CẨM NANG PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ

Không ai bịtước đoạt tính mạng trái luật” Điều 19; “Mọingười có quyền bất khả xâm phạm về thân thể,được pháp luật bảo hộ về sức khoẻ, danh dự vànhân phẩm; không bị tra tấn, bạo lực, truy

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

CẨM NANG

PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ

Hà nội, tháng 5 năm 2016

MỘT SỐ NỘI DUNG PHÁP LUẬT

CẦN THIẾT PHỔ BIẾN, GIÁO

DỤC CHO HỌC SINH TRUNG

danh dự, nhân phẩm của mỗi con

người là vốn quý, được pháp luật

bảo hộ, không ai được phép xâm hại

thể, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm

của con người?

LỜI GIỚI THIỆU

Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật

là cầu nối chuyển tải những nội dung pháp luậtliên quan đến cuộc sống của các tầng lớp nhândân, giúp mọi người sống, học tập, làm việctheo quy định của pháp luật Công tác phổ biến,giáo dục pháp luật cho người học trong cả nướckhông chỉ là nhiệm vụ của ngành giáo dục, củacác cơ quan nhà nước, các cơ sở giáo dục màchính là nhiệm vụ của toàn thể nhân dân, của sựphối hợp đồng bộ, thống nhất giữa gia đình,nhà trường và xã hội

Để nâng cao hiệu quả công tác phổbiến, giáo dục pháp luật trong nhà trường, thựchiện Kế hoạch phổ biến, giáo dục pháp luật củangành Giáo dục năm 2015, Bộ Giáo dục và Đào

tạo biên soạn tài liệu Cẩm nang phổ biến, giáo dục pháp luật cho học sinh Trung học cơ sở.

Cẩm nang nhằm giúp học sinh trung học cơ sở

có những hiểu biết, nhận thức cơ bản về phápluật; nhận biết hành vi tích cực được làm, đượckhích lệ, động viên; các hành vi tiêu cực, bịpháp luật nghiêm cấm, các hành vi vi phạmpháp luật bị xã hội lên án; hậu quả pháp lý bấtlợi từ việc thực hiện các hành vi vi phạm phápluật (cả hậu quả, tác hại đối với xã hội, với bảnthân, với gia đình và những người xung quanh);cách phòng ngừa để không còn bị vi phạm Từ

đó nâng cao ý thức tự giác, xác định được tráchnhiệm của bản thân và của những người xungquanh; phát hiện, thông tin kịp thời cho người

có thẩm quyền để xử lí đối với các hành vi viphạm

Các nội dung pháp luật cần phổ biến,giáo dục trong cẩm nang được truyền tải thôngqua các vụ việc, tình huống pháp lý cụ thể đangdiễn ra hằng ngày mà học sinh thường tiếp xúc

để giúp các em nhận thức rõ đâu là hành vi tíchcực được phép thực hiện hoặc phải thực hiện,đâu là hành vi tiêu cực, vi phạm pháp luật để từ

đó hạn chế hoặc không thực hiện những hành vi

vi phạm pháp luật Việc thiết kế các tình huốngdựa trên các quy định của pháp luật, nhất là cáchành vi bị nghiêm cấm; kết hợp giữa nhận diệncác hành vi tích cực được khích lệ với hành vitiêu cực bị phê phán, lên án Từ hành vi viphạm dẫn dắt đến hậu quả, tác hại và biện pháp

xử lí của Nhà nước; nhận diện nguyên nhân,điều kiện, để phòng tránh

Với cách tiếp cận này, việc phổ biến, giáodục pháp luật không còn khô khan, nặng nề màcòn giúp cho học sinh tiếp cận một cách chủđộng, nhẹ nhàng, thoải mái và hiệu quả

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

MỘT SỐ NỘI DUNG PHÁP LUẬT CẦN THIẾT PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ

I VỀ BẢO VỆ TÍNH MẠNG, THÂN THỂ, SỨC KHOẺ, DANH DỰ, NHÂN PHẨM

1 Tính mạng, thân thể, sức khoẻ, danh

dự, nhân phẩm của mỗi con người là vốn quý, được pháp luật bảo hộ, không ai được phép xâm hại trừ những trường hợp luật định

Tính mạng, thân thể, sức khoẻ của conngười là vốn quý Bản thân mỗi người phải biếtquý trọng, giữ gìn và bảo vệ Đồng thời, cũngphải tôn trọng, bảo vệ, không được xâm hại đếntính mạng, thân thể, sức khoẻ, danh dự, nhânphẩm của người khác

Tính mạng, sức khoẻ, danh dự và nhânphẩm của con người là quyền con người, đượcpháp luật bảo hộ, không ai được xâm hại mộtcách trái pháp luật Hiến pháp năm 2013 quyđịnh: “Mọi người có quyền sống Tính mạngcon người được pháp luật bảo hộ Không ai bịtước đoạt tính mạng trái luật” (Điều 19); “Mọingười có quyền bất khả xâm phạm về thân thể,được pháp luật bảo hộ về sức khoẻ, danh dự vànhân phẩm; không bị tra tấn, bạo lực, truy bức,

nhục hình hay bất kì hình thức đối xử nào khác

xâm phạm thân thể, sức khoẻ, xúc phạm danh

dự, nhân phẩm” (Điều 20)

Cụ thể hoá Hiến pháp, Bộ luật Dân sựnăm 2015 quy định:

“1 Cá nhân có quyền sống, quyền bấtkhả xâm phạm về tính mạng, thân thể, quyềnđược pháp luật bảo hộ về sức khoẻ Không ai bịtước đoạt tính mạng trái luật.

2 Khi phát hiện người bị tai nạn, bệnh tật

mà tính mạng bị đe doạ thì người phát hiện cótrách nhiệm hoặc yêu cầu cá nhân, cơ quan, tổchức khác có điều kiện cần thiết đưa ngay đến

cơ sở khám bệnh, chữa bệnh nơi gần nhất; cơ

sở khám bệnh, chữa bệnh có trách nhiệm thựchiện việc khám bệnh, chữa bệnh theo quy địnhcủa pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh

3 Việc gây mê, mổ, cắt bỏ, cấy ghép mô,

bộ phận cơ thể người; thực hiện kĩ thuật,phương pháp khám, chữa bệnh mới trên cơ thểngười; thử nghiệm y học, dược học, khoa họchay bất cứ hình thức thử nghiệm nào khác trên

cơ thể người phải được sự đồng ý của người đó

và phải được tổ chức có thẩm quyền thực hiện.Trường hợp người được thử nghiệm làngười chưa thành niên, người mất năng lựchành vi dân sự, người có khó khăn trong nhậnthức, làm chủ hành vi hoặc là bệnh nhân bấttỉnh thì phải được cha, mẹ, vợ, chồng, conthành niên hoặc người giám hộ của người đóđồng ý; trường hợp có nguy cơ đe doạ đến tínhmạng của bệnh nhân mà không chờ được ý kiếncủa những người nêu trên thì phải có quyết địnhcủa người có thẩm quyền của cơ sở khám bệnh,

chữa bệnh.

4 Việc khám nghiệm tử thi được thựchiện khi thuộc một trong các trường hợp sauđây:

a) Có sự đồng ý của người đó trước khichết;

b) Có sự đồng ý của cha, mẹ, vợ, chồng,con thành niên hoặc người giám hộ nếu không

có ý kiến của người đó trước khi chết;

c) Theo quyết định của người đứng đầu

cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hoặc của cơ quannhà nước có thẩm quyền trong trường hợp luậtquy định.” (Điều 33)

Bộ luật Dân sự năm 2015 còn quy định:

“1 Danh dự, nhân phẩm, uy tín của cánhân là bất khả xâm phạm và được pháp luậtbảo vệ

2 Cá nhân có quyền yêu cầu Toà án bác

bỏ thông tin làm ảnh hưởng xấu đến danh dự,nhân phẩm, uy tín của mình

Việc bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín

có thể được thực hiện sau khi cá nhân chết theoyêu cầu của vợ, chồng hoặc con thành niên;trường hợp không có những người này thì theoyêu cầu của cha, mẹ của người đã chết, trừtrường hợp luật liên quan có quy định khác

3 Thông tin ảnh hưởng xấu đến danh dự,nhân phẩm, uy tín của cá nhân được đăng tảitrên phương tiện thông tin đại chúng nào thìphải được gỡ bỏ, cải chính bằng chính phươngtiện thông tin đại chúng đó Nếu thông tin nàyđược cơ quan, tổ chức, cá nhân cất giữ thì phảiđược huỷ bỏ.

4 Trường hợp không xác định đượcngười đã đưa tin ảnh hưởng xấu đến danh dự,nhân phẩm, uy tín của mình thì người bị đưa tin

có quyền yêu cầu Toà án tuyên bố thông tin đó

là không đúng

5 Cá nhân bị thông tin làm ảnh hưởngxấu đến danh dự, nhân phẩm, uy tín thì ngoàiquyền yêu cầu bác bỏ thông tin đó còn cóquyền yêu cầu người đưa ra thông tin xin lỗi, cảichính công khai và bồi thường thiệt hại.” (Điều34)

Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 quyđịnh về bảo đảm quyền bất khả xâm phạm vềthân thể: “Mọi người có quyền bất khả xâmphạm về thân thể Không ai bị bắt nếu không cóquyết định của Toà án, quyết định hoặc phêchuẩn của Viện kiểm sát, trừ trường hợp phạmtội quả tang Việc giữ người trong trường hợpkhẩn cấp, việc bắt, tạm giữ, tạm giam ngườiphải theo quy định của Bộ luật này Nghiêmcấm tra tấn, bức cung, dùng nhục hình hay bất

kì hình thức đối xử nào khác xâm phạm thân

thể, tính mạng, sức khoẻ của con người.” (Điều10)

Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 cũngquy định bảo hộ tính mạng, sức khoẻ, danh dự,nhân phẩm, tài sản của cá nhân, theo đó: “Mọingười có quyền được pháp luật bảo hộ về tínhmạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm, tài sản.Mọi hành vi xâm phạm trái pháp luật tínhmạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm, tài sảncủa cá nhân đều bị xử lí theo pháp luật” (Điều11)

Như vậy, mọi hành vi xâm hại đến tínhmạng, thân thể, sức khoẻ, danh dự và nhânphẩm của người khác một cách trái pháp luậtđều là hành vi vi phạm pháp luật, bị xã hội lên

án, bị pháp luật trừng trị Người thực hiện hành

vi xâm hại đến tính mạng, thân thể, sức khoẻ,danh dự và nhân phẩm của người khác thì tuỳtheo tính chất, mức độ vi phạm có thể bị xemxét, xử lí theo pháp luật như truy cứu tráchnhiệm hình sự theo các tội xâm phạm tínhmạng, sức khoẻ, nhân phẩm, danh dự của conngười được quy định tại Chương XIV của Bộluật hình sự năm 2015 và một số tội phạm khácđược quy định tại Chương XV (các tội xâmphạm quyền tự do của con người, quyền tự do,dân chủ của công dân)

Bị xử lí vi phạm hành chính theo Luật Xử

lí vi phạm hành chính và các văn bản hướng

dẫn thi hành hoặc bị xử lí kỉ luật, nếu gây thiệthại còn phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệthại

2 Những yếu tố nào có thể tác động làm ảnh hưởng đến tính mạng, thân thể, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm của con người?

Tính mạng, thân thể, sức khoẻ, danh dự,nhân phẩm của con người là tài sản, vốn quýnhất của con người Tuy nhiên, nó vẫn có thể bịtác động bởi nhiều yếu tố, cả nhân tố kháchquan và chủ quan sau đây mà mỗi người cầnbiết:

2.1 Tính mạng, thân thể, sức khoẻ bị

xâm hại do sự tác động của các nguồn điện caothế; nguồn điện sinh hoạt trong gia đình và cácnguồn điện khác Đây là nguồn nguy hiểm cao

độ có thể tác động, ảnh hưởng trực tiếp đến tínhmạng, thân thể, sức khoẻ của mỗi người và củacộng đồng Thực tế thời gian qua có nhiều vụviệc chết người hoặc tai nạn thương tích donguồn điện gây ra, nhất là khi chập điện hoặcnạn nhân tiếp xúc với nguồn điện (ví dụ như:buông, thả diều ở khu vực có đường dây điệncao thế đi qua làm chập, đứt đường dây điện;

nô đùa và leo trèo lên cột điện cao thế bị hởđiện; tiếp xúc với lưới điện cao thế, trạm biến

áp dẫn đến chập điện; xây dựng nhà nhưngthiếu bảo đảm an toàn lưới điện dẫn đến tiếpxúc với đường dây điện để bị giật; tiếp xúc với

nguồn điện dân dụng như phích cắm, ổ cắm,nồi cơm điện, bếp điện, ấm điện, bàn là điện dotay ướt; lấy cắp điện; hiện tượng điện rò rỉ quacác đường dây, rò rỉ những chỗ tiếp xúc sạcđiện thoại, sạc thiết bị điện tử, trạm biến áp, rò

rỉ bình nóng lạnh…) Để đảm bảo an toàn khi

sử dụng điện, Điều 7, Luật Điện lực quy địnhnghiêm cấm thực hiện các hành vi sau đây:– Hành vi phá hoại các trang thiết bịđiện, thiết bị đo đếm điện (thiết bị đo côngsuất, điện năng, dòng điện, điện áp, tần số, hệ

số công suất, bao gồm các loại công tơ, các loạiđồng hồ đo điện và các thiết bị, phụ kiện kèmtheo)

– Hành vi phá hoại công trình điện lực(tổ hợp các phương tiện, máy móc, thiết bị, kếtcấu xây dựng phục vụ trực tiếp cho hoạt độngphát điện, truyền tải điện, phân phối điện, điều

độ hệ thống điện, mua bán điện; hệ thống bảo

vệ công trình điện lực; hành lang bảo vệ antoàn lưới điện; đất sử dụng cho công trình điệnlực và công trình phụ trợ khác)

– Hành vi đóng, cắt điện trái quy địnhcủa pháp luật; vi phạm các quy định về an toàntrong phát điện, truyền tải điện, phân phối điện và

sử dụng điện

– Hành vi trộm cắp điện (lấy điện tráiphép không qua công tơ, tác động nhằm làm sai

lệch chỉ số đo đếm của công tơ và các thiết bịđiện khác có liên quan đến đo đếm điện, cố ýhoặc thông đồng ghi sai chỉ số công tơ và cáchành vi lấy điện gian lận khác).

– Hành vi sử dụng điện để bẫy, bắt độngvật hoặc làm phương tiện bảo vệ, trừ trườnghợp sử dụng điện làm phương tiện bảo vệ trựctiếp (dùng nguồn điện có mức điện áp thích hợpđấu nối trực tiếp vào hàng rào, vật cản, vật chechắn của khu vực được bảo vệ để ngăn cản việcxâm phạm khu vực được bảo vệ và phát tínhiệu báo động cho người bảo vệ khu vực đóbiết)

2.2 Tính mạng, thân thể, sức khoẻ bị

xâm hại do sự tác động của các đám cháy đượcgây ra bởi các chất nguy hiểm về cháy, nổ baogồm: chất lỏng, chất khí, chất rắn hoặc hànghoá, vật tư dễ xảy ra cháy, nổ Đây là nhữngchất có khả năng gây ra hiện tượng cháy, nổlàm ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng, sứckhoẻ, thân thể của con người và của xã hội

Thực tiễn thời gian qua cho thấy, do bất cẩn củacon người, sự tác động của các hiện tượng tựnhiên, đã có nhiều đám cháy xuất hiện trên cảnước Các đám cháy đó đã gây ra những thiệthại to lớn, cả về tính mạnh, sức khoẻ và tài sảncủa con người, ảnh hưởng nghiêm trọng đếnmôi trường sống của cộng đồng, đến lợi ích củaNhà nước, cộng đồng và xã hội, đến cuộc sốnggia đình và cá nhân của mỗi người dân Cónhiều nguyên nhân dẫn đến cháy nổ như: đểchập điện do sử dụng không đúng quy tắc; sửdụng nguồn lửa không an toàn (vứt đầu thuốc lávào những vật dễ cháy; không kiểm soát quátrình đun nấu, không tắt bếp ga ngay sau khi kếtthúc đun nấu; thắp hương; đốt vàng mã; để cácchất dễ cháy (bình ga; xăng dầu, cồn) gần vớivật tạo nhiệt gây đám cháy; sử dụng nguồn lửa,nguồn nhiệt, thiết bị, dụng cụ sinh lửa, sinhnhiệt không bảo đảm an toàn; bảo quản, sửdụng chất cháy không đúng quy định; hành vitàng trữ, mua bán và đốt pháo nổ, đèn trời, lửatrại, đốt nương làm rẫy ) Vì thế, để bảo đảm

an toàn phòng cháy, chữa cháy nhằm khônglàm ảnh hưởng đến tính mạng, thân thể, sứckhoẻ của mỗi người dân và cả cộng đồng, Điều

13, Luật Phòng cháy, chữa cháy năm 2001 (sửađổi, bổ sung năm 2013) quy định nghiêm cấmthực hiện các hành vi sau đây:

– Cố ý gây cháy, nổ làm tổn hại đến tínhmạng, sức khoẻ con người; gây thiệt hại tài sản

của Nhà nước, cơ quan, tổ chức, cá nhân; ảnhhưởng xấu đến môi trường, an ninh và trật tự antoàn xã hội.

– Cản trở các hoạt động phòng cháy vàchữa cháy; chống người thi hành nhiệm vụphòng cháy và chữa cháy

– Lợi dụng phòng cháy và chữa cháy đểxâm hại tính mạng, sức khoẻ con người; xâmphạm tài sản của Nhà nước, cơ quan, tổ chức và

cá nhân

– Báo cháy giả; không báo cháy khi cóđiều kiện báo cháy; trì hoãn việc báo cháy; sảnxuất, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bántrái phép chất nguy hiểm về cháy, nổ

– Mang hàng và chất dễ cháy, nổ tráiphép vào nơi tập trung đông người

– Thi công công trình có nguy hiểm vềcháy, nổ, nhà cao tầng, trung tâm thương mại

mà chưa có thiết kế được duyệt về phòng cháy

và chữa cháy; nghiệm thu và đưa vào sử dụngcông trình có nguy hiểm về cháy, nổ, nhà caotầng, trung tâm thương mại khi chưa đủ điềukiện bảo đảm an toàn về phòng cháy và chữacháy

– Chiếm đoạt, huỷ hoại, làm hư hỏng, tự

ý thay đổi, di chuyển, che khuất phương tiện,thiết bị phòng cháy và chữa cháy, biển báo,

biển chỉ dẫn; cản trở lối thoát nạn.

Như vậy, bất kì ai thực hiện một trongcác hành vi bị nghiêm cấm trên đây đều bị coi

là hành vi vi phạm pháp luật Tùy theo tínhchất, mức độ vi phạm, người thực hiện hành vi

đó có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, bị xửphạt vi phạm hành chính, nếu gây thiệt hại thìphải bồi thường thiệt hại

2.3 Tính mạng, thân thể, sức khoẻ bị

xâm hại do sự tác động của gia súc, gia cầm,vật nuôi, thú dữ Thực tiễn thời gian qua chothấy, trong nhiều trường hợp, tính mạng, sứckhoẻ, thân thể con người bị xâm hại bởi chínhcác con thú nuôi trong gia đình (như chó dạicắn, mèo cào, thú cưng khác tấn công…) hoặccác con thú ngoài sở thú (hổ, báo, ngựa, sưtử…) Vì thế, người nuôi các loại gia súc, giacầm, vật nuôi, thú dữ có trách nhiệm quản líchặt chẽ, không để chúng gây nguy hại đến tínhmạng, sức khoẻ của người khác, nếu để gâythiệt hại thì phải chịu trách nhiệm bồi thườngthiệt hại Mỗi người, khi tiếp xúc với gia súc,gia cầm, các loại vật nuôi, thú dữ phải hết sứccẩn thận, chỉ tiếp xúc khi thực sự an toàn Nếuthấy không an toàn, cách tốt nhất hãy tránh xa

để tránh bị tác động làm ảnh hưởng đến tínhmạng, sức khoẻ của bản thân mình

2.4 Tính mạng, thân thể, sức khoẻ bị

xâm hại do sự tác động của hoá chất độc hại,

nguy hiểm Đây cũng được xác định là mộttrong những nguồn nguy hiểm cao độ có khảnăng tác động, ảnh hưởng trực tiếp đến tínhmạng, sức khoẻ của con người Vì thế, mỗingười phải tuân thủ các quy định của pháp luật

về những hành vi bị nghiêm cấm, thực hiệnđúng các quy định để phòng ngừa những hậuquả nguy hiểm do hoá chất gây ra Theo Điều

7, Luật Hoá chất, các hành vi bị nghiêm cấmtrong hoạt động hoá chất bao gồm:

– Sản xuất, kinh doanh, vận chuyển, cấtgiữ, sử dụng, gửi, cho, tặng hoá chất nguy hiểmtrái quy định của Luật này và các quy định kháccủa pháp luật có liên quan

– Không công bố thông tin cần thiết,cung cấp thông tin không đầy đủ, thông tin sailệch, che giấu thông tin về đặc tính nguy hiểmcủa hoá chất, sản phẩm chứa hoá chất nguyhiểm

– Sử dụng hoá chất không thuộc danhmục được phép sử dụng, hoá chất không bảođảm tiêu chuẩn, chất lượng, vượt quá hàmlượng cho phép để sản xuất và bảo quản thựcphẩm, thuốc chữa bệnh, thức ăn gia súc, thuốcthú y, thuốc bảo vệ thực vật, phân bón, sảnphẩm hoá chất tiêu dùng

– Sử dụng hoá chất độc để săn bắt độngvật, thực hiện các hành vi xâm hại đến sức khoẻ

con người, tài sản và môi trường.

2.5 Tính mạng, thân thể, sức khoẻ bị

xâm hại do sự tác động của các phương tiệngiao thông đường bộ, đường thuỷ, đường sắt,

đường hàng không Các phương tiện giao thông

nêu trên được xác định là những nguồn nguyhiểm cao độ, nếu vận hành không bảo đảm antoàn thì đều có khả năng tác động, làm ảnhhưởng trực tiếp đến tính mạng, sức khoẻ, thânthể của người khác Thực tiễn thời gian qua chothấy các vụ tai nạn giao thông đã xảy ra tươngđối phổ biến, hàng ngày, hàng giờ nếu như conngười không cẩn thận Các vụ tai nạn giaothông đường bộ, đường thuỷ, đường sắt, đườnghàng không đã gây ra rất nhiều thiệt hại về tínhmạng, sức khoẻ và tài sản của người khác Vìthế, mọi người đều có nghĩa vụ và trách nhiệmphải tuân thủ nghiêm chỉnh pháp luật về an toàngiao thông khi tham gia giao thông

2.6 Tính mạng, thân thể, sức khoẻ bị

xâm hại do sự tác động của các vũ khí, vật liệu

nổ, công cụ hỗ trợ Đây là những nguồn nguyhiểm cao độ, nếu quản lí, sử dụng không đúng

sẽ trực tiếp tác động, gây nguy hiểm đến tínhmạng, thân thể, sức khoẻ của con người và củacộng đồng

Vũ khí bao gồm: vũ khí quân dụng, súngsăn, vũ khí thô sơ, vũ khí thể thao và các loại

vũ khí khác có tính năng, tác dụng tương tự

Vật liệu nổ gồm: thuốc nổ và các phụkiện nổ

Công cụ hỗ trợ gồm: i) Các loại súngdùng để bắn đạn nhựa, đạn cao su, hơi cay, hơingạt, chất độc, chất gây mê, từ trường, la-de,pháo hiệu và các loại đạn sử dụng cho các loạisúng này; ii) Các loại phương tiện xịt hơi cay,hơi ngạt, chất độc, chất gây mê, chất gây ngứa;iii) Các loại lựu đạn khói, lựu đại cay, quả nổ;iv) Các loại dùi cui điện, dùi cui cao su, dùi cuikim loại, khoá số tám, bàn chông, dây đinh gai,

áo giáp, găng tay điện, găng tay bắt dao, láchắn, mũ chống đạn; v) Động vật nghiệp vụ

Do đất nước ta trải qua nhiều cuộc chiếntranh, vũ khí, vật liệu nổ, bom mìn, đạn dượcchưa được rà soát, xử lí triệt để nên vẫn còntình trạng chưa được quản lí, sử dụng và kiểmsoát chặt chẽ Nhiều người đã tiếp cận, sử dụngtrái pháp luật gây ra tai nạn bom mìn làm ảnhhưởng đến tính mạng, sức khoẻ của mình vànhững người xung quanh Vì thế, tại Điều 5,Pháp lệnh Quản lí, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ

và công cụ hỗ trợ năm 2011 quy định các hành

vi sau đây bị nghiêm cấm:

– Cá nhân sở hữu vũ khí, trừ vũ khí thô

sơ (gồm các loại dao găm, kiếm, giáo, mác,lưỡi lê, đao, mã tấu, quả đấm, quả chuỳ, cung,nỏ)

– Chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng,mua bán, nhập khẩu, xuất khẩu trái phép hoặcchiếm đoạt vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ.– Lạm dụng việc sử dụng vũ khí, vật liệu

nổ, công cụ hỗ trợ để xâm phạm sức khoẻ, tínhmạng; quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơquan, tổ chức

– Huỷ hoại, cố ý làm hư hỏng vũ khíđược giao; giao vũ khí, vật liệu nổ, công cụ

hỗ trợ cho cơ quan, tổ chức, cá nhân không có

đủ điều kiện, tiêu chuẩn

– Cho, tặng, gửi, mượn, cho mượn, thuê,cho thuê, cầm cố, thế chấp vũ khí, vật liệu nổ,công cụ hỗ trợ

– Mang vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗtrợ vào, ra khỏi lãnh thổ Việt Nam trái phép;vận chuyển, bảo quản vũ khí, vật liệu nổ, công

cụ hỗ trợ không bảo đảm an toàn

– Trao đổi, mua bán, làm giả, sửa chữa,tẩy xoá, mượn, cho mượn, thuê, cho thuê, cầm

cố, thế chấp giấy phép sản xuất, kinh doanh,vận chuyển, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ, công

cụ hỗ trợ

– Mua bán trái phép, cho, tặng, mượn,cho mượn, thuê, cho thuê, cầm cố, thế chấp cácloại phế liệu, phế phẩm vũ khí, vật liệu nổ,công cụ hỗ trợ

– Đào bới, tìm kiếm vũ khí, vật liệu nổkhi chưa được phép của cơ quan có thẩmquyền; hành vi khác vi phạm quy định về quản

lí, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ.Điều 11, Pháp lệnh Quản lí, sử dụng vũkhí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ cũng quyđịnh: Tổ chức, cá nhân phải khai báo, giao nộp

vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ cho cơ quanQuân sự, Công an hoặc chính quyền địaphương nơi gần nhất trong các trường hợp sauđây: i) Không thuộc đối tượng được trang bị, sửdụng theo quy định của pháp luật mà có từ bất

kì nguồn nào; ii) Phát hiện, thu nhặt được.Như vậy, nếu học sinh có được, pháthiện, thu nhặt được vũ khí, vật liệu nổ, công cụ

hỗ trợ thì phải khai báo, giao nộp vũ khí, vậtliệu nổ, công cụ hỗ trợ cho cơ quan Quân sự,Công an hoặc chính quyền địa phương nơi gầnnhất Nếu không thực hiện nghĩa vụ khai báo,giao nộp thì tuỳ theo tính chất, mức độ vi phạm

mà có thể bị xử lí trách nhiệm hình sự (về tộichế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bántrái phép hoặc chiếm đoạt vũ khí quân dụng,phương tiện kĩ thuật quân sự theo Điều 304 –

Bộ luật Hình sự năm 2015; hoặc tội chế tạo,tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán tráiphép hoặc chiếm đoạt vật liệu nổ theo Điều 305– Bộ luật Hình sự năm 2015; hoặc tội chế tạo,tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái

phép hoặc chiếm đoạt súng săn, vũ khí thô sơ,

vũ khí thể thao, công cụ hỗ trợ và các vũ khíkhác có tính năng tác dụng tương tự theo Điều

306 – Bộ luật Hình sự năm 2015) hoặc bị xửphạt vi phạm hành chính Đặc biệt, khi tiếp xúcvới các loại vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ,học sinh cần hết sức cẩn thận, không được tự ýtiếp xúc, tác động vì như thế sẽ không bảo đảm

an toàn, có thể bị tác động, ảnh hưởng đến tínhmạng, sức khoẻ

2.7 Tính mạng, thân thể, sức khoẻ bị

xâm hại do sự tác động của các bệnh dịch, cácbệnh truyền nhiễm Vì thế, tại Điều 8, LuậtPhòng, chống bệnh truyền nhiễm đã quy địnhnhững hành vi bị nghiêm cấm bao gồm:

– Cố ý làm lây lan tác nhân gây bệnhtruyền nhiễm

– Người mắc bệnh truyền nhiễm, người

bị nghi ngờ mắc bệnh truyền nhiễm và ngườimang mầm bệnh truyền nhiễm làm các côngviệc dễ lây truyền tác nhân gây bệnh truyềnnhiễm theo quy định của pháp luật

– Che giấu, không khai báo hoặc khai báokhông kịp thời các trường hợp mắc bệnh truyềnnhiễm theo quy định của pháp luật

– Cố ý khai báo, thông tin sai sự thật vềbệnh truyền nhiễm

– Phân biệt đối xử và đưa hình ảnh, thôngtin tiêu cực về người mắc bệnh truyền nhiễm.– Không triển khai hoặc triển khai khôngkịp thời các biện pháp phòng, chống bệnhtruyền nhiễm theo Luật Phòng, chống bệnhtruyền nhiễm.

– Không chấp hành các biện pháp phòng,chống bệnh truyền nhiễm theo yêu cầu của cơquan, tổ chức có thẩm quyền

Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định cáctội: Tội lây truyền HIV cho người khác (Điều148); Tội cố ý truyền HIV cho người khác(Điều 149)

Để không mắc các bệnh truyền nhiễm,mỗi người hãy thực hiện tốt các biện phápphòng, chống bệnh truyền nhiễm theo quy địnhcủa Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm;không thực hiện các hành vi bị nghiêm cấm.Đặc biệt, khi mình hoặc người thân thích đãmắc phải bệnh truyền nhiễm hoặc có nguy cơ bịmắc phải báo ngay cho cơ quan có thẩm quyền

để xử lí; đồng thời áp dụng các biện pháp cầnthiết để dịch bệnh không xảy ra, hạn chế lây landịch bệnh làm ảnh hưởng đến tính mạng, sứckhoẻ của người khác

2.8 Ngoài các vấn đề trên, tính mạng,

sức khoẻ, thân thể của mỗi người còn có thể bịtác động bởi nhiều yếu tố khác như sự tác động,

xâm hại của chính bản thân mỗi con người, sứctác động bởi các hiện tượng thiên nhiên nhưthiên tai, động đất; hạn hán, lũ lụt; bị đuốinước, bị ngạt khí và nhiều tác nhân khác Vìvậy, mỗi người vì sự an toàn của bản thân mình

và của người khác hãy luôn cẩn thận, biết ápdụng các biện pháp để tự bảo vệ mình; khôngthực hiện những hành vi có khả năng gây ranguy hiểm cho xã hội, cho người khác; luônbiết kiềm chế, kiểm soát hành vi của mình;chuẩn bị kĩ các kĩ năng cần thiết để tránh bị tácđộng, ảnh hưởng bởi các tác nhân và thể nhân

có thể làm ảnh hưởng đến tính mạng, sức khoẻ,danh dự, nhân phẩm của mình và người khác

3 Các biện pháp xử lí đối với người có hành vi xâm hại đến tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm của người khác

Theo Bộ luật Hình sự và Luật xử lí viphạm hành chính, người thực hiện hành vi xâmhại đến tính mạng, thân thể, sức khoẻ, danh dự,nhân phẩm của người khác thì có thể bị xử lí cụthể như sau:

– Người có hành vi cố ý tước đoạt tínhmạng của người khác trái pháp luật thì có thể bịtruy cứu trách nhiệm hình sự về tội giết ngườitheo Điều 123 Bộ luật hình sự (BLHS)

– Người mẹ nào do ảnh hưởng nặng nềcủa tư tưởng lạc hậu hoặc trong hoàn cảnh

khách quan đặc biệt mà giết con do mình đẻ ratrong 07 ngày tuổi hoặc vứt bỏ con do mình đẻ

ra trong 07 ngày tuổi dẫn đến hậu quả đứa trẻchết thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự

về tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ theo Điều

124 BLHS

– Người nào giết người trong trạng tháitinh thần bị kích động mạnh do hành vi tráipháp luật nghiêm trọng của nạn nhân đối vớingười đó hoặc đối với người thân thích củangười đó thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình

sự về tội giết người trong trạng thái tinh thần bịkích động mạnh theo Điều 125 BLHS

– Người nào giết người trong trường hợpvượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặctrong trường hợp vượt quá mức cần thiết khibắt giữ người phạm tội thì có thể bị truy cứutrách nhiệm hình sự về tội giết người do vượtquá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc do vượtquá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tộitheo Điều 126 BLHS (Vượt quá giới hạn phòng

vệ chính đáng là hành vi chống trả rõ ràng quámức cần thiết, không phù hợp với tính chất vàmức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi xâmhại)

– Người nào trong khi thi hành công vụ

mà làm chết người do dùng vũ lực ngoài nhữngtrường hợp pháp luật cho phép thì có thể bị truycứu trách nhiệm hình sự về tội làm chết người

trong khi thi hành công vụ theo Điều 127BLHS.

– Người nào vô ý làm chết người thì cóthể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội vô ýlàm chết người theo Điều 128 BLHS

– Người nào vô ý làm chết người do viphạm quy tắc nghề nghiệp hoặc quy tắc hànhchính thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự

về tội vô ý làm chết người do vi phạm quy tắcnghề nghiệp hoặc quy tắc hành chính theo Điều

129 BLHS

– Người nào đối xử tàn ác, thường xuyên

ức hiếp, ngược đãi hoặc làm nhục người lệthuộc mình làm người đó tự sát thì có thể bịtruy cứu trách nhiệm hình sự về tội bức tử theoĐiều 130 BLHS

– Người nào kích động, dụ dỗ, thúc đẩyngười khác tự tước đoạt tính mạng của họ; tạođiều kiện vật chất hoặc tinh thần cho ngườikhác tự tước đoạt tính mạng của họ thì có thể bịtruy cứu trách nhiệm hình sự về tội xúi giụchoặc giúp người khác tự sát theo Điều 131BLHS

– Người nào thấy người khác đang ởtrong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng, tuy

có điều kiện mà không cứu giúp dẫn đến hậuquả người đó chết thì có thể bị truy cứu tráchnhiệm hình sự về tội không cứu giúp người

đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tínhmạng theo Điều 132 BLHS.

– Người nào đe doạ giết người, nếu cócăn cứ làm cho người bị đe doạ lo sợ rằng việc

đe doạ này sẽ được thực hiện thì có thể bị truycứu trách nhiệm hình sự về tội đe doạ giếtngười theo Điều 133 BLHS

– Người nào cố ý gây thương tích hoặcgây tổn hại cho sức khoẻ của người khác mà tỉ

lệ tổn thương cơ thể từ 11% trở lên hoặc dưới11% nhưng thuộc một trong các trường hợp sauđây thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự

về tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hạicho sức khoẻ của người khác theo Điều 134BLHS: i) Dùng hung khí nguy hiểm hoặc thủđoạn gây nguy hại cho từ 02 người trở lên; ii)Dùng axít sunfuric (H2SO4) hoặc hoá chất nguyhiểm khác gây thương tích hoặc gây tổn hại chosức khoẻ của người khác; iii) Gây cố tật nhẹcho nạn nhân; iv) Phạm tội 02 lần trở lên; v)Phạm tội đối với 02 người trở lên; vi) Đối vớingười dưới 16 tuổi, phụ nữ mà biết là có thai,người già yếu, ốm đau hoặc người khác không

có khả năng tự vệ; vii) Đối với ông, bà, cha,

mẹ, người nuôi dưỡng mình, thầy giáo, cô giáocủa mình; viii) Có tổ chức; ix) Lợi dụng chức

vụ, quyền hạn; x) Phạm tội trong thời gian đang

bị tạm giữ, tạm giam, đang chấp hành hình phạt

tù hoặc đang bị áp dụng biện pháp đưa vào cơ

sở giáo dục bắt buộc, đưa vào trường giáodưỡng, cơ sở cai nghiện bắt buộc; xi) Thuê gâythương tích hoặc gây tổn hại sức khoẻ hoặc gâythương tích hoặc gây tổn hại sức khoẻ thuê; xii)

Có tính chất côn đồ; xiii) Tái phạm nguy hiểm;xiv) Đối với người đang thi hành công vụ hoặc

vì lí do công vụ của nạn nhân

– Người nào cố ý gây thương tích hoặcgây tổn hại cho sức khoẻ của người khác mà tỉ

lệ tổn thương cơ thể từ 31% trở lên hoặc dẫnđến chết người trong trạng thái tinh thần bị kíchđộng mạnh do hành vi trái pháp luật nghiêmtrọng của nạn nhân đối với người đó hoặc đốivới người thân thích của người đó thì có thể bịtruy cứu trách nhiệm hình sự về tội cố ý gâythương tích hoặc gây tổn hại cho sức khoẻ củangười khác trong trạng thái tinh thần bị kíchđộng mạnh theo Điều 135 BLHS

– Người nào cố ý gây thương tích hoặcgây tổn hại cho sức khoẻ của người khác mà tỉ

lệ tổn thương cơ thể từ 31% trở lên do vượt quágiới hạn phòng vệ chính đáng hoặc do vượt quámức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội, thì cóthể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội cố ýgây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khoẻcủa người khác do vượt quá giới hạn phòng vệchính đáng hoặc do vượt quá mức cần thiết theoĐiều 136 BLHS

– Người nào đối xử tàn ác hoặc làm nhục

người lệ thuộc mình (không phải là ông bà, cha

mẹ, vợ chồng, con, cháu hoặc người có côngnuôi dưỡng mình) thì có thể bị truy cứu tráchnhiệm hình sự về tội hành hạ người khác theoĐiều 140 BLHS

– Người nào đối xử tồi tệ hoặc có hành vibạo lực xâm phạm thân thể ông bà, cha mẹ, vợchồng, con, cháu hoặc người có công nuôidưỡng mình thì có thể bị truy cứu trách nhiệmhình sự về tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà,cha mẹ, vợ chồng con, cháu hoặc người cócông nuôi dưỡng mình theo Điều 185 BLHS.– Người nào dùng vũ lực, đe doạ dùng vũlực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệđược của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác giao cấuhoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục kháctrái với ý muốn của nạn nhân thì có thể bị truycứu trách nhiệm hình sự về tội hiếp dâm theoĐiều 141 BLHS

– Người nào dùng mọi thủ đoạn khiếnngười lệ thuộc mình hoặc người đang ở trongtình trạng quẫn bách phải miễn cưỡng giao cấuhoặc miễn cưỡng thực hiện hành vi quan hệtình dục khác thì có thể bị truy cứu trách nhiệmhình sự về tội cưỡng dâm theo Điều 143 BLHS.– Người nào đủ 18 tuổi trở lên mà giaocấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dụckhác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi

nhưng không thuộc trường hợp phạm tội hiếpdâm hoặc tội cưỡng dâm thì có thể bị truy cứutrách nhiệm hình sự về tội giao cấu hoặc thựchiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ

đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi theo Điều 145BLHS

– Người nào đủ 18 tuổi trở lên mà cóhành vi dâm ô đối với người dưới 16 tuổikhông nhằm mục đích giao cấu hoặc khôngnhằm thực hiện các hành vi quan hệ tình dụckhác thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình

sự về tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổitheo Điều 146 BLHS

II VỀ ĐỜI SỐNG RIÊNG TƯ, BÍ MẬT CÁ NHÂN, GIA ĐÌNH

Theo Hiến pháp năm 2013: “Mọi người

có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng

tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình; có quyềnbảo vệ danh dự, uy tín của mình Thông tin vềđời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật giađình được pháp luật bảo đảm an toàn Mọingười có quyền bí mật thư tín, điện thoại, điệntín và các hình thức trao đổi thông tin riêng tưkhác Không ai được bóc mở, kiểm soát, thu

giữ trái luật thư tín, điện thoại, điện tín và các

hình thức trao đổi thông tin riêng tư của ngườikhác” (Điều 21)

Theo Bộ luật Dân sự năm 2015: “Đờisống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình làbất khả xâm phạm và được pháp luật bảo vệ.Việc thu thập, lưu giữ, sử dụng, công khaithông tin liên quan đến đời sống riêng tư, bímật cá nhân phải được người đó đồng ý, việcthu thập, lưu giữ, sử dụng, công khai thông tinliên quan đến bí mật gia đình phải được cácthành viên gia đình đồng ý, trừ trường hợp luật

có quy định khác Thư tín, điện thoại, điện tín,

cơ sở dữ liệu điện tử và các hình thức trao đổithông tin riêng tư khác của cá nhân được bảođảm an toàn và bí mật Việc bóc mở, kiểm soát,thu giữ thư tín, điện thoại, điện tín, cơ sở dữliệu điện tử và các hình thức trao đổi thông tinriêng tư khác của người khác chỉ được thựchiện trong trường hợp luật định Các bên tronghợp đồng không được tiết lộ thông tin về đờisống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đìnhcủa nhau mà mình đã biết được trong quá trìnhxác lập, thực hiện hợp đồng, trừ trường hợp cóthoả thuận khác” (Điều 38)

Theo Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015:

“Không ai được xâm phạm trái pháp luật đờisống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình,

an toàn và bí mật thư tín, điện thoại, điện tín vàcác hình thức trao đổi thông tin riêng tư kháccủa cá nhân Việc khám xét, tạm giữ và thu giữthư tín, điện thoại, điện tín, dữ liệu điện tử vàcác hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác

phải được thực hiện theo quy định của Bộ luậtnày” (Điều 12).

Điều 159 Bộ luật Hình sự năm 2015 quyđịnh tội xâm phạm bí mật hoặc an toàn thư tín,điện thoại, điện tín hoặc hình thức trao đổithông tin riêng tư khác của người khác để xử lítrách nhiệm hình sự đối với người thực hiện cáchành vi sau đây, đã bị xử lí kỉ luật hoặc xử phạt

vi phạm hành chính về hành vi này mà còn viphạm: i) Chiếm đoạt thư tín, điện báo, telex,fax hoặc văn bản khác của người khác đượctruyền đưa bằng mạng bưu chính, viễn thôngdưới bất kì hình thức nào; ii) Cố ý làm hư hỏng,thất lạc hoặc cố ý lấy các thông tin, nội dungcủa thư tín, điện báo, telex, fax hoặc văn bảnkhác của người khác được truyền đưa bằngmạng bưu chính, viễn thông; iii) Nghe, ghi âmcuộc đàm thoại trái pháp luật; iv) Khám xét,thu giữ thư tín, điện tín trái pháp luật; v)Hành vi khác xâm phạm bí mật hoặc an toànthư tín, điện thoại, điện tín, telex, fax hoặchình thức trao đổi thông tin riêng tư khác củangười khác

III VỀ QUAN HỆ HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH

Theo Điều 69, Luật Hôn nhân và gia đìnhnăm 2014, cha mẹ có các nghĩa vụ và quyềnsau đây đối với con:

– Thương yêu con, tôn trọng ý kiến củacon; chăm lo việc học tập, giáo dục để con pháttriển lành mạnh về thể chất, trí tuệ, đạo đức, trởthành người con hiếu thảo của gia đình, côngdân có ích cho xã hội.

– Trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, bảo

vệ quyền, lợi ích hợp pháp của con chưa thànhniên, con đã thành niên mất năng lực hành vidân sự hoặc không có khả năng lao động vàkhông có tài sản để tự nuôi mình

– Giám hộ hoặc đại diện theo quy địnhcủa Bộ luật Dân sự cho con chưa thành niên,con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự.– Không được phân biệt đối xử với contrên cơ sở giới hoặc theo tình trạng hôn nhâncủa cha mẹ; không được lạm dụng sức lao độngcủa con chưa thành niên, con đã thành niên mấtnăng lực hành vi dân sự hoặc không có khảnăng lao động; không được xúi giục, ép buộccon làm việc trái pháp luật, trái đạo đức xã hội Theo Điều 70, Luật Hôn nhân và giađình năm 2014, con có các quyền và nghĩa vụsau đây đối với cha mẹ:

– Được cha mẹ thương yêu, tôn trọng,thực hiện các quyền, lợi ích hợp pháp về nhânthân và tài sản theo quy định của pháp luật;được học tập và giáo dục; được phát triển lànhmạnh về thể chất, trí tuệ và đạo đức

– Có bổn phận yêu quý, kính trọng, biết

ơn, hiếu thảo, phụng dưỡng cha mẹ, giữ gìndanh dự, truyền thống tốt đẹp của gia đình.– Con chưa thành niên, con đã thành niênmất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khảnăng lao động và không có tài sản để tự nuôimình thì có quyền sống chung với cha mẹ,được cha mẹ trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc.Con chưa thành niên tham gia công việc giađình phù hợp với lứa tuổi và không trái với quyđịnh của pháp luật về bảo vệ, chăm sóc và giáodục trẻ em

– Con đã thành niên có quyền tự do lựachọn nghề nghiệp, nơi cư trú, học tập, nâng caotrình độ văn hoá, chuyên môn, nghiệp vụ; thamgia hoạt động chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hộitheo nguyện vọng và khả năng của mình Khisống cùng với cha mẹ, con có nghĩa vụ thamgia công việc gia đình, lao động, sản xuất, tạothu nhập nhằm bảo đảm đời sống chung của giađình; đóng góp thu nhập vào việc đáp ứng nhucầu của gia đình phù hợp với khả năng củamình

– Được hưởng quyền về tài sản tươngxứng với công sức đóng góp vào tài sản của giađình

MỘT SỐ TÌNH HUỐNG PHÁP LUẬT

CỤ THỂ THƯỜNG GẶP

Câu 1: Hiện nay có hiện tượng học sinh

đánh nhau, lột quần áo, mắng chửinhau (bạo lực học đường) dưới sựchứng kiến của nhiều bạn khácnhưng không ai can ngăn, thông báocho thầy cô để can thiệp Hành vi đó

có bị coi là vi phạm pháp luậtkhông? Hậu quả do hành vi đó gây

ra như thế nào? Một người thực hiệnhành vi đánh bạn có thể bị áp dụngcác biện pháp xử lí nào?

Trả lời: Hiện nay, trong môi trường học đường

hay ngoài xã hội vẫn còn tồn tại hiệntượng bạo lực học đường dưới sựchứng kiến của nhiều bạn học sinhnhưng không ai can ngăn, thông báocho thầy cô để can thiệp, hoặc bàngquan, thờ ơ chứng kiến việc đánhnhau mà không can ngăn, thậm chícòn cổ vũ cho việc thực hiện hành vixâm hại đến tính mạng, sức khoẻ,danh dự, nhân phẩm của người khác.Đây được coi là những hiện tượng xãhội tiêu cực, những hành vi lệchchuẩn xã hội, bị xã hội phê phán, lên

án, bị pháp luật coi là hành vi viphạm Tuỳ theo tính chất, mức độ viphạm mà người thực hiện hành vi cóthể bị xử lí bằng các biện pháp cụthể Vì thế, mỗi học sinh, sinh viên

cần có ý thức tôn trọng tính mạng,thân thể, sức khoẻ, danh dự và nhânphẩm của mình và của người khác,không được xâm hại vì bất cứ lí do

gì, đồng thời bảo vệ các quyền đó khi

có đủ điều kiện bảo vệ

Hiến pháp năm 2013 và các vănbản luật quy định: tính mạng, sứckhoẻ, danh dự và nhân phẩm của conngười là quyền con người, đượcpháp luật bảo hộ, không ai được xâmhại một cách trái pháp luật Việc cácbạn học sinh đánh nhau vừa là hành

vi vi phạm quy chế quản lí học sinh,sinh viên trong nhà trường, vừa làhành vi vi phạm pháp luật, bị xã hộiphê phán và lên án Hành vi đó cókhả năng tác động, ảnh hưởng trựctiếp đến tính mạng, sức khoẻ, danh

dự, nhân phẩm của người khác.Người thực hiện hành vi đó tuỳ theotính chất, mức độ mà sẽ bị xử lí kỉluật, bị xử phạt vi phạm hành chính,nếu gây thiệt hại còn phải bồi thườngthiệt hại Ngoài ra, nếu hành vi đánhngười gây nguy hại đáng kể cho tínhmạng, sức khoẻ, danh dự, nhânphẩm của người khác thì tuỳ theotính chất, mức độ còn có thể bị truycứu trách nhiệm hình sự về các tội

danh tương ứng trong Bộ Luật Hình

vi đánh nhau, chửi bới nhau xảy ratrong môi trường học đường

Câu 2: Hiện nay, ở một số nhà trường có

hiện tượng học sinh sử dụng điệnthoại quay video, clip về thông tin cánhân của người khác; bình luận trênmạng xã hội Facebook để nói xấucác thầy cô giáo hoặc phát tán trênYoutube và giới thiệu cho nhiềungười cùng xem, bình luận về cácthông tin cá nhân của bạn, thậm chílan truyền bí mật đời tư, bóc thưtín, xem điện tín của bạn Hành vi

đó có bị coi là vi phạm pháp luậtkhông? Một người thực hiện hành

vi xâm phạm bí mật hoặc an toànthư tín, điện thoại, điện tín củangười khác có thể bị áp dụng cácbiện pháp xử lí nào?

Trả lời: Theo Hiến pháp năm 2013, “Mọi

người có quyền bất khả xâm phạm vềđời sống riêng tư, bí mật cá nhân và

bí mật gia đình; có quyền bảo vệdanh dự, uy tín của mình Thông tin

về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân,

bí mật gia đình được pháp luật bảođảm an toàn Mọi người có quyền bímật thư tín, điện thoại, điện tín vàcác hình thức trao đổi thông tin riêng

tư khác Không ai được bóc mở,kiểm soát, thu giữ trái luật thư tín,điện thoại, điện tín và các hình thứctrao đổi thông tin riêng tư của ngườikhác” (Điều 21); Bộ luật Dân sự năm

2015 cũng quy định: “Cá nhân cóquyền đối với hình ảnh của mình.Việc sử dụng hình ảnh của cá nhânphải được người đó đồng ý Việc sửdụng hình ảnh của người khác vìmục đích thương mại thì phải trả thùlao cho người có hình ảnh, trừ trườnghợp các bên có thoả thuận khác”

(Điều 32) hay “Danh dự, nhân phẩm,

uy tín của cá nhân là bất khả xâmphạm và được pháp luật bảo vệ”(Điều 34) Theo khoản 3 Điều 64Nghị định số 174/2013/NĐ-CP về xửphạt vi phạm hành chính trong lĩnhvực bưu chính, viễn thông, côngnghệ thông tin và tần số vô tuyếnđiện, hành vi cung cấp nội dungthông tin sai sự thật, vu khống, xuyêntạc, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổchức và danh dự, nhân phẩm của cánhân thì bị phạt tiền từ 20 đến 30triệu có thể bị khởi tố về tội Vukhống hoặc Làm nhục người khác.Tuy nhiên, luật sư Vinh nhận thấy

"thực tiễn áp dụng chế tài hình sựcòn gặp nhiều vướng mắc bởi luậtkhông thể định lượng bị xúc phạmđến mức nào là nghiêm trọng, vukhống đến mức nào thì đủ để truycứu trách nhiệm hình sự”

Như vậy, theo Điều 159 Bộ luậtHình sự năm 2015 việc các bạn họcsinh thực hiện các hành vi nêu trên là

vi phạm pháp luật, xâm phạm quyền

cá nhân đối với hình ảnh; quyền bấtkhả xâm phạm đời sống riêng tư, bímật cá nhân, bí mật gia đình; quyền