàng đem lại từ khoản tín dụng được cấp

- Tốc độ tăng trưởng tín dụng quá nhanh, vượt quá khả năng và nănglực kiểm soát cũng như nguồn vốn của ngân hàng

- Cho vay dựa trên các sự kiện bất thường có thể xảy ra, chẳng hạn nhưsáp nhập, thay đổi địa vị pháp từ Chi nhánh lên Công ty “con” hạch toán độc lập

- Không xác định rõ lịch hoàn trả đối với từng khoản vay;

- Cung cấp tín dụng với khối lượng lớn cho các khách hàng khôngthuộc phân đoạn thị trường tối ưu của Ngân hàng;

- Hồ sơ tín dụng không đầy đủ, thiếu sự tuân thủ hay tuân thủ khôngđầy đủ các quy định hiện hành về phê duyệt tín dụng;

1.1.3 Tác động của nợ xấu

1.1.3.1 Đối với các Ngân hàng

Nợ xấu ảnh hưởng lớn đến hầu hết các hoạt động của hệ thống NHTM,thậm chí số dư nợ xấu lớn chứa đựng nguy cơ đổ vỡ ngân hàng

Trước hết, nợ xấu làm giảm lợi nhuận của Ngân hàng: Lợi nhuận được

hình thành từ các khoản thu, trong đó thu lãi cho vay chiếm tỷ trọng lớn Cáckhoản nợ xấu tác động đến lợi nhuận của ngân hàng theo hai khía cạnh Một

là, khoản lãi vay không thể thu hồi được làm giảm lợi nhuận của ngân hàng.Hai là, nợ xấu làm tăng chi phí do phải trích lập DPRR dẫn đến lợi nhuận củangân hàng giảm

Thứ hai, nợ xấu sẽ làm giảm uy tín của ngân hàng Những ảnh hưởng

tiêu cực của nợ xấu tác động tới tâm lý của người gửi tiền làm giảm khả nănghuy động vốn và cho vay của ngân hàng đối với nền kinh tế, đồng thời làmgiảm lòng tin của dân chúng và uy tín với quốc tế

Thứ ba, nợ xấu làm ảnh hưởng xấu đến khả năng thanh toán và kế

hoạch kinh doanh của ngân hàng Các khoản nợ vay của khách hàng khôngđược thanh toán đúng hạn gây ra sự mất cân bằng so với dự đoán của ngânhàng Điều này sẽ làm giảm khả năng thanh khoản của các ngân hàng, buộccác ngân hàng phải thay đổi kế hoạch kinh doanh

Thứ tư, nợ xấu làm cản trở quá trình hội nhập của các NHTM Các

ngân hàng không thể công khai minh bạch tình hình tài chính và sẽ làm mất

cơ hội cạnh tranh, hội nhập kinh tế quốc tế

1.2.3.2 Đối với nền kinh tế

NHTM là doanh nghiệp đặc biệt trong nền kinh tế Vì thế nợ xấu củaNHTM của ảnh hưởng rất lớn đối với nền kinh tế Tác động của nợ xấu đối

với nền kinh tế tác động gián tiếp thông qua mối quan hệ hữu cơ: Ngân hàng Khách hàng - nền kinh tế Theo đó, Nợ xấu làm ảnh hưởng tới hoạt động kinhdoanh của ngân hàng cũng sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của nền kinh tế.Khả năng khai thác và đáp ứng vốn, khả năng cung ứng các dịch vụ ngânhàng cho nền kinh tế sẽ bị hạn chế khi nợ xấu phát sinh.

-Mặt khác, nợ xấu phát sinh do doanh nghiệp sản xuất kinh doanh kémhiệu quả sẽ tác động đến toàn bộ nền kinh tế, ảnh hưởng đến sự tăng trưởng

và phát triển nền kinh tế do vốn ứ đọng, sản xuất kinh doanh đình trệ Đặcbiệt là nợ xấu của các DNNVV bởi vai trò của loại hình doanh nghiệp này đốivới nền kinh tế

a Doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế thị trường

Phát triển DNNVV ở Việt Nam là một nhiệm vụ quan trọng trong chiếnlược phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam, nhằm đẩy mạnh tốc độ tăngtrưởng kinh tế của đất nước Đảng và Nhà nước luôn khuyến khích và tạođiều kiện thuận lợi cho các DNNVV phát huy tính chủ động sáng tạo, nângcao năng lực quản lý, phát triển khoa học công nghệ và nguồn nhân lực, mởrộng thị trường và tăng mối liên kết với các loại hình doanh nghiệp trongnước, các nước trong khu vực cũng như các nước trên thế giới nhằm học hỏi,giao lưu liên kết để đa dạng hoá sản phẩm cũng như chiến lược kinh doanh;tăng hiệu quả kinh doanh và khả năng cạnh tranh trên thị trường trong nước

và trên thế giới; tăng cường kinh doanh tạo công ăn việc làm, nâng cao đờisống cho người lao động góp phần to lớn và quyết định đến sự phát triển củađất nước

b Khái niệm và đặc điểm của Doanh nghiệp nhỏ và vừa

Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giaodịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằmmục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh (Luật Doanh nghiệp năm 2005).DNNVV mang đặc điểm chung của một doanh nghiệp; ngoài ra, DNNVV còn

300 lao động Ở mỗi nước, người ta có tiêu chí riêng để xác định doanhnghiệp nhỏ và vừa ở nước mình.

Ở V i ệ t N am, theo quy định tại Nghị định số 56/2009/NĐ-CP ngày30/6/2009 của Chính phủ, việc xác định DNNVV được định nghĩa như sau:

Doanh nghiệp nhỏ và vừa là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanhtheo quy định pháp luật, được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo quy

mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được xác địnhtrong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp) hoặc số lao động bình quânnăm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên), cụ thể như sau:

Quy mô

Khu vực

Doanh nghiệp siêu nhỏ

Doanh nghiệp nhỏ Doanh nghiệp vừa

Số lao động Tổng

nguồn vốn

Số lao động

Tổng nguồn vốn Số lao động I.Nông, lâm

nghiệp và thủy

sản

10 người trở xuống

20 tỷ đồng trở xuống

từ trên 10 người đến

200 người

từ trên 20 tỷ đồng đến

100 tỷ đồng

từ trên 200 người đến 300 người

II Công nghiệp

và xây dựng 10 người trở

xuống

20 tỷ đồng trở xuống

từ trên 10 người đến

200 người

từ trên 20 tỷ đồng đến

100 tỷ đồng

từ trên 200 người đến 300 người

III Thương

mại và dịch vụ 10 người trở

xuống

10 tỷ đồng trở xuống

từ trên 10 người đến

50 người

từ trên 10 tỷ đồng đến 50

tỷ đồng

từ trên 50 người đến 100 người

(Nguồn: Trích từ Nghị định số 56/2009/NĐ-CP ngày 30/6/2009 của Chính phủ)

Tùy theo tính chất, mục tiêu của từng chính sách, chương trình trợ giúp

mà cơ quan chủ trì có thể cụ thể hóa các tiêu chí nêu trên cho phù hợp

Đặc điểm DNNVV:

Các doanh nghiệp nhỏ và vừa thường chiếm tỷ tr ọ ng lớn, thậm chí ápđảo trong tổng số doanh nghiệp Ở Việt Nam chỉ xét các doanh nghiệp cóđăng ký thì đến nay có gần 500.000 DNNVV, chiếm hơn 97% tổng số doanhnghiệp của nền kinh tế Các DNNVV tạo ra 45 đến 50% khối lượng hàng tiêudùng và hàng xuất khẩu, đóng góp 20% cho ngân sách nhà nước, thu hút 56%

số lao động trong các doanh nghiệp Đây là một trong những yếu tố đóng góptích cực vào an sinh xã hội, xóa đói, giảm nghèo; bởi với tính linh hoạt, cácDNNVV có thể đi xâu vào các vùng, miền để tồn tại và phát triển Trong mộttương lai gần, DNNVV chứ không phải doanh nghiệp lớn sẽ là nòng cốt của

nền kinh tế (Nguồn: Báo cáo của Hiệp hội DNNVV Việt Nam tính đến hết

năm 2012).

Các DNNVV tồn tại và phát triển trong nền kinh tế thị trường vớinhững đặc điểm sau:

DNNVV có vốn đầu tư ban đầu ít, thu hồi vốn nhanh

Với qui mô sản xuất nhỏ nên nhu cầu vốn đầu tư thấp (dưới 10 tỷđồng), chu kỳ sản xuất kinh doanh thường ngắn nên khả năng thu hồi vốn rấtnhanh góp phần làm tăng tốc độ vòng quay của vốn, giảm các khoản chi phívốn mang lại hiệu quả sử dụng vốn cho doanh nghiệp

DNNVV tồn tại ở hầu hết các lĩnh vực, các thành phần kinh tế

Nền kinh tế thị trường ở nước ta tồn tại và phát triển bao gồm nhiềuthành phần với nhiều loại hình doanh nghiệp, từ các doanh nghiệp nhà nước,các công ty tư nhân tới các hợp tác xã DNNVV được lựa chọn các ngànhnghề kinh doanh trong các lĩnh vực nông - lâm - ngư nghiệp, công nghiệp,xây dựng phù hợp qui định của Nhà nước Các doanh nghiệp nói chung vàcác DNNVV nói riêng được kinh doanh bình đẳng trước pháp luật trong cáclĩnh vực của nền kinh tế trên mọi miền đất nước

tnu.edu.v n/

Số hóa bởi Trung tâm Học

liệu

DNNVV có tính linh hoạt và thích ứng cao

Trong cơ chế thị trường, để tồn tại và phát triển bền vững thì các doanhnghiệp phải nắm bắt kịp thời các nhu cầu của thị trường Xuất phát từ đặcđiểm có qui mô sản xuất nhỏ, vốn đầu tư ban đầu không lớn, cơ cấu tổ chứcđơn giản, gọn nhẹ, doanh nghiệp dễ dàng điều chỉnh chuyển hướng sản xuấtkinh doanh vào những ngành nghề khác khi cảm thấy lĩnh vực đó có lợi hơn.Mặt khác, cơ cấu gọn nhẹ cũng giúp chủ doanh nghiệp dễ dàng hơn trong việcquản lý, giám sát, tiết kiệm chi phí quản lý, hạn chế sự sai lệch thông tin Hơnnữa, các DNNVV không gặp nhiều khó khăn như doanh nghiệp lớn trong việcchuyển đổi địa điểm sản xuất kinh doanh Bởi vì các DNNVV thường sử dụngchính những diện tích đất của mình để làm mặt bằng sản xuất Ngoài ra,DNNVV có thể nắm bắt được cả những nhu cầu nhỏ lẻ mang tính khu vực vàđịa phương Điều này giúp cho DNNVV khai thác hết năng lực của mình, đạttới hiệu quả kinh doanh cao nhất

Năng lực tài chính thấp

Nhược điểm lớn nhất, dễ thấy nhất và đáng quan tâm nhất của cácDNNVV đó là khả năng tài chính Việc tiến hành sản xuất kinh doanh củaDNNVV chủ yếu chỉ dựa vào nguồn vốn tự có của một hoặc một số cá nhân.Nguồn vốn này không đủ để doanh nghiệp có thể đổi mới dây chuyền côngnghệ, tăng năng suất, nâng cao chất lượng sản phẩm Mặt khác, việc tiếp cậnnguồn vốn vay từ các tổ chức tín dụng còn hạn chế Nguyên nhân là do ngoài

sự yếu kém về quản lý kinh tế thì tài sản thế chấp không đủ điều kiện, báo cáotài chính, sổ sách kế toán của doanh nghiệp không rõ ràng, minh bạch

Năng lực quản lý, điều hành của chủ DNNVV thấp

Trình độ quản lý của chủ doanh nghiệp còn bộc lộ nhiều hạn chế Chủ doanh nghiệp thành lập doanh nghiệp do có sẵn mối quan hệ với các kênh cung ứng với thị trường Nhiều chủ doanh nghiệp còn có thói quen điều hành quản trị theo kiểu gia đình Việc tách bạch giữa các bộ phận trong doanh nghiệp chưa rõ ràng Nhiều chủ doanh nghiệp chưa được đào tạo qua một

khóa quản lý chính quy nào, thậm chí không qua đào tạo nên thiếu hiểu biết

về pháp luật, kinh tế

Khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp còn hạn chế

Do quy mô nhỏ, cơ sở vật chất kỹ thuật, trình độ thiết bị công nghệ yếukém, lạc hậu nên chất lượng sản phẩm không cao, năng suất lao động thấp.Thêm vào đó, trình độ tay nghề cũng như khả năng tiếp cận công nghệ mớicủa người lao động còn hạn chế DNNVV ít có khả năng thu hút được nhữngnhà quản lý và lao động có trình độ tay nghề cao do không có khả năng trảlương cao và những chính sách đãi ngộ hấp dẫn Ngoài ra, việc tiếp cận thôngtin của doanh nghiệp vẫn còn yếu kém và chưa kịp thời Tất cả những điềunày làm giảm tính cạnh tranh của DNNVV, tạo ra rào cản làm sản phẩm củadoanh nghiệp khó tiếp cận với thị trường, đặc biệt là thị trường xuất khẩu

Như vậy, việc nắm rõ những đặc điểm của DNNVV trong nền kinh tếthị trường sẽ giúp các định chế tài chính, ngân hàng khai thác được khoảngtrống thị trường, từ đó có thể mở rộng thị trường, hoàn thiện cũng như pháttriển sản phẩm, dịch vụ của mình

c Vai trò của Doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế thị trường

Thực tế phát triển kinh tế thế giới đã khẳng định DNNVV vẫn giữ một

vị trí, vai trò hết sức quan trọng trong việc thúc đẩy và mở rộng cạnh tranh,đảm bảo ổn định kinh tế, phòng chống nguy cơ khủng khoảng của một quốcgia Khu vực DNNVV được xem là xương sống trong của nền kinh tế ở nhiềuquốc gia ở hiện tại và cả trong tương lai Đặc biệt, khi cuộc cách mạng khoa

học kĩ thuật - công nghệ và xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng pháttriển đã tạo điều kiện cho các DNNVV có nhiều cơ hội tập trung tối đa mọinguồn lực để nâng cao năng lực kinh doanh của mình, đáp ứng nhu cầu hội nhập

Mặt khác, xét trên phạm vi toàn cầu hiện nay tính chất cạnh trạnh giữacác doanh nghiệp đang chuyển từ cạnh trạnh giá cả sang cạnh tranh về chấtlượng và công nghệ Sự phát triển của chuyên môn hoá và hợp tác, đã không

Thực tế đã chứng minh vai trò quan trọng không thể thiếu được của cácDNNVV trong nền kinh tế, ngay cả ở những nước phát triển cao với nhữngtập đoàn kinh tế khổng lồ như Mỹ, Nhật Bản… thì DNNVV vẫn được coi làthành phần quan trọng tạo nguồn lực làm tăng sức sống cho nền kinh tế.DNNVV là một bộ phận hợp thành quan trọng trong cơ cấu quy mô nhiềutầng của các doanh nghiệp.

Trong quá trình phát triển kinh tế của Việt Nam, thì việc phát triểnDNNVV là rất phù hợp Bởi vì ngoài vai trò là bộ phận hợp thành của nềnkinh tế quốc dân, tạo ra công ăn việc làm, góp phần tăng trưởng kinh tế, cácDNNVV còn có vai trò quan trọng trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế, xoáđói giảm nghèo và góp phần giải quyết những vấn đề mang tính chất xã hội

Trong những năm qua, DNNVV đóng vai trò rất lớn trong nền kinh tếquốc dân với nhiều hình thức đa dạng, phong phú, hoạt động trong hầu hếtcác lĩnh vực kinh tế Cùng với những lợi thế là không đòi hỏi nhiều vốn đầu

tư, quản lý đơn giản, dễ thay đổi linh hoạt theo thị trường, các DNNVV đã vàđang phát huy những mặt tích cực và ngày càng khẳng định được vị thế, vaitrò của mình trong nền kinh tế thể hiện ở các mặt sau:

- Doanh nghiệp nhỏ và vừa thu hút lao động, giải quyết áp lực xã hội

về việc làm, góp phần tăng trưởng và phát triển kinh tế đất nước

Các DNNVV phân bố rộng khắp và khá đa dạng trong nhiều ngànhnghề kinh doanh (phần lớn các DNNVV hoạt động trong lĩnh vực thươngmại, dịch vụ, sản xuất hàng tiêu dùng ), hơn nữa các DNNVV không đòi hỏi

trình độ quá cao nên có khả năng thu hút nhiều lao động, tạo công ăn việc làm

và tăng thu nhập, đảm bảo đời sống cho người lao động, góp phần giải quyếtcác vấn đề xã hội của mỗi quốc gia

Các DNNVV ngày một gia tăng cả về số lượng và chất lượng Cho nên,nếu có sự quan tâm hỗ trợ đúng mức của Nhà nước, của các tổ chức kinh tế xãhội thì khả năng đóng góp của thành phần kinh tế này vào tăng trưởng kinh tế

sẽ ngày càng cao hơn

- Doanh nghiệp nhỏ và vừa cung cấp các sản phẩm, dịch vụ phong phú đa dạng đáp ứng các nhu cầu thị trường trong nước cũng như xuất khẩu

Xã hội ngày càng phát triển thì nhu cầu cuộc sống của con người cũngngày càng tăng lên Với kinh nghiệm và tính đa dạng ngành nghề, cácDNNVV có thể cung cấp những sản phẩm, các dịch vụ tiện lợi cho thị trường,đáp ứng các nhu cầu dân sinh trong xã hội Đặc biệt là các doanh nghiệp sảnxuất hàng thủ công, mỹ nghệ, kỹ thuật tinh xảo có thể phân tán rộng đến từng

cơ sở, từng hộ gia đình Đây là lợi thế của DNNVV so với doanh nghiệp lớn

- Doanh nghiệp nhỏ và vừa đóng vai trò quan trọng trong lưu thông hàng hoá

Trong xã hội phát triển, sản phẩm hàng hoá sản xuất ra chủ yếu tậptrung tại các khu công nghiệp, các thành phố lớn Các doanh nghiệp lớnkhông thể tự tổ chức riêng mạng lưới bán lẻ để tiêu thụ hàng hóa Do lợi thế

về quy mô nhỏ của mình, việc phân phối và điều tiết lưu thông hàng hoáthông qua mạng lưới bán lẻ đối với các DNNVV rất thích hợp, nhất là cácdoanh nghiệp kinh doanh thương mại Điều này giúp cho các doanh nghiệplớn giảm các khoản chi phí vận chuyển, bảo quản hàng hoá, tạo điều kiện chongười tiêu dùng dễ tiếp cận với sản phẩm, dịch vụ của nhà sản xuất Hơn nữa,

nó cũng tạo ra tính liên kết giữa các DNNVV với doanh nghiệp lớn trong tổngthể nền kinh tế

là những nhà thầu phụ cho doanh nghiệp lớn Chính vì thế, DNNVV đượcxem như những thanh giảm sóc giữ ổn định nền kinh tế.

- Doanh nghiệp nhỏ và vừa tận dụng các nguồn lực một cách hiệu quả

Với quy mô nhỏ vừa phải, yêu cầu vốn đầu tư ban đầu không lớn nên

có nhiều nhà đầu tư muốn tham gia vào khu vực này Trong quá trình hoạtđộng, doanh nghiệp có thể huy động vốn từ họ hàng, bạn bè và nhiều nguồnvốn nhàn rỗi khác từ các tầng lớp dân cư Số lượng DNNVV đông và phântán ở nhiều địa phương, vì thế sẽ tận dụng được lao động, nguyên vật liệu, cácsản phẩm phụ ở địa phương đó DNNVV tạo nên ngành công nghiệp và dịch

vụ phụ trợ quan trọng, thúc đẩy chuyên môn hóa chi tiết lắp ráp cho một sảnphẩm hoàn chỉnh Một số DNNVV hoạt động trong các ngành nghề truyềnthống như thủ công mỹ nghệ, dệt may Đây là điều kiện tốt để tăng cường sảnphẩm xuất khẩu, góp phần điều chỉnh cân bằng cán cân thanh toán quốc tế

Với vai trò ngày một quan trọng đối với nền kinh tế, các DNNVV rấtcần nhận được sự khuyến khích cũng như hỗ trợ của Chính phủ để khu vựcnày phát triển, mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn Trong thời gian trước mắt,

cả doanh nghiệp và các NHTM đều cần phải nỗ lực hơn nữa để nguồn vốn tín

dụng đến được với các DNNVV, góp phần hỗ trợ đắc lực cho doanh nghiệp trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

1.2 Quản lý nợ xấu của các ngân hàng thương mại

Như ở trên đã phân tích, Nợ xấu phát sinh sẽ gây ra hậu quả nghiêmtrọng không chỉ đối với bản thân mỗi ngân hàng mà còn gây tác động xấu tớitoàn bộ hệ thống NHTM và nền kinh tế Tuy nhiên, trong quá trình hoạt độngcủa ngân hàng không thể tránh được rủi ro đặc biệt là trong hoạt động tíndụng Có thể nói, rủi ro là điều tất yếu trong hoạt động tín dụng của NHTM.Chấp nhận rủi ro để quản lý và kiểm soát nó là việc làm sáng suốt và khoahọc trong hoạt động của ngân hàng Quản lý rủi ro tín dụng được coi là nhiệm

vụ trọng tâm của hoạt động quản trị điều hành của mỗi NHTM và là nhiệm vụtiền đề cho quản lý Nợ xấu sau này

1.2.1 Khái niệm quản lý nợ xấu

Quản lý nợ xấu là quá trình xây dựng và thực thi các chiến lược, cácchính sách quản lý và kinh doanh tín dụng nhằm đạt được các mục tiêu antoàn, hiệu quả và phát triển bền vững; trong đó tăng cường các biện phápnhằm phòng ngừa và hạn chế phát sinh, xử lý thu hồi nợ xấu

1.2.2 Mục tiêu của quản lý nợ xấu

Quản lý Nợ xấu gắn liền với quản lý rủi ro tín dụng, đây cũng là mộttrong những hoạt động chủ đạo của NHTM Quản lý Nợ xấu hướng vào việcđảm bảo tính hiệu quả của hoạt động tín dụng và không ngừng nâng cao chấtlượng hoạt động tín dụng của NHTM kể cả trong những điều kiện biến động thị trường, nguy cơ rủi ro không ngừng tăng cao

Trong trường hợp nợ xấu phát sinh thì phải có biện pháp xử lý đểgiải quyết hiệu quả, giảm tổn thất xuống mức thấp nhất cho ngân hàng Nóimột cách cụ thể thì quản lý nợ xấu luôn hướng tới việc hạ thấp rủi ro tíndụng, nâng cao độ an toàn kinh doanh của Ngân hàng bằng các chính sách,biện pháp quản lý, giám sát hoạt động tín dụng khoa học và có hiệu quả

Xây dựngchiến lược

Xâydựngthực hiệnquy

Kiểm tra,giám sát

Khởikiệ

n ra

Xử lýtừDP

Bánnợ,hoán

Cácbiệnpháp

Thu nợ

Sơ đồ 1.1: Quy trình quản lý và xử lý nợ xấu

1.2.3.1 Phòng ngừa nợ xấu phát sinh

Đây là tập hợp các giải pháp ứng phó với nhóm các dấu hiệu cảnh báo

từ xa Chức năng chính của giai đoạn này là xếp hạng, phân loại và giám sátdanh mục tín dụng

Có thể khẳng định, trong nền kinh tế thị trường, hoạt động kinhdoanh vốn đã rất sôi động, nhạy cảm và biến đổi khôn lường song với vaitrò một trung gian tài chính của nền kinh tế, hoạt động kinh doanh của

htt p:/ /www.lrc tnu.edu.v n/

-Số hóa bởi Trung tâm Học

Tuy nhiên, về cơ bản, việc xếp hạng, phân loại và giám sát danh mụctín dụng đều nhằm đạt tới 5 mục đích chủ yếu sau:

- Cho phép có một nhận định chung về danh mục tín dụng của Ngân hàng;

- Phát hiện sớm các khoản tín dụng có khả năng bị tổn thất hay đi chệchhướng khỏi chính sách tín dụng của Ngân hàng;

- Bảng cân đối kế toán (ít nhất 3 năm) và các hệ số tài chính cơ bản, cácthông tin về hoạt động tài chính, sản xuất kinh doanh của doanh

- Kinh nghiệm, tính cách, trình độ, năng lực và độ tin cậy của ngườiđiều hành doanh nghiệp;

- Lịch sử quan hệ tín dụng của doanh nghiệp với các Ngân hàng

- Sự phụ thuộc của doanh nghiệp vào điều kiện tự nhiên, khách hàngmua và nhà cung cấp

- Mức độ rủi ro của ngành sản xuất kinh doanh của khách hàng.;

- Phạm vi hoạt động, những biến động trong hoạt động sản xuất kinhdoanh của khách hàng;

tnu.edu.v n/

Số hóa bởi Trung tâm Học

liệu

- Chất lượng của các chiến lược sản xuất kinh doanh trung và dài hạn;

Để có nhận định khách quan, hoàn chỉnh và có hướng xử lý tiếp theosau này khi rủi ro xảy ra, cùng với việc xác định cấp độ rủi ro của từngkhách hàng như đề cập ở trên (theo trách nhiệm và khả năng thực hiệnnghĩa vụ tài chính đã cam kết), ngân hàng cần đánh giá chất lượng các tàisản bảo đảm (với tư cách là nguồn thứ cấp để đảm bảo thực hiện các nghĩa

vụ tài chính khi xảy ra rủi ro)

Việc phân loại, xếp hạng danh mục tín dụng nên được thực hiện chotất cả các khách hàng đồng thời, phải thực hiện đánh giá, xếp hạng định kỳcũng như đánh giá lại ngay khi có sự thay đổi theo chiều hướng đi xuống vềkhả năng thực hiện các nghĩa vụ tài chính của khách hàng Theo các chuyêngia tài chính thì không được thông báo cho khách hàng về cấp độ rủi rotrong mọi trường hợp

sơ đồ sau:

Khoản vay bị xếp vào nợ xấu

Bộ phận QLKH

Lên kế hoạch và phương án

Nếu thành Giám sát, theo dõi,

quản lý

Nếu chấp Nếu không thành công

Chuyển bộ phận xử lý nợ

Chuyển bộ phận xử lý nợ

Sơ đồ 1.2: Quy trình xử lý nợ xấu

Để đảm bảo việc gặp gỡ khách hàng đạt hiệu quả cao, cán bộ quản lýkhách hàng phải nhanh chóng nắm bắt được tình hình tài chính, sản xuất kinhdoanh của khách hàng, các thông tin tóm tắt về lịch sử của các khoản tíndụng, các yếu tố rủi ro tiềm ẩn chính, các dấu hiệu, diễn biến gần nhất, cácnội dung khác liên quan đến hồ sơ tín dụng từ cán bộ tín dụng Trên cơ sở cácthông tin nắm được, cán bộ quản lý khách hàng phải phối hợp cùng các bộphận liên quan tới tín dụng(QLRR, quản trị tín dụng) rà soát, hoàn thiện lại hồ

sơ tín dụng nhằm đảm bảo tính pháp lý chặt chẽ, đúng quy trình, quy định;các mẫu biểu đúng theo quy định, theo quy trình ISO, đặc biệt lưu ý tới các hồ

sơ liên quan đến tài sản đảm bảo Về tài sản đảm bảo: hồ sơ liên quan phảiđầy đủ, có hiệu lực pháp lý và không vi phạm tiêu chuẩn bảo đảm nào tránh

vô hiệu khi thực hiện giải quyết tranh chấp; đồng thời cũng cần tiến hành địnhgiá lại toàn bộ tài sản đảm bảo theo định kỳ để nắm được giá trị hiện tại của

chúng, xem xét các cơ hội bổ sung tài sản đảm bảo Đối chiếu dư nợ hàngnăm, từng đợt làm việc để chắc chắn để chứng minh khách hàng có liên quanđến khoản tín dụng, ngoài ra cần nắm vững các khoản công nợ của kháchhàng ngoài các nghĩa vụ tài chính với ngân hàng.

Từ sự xem xét và chuẩn bị các thông tin nêu trên, cán bộ quản lý kháchhàng phải nhận định được nguyên nhân cơ bản của rủi ro tiềm ẩn đối vớikhoản tín dụng, phương án sản xuất kinh doanh đang ở giai đoạn nào trongchu trình sản xuất kinh doanh và hiểu rõ ngành sản xuất kinh doanh đó, vị trícủa khách hàng trên thị trường, nắm rõ tình hình tài chính của khách hàng,thực trạng quản trị nội bộ của khách hàng, các khả năng xử lý tài sản để giảm

nợ, các cơ hội cắt giảm chi phí, khả năng trì hoãn tối đa các khoản nợ củakhách hàng với các chủ nợ không phải là ngân hàng, tài sản đảm bảo có đượcthế chấp cho các nghĩa vụ tài chính khác không,

Trên cơ sở làm việc với khách hàng, cán bộ quản lý khách hàng phảixác định được trách nhiệm và khả năng thực hiện nghĩa vụ tài chính củakhách hàng, qua đó đề xuất phương án xử lý thích hợp Phương án này phảithoả mãn 4 điều kiện sau:

- Những đánh giá chính thức của ngân hàng về những khó khăn đối vớikhoản tín dụng;

- Các biện pháp cần thiết để giải quyết vấn đề này;

- Cách thức tiến hành các biện pháp nêu trong phương án;

- Tiến độ mà các hoạt động này cần đạt được;

Tuỳ thuộc vào năng lực tài chính, nguồn vốn của khách hàng và nănglực quản lý của nhân viên ngân hàng cũng như mức độ khó khăn, rủi ro dongân hàng đánh giá về khoản tín dụng, trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ đã camkết với ngân hàng và sự hợp tác, độ trung thực của khách hàng, chi phí bỏ ra

để thực hiện việc xử lý so với số tiền thu về, ảnh hưởng các chủ nợ khácngoài ngân hàng, mức độ nghiêm trọng của các khoản tín dụng xét theo khía