Vai trò của Quân đội nhân dân Việt Nam trong xây dựng hệ thống chính trị cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc hiện nay (Luận án tiến sĩ)

Vai trò của Quân đội nhân dân Việt Nam trong xây dựng hệ thống chính trị cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc hiện nayVai trò của Quân đội nhân dân Việt Nam trong xây dựng hệ thống chính trị cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc hiện nayVai trò của Quân đội nhân dân Việt Nam trong xây dựng hệ thống chính trị cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc hiện nayVai trò của Quân đội nhân dân Việt Nam trong xây dựng hệ thống chính trị cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc hiện nayVai trò của Quân đội nhân dân Việt Nam trong xây dựng hệ thống chính trị cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc hiện nayVai trò của Quân đội nhân dân Việt Nam trong xây dựng hệ thống chính trị cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc hiện nayVai trò của Quân đội nhân dân Việt Nam trong xây dựng hệ thống chính trị cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc hiện nayVai trò của Quân đội nhân dân Việt Nam trong xây dựng hệ thống chính trị cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc hiện nayVai trò của Quân đội nhân dân Việt Nam trong xây dựng hệ thống chính trị cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc hiện nay

VIỆN HÀN LÂMKHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAMHỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

CAO TRUNG HÀ

VAI TRÒ CỦA QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM TRONG XÂY DỰNG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ SỞ KHU VỰC BIÊN GIỚI TRÊN ĐỊA BÀN TÂY BẮC HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ CH NH TR HỌC

HÀ NỘI - 2019

VIỆN HÀN LÂMKHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAMHỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

CAO TRUNG HÀ

VAI TRÒ CỦA QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM TRONG XÂY DỰNG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ SỞ KHU VỰC BIÊN GIỚI TRÊN ĐỊA BÀN TÂY BẮC HIỆN NAY

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và có xuất xứ rõ ràng !

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

Cao Trung Hà

ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

7

1.1. Một số công trình khoa học tiêu biểu có liên quan đến đề tài luận án 7

1.2. Khái quát kết quả nghiên cứu và những vấn đề đặt ra cho đề tài

luận án tiếp tục giải quyết

2.1. Hệ thống chính trị cơ sở và xây dựng hệ thống chính trị cơ

sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc

24

2.2. Vai trò của Quân đội nhân dân Việt Nam trong xây dựng hệ

thống chính trị cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc

-Cơ sở chính trị, pháp lý, quan niệm và nội dung

49

Chương 3 QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM THỰC HIỆN VAI TRÒ

XÂY DỰNG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ SỞ KHU VỰC

BIÊN GIỚI TRÊN ĐỊA BÀN TÂY BẮC HIỆN NAY - THỰC

TRẠNG VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM

71

3.1. Thực trạng thực hiện vai trò của Quân đội nhân dân Việt Nam

trong xây dựng hệ thống chính trị cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc

71

3.2. Bài học kinh nghiệm từ thực trạng thực hiện vai trò của Quân

đội nhân dân Việt Nam trong xây dựng hệ thống chính trị

cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc

97

Chương 4 DỰ BÁO NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG, YÊU CẦU VÀ GIẢI

PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM TRONG XÂY DỰNG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ SỞ KHU VỰC BIÊN GIỚI TRÊN ĐỊA BÀN TÂY BẮC HIỆN NAY

103

4.1. Dự báo những nhân tố tác động và yêu cầu phát huy vai trò của

Quân đội nhân dân Việt Nam trong xây dựng hệ thống chính trị

cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc hiện nay

103

4.2. Một số giải pháp phát huy vai trò của Quân đội nhân dân Việt

Nam trong xây dựng hệ thống chính trị cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc hiện nay

115

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ

CÓLIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

157

159 172

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của luận án

Hệ thống chính trị cơ sở có vị trí, vai trò hết sức quan trọng trong việc tổ chức, vận động nhân dân thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách,pháp luật của Nhà nước, tăng cường đại đoàn kết toàn dân, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, huy động mọi nguồn lực phát triển kinh tế, xã hội, giữ vững ổn định chính trị, quốc phòng, an ninh ở cơ sở, góp phần thực hiện thắng lợi sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong tình hình mới

Tây Bắc là địa bàn rộng lớn, gồm 6 tỉnh: Hoà Bình, Lào Cai, Điện Biên, Lai Châu, Sơn La, Yên Bái, trong đó 4 tỉnh có khu vực biên giới đất liền là Lào Cai, Điện Biên, Lai Châu, Sơn La Đây là địa bàn có vị trí chiến lược về quốc phòng, an ninh, đối ngoại của cả nước Do đặc thù về điều kiện địa lý, tự nhiên, nên khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc hiện nay vẫn là địa bàn khó kha n nhất

cả nu ớc, với tỉ lẹ các xã thuọ c diẹ n đói ngh o, da n số mù chữ, tái mù cao; tình hình chính trị, xã hội còn tiềm ẩn những nhân tố gây mất ổn định; các hoạt động: vi phạm chủ quyền lãnh thổ, hoạt động tôn giáo, di cư tự do, hoạt động tuyên truyền đạo, tuyên truyền lập “Vương quốc Mông” diễn biến phức tạp

ở khu vực biên giới Việt Nam - Trung Quốc, Việt Nam - Lào, ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình xây dựng hệ thống chính trị cơ sở khu vực biên giới Vì vậy, xây dựng hệ thống chính trị cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc vững mạnh, tạo nền tảng để nơi đây phát triển toàn diện, góp phần bảo vệ vững chắc chủ quyền,

an ninh biên giới quốc gia là vấn đề có ý nghĩa chiến lược trong tình hình hiện nay

Nhận thức đúng vị trí, tầm quan trọng trong tham gia xây dựng hệ thống chính trị cơ sở ở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc đối với sự phát triển toàn diện của đất nước, trong những năm qua, với chức năng đội quân chiến đấu, đội quân công tác, đội quân lao động, sản xuất, cán bộ, chiến sĩ lực lượng bộ đội chủ lực của Bộ Quốc phòng, Quân khu 2, Sư đoàn 316, Bộ đội Biên phòng, bộ đội địa phương, 04 đoàn kinh tế - quốc phòng, lực lượng dân quân tự vệ đóng quân

Điều đó đặt ra yều cầu khách quan, cấp bách phải nghiên cứu một cách có

hệ thống cả về lý luận và thực tiễn làm tiền đề để đề xuất các giải pháp đồng bộ, mang tính toàn diện, có tính khả thi cao nhằm phát huy vai trò của Quân đội nhân dân Việt Nam trong xây dựng hệ thống chính trị cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc góp phần xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân và thế trận an ninh nhân dân vững mạnh ở khu vực biên giới Xuất phát từ những phân tích trên, nghiên cứu sinh lựa chọn vấn đề “Vai trò của Quân đội nhân dân Việt Nam trong xây dựng hệ thống chính trị cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc hiện nay” làm đề tài Luận án tiến sĩ, chuyên ngành Chính trị học

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

2.1 Mục đích nghiên cứu

Luận giải những vấn đề cơ bản về lý luận, thực tiễn và đề xuất giải pháp nhằm phát huy vai trò của Quân đội nhân dân Việt Nam trong tham gia xây dựng hệ thống chính trị cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc hiện nay

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Luận giải những vấn đề lý luận cơ bản về vai trò của Quân đội nhân dân Việt Nam trong tham gia xây dựng hệ thống chính trị cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc

Đánh giá đúng thực trạng thực hiện vai trò của Quân đội nhân dân Việt Nam trong tham gia xây dựng hệ thống chính trị cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc hiện nay

Dự báo những nhân tố tác động, xác định yêu cầu và đề xuất những giải pháp phát huy vai trò của Quân đội nhân dân Việt Nam trong tham gia xây dựng hệ thống chính trị cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc hiện nay

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của luận án

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận án nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn về vai trò của Quân đội nhân dân Việt Nam trong tham gia xây dựng hệ thống chính trị cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nội dung: Luận án nghiên cứu vai trò tham gia xây dựng hệ thống chính trị cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc của Quân đội nhân dân Việt Nam, tập trung vào bốn nội dung chủ yếu: Vai trò của Quân đội nhân dân Việt Nam trong tham mưu cho cấp ủy, chính quyền thực hiện tốt chức năng quản

lý Nhà nước về quốc phòng, an ninh; vai trò của Quân đội nhân dân Việt Nam trong phối hợp tham gia xây dựng bộ máy tổ chức đảng, chính quyền, các đoàn thể chính trị, xã hội; vai trò của Quân đội nhân dân Việt Nam trong tham gia phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, phòng chống thiên tai, tìm kiếm, cứu hộ, cứu nạn;vai trò của Quân đội nhân dân Việt Nam trong bảo đảm quốc phòng, an ninh, góp phần phát triển bền vững khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc

Phạm vi không gian: Luận án tập trung nghiên cứu khu vực biên giới Việt Nam - Trung Quốc, Việt Nam - Lào trên địa bàn Tây Bắc tại các tỉnh Lai Châu, Điện Biên, Sơn La, Lào Cai, bao gồm 95 xã Nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, điều tra, khảo sát điểm vai trò của một số đơn vị Quân đội nhân dân Việt Nam (lực lượng

bộ đội chủ lực của Bộ Quốc phòng, Quân khu 2, Sư đoàn 316, Bộ đội Biên phòng, bộ đội địa phương, 04 đoàn kinh tế - quốc phòng, lực lượng dân quân tự

4 Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu của luận án4.1 Cơ sở lý luận

Luận án dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; đường lối, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng, bảo vệ

Tổ quốc XHCN trong tình hình mới; về công tác dân vận của Đảng, về xây dựng

hệ thống chính trị và hệ thống chính trị cơ sở, về bản chất, vai trò, chức năng của Quân đội nhân dân Việt Nam; các chỉ thị, nghị quyết của Quân ủy Trung ương,

Bộ Quốc phòng về các vấn đề có liên quan đến đề tài luận án

4.2 Cơ sở thực tiễn

Thực tiễn Quân đội nhân dân Việt Nam tham gia xây dựng hệ thống chính trị cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc thông qua các số liệu điều tra, nghiên cứu, khảo sát thực tế của nghiên cứu sinh và những số liệu trong các công trình, báo cáo, tổng kết của các cơ quan, đơn vị có liên quan

4.3 Phương pháp nghiên cứu

Quá trình nghiên cứu, đề tài luận án sử dụng tổng hợp các phương pháp

cụ thể sau:

Phương pháp nghiên cứu phân tích và tổng hợp: được sử dụng để thu thập,

phân tích và khai thác thông tin từ các nguồn có sẵn liên quan đến đề tài nghiên cứu, bao gồm các văn kiện, tài liệu của Đảng, Nhà nước ở Trung ương và địa phương các tỉnh Lai Châu, Điện Biên, Sơn La, Lào Cai; các công trình nghiên cứu, các báo cáo, thống kê của chính quyền, ban, ngành, đoàn thể, tổ chức, cá nhân liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến công tác xây dựng hệ thống chính trị cơ sở, quân đội tham gia xây dựng hệ thống chính trị cơ sở

Phương pháp cấu trúc - chức năng: phương pháp này xem xét các yếu tố

trong hệ thống chính trị cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc đều giữ những chức năng, vai trò khác nhau, song lại luôn có sự liên hệ mật thiết với nhau theo cơ chế phân công - hợp tác và chính điều này tạo cho hệ thống chính trị cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc sự cân bằng trong vận động Với những tiền

đề xuất phát đó, phương pháp này không chỉ định hướng vào việc giải thích, mà còn xác định hệ thống chính trị cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc như là một chỉnh thể thống nhất

Phương pháp điều tra: xây dựng kế hoạch điều tra, trong đó xác định rõ mục đích, đối tượng, chủ thể, nội dung, thứ tự các nhiệm vụ, yêu cầu phải đạt được Đồng thời, tổ chức khảo sát bằng phiếu điều tra về những vấn đề liên quan đến đề tài, làm cơ sở để xây dựng khái niệm, xác định yêu cầu, nội dung, phương pháp và một số giải pháp phát huy vai trò của quân đội tham gia xây dựng hệ thống chính trị

cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc

Phương pháp nghiên cứu lịch sử: trên cơ sở nghiên cứu các công trình khoa học trong và ngoài nước liên quan đến xây dựng hệ thống chính trị cơ sở, vai trò của quân đội trong xây dựng hệ thống chính trị cơ sở; đề tài luận giải, phân tích, làm rõ những nội dung mà các công trình khoa học trong, ngoài nước

đã đề cập Từ đó, rút ra những vấn đề mới mà đề tài phải nghiên cứu, tiếp tục bổ sung, phát triển, hoàn thiện hệ thống lí luận về vai trò của Quân đội nhân dân Việt Nam trong tham gia xây dựng hệ thống chính trị cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc hiện nay

Phương pháp thống kê: đề tài tập trung thu thập, phân tích, tổng hợp, thống

kê các tài liệu, số liệu trong báo cáo tổng kết về công tác xây dựng hệ thống chính

trị cơ sở nói chung, Quân đội nhân dân Việt Nam (lực lượng bộ đội chủ lực của Bộ Quốc phòng, Quân khu 2, Sư đoàn 316, Bộ đội Biên phòng, bộ đội địa phương, 04 đoàn kinh tế - quốc phòng) trong tham gia xây dựng hệ thống chính trị cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc Sử dụng phương pháp thống kê để so sánh, đối chiếu các số liệu đã thu thập được từ các phương pháp nhằm đảm bảo kết quả nghiên cứu của đề tài luận án được chính xác, có độ tin cậy cao

P hương pháp chuyên gia: quá trình nghiên cứu, đề tài xin ý kiến tham gia

đóng góp của các nhà khoa học trong và ngoài quân đội, các cơ quan, đơn vị thuộc Tổng cục Chính trị, Học viện Chính trị, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng ; trao đổi trực tiếp với cán bộ lãnh đạo, cán bộ chuyên trách làm công tác dân vận của các lực lượng bộ đội chủ lực của Bộ Quốc phòng, Quân khu 2, Sư đoàn 316, Bộ đội Biên phòng, Bộ đội địa phương, 04 đoàn kinh tế - quốc phòng thuộc 04 tỉnh Lai Châu, Điện Biên, Sơn La, Lào Cai trên địa bàn Tây Bắc

5 Những đóng góp mới của luận án

Luận án xây dựng được quan niệm và làm rõ được các nội dung thực hiện vai trò của Quân đội nhân dân Việt Nam trong tham gia xây dựng hệ thống chính trị cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc

Luận án làm rõ được những thành tựu, hạn chế về vai trò của Quân đội nhân dân Việt Nam trong tham gia xây dựng hệ thống chính trị cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc thời gian qua; đồng thời nêu ra các nguyên nhân của thành tựu, hạn chế đó

Luận giải các nhân tố tác động, xác định yêu cầu và đề xuất được các giải pháp phát huy vai trò của Quân đội nhân dân Việt Nam trong tham gia xây dựng

hệ thống chính trị cơ sở khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc hiện nay

6 Ý nghĩa lý luận, thực tiễn của luận án

Kết quả nghiên cứu của luận án góp phần bổ sung, làm rõ lý luận về xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; về công tác dân vận của Quân đội nhân dân Việt Nam trong tình hình mới; cung cấp luận

cứ khoa học để thực hiện vai trò của Quân đội nhân dân Việt Nam trong tham giaxây dựng hệ thống chính trị cơ sở trên cả nước nói chung, khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc nói riêng

Luận án có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu, giảng dạy tại các trường đại học trong, ngoài quân đội và vận dụng tại các địa phươngkhu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc

Giúp các cơ quan, đơn vị của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng; các

cơ quan ở các địa phương khu vực biên giới trên địa bàn Tây Bắc tham khảo, nghiên cứu, vận dụng trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh, hiệu lực, hiệu quả đáp ứng yêu cầu, mục tiêu, nhiệm vụ cách mạng trong tình hình mới

7 Kết cấu của luận án

Luận án gồm: Mở đầu, 4 chương (8 tiết), kết luận, danh mục các công trình khoa học của tác giả đã công bố có liên quan đến luận án, tài liệu tham khảo, phụ lục

Chương 1

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1.1 Một số công trình khoa học tiêu biểu có liên quan đến đề tài luận án1.1.1 Các công trình nghiên cứu lý luận về xây dựng hệ thống chính trị

cơ sở và vai trò của Quân đội trong xây dựng hệ thống chính trị cơ sở khu vực

biên giới

1.1.1.1 Các công trình nghiên cứu lý luận về xây dựng hệ thống chính trị cơ sở

Bộ Quốc phòng Liên bang Nga (2003), Chi n lu ợc ̉o v ie n gi i quốc

gia, v ng nu c n i thu , l nh h̉i, thềm l c địa, v ng đạ c quyền kinh t và tài nguye n thie n nhie n tre n các khu vực đ c a Lie n ang Nga giai

đoạn 2001 - 2005 [24], đã pha n tích về các mục tie u co bản, nguye n tắc,

phu o ng hu ớng phát triển trong quá trình bảo vẹ biên giới quốc gia, các vùng nu ớc nọ i thu , lãnh hải, thềm lục địa, vùng đạ c quyền kinh tế và tài nguye n thie n nhie n ở các khu vực đó của Lie n bang Nga trong giai đoạn

2001 - 2005 Trong đó, nọ i dung hoàn thiẹ n hẹ thống bảo đảm hoạt đọ ng bảo vẹ biên giới quốc gia, các vùng nu ớc nọ i thủy, lãnh hải, thềm lục địa, vùng đạ c quyền kinh tế và nguồn tài nguye n thie n nhie n ở các khu vực đó của Lie n bang Nga đã xác định na m vấn đề có giá trị tham khảo quan trọng đối với co ng tác quản lý biên giới quốc gia, bao gồm: Hoàn thiẹ n hẹ thống quản lý nhà nu ớc; co ng tác bảo đảm pháp quy; xa y dựng lực lu ợng bie n phòng chuye n trách; phát triển quan hẹ hợp tác trong lĩnh vực bie n phòng; bảo đảm chính sách bảo hiểm xã họ i và bảo hiểm luạ t pháp đối với qua n nha n bie n phòng, các co ng da n tham gia bảo vẹ biên giới quốc gia, các vùng nu ớc nọ i thu , lãnh hải, thềm lục địa, vùng đạ c quyền kinh tế và nguồn tài nguye n thie n nhie n ở các khu vực đó của Lie n bang Nga Be n cạnh đó, Chiến lu ợc c ng kh ng định quần chúng nha n da n ở khu vực biên

Luận án đầy đủ ở file: Luận án Full