SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY – HỌC MÔN TOÁN THPT

Để làm được việc này thì nhà trường phổ thông phải đề ra nhưng mục đích cụ thể, cách đi phù hợp, thực hiện đạt yêu cầu các mục tiêu sau của môn Toán: + Phát triển tư duy và ngôn ngữ của

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

ĐỀ TÀI:

SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY – HỌC MÔN TOÁN THPT

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong khoa toán trường Đại học

Sư phạm- Đại học Đà Nẵng đã tận tình giảng dạy và tạo điều kiện tốt cho tôi hoàn thành khóa luận

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành và sâu sắc đến cô Ngô Thị Bích Thủy, người đã tận tình giúp đỡ và hướng dẫn tôi trong suốt thời gian làm khóa luận

Cuối cùng, tôi xin cảm ơn các ý kiến đóng góp quý báu, sự động viên giúp đỡ nhiệt tình của các thầy cô, bạn bè trong thời gian thực hiện khóa luận

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN

CÁC CHỮ VÀ KÍ HIỆU VIẾT TẮT

A PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Phương pháp nghiên cứu 3

4 Bố cục đề tài 3

B PHẦN NỘI DUNG 5

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN 5

1.1 Về phương diện lí luận 5

1.2 Về phương diện thực tiễn 6

1.3 Sơ đồ tư duy 6

1.3.1 Nguồn gốc của sơ đồ tư duy 6

1.3.2 Thế nào là sơ đồ tư duy 6

1.3.3 Nguyên lý sơ đồ tư duy 7

1.3.4 Ưu điểm của sơ đồ tư duy 8

1.3.5 Thực trạng 12

1.4 Các bước vẽ sơ đồ tư duy 12

Chương 2: SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY – HỌC MÔN TOÁN THPT 16

2.1 SĐTD- Một công cụ học tập đầy sáng tạo 16

2.1.1 Sử dụng SĐTD vào quá trình ghi chép, quản lí kiến thức 16

2.1.2 Sử dụng SĐTD – lập kế hoạch giải quyết yêu cầu đặt ra 18

2.1.3 Sử dụng SĐTD – giải thích một vấn đề đưa ra hoặc hệ thống hóa một chủ đề 21

2.2 SĐTD – Một công cụ giải quyết toán học 26

KẾT LUẬN 41

TÀI LIỆU THAM KHẢO 42

CÁC CHỮ VÀ KÍ HIỆU VIẾT TẮT

- HHKG: Hình học không gian

- SĐTD: Sơ đồ tư duy

- THPT: Trung học phổ thông

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

 Về mục đích dạy học nói chung và dạy Toán nói riêng

Toán học gắn liền với sự phát triển của loài người, những khái niệm được hình thành hầu hết từ đời sống thực tiễn, từ nhu cầu tìm tòi và khám phá của con người Một số khái niệm đưa ra không hẳn đã có những ứng dụng trong thực tế nhưng lại là cầu nối hay một công cụ tính toán dẫn đến những định luật và định lí vô cùng quan trọng

Toán học là môn thể thao nâng cao trí tuệ Nó đòi hỏi chúng ta phải rèn luyện suy nghĩ, phương pháp suy luận, phương pháp học tâp và rèn luyện các thao tác tư duy khi cần giải quyết một số vấn đề nào đó

Ở trường trung học phổ thông, cùng với những môn khoa học khác, môn Toán đã góp phần đắc lực vào việc thực hiện mục tiêu đào tạo của ngành là: “Nâng cao chất lượng giáo dục nhằm mục tiêu hình thành và phát triển nhân cách Xã hội chủ nghĩa của thế hệ trẻ, đào tạo đội ngũ lao động có văn hóa, có kỷ luật và giàu tính sáng tạo, đồng bộ về ngành nghề, phù hợp với yêu cầu phân công lao động của xã hội” (Nghị quyết Đaị hội Đảng lần thứ VI) Để làm được việc này thì nhà trường phổ thông phải đề ra nhưng mục đích cụ thể, cách đi phù hợp, thực hiện đạt yêu cầu các mục tiêu sau của môn Toán:

+ Phát triển tư duy và ngôn ngữ của học sinh thông qua việc dạy và họcToán ở phổ thông, luyên tập cho học sinh diễn đạt bằng lời nói và lập luận của mình

+ Làm cho học sinh nắm được một cách chính xác, vững chắc và có hệthống những kiến thức và kĩ năng toán học cơ bản, hiện đại, sát với thực tiễn và có tính ứng dụng cao để từ đó vận dụng các tri thức đó vào những tình huống khác nhau của đời sống, vào lao động sản xuất, vào việc học tập và các môn học khác

+ Phát triển ở học sinh những năng lực và phẩm chất trí tuệ, giúp học sinhbiến những kiến thức thu nhận được thành những kiến thức của bản thân mình

+ Phát triển và bồi dưỡng kịp thời năng lực toán của học sinh

 Về lí luận dạy học

Dạy học là quá trình thống nhất biện chứng giữa việc dạy của thầy và việc học của trò Muốn nâng cao chất lương dạy học thì chúng ta cần quan tâm đến hoạt động học tập của học sinh Điều đó đòi hỏi giáo viên phải tổ chức việc dạy toán sao cho học sinh luôn luôn đứng trước những vấn đề mang tính toán học cần giải quyết Trong thực tế, ở các trường THPT một số em chăm chỉ nhưng thành tích học tập chưa cao Các em thường học phần nào biết bài nấy, chưa có sự liên hệ giữa bài trước và bài sau Nhiều em học sinh chưa biết cách học, cách ghi kiến thức vào bộ não, chỉ biết học thuộc lòng, thuộc nhưng không nhớ kiến thức trọng tâm, không nhớ được sự kiện nổi bật của bài đó hoặc không biết liên tưởng những kiến thức có liên quan đến nhau

Đổi mới phương pháp dạy học là chuyển dạy học “từ dạy học cho số đông sang dạy học cho cá thể”, chuyển phương pháp truyền thụ một chiều, người học tiếp thu một cách thụ động sang gợi mở định hướng cho học sinh tích cực học tập

Trước thực trạng này đòi hỏi giáo viên phải cải tiến phương pháp dạy học nhằm giúp học sinh có hứng thú hơn trong học tập, có điều kiện khắc sâu và ghi nhớ kiến thức, làm chủ kiến thức của mình đã học Để thực hiện được việc này, giáo viên giảng dạy cần phải mạnh dạn sử dụng sơ đồ tư duy trong các tình huống, các bài học

cụ thể Sơ đồ tư duy (SĐTD) giúp chúng ta tiết kiệm được thời gian vì nó chỉ tận dụng các từ khóa SĐTD có rất nhiều hình ảnh để giúp chúng ta hình dung những kiến thức cần nhớ SĐTD giống như một bức ảnh lớn đầy hình ảnh, màu sắc phong phú hơn là một bài học khô khan, nhàm chán Đổi mới phương pháp dạy học đã và đang tiếp tục thực hiện ở nhà trường phổ thông Là một sinh viên sư phạm, tôi luôn suy nghĩ tìm ra những phương pháp dạy học mới phù hợp với yêu cầu đổi mới hiện nay nhằm tổ chức cho học sinh biết khám phá những tri thức mới, tăng cường khả năng tự học, sáng tạo.Việc vận dụng SĐTD trong dạy học sẽ dần hình thành cho học sinh tư duy mạch lạc, hiểu biết vấn đề một cách sâu sắc, có cách nhìn vấn đề một cách

hệ thống, khoa học Đó cũng chính là lí do tôi chọn đề tài: “SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY - HỌC MÔN TOÁN THPT”

2 Mục đích nghiên cứu

Đề tài nêu lên cách sử dụng sơ đồ tư duy nhằm nâng cao hiệu quả dạy – học môn Toán THPT, cụ thể làm rõ phương pháp khai thác, sáng tạo ra sơ đồ tư duy vận dụng vào việc dạy và học Toán có hiệu quả ở chương trình phổ thông

3 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý luận:

Nghiên cứu, phân tích và tổng hợp tài liệu về phương pháp học tập, các sáchgiáo khoa, sách bài tập, báo chí và các bài tham khảo có liên quan đến sơ đồ tư suy

và kĩ năng sử dụng sơ đồ tư duy

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

Tìm hiểu thực tế qua hai đợt Thực tập sư phạm vệ tinh ở các trường phổ thông,trao đổi với các thầy cô giáo về kinh nghiệm sử dụng SĐTD nhằm nâng cao hiệu quả dạy học

4 Bố cục đề tài

Gồm hai chương sau

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1 Về phương diện lí luận

1.2 Về phương diện thực tiễn

1.3 Sơ đồ tư duy

1.3.1 Nguồn gốc của sơ đồ tư duy

1.3.2 Thế nào là sơ đồ tư duy

1.3.3 Nguyên lý sơ đồ tư duy

1.3.4 Ưu điểm của sơ đồ tư duy

1.3.5 Thực trạng

1.4 Các bước vẽ sơ đồ tư duy

Chương 2: SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY

- HỌC MÔN TOÁN THPT

2.1 SĐTD- Một công cụ học tập đầy sáng tạo

2.1.1 Sử dụng SĐTD vào quá trình ghi chép, quản lí kiến thức

2.1.2 Sử dụng SĐTD – lập kế hoạch giải quyết yêu cầu đặt ra

2.1.3 Sử dụng SĐTD – giải thích một vấn đề đưa ra hoặc hệ thống hóa một chủ

đề

2.2 SĐTD – Một công cụ giải quyết toán học

Trong dân gian có câu “Trăm nghe không bằng một thấy, trăm thấy không bằng một làm” để nói lên tác dụng khác nhau của các loại giác quan trong quá trình truyền thụ kiến thức

Người ta đã tổng kết được tỉ lệ kiến thức tiếp thu và ghi nhớ được sau khi học đạt được như sau:

 20% qua những gì mà ta nghe được;

 30% qua những gì mà ta nhìn được ;

 50% qua những gì ta mà ta nghe và nhìn được;

 80% qua những gì mà ta nói được;

 90% qua những gì ta nói và làm được;

Ở Ấn Độ, tổng kết quá trình dạy học người ta cũng nói: tôi nghe- tôi quên, tôi nhìn- tôi nhớ, tôi làm- tôi hiểu

“Tôi làm – tôi hiểu”, khi ta làm một việc thực tế nào đó, ta phải sử dụng hầu hết các giác quan để nhận biết và các kiến thức được tiếp thu, ghi nhớ Bởi vậy, nội dung thông điệp qua cùng một lúc nhiều kênh truyền thông để được tiếp nhận, do đó kết quả truyền thông tới người nhận nhanh chóng, toàn diện và rất chính xác Bởi vậy việc học bằng thực hành là có hiệu quả cao nhất

(Phương tiện dạy học – Tô Xuân Giáp)

Qua đó ta thấy việc dạy học đạt hiệu quả cao nhất là tổ chức cho học sinh hoạt động khám phá kiến thức mới (làm) và trình bày lại những gì mình khám phá được cho tập thể lớn góp ý, hoàn chỉnh (nói)

1.2 Về phương diện thực tiễn

Hiện nay, Bộ giáo dục và đào tạo tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy và học trong các nhà trường phổ thông Một trong những

phương pháp dạy học mới và hiện đại nhất được đưa vào là phương pháp dạy học

bằng sơ đồ tư duy Đây là một phương pháp dạy học mới đang được rất nhiều nước

trên thế giới áp dụng Qua việc tìm hiểu và vận dụng phương pháp dạy học bằng sơ

đồ tư duy, tôi nhận thấy phương pháp dạy học này rất có hiệu quả trong công tác giảng dạy của giảng viên và học tập của học sinh Bước đầu đã giảm tâm lý ngại học Toán, khơi gợi trong học sinh tình yêu đối với môn Toán, đồng thời đem đến cho các

em cái nhìn mới, tư duy mới về môn Toán Vậy thế nào là phương pháp dạy toán bằng sơ đồ tư duy? Cần sử dụng sơ đồ tư duy như thế nào để nâng cao chất lượng trong các giờ học Toán? Đó là những vấn đề tôi muốn cùng được chia sẻ trong khi nghiên cứu đề tài này

1.3 Sơ đồ tư duy

1.3.1 Nguồn gốc của sơ đồ tư duy

Cha đẻ của phương pháp Mind map (sơ đồ tư duy giản đồ ý) là giáo sư Tony Buzzan Ông hiện là tác giả của 92 đầu sách, được dịch trên 30 thứ tiếng, xuất bản trên 125 quốc gia Để phá tan đi những cách ghi chép theo kiểu gò bó và đơn điệu như lúc bấy giờ ông và những người khác đang làm, ông bắt đầu tìm kiếm một công

cụ tư duy cho phép chúng ta tư do suy nghĩ như cách chúng ta được tạo ra để suy nghĩ Theo triết lí của Tony Buzzan thì sơ đồ tư duy được hiểu là một cách mở ra sức mạnh tư duy, tạo ra những đột phá trong suy nghĩ Buzzan nghiên cứu chuyên sâu về

bộ não, trí nhớ, tìm ra quy luật khi xây dựng sơ đồ gồm nhiều nhánh, giúp bộ não ghi chép các sự kiện một cách hệ thống Phương pháp sơ đồ tư duy này đã giúp cho việc học của hàng ngàn người trên thế giới dễ dàng hơn Ở Việt Nam, hiện đã có hai quyển sách dịch từ công trình của ông được xuất bản là Sơ đồ tư duy và Sử dụng trí não của bạn

1.3.2 Thế nào là sơ đồ tư duy

Sơ đồ tư duy là hình thức ghi chép nhằm tìm tòi đào sâu, mở rộng một ý tưởng,

là một sơ đồ mở, không yêu cầu tỉ lệ, chi tiết chặt chẽ như bản đồ địa lí, có thể vẽ thêm hoặc bớt các nhánh, mỗi người vẽ một kiểu khác nhau, dùng màu sắc, hình ảnh, các cụm từ diễn đạt khác nhau, cùng một chủ đề nhưng mỗi người có thể thể hiện nó dưới dạng sơ đồ tư duy theo một cách riêng Do đó việc lập sơ đồ tư duy phát huy được tối đa khả năng sáng tạo của mỗi người

Đây là một kĩ thuật để nâng cao cách ghi chép Bằng cách dùng giản đồ ý, tổng thể của vấn đề được chỉ ra dưới dạng một hình trong đó các đối tượng thì liên hệ với nhau bằng các đường nối Với cách thức đó, các dữ liệu được ghi nhớ và nhìn nhận

dễ dàng và nhanh chóng hơn

Thay vì dùng chữ viết để miêu tả một chiều biểu thị toàn bộ cấu trúc chi tiết của một đối tượng bằng hình ảnh hai chiều Nó chỉ ra dạng thức của đối tượng, sự quan hệ hỗ tương giữa các khái niệm (hay ý) có liên quan và cách liên hệ giữa chúng với nhau bên trong của một vấn đề lớn

Phương pháp này có lẽ đã được nhiều người Việt biết đến nhưng nó chưa bao giờ được hệ thống hóa và được nghiên cứu kĩ lưỡng và phổ biến chính thức trong nước mà chỉ được dùng tản mạn trong giới sinh viên học sinh trước các mùa thi

1.3.3 Nguyên lý sơ đồ tư duy

Sơ đồ tư duy được hình thành theo nguyên lý sau:

HÌNH ẢNH + LIÊN TƯỞNG  LIÊN KẾT + TƯỞNG TƯỢNG  SÁNG TẠO

- Việc sử dụng các từ khóa, chữ số

màu sắc và hình ảnh đã đem lại một

công dụng lớn vì đã huy động cả bán

cầu não trái và phải cùng hoạt động

- Sơ đồ tư duy đã thể hiện ra bên ngoàicách thức mà bộ não chúng ta hoạtđộng Đó là liên kết, liên kết và liên kết.Mọi thông tin tồn tại trong não bộ của

Sự kết hợp này sẽ làm tăng cường

các liên kết giữa hai bán cầu não, và

kết quả là tăng cường trí tuệ và tính

sáng tạo của chủ nhân bộ não

con người đều cần có các mối nối, liên kết có thể tìm thấy và sử dụng Khi có một thông tin mới được đưa vào, để được lưu trữ và tồn tại, chúng cần kết nối với các thông tin cũ đã tồn tại trước

đó

HOẠT ĐỘNG BỘ NÃO BÁN CẦU NÃO TRÁI BÁN CẦU NÃO PHẢI

1.3.4 Ưu điểm của sơ đồ tư duy

Từ trước đến nay, chúng ta được dạy và đã quen với việc ghi chép thông tin như là ghi chú theo kiểu truyền thống, tức là ghi chú thành từng câu, thường là từ trái sang phải Có hai dạng thường gặp như sau:

- Dạng đầu tiên của phương pháp ghi chú truyền thống được tạo ra từ cácđoạn văn trong sách Dạng này giống như một quyển sách thứ hai nhưng khác một chỗ là nó chỉ tổng hợp những khái niệm quan trọng

- Cách ghi chú kiểu truyền thống thứ hai thường được gọi là viết dướidạng nhiều phần mục Ở dạng này, các đoạn văn hoặc các câu văn ngắn được đánh

số và sắp xếp theo trình tự Mỗi câu văn chứa đựng một ý chính liên quan cần được học

Tuy rằng phần lớn (95%) học sinh sử dụng nhưng không có nghĩa đây là cách tốt nhất Và thực tế đã chứng minh các phương pháp này chưa thực sự hiệu quả

PHƯƠNG PHÁP GHI CHÉP

TRUYỀN THỐNG

SƠ ĐỒ TƯ DUY

- Lãng phí thời gian: mặc dù ghi chép theo

kiểu truyền thống giúp người học chắt lọc

thông tin từ trong sách nhưng vẫn chứa

những từ ngữ thứ yếu, không cần thiết

cho việc học (chiếm 60 – 80% tổng số từ)

Như vậy đã lãng phí 60 – 80% thời gian

học và cả trí nhớ của người học

- Khó nhớ nội dung bài học: phương pháp

truyền thống không hề sử dụng những

liên tưởng, hình dung, làm nổi bật sự việc,

sử dụng màu sắc, sử dụng âm điệu và trí

tưởng tượng mà chỉ đơn thuần một màu,

là một chuỗi dài không có gì khác biệt

- Không tối ưu hóa sức mạnh bộ não: đây

là một cách thức học tập dành cho não

trái, mà chưa hề sử dụng kĩ năng nào của

não phải, nơi giúp chúng ta xử lí các

thông tin về nhịp điệu, màu sắc, không

gian và sự mơ mộng Hay nói cách khác,

- Sơ đồ tư duy làm tăng khả năng tiếp thu

và nhớ bài nhờ vào:

+ Sự hình dung: ở sơ đồ tư duy có rấtnhiều hình ảnh để người học hình dung

về kiến thức cần nhớ Đối với bộ não,

sơ đồ tư duy giống như một bức tranh lớn đầy hình ảnh, màu sắc phong phú hơn là một bài học khô khan, nhàm chán

+ Sự liên tưởng: Sơ đồ tư duy hiển thị

sự liên kết giữa các ý tưởng một cách rất rõ ràng

+ Làm nổi bật sự việc: Thay cho những

từ ngữ tẻ nhạt đơn điệu, sơ đồ tư duy cho phép làm nổi bật các ý tưởng trọng tâm bằng việc sử dụng những màu sắc, kích cỡ, hình ảnh đa dạng Hơn nữa, người học phải vận dụng trí tưởng tượng sáng tạo đầy phong phú của

mình nhưng không phải chỉ tạo thành một bức tranh đầy màu sắc sặc sỡ thông thường, mà là một bức tranh mang tính

lý luận, liên kết chặt chẽ giữa những gì được học

ƯU ĐIỂM CỦA SƠ ĐỒ TƯ DUY

So với cách ghi chép truyền thống thì phương pháp sử dụng sơ đồ tư duy có

những điểm vượt trội sau:

- Ý chính sẽ ở trung tâm và được xác định rõ ràng

- Quan hệ hỗ trợ giữa mỗi ý được chỉ ra tường tận Ý càng quan trọng thì sẽ

nằm vị trí càng gần với ý chính

- Liên hệ giữa các khái niệm then chốt sẽ được tiếp nhận lập tức bằng thị

giác

- Ôn tập và ghi nhớ sẽ hiệu quả và nhanh hơn

- Thêm thông tin dễ dàng hơn bằng cách vẽ và chèn thêm vào sơ đồ

- Mỗi sơ đồ sẽ phân biệt nhau tạo sự dễ dàng cho việc gợi nhớ

- Các ý mới có thể được đặt vào đúng vị trí trên hình một cách dễ dàng, bất

chấp thứ tự của sự trình bày, tạo điều kiện cho việc thay đổi một cách nhanh

chóng và linh hoạt cho việc ghi nhớ

- Đặc biệt, phương pháp này có thể tận dụng các phần mềm trên máy tính

Sơ đồ tư duy giúp học sinh có được phương pháp học tập hiệu quả hơn: việc rèn luyện phương pháp cho học sinh không chỉ là một biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học mà còn là mục tiêu dạy học Thực tế cho thấy, một số học sinh học rất chăm chỉ nhưng vẫn học kém, các em thường học bài nào biết bài đấy, học phần sau đã quên phần trước và không biết liên kết các kiến thức với nhau, không biết vận dụng kiến thức đã học trước đó vào những phần sau Đối với giáo viên, sử dụng thành thạo

sơ đồ tư duy trong dạy học sẽ giúp học sinh có được phương pháp học tập, tăng tính độc lập, chủ động, sáng tạo và phát triển tư duy

Sơ đồ tư duy giúp học sinh học tập một cách tích cực Một số kết quả nghiên cứu cho thầy bộ não con người sẽ hiểu sâu, nhớ lâu và in đậm cái mà do chính mình suy nghĩ, tự viết, vẽ ra theo ngôn ngữ của mình Vì vậy, việc sử dụng Sơ đồ tư duy giúp học sinh tích cực hơn, huy động tối đa tiềm năng của bộ não Sơ đồ tư duy thực

sự giúp bạn tận dụng các chức năng của não trái lẫn não phải khi học Đây chính là công cụ học tập vận dụng được sức mạnh của cả bộ não Nếu vận dụng đúng cách,

nó sẽ hoàn toàn giải phóng những năng lực tiềm ẩn của người học, phát triển toàn diện trẻ thành những tài năng hay thậm chí là thiên tài

1.3.5 Thực trạng

 Thuận lợi

Sơ đồ tư duy là một công cụ có tính khả thi cao vì có thể vận dụng ở bất kìđiều kiện cơ sở vật chất nào của các trường THPT hiện nay Có thể thiết kế SĐTD ở giấy bìa, bảng, bảng phụ,… bằng cách sử dụng bút chì, phấn màu, bút lông… hoặc

có thể sử dụng bằng phần mền SĐTD Với điều kiện cơ sở hạ tầng, công nghệ thông tin tốt có thể cài vào máy tính phần mền Mindmap 5 Professional, phần mền này không hạn chế số ngày sử dụng và việc sử dụng nó cũng khá đơn giản

1.4 Các bước vẽ sơ đồ tư duy

BƯỚC 1: Vẽ chủ đề ở trung tâm

Bước đầu tiên trong việc tạo ra một sơ đồ tư duy là vẽ chủ đề ở trung tâm trên một mảnh giấy (đặt nằm ngang)

- Có thể bổ sung từ ngữ vào hình vẽ chủ đề nếu chủ đề không rõ ràng

- Một bí quyết vẽ chủ đề là chủ đề nên được vẽ to cỡ hai đồng xu

BƯỚC 2: Vẽ thêm các tiêu đề phụ

Bước tiếp theo là vẽ thêm các tiêu đề phụ vào chủ đề trung tâm

Quy tắc vẽ tiêu đề phụ:

- Tiêu đề phụ nên được vẽ gắng liền với trung tâm.

- Tiêu đề phụ nên được vẽ theo các hướng chéo góc (chứ không nằm ngang)

để nhiều nhánh phụ khác có thể được vẽ tỏa ra một cách dễ dàng

BƯỚC 3: Trong từng tiêu đề phụ, vẽ thêm các ý chính và các chi tiết hỗ trợ

Quy tắc vẽ ý chính và chi tiết hỗ trợ:

- Chỉ nên tận dụng các từ khóa và hình ảnh

- Có thể sử dụng những biểu tượng, kí hiệu, cách viết tắt để tiết kiệm thờigian Mỗi người hãy phát huy và sáng tạo thêm nhiều cách viết riêng chobản thân

- Mỗi từ khóa/ hình ảnh nên được vẽ trên một đoạn gấp khúc riêng trênnhánh Trên mỗi khúc nên chỉ có tối đa một từ khóa Việc này giúp chonhiều từ khóa mới và những ý khác được nối thêm vào các từ khóa sẵn cómột cách dễ dàng

- Tất cả các nhánh của một ý nên tỏa ra từ một điểm

- Tất cả các nhánh tỏa ra từ một điểm nên có cùng một màu

- Chúng ta thay đổi màu sắc khi đi từ một ý chính đến các ý phụ cụ thể hơn

BƯỚC 4: Ở bước cuối cùng này, trí tưởng tượng của người học được phát huy

cao nhất, họ có thể thêm hình ảnh giúp các ý quan trọng thêm nổi bật, và giúp lưu vào trí nhớ tốt hơn, nhanh hơn

Một cách điển hình, sơ đồ tư duy có cấu trúc như sau:

Các bước cụ thể

- Đối với giáo viên

Hướng dẫn các em làm quen SĐTD bằng cách giới thiệu cho học sinh một sốSĐTD cùng với sự dẫn dắt của giáo viên để các em làm quen Tập đọc hiểu SĐTD sao cho chỉ cần nhìn vào SĐTD bất kì học sinh nào cũng có thể thuyết trình nội dung một bài học hoặc một chủ đề, một chương trình theo mạch logic của kiến thức Hướng cho học sinh có thói quen khi tư duy logic theo hình thức sơ đồ hóa trên SĐTD Cho học sinh vẽ SĐTD theo hình thức cá nhân hoặc nhóm

SĐTD dùng để củng cố kiến thức sau mỗi tiết học và để hệ thống kiến thức sau mỗi chương, phần, Sau mỗi bài học, giáo viên gợi ý để học sinh tự hệ thống kiến thức trọng tâm, kiến thức cần nhớ của bài học bằng cách vẽ SĐTD Kiến thức của mỗi bài học được vẽ trên một trang giấy rồi đóng thành tập Việc này sẽ giúp các

em dễ dàng ôn tập, xem lại kiến thức một cách dễ dàng, nhanh chóng

Dùng SĐTD để dạy bài mới: Giáo viên đưa ra một từ khóa để nêu kiến thức của bài mới rồi yêu cầu học sinh phát triển các nhánh còn lại bằng cách đặt câu hỏi, gợi ý cho các em để tìm ra các từ liên quan đến từ khóa đó và hoàn thiện sơ đồ Qua

sơ đồ đó học sinh sẽ nắm được kiến thức của bài học một cách dễ dàng

Điều quan trọng là hướng cho học sinh thói quen lập SĐTD trước và sau khi học một bài, một chủ đề, một chương… để giúp các em có cách sắp xếp kiến thức một cách khoa học, logic

Học sinh có thể sử dụng SĐTD để hỗ trợ việc học ở nhà, tìm hiểu trước bài mới, củng cố, ôn tập kiến thức bằng cách vẽ SĐTD trên giấy bìa… hoặc để tư duy một vấn đề mới, qua đó phát triển khả năng tư duy logic, củng có khắc sâu kiến thức,

GVHD: Ngô Thị Bích Thủy SVTH: Nguyễn Thị Thu Hiền

Chương 2: SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ

DẠY – HỌC MÔN TOÁN THPT 2.1 SĐTD- Một công cụ học tập đầy sáng tạo

2.1.1 Sử dụng SĐTD vào quá trình ghi chép, quản lí kiến thức

Sơ đồ tư duy giúp học sinh học tập và ghi chép một cách năng động và sáng tạo

Những thành tựu nghiên cứu gần đây cho thấy bộ não không tư duy theo dạng tuyến tính và bằng cách tạo ra các kết nối thần kinh Việc ghi chép theo kiểu truyền thống chưa phát huy được tối đa khả năng của bộ não như: hình ảnh, khung cảnh, âm thanh, giai điệu,…

Trong SĐTD, học sinh có thể tự do phát triển các ý tưởng, phác thảo mô hình, phát triển các mô hình vật chất và tinh thần để giải quyết các vấn đề thực tiễn Từ đó, cùng với việc hình thành các kiến thức, các kĩ năng (đặc biệt là tư duy bậc cao) cũng được phát triển

Với việc lập SĐTD, học sinh không chỉ là người tiếp cận thông tin mà còn phải suy nghĩ về các thông tin đó, giải thích nó và kết nối nó với các hiểu biết của mình Và quan trọng hơn là học sinh học được một quá trình tổ chức thông tin, tổ chức các ý tưởng,…

Với cách thực hiện gần như cơ chế hoạt động của bộ não, SĐTD sẽ giúp học sinh:

- Sáng tạo hơn

- Tiết kiệm được thời gian

- Ghi nhớ tốt hơn

- Nhìn bức tranh tổng thể

- Tổ chức phân loại suy nghĩ học sinh

Thực tế cho thấy do một tiết học có khá ít thời gian nên giáo viên thường ít cho học sinh hoạt động mà giáo viên chỉ truyền đạt một chiều theo hướng giáo viên đưa nội dung → chứng minh một cách chặt chẽ → học sinh ghi bài → giáo viên ra ví

dụ, giải cụ thể → học sinh bắt chước làm tương tự

GVHD: Ngô Thị Bích Thủy SVTH: Nguyễn Thị Thu Hiền

Mặt khác, học sinh phải ghi lại những nội dung không phải trọng tâm của bài học, việc này tốn thời gian không cần thiết, do thời lượng tiết học ít, các em viết chậm nên không viết kịp bài học vào vở

Vì vậy, hướng dẫn học sinh dùng sơ đồ tư duy khi giáo viên định hướng trọng tâm của bài, học sinh tự hệ thống lại kiến thức bằng sơ đồ, điều này giúp học sinh hiểu bài nhanh và phát huy được sức sáng tạo

GVHD: Ngô Thị Bích Thủy SVTH: Nguyễn Thị Thu Hiền

Ví dụ 1: Sơ đồ tư duy ghi bài: “Mệnh đề”

2.1.2 Sử dụng SĐTD – lập kế hoạch giải quyết yêu cầu đặt ra

Bất kì một vấn đề, một công việc hay một yêu cầu nào đó trong học tập cũng như trong thực tiễn cuộc sống Người thực hiện cũng cần lên kế hoạch Kế hoạch thực

GVHD: Ngô Thị Bích Thủy SVTH: Nguyễn Thị Thu Hiền

hình ảnh,…) hoặc nó chỉ có thể nằm trong suy nghĩ của người thực hiện Đó là một quá trình tư duy phức tạp và đầy sáng tạo

Lập kế hoạch cũng là một dạng SĐTD, mà quá trình đưa thông tin đã qua xử

lý ra ngoài bộ não được sắp xếp một cách hệ thống và khoa học tùy theo năng lực bộ não của từng các nhân Tùy vào điều kiện mà vấn đề cần thực hiện được giải quyết theo những hướng khác nhau Mỗi phương án được chia thành những vấn đề nhỏ, mỗi vấn đề lại có nhiều cách giải quyết khác nhau và cứ như vậy cho đến khi các vấn

đề được thực hiện theo điều kiện cụ thể có Sau khi loại bỏ các phương án không khả thi, các phương án kém hiệu quả ta được phương án tối ưu nhất (đây là kế hoạch thực hiện cho công việc)

Xem sơ đồ phía dưới ta thấy cách lựa chọn đưa ra giải quyết vấn đề là cách 4, cách 2, cách 3 đều không khả thi, trong cách 1 thì vấn đề 2 khó thực hiện nên cũng được loại bỏ

Khác với quá trình quản lý và ghi chép kiến thức Việc sử dụng sơ đồ tư duy

để lập kế hoạch không nhất thiết đòi hỏi phải sử dụng màu sắc hay sử dụng hình ảnh bởi thông tin này đã có sẵn trong bộ não được bộ não xử lý biến thành các thông tin mới Tùy vào yêu cầu, điều kiện, tính chất công việc mà người ta lập kế hoạch đưa ra quyết định có sử dụng màu sắc, hình ảnh, âm thanh hay không