Ngày 20/2/2014, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 03/CT-TTg về việc tăng cường chỉ đạo và thực hiện các biện pháp kiểm soát, bảo tồn các loài động vật hoang dã nguy cấp, quý, hiếm
Trang 1BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
CƠ QUAN QUẢN LÝ CITES VIỆT NAM
MINISTRY OF AGRICULTURE AND RURAL DEVELOPMENT
VIET NAM CITES MANAGEMENT AUTHORITY
TỔNG HỢP VỀ TÌNH HÌNH THỰC HIỆN THỰC HIỆN CÁC BIỆN PHÁP KIỂM SOÁT, BẢO TỒN CÁC LOÀI ĐỘNG, THỰC VẬT HOANG DÃ
NĂM 2017
Tháng 12 năm 2017
Trang 2MỤC LỤC
I BỐI CẢNH 3
II TÌNH HÌNH THỰC HIỆN CHỈ THỊ 28/CT-TTG 3
1 Thực hiện chỉ thị 28/CT-TTg của Uỷ ban nhân dân các tỉnh và thành phố 3
2 Thực hiện chỉ thị 28/CT-TTg của các Cơ quan Trung ương 4
3 Thực hiện chỉ thị 28/CT-TTg của Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn 7
4 Hoạt động của các cơ quan thông tấn, báo chí 10
5 Hợp tác với các tổ chức quốc tế, phi chính phủ 11
III KHÓ KHĂN, THÁCH THỨC 11
1 Về quy định pháp luật 11
2 Về đối tượng phạm tội 11
3 Về nguồn lực thực hiện 11
4 Việc điều tra, bắt giữ, truy tố, xét xử 12
IV KHUYẾN NGHỊ 12
PHỤ LỤC 14
Phụ lục 1: Hình ảnh các hoạt động và tài liệu tập huấn nâng cao năng lực cho lực lượng thực thi pháp luật và cộng đồng 14
Phụ lục 2: Các hoạt động tuyên truyền giảm nhu cầu sử dụng sản phẩm từ động thực vật hoang dã buôn bán trái pháp luật 16
Phụ lục 3: Hình ảnh các hoạt động hợp tác quốc tế 17
Phụ lục 4: Thống kê các vụ bắt giữ sừng tê giác tại Việt Nam trong năm 2017 18 Phụ lục 5: Thống kê các vụ xét xử buôn bán, vận chuyển ngà voi trái pháp luật tại Việt Nam trong năm 2017 19
Phụ lục 6: Thống kê các vụ xét xử buôn bán, vận chuyển tê tê trái pháp luật tại Việt Nam trong năm 2017 20
Phụ lục 7: Hoạt động hợp tác với các tổ chức quốc tế, phi chính phủ 21
Trang 3I BỐI CẢNH
Trong thập kỷ gần đây, vấn nạn săn bắt, buôn bán trái pháp luật các loài động vật hoang dã ngày càng leo thang với những thủ đoạn tinh vi, hoạt động quy mô lớn của các tổ chức tội phạm, buôn bán trái phép xuyên quốc gia Đây là một loại hình tội phạm nghiêm trọng, đã và đang làm gia tăng nguy cơ tuyệt chủng cho các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp, làm suy yếu sự phát triển và quản lý bền vững, góp phần gia tăng lợi nhuận cho các tổ chức tội phạm quốc tế Trong bối cảnh đó, là một thành viên tích cực của Công ước về Buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã (CITES), các cơ quan quản lý Nhà nước nhận thức được về sự cấp thiết cần có hành động thể thực hiện các cam kết đã có
Ngày 20/2/2014, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 03/CT-TTg về việc tăng cường chỉ đạo và thực hiện các biện pháp kiểm soát, bảo tồn các loài động vật hoang dã nguy cấp, quý, hiếm trong đó quy định rõ trách nhiệm các
Bộ, ngành, các cấp chính quyền trong đấu tranh chống buôn bán trái pháp luật
và tuyên truyền không sử dụng sản phẩm các loài động vật, thực vật hoang dã; Luật Hình sự sửa đổi đồng thời đã được Quốc hội thông qua và có hiệu lực từ tháng 01/2018, với quy định về tội vi phạm các quy định về quản lý, bảo vệ động vật, thực vật hoang dã; và gần đây nhất là Chỉ thị số 28/CT-TTg, ngày 17/9/2017 của Thủ tướng Chính Phủ về việc một số giải pháp cấp bách phòng ngừa, đấu tranh với hành vi xâm hại các loài động vật hoang dã trái pháp luật
Căn cứ vào Chỉ thị số 28/CT-TTg, ngày 17/9/2017 của Thủ tướng Chính Phủ về việc một số giải pháp cấp bách phòng ngừa, đấu tranh với hành vi xâm hại các loài động vật hoang dã trái pháp luật, Cơ quan quản lý CITES Việt Nam tổng hợp các thông tin có liên quan như sau:
Trang 4Uỷ ban nhân dân các tỉnh và thành phố như Thanh Hoá, Đắk Nông, Bình Thuận, Đà Nẵng, Hậu Giang, Cà Mau… đã có văn bản chỉ đạo:
(i) các ngành, các cấp nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong địa bàn quản lý tăng cường kiểm tra, phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi săn, bắt, vận chuyển, buôn bán, tiêu thụ động vật hoang dã, đặc biệt là ngà voi, sừng tê giác; tập trung kiểm tra các làng nghề, cơ sở chế biến, cửa hàng bán đồ lưu niệm tại các địa điểm du lịch, bến tàu, cơ sở buôn bán, bào chế thuốc y học cổ truyền… Kịp thời khen thưởng các tổ chức, cá nhân tham gia tích cực và có thành tích trong việc phát hiện, ngăn chặn hàng vi săn, bắt, buôn bán, tàng trữ, vận chuyển, tiêu thụ bất hợp pháp động vật hoang dã
(ii) Cán bộ, đảng viên, công chức và hội viên các đoàn thể chính trị, xã hội, nghề nghiệp gương mẫu đi đầu trong việc thực hiện không săn, bắt, buôn bán, tiêu thụ, sử dụng, tặng, cho quà biếu là động vật hoang dã và các sản phẩm có nguồn gốc từ động vật hoang dã; tuyên truyền cho gia đình, bạn bè, đồng nghiệp cùng thực hiện và tham gia trực tiếp vào các hoạt động tuyên truyền, lên án các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ động vật hoang dã
Trong các quý II, III và IV năm 2016 và 6 tháng đầu năm 2017, Chi cục Kiểm lâm các tỉnh thành phố phối hợp với lực lượng Cảnh sát Môi trường, Quản
lý thị trường tăng cường kiểm tra việc vận chuyển, tiêu thụ tại các cơ sở nuôi, các nhà hàng, nơi thực hiện việc chế biến, kinh doanh động vật hoang dã, các cơ
sở bào chế thuốc cổ truyền Thực hiện công tác quản lý, lập hồ sơ theo dõi, quản
lý chặt chẽ trại nuôi; kiên quyết xử lý các hành vi vi phạm pháp luật đối với động vật hoang dã
b) Công khai kết quả xử lý trên phương tiện thông tin đại chúng
Thông tin về các vụ bắt giữ, khởi tố và xét xử các vụ buôn bán trái phép động, thực vật hoang dã đều được các cơ quan thực thi pháp luật công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng (báo, đài…)
2 Thực hiện chỉ thị 28/CT-TTg của các Cơ quan Trung ương
a) Xử lý các hoạt động buôn bán quốc tế trái pháp luật động, thực vật hoang dã
(i) Hợp tác liên ngành: Cơ quan quản lý CITES Việt Nam, Hải quan, Kiểm lâm, Cảnh sát biển, Cảnh sát Môi trường, Bộ đội Biên phòng, Quản lý thị trường… thông qua hoạt động của Ban chỉ đạo liên ngành các cơ quan thực thi pháp luật về kiểm soát buôn bán động vật, thực vật hoang dã để kịp thời trao đổi thông tin về các đối tượng, các đường dây, tổ chức có biểu hiện hoạt động mua bán, vận chuyển, xuất khẩu, nhập khẩu, tái xuất khẩu, tạm nhập tái xuất, quảng
Trang 5cáo, tiêu thụ trái pháp luật mẫu vật động vật hoang dã nguy cấp, quý, hiếm; tổ chức phát hiện, ngăn chặn, điều tra, xử lý đúng quy định pháp luật
(ii) Các biện pháp xác định hoạt động của các nhóm tội phạm có tổ chức liên quan đến hoạt động buôn bán và du lịch đối với mẫu vật động vật hoang dã bất hợp pháp, đặc biệt là ngà voi, sừng tê giác giữa Việt Nam và quốc tế:
- Tổ chức kiểm tra, xác minh các hoạt động chế tác, buôn bán ngà voi, sừng
tê giác tại làng Nhị Khê và làng Thuỵ Ứng, huyện Thường Tín, Hà Nội
- Bộ Công an đã chỉ đạo Công an thành phố Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Bắc Ninh, Nghệ An, Đà Nẵng tiến hành xác minh, điều tra các đối tượng
có biểu hiện buôn bán trái pháp luật sản phẩm động vật hoang dã
- Bộ công an đã tiến hành lập danh sách và tiến hành điều tra các tổ chức,
cá nhân có hoạt động quảng cáo, rao bán công khai ngà voi, sừng tê giác trên các mạng xã hội
- Tăng cường phối hợp kiểm soát an ninh mạng, tập trung kiểm soát chặt chẽ các mạng xã hội, các ứng dụng giao dịch trực tuyến, đặc biệt là Facebook, WeChat, Zalo, phát hiện và ngăn chặn các giao dịch về buôn bán, trao đổi động vật hoang dã giữa các đối tượng là công dân Việt Nam và công dân Trung Quốc
- Tổng cục Du lịch Việt Nam đã có Công văn số 20/TCDL-LH, ngày 11/1/2016 gửi Hiệp hội Du lịch Việt Nam, các Doanh nghiệp lữ hành quốc tế yêu cầu không đưa khách du lịch tới mua bán các sản phẩm được làm từ động vật hoang dã
- Bộ Công an và Tổng cục Hải quan tăng cường kiểm tra, kiểm soát hoạt động xuất cảnh, nhập cảnh của các công dân Việt Nam và công dân nước ngoài tại các cửa khẩu biên giới giữa Việt Nam và Trung Quốc, giám sát các hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, tái xuất khẩu hàng hoá tại cửa khẩu biên giới Việt Nam - Trung Quốc Trong 9 tháng đầu năm 2017, các cơ quan thực thi pháp luật Việt Nam đã phát hiện và bắt giữ hơn 230kg sừng tê giác và hơn 5,5 tấn ngà voi
trong nhiều chuyến hàng đến Việt Nam (Chi tiết tại Phụ lục kèm theo)
b) Xử lý các hoạt động buôn bán trái pháp luật động, thực vật hoang dã trong nội địa
(i) Thực hiện Bộ luật Hình sự được thông qua năm 2015
Tháng 6/2017, Quốc hội đã chính thức thông qua Bộ luật Hình sự 2017 và
sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2018; theo đó, hành vi buôn bán ngà voi từ
2 kg trở lên bị coi là vi phạm nghiêm trọng: cá nhân vi phạm có thể bị xử phạt lên mức 50 nghìn USD hoặc bị 15 năm tù; pháp nhân vi phạm có thể bị xử phạt
Trang 675 nghìn USD, bị cấm kinh doanh hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định hoặc cấm huy động vốn từ 01 năm đến 03 năm
(ii) Phối hợp, xác định tuyến, địa bàn, đối tượng trọng điểm buôn bán vận chuyển động vật hoang dã
- Theo chỉ đạo của Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương và các tỉnh thành phố trong cả nước, các cơ quan Công an, Biên phòng, Hải quan, Quản lý thị trường tập trung các tuyến cửa khẩu đường bộ, cửa khẩu hàng không và cảng biển, đường bộ, đường mòn lối mở qua biên giới, các tụ điểm buôn bán trái phép mẫu vật động vật hoang dã ở khu vực biên giới và trong thị trường nội địa; tăng cường tuần tra, kiểm soát trên biên giới, cửa khẩu, đặc biệt là các khu vực trọng điểm nằm trong vùng lõi, vùng đệm và vùng tiếp giáp với các khu rừng đặc dụng, vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên… để kịp thời phát hiện, ngăn chặn các hoạt động buôn bán, vận chuyển, khai thác, săn bắn trái pháp luật động vật hoang dã Bên cạnh đó, xây dựng và triển khai kế hoạch kiểm tra, điều tra các đối tượng người nước ngoài, người Việt Nam định cư, công tác,
du lịch tại các nước châu Phi
- Các lực lượng Công an, Kiểm lâm, Quản lý thị trường, Hải quan, Bộ đội Biên phòng thường xuyên phối hợp điều tra, xử lý nghiêm các đối tượng săn, bắt, mua, bán, vận chuyển, tàng trữ, chế biến động vật hoang dã không có nguồn gốc hợp pháp; thường xuyên kiểm tra các trường hợp có dấu hiệu vận chuyển trái pháp luật động vật hoang dã trên các tuyến đường Lực lượng Công an cơ sở (quận, huyện, thị xã, phường, thị trấn…) tăng cường công tác nắm tình hình các đối tượng có dấu hiệu xâm phạm đến các loài động vật hoang dã trên địa bàn quản lý; phối hợp chặt chẽ với các cơ quan có liên quan tổ chức, giám sát, điều tra, kiểm tra, xử lý các tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm các quy định của pháp luật về quản lý, bảo vệ động vật hoang dã
- Kiên quyết xử lý, tịch thu động vật hoang dã không có hồ sơ chứng minh nguồn gốc hợp pháp, kiểm soát hoạt động nuôi nhốt, buôn bán động vật nguy cấp, quý, hiếm, tăng cường công tác nắm thông tin điều tra, bắt giữ, xử lý các hành vi xâm hại, quảng cáo, tiêu thụ trái pháp luật mẫu vật động vật hoang dã nguy cấp, quý, hiếm, đặc biệt là ngà voi, sừng tê giác
c) Hoạt động truy tố và xét xử
i) Số lượng các vụ bắt giữ năm 2017
Trong năm 2017, các cơ quan chức năng Việt Nam đã phát hiện và bắt giữ các vụ như sau:
- 08 vụ buôn bán, vận chuyển trái pháp luật ngà voi, tịch thu 5,5 tấn
Trang 7- 06 vụ buôn bán, vận chuyển trái pháp luật sừng tê giác, tịch thu 161,7 kg
- 08 vụ buôn bán, vận chuyển trái pháp luật tê tê, tịch thu 992,6kg vảy tê tê
dã chưa xử lý được do vướng mắc quy định của pháp luật và các nguyên nhân khác
3 Thực hiện chỉ thị 28/CT-TTg của Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn
a) Xây dựng cơ chế, chính sách, văn bản Pháp luật
Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn đã tham mưu cho Quốc hội, Chính phủ xây xây dựng một hệ thống chính sách pháp luật về bảo vệ động vật hoang
dã bao gồm:
- Một số điều của Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi năm 2017 và có hiệu lực từ ngày 1/1/2018;
- Luật Lâm nghiệp năm 2017;
- Luật Thuỷ sản năm 2017;
- Nghị định số 82/2006/NĐ-CP ngày 10/8/2006 của Chính phủ về quản lý hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, tái xuất khẩu, nhập nội từ biển, quá cảnh, nuôi sinh sản, nuôi sinh trưởng, trồng cấy nhân tạo các loài động vật, thực vật hoang
dã nguy cấp, quý, hiếm;
- Nghị định số 157/2013/NĐ-CP ngày 11/11/2013 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý, bảo vệ và phát triển rừng;
- Thông tư số 04/2017/TT-BNNPTNT ngày 24/2/2017 của Bộ Nông nghiệp
và Phát triển nông thôn ban hành Danh mục các loài động vật, thực vật hoang dã thuộc quản lý của Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp;
Tiếp tục tham mưu cấp thẩm quyền trong thời gian tới: Sửa đổi, bổ sung Nghị định số 82/2006/NĐ-CP theo hướng bổ sung các điều khoản về xử lý mẫu vật tịch thu, giám định tang vật, truy xuất nguồn gốc Cơ quan quản lý CITES
Trang 8Việt Nam sẽ phối hợp với Cơ quan khoa học CITES và các cơ quan thực thi để xác định các phương pháp xử lý phù hợp với các quy định của CITES
b) Tập huấn, tăng cường năng lực
Hàng năm, Cơ quan quản lý CITES Việt Nam đã phối hợp với Cục Phòng chống ma tuý và tội phạm (Bộ Tư lệnh Biên phòng), Tổng cục Hải quan, Cục Kiểm lâm tổ chức các lớp tập huấn về thực thi CITES và nhận dạng các loài động vật, thực vật hoang dã
Cơ quan quản lý CITES Việt Nam đã hợp tác với WCS tổ chức 01 khoá tập huấn cho 50 thẩm phán Với sự cam kết hỗ trợ của tổ chức Humane society international, Cơ quan quản lý CITES Việt Nam sẽ phối hợp với Vụ Pháp luật hành chính, hình sự, Cục Phòng chống ma tuý và tội phạm tổ chức 03 khoá tập huấn về áp dụng các điều về tội phạm động vật hoang dã cho khoảng 120 cán bộ Hải quan, Công an, Biên phòng, thẩm phán, kiểm sát viên; kết thúc trong tháng 11/2017 Trong thời gian tới, Cơ quan quản lý CITES Việt Nam sẽ triển khai các khóa tập huấn về các nội dung mới của Bộ luật Hình sự đối với vi phạm quy định buôn bán, vận chuyển, tàng trữ, kinh doanh động vật hoang dã nguy cấp quý hiếm đến các cơ quan, tổ chức có liên quan
Trong thời gian tới, Cơ quan quản lý CITES dự kiến:
- Tiếp tục thực hiện các khóa tập huấn nâng cao năng lực cho lực lượng thực thi pháp luật về các quy định pháp luật cập nhật, nhận dạng loài trong khuôn khổ Dự án bảo tồn các loài động vật, thực vật hoang dã trong giai đoạn 2017-2021 do Cơ quan quản lý CITES Việt Nam hợp tác với Cơ quan hỗ trợ hợp tác Hoa Kỳ (USAID) xây dựng và thực hiện
- Phối hợp với Cục Phòng chống ma tuý và tội phạm (Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng) tổ chức 03 khoá tập huấn “Thực thi CITES và nhận các loài thuộc CITES thường gặp trong buôn bán” cho Bộ đội Biên phòng các tỉnh biên giới là Quảng Ninh, Lạng Sơn và Lào Cai Thời gian tổ chức trong tháng 12/2017 và tháng 1/2018
c) Điều phối hoạt động hợp tác liên ngành
Cơ quan quản lý CITES Việt Nam là đầu mối tổ chức 02 cuộc họp của Ban chỉ đạo liên ngành các cơ quan thực thi pháp luật về kiểm soát buôn bán động vật, thực vật hoang dã vào tháng 03 và tháng 11/2017 Thông qua các cuộc họp này, các cơ quan có liên quan kịp thời trao đổi thông tin về các đối tượng, các đường dây, tổ chức có biểu hiện hoạt động mua bán, vận chuyển, xuất khẩu, nhập khẩu, tái xuất khẩu, tạm nhập tái xuất, quảng cáo, tiêu thụ trái pháp luật mẫu vật động vật hoang dã nguy cấp, quý, hiếm; tổ chức phát hiện, ngăn chặn, điều tra, xử lý đúng quy định pháp luật
Trang 9d) Hoạt động tuyên truyền, nâng cao nhận thức và giảm nhu cầu sử dụng động, thực vật hoang dã trong năm 2017
Tính đến tháng 11/2017, Cơ quan quản lý CITES Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn đã tiến hành các hoạt đông nhằm nâng cao nhận thức, tuyền truyền giảm nhu cầu sử dụng động vật hoang dã trong cả nước, cụ thể như sau:
- Tháng 7/2017, tổ chức 01 cuộc Hội thảo nâng cao nhận thức cho giới doanh nhân và các công ty vận tải logistic về vai trò của động vật hoang dã và tác hại của việc tiêu thụ, vận chuyển mẫu vật động vật hoang dã đối với tài nguyên quốc gia, cộng đồng xã hội, bản thân mỗi doanh nghiệp
- Từ tháng 4 đến tháng 9/2017, phối hợp với Sở Giám dục các tỉnh/thành phố tổ chức 07 Cuộc thi tìm hiểu về đặc tính sinh học, tầm quan trọng của động vật hoang dã trong cân bằng đa dạng sinh học và tuyên truyền giảm nhu cầu sử dụng động vật hoang dã bị buôn bán trái phép, với sự tham dự của khoảng 6.000 học sinh các trường trung học phổ thông cùng giáo viên tại Hà Nội, thành phố
Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Khánh Hoà, và Cần Thơ
- Tháng 10/2017, phối hợp với Chương trình Môi trưởng Liên Hợp Quốc tổ chức Khóa tập huấn về xây dựng Chiến lược Truyền thông nhằm giảm nhu cầu
sử dụng mẫu vật động, thực vật hoang dã buôn bán trái pháp luật tại Việt Nam e) Hợp tác quốc tế về động, thực vật hoang dã trong năm 2017
Tính đến tháng 11/2017, Cơ quan quản lý CITES đã thực hiện các hoạt động về hợp tác quốc tế cụ thể như sau:
(i) Tổ chức trao đổi đoàn, họp song phương, đa phương:
- Tháng 1/2017, cuộc họp đa phương Việt Nam – Lào – Trung Quốc về xây dựng kế hoạch hành động tăng cường thực thi CITES trong chống buôn bán trái pháp luật các loài động vật, thực vật hoang dã, nhằm hiện thực hiện hoá các cam kết giữa Việt Nam và Trung Quốc, Việt Nam, Lào và các Nghị quyết CITES có liên quan
- Ngày 5-10/3/2017, Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao thăm và làm việc tại Cộng hòa Mozambique, và ký với Văn phòng Tổng chưởng lý Mozambique đã Thỏa thuận hợp tác giữa hai cơ quan và tiến tới ký Hiệp định tương trợ tư pháp hình sự trong thời gian sớm nhất nhằm tăng cường các nỗ lực chung về thực thi pháp luật, trong đó bao gồm hợp tác chống lại nạn buôn bán ĐVHD xuyên quốc gia
- Ngày 31/5-02/6/2017, cuộc họp song phương Việt Nam và Trung Quốc tại Bắc Kinh, Trung Quốc về tăng cường thực thi CITES, củng cố, hoàn thiện cơ
Trang 10chế hợp tác nhằm phòng ngừa, ngăn chặn buôn lậu các loài hoang dã, thúc đẩy hoạt động giao thương hợp pháp giữa hai nước, tăng cường phối hợp, chia sẻ thông tin tình báo về tội phạm các loài hoang dã, đặc biệt là giữa các cơ quan thực thi pháp luật có liên quan tại các tỉnh có đường biên giới chung
- Ngày 11/7/2017, cuộc họp song phương Việt Nam – Nam Phi tại Hà Nội, Việt Nam về tăng cường thực hiện Biên bản ghi nhớ và Kế hoạch hành động về hợp tác bảo tồn đa dạng sinh học Việt Nam đã trao cho Nam Phi 50 mẫu sừng
tê giác là tang vật của các vụ bắt giữ để Nam Phi giám định ADN, xác định nguồn gốc, phục vụ công tác hợp tác điều tra
- Ngày 1/8/2017, cuộc họp song phương Việt Nam – Indonesia họp song phương tại Hà Nội, Việt Nam về tăng cường hợp tác đấu tranh chống buôn bán trái phép các loài động vật, thực vật hoang dã, đẩy mạnh hợp tác và tăng cường cam kết cấp cao giữa hai quốc gia trong thực thi pháp luật chống tội phạm động vật hoang dã, thống nhất các hoạt động ưu tiên,
- Ngày 1/8/2017, tại Hà Nội, Việt Nam, Chính phủ Việt Nam và Chính phủ Mozambique đã ký Bản ghi nhớ về Hợp tác bảo vệ, bảo tồn các loài động vật, thực vật hoang dã, tạo tiền đề cho các hoạt động cho các hoạt động hợp tác bảo tồn và kiểm soát buôn bán các loài động vật, thực vật hoang dã
(ii) Ngày 18-22/9/2017, Cơ quan quản lý CITES Việt Nam đã chủ trì đón tiếp Ban thư ký CITES đến Việt Nam và được đánh giá cao Trong chuyến công tác này, Ban thư ký đã có cuộc gặp chính thức với 08 Cơ quan Trung ương và các tổ chức quốc tế, phi Chính phủ
4 Hoạt động của các cơ quan thông tấn, báo chí
a) Phối hợp với Đài truyền hình Việt Nam
Trong năm 2016, Cơ quan quản lý CITES Việt Nam đã phối hợp với Đài truyền hình Việt Nam thực hiện:
- Chuỗi chương trình bảo vệ động vật hoang dã dưới hình thức phim hoạt hình trên kênh VTV2, VTV4 và VTV6 từ tháng 8 đến tháng 12/2016
- Thực hiện 02 cuộc tọa đàm với chủ đề về Động vật hoang dã trên kênh VTV3 và VTV6
- Dự kiến trong năm tới sẽ tiếp tục hợp tác với Đài truyền hình Việt Nam tiếp tục phát song các sản phẩm tuyên truyền về động, thực vật hoang dã trong khuôn khổ Dự án Bảo tồn các loài động vật, thực vật hoang dã trong giai đoạn
2017 – 2021
b) Hoạt động của các Cơ quan thông tấn, báo chí
Trang 11Để chuẩn bị triển khai Bộ luật Hình sự 2017, Cơ quan quản lý CITES Việt Nam đã phối hợp với Các cơ quan thông tấn, báo chí tuyên truyền các nội dung mới của Bộ luật Hình sự đối với vi phạm quy định buôn bán, vận chuyển, tàng trữ, kinh doanh động vật hoang dã nguy cấp quý hiếm
5 Hợp tác với các tổ chức quốc tế, phi chính phủ
Bên cạnh những nỗ lực của các Cơ quan quản lý Nhà nước trong công tác chống buôn bán các loài động vật hoang dã trái pháp luật, không thể không kể đến sự hỗ trợ của các tổ chức phi chính phủ và tổ chức chính phủ quốc tế trong
và ngoài nước
Trong năm 2017, các tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ đã hỗ trợ các
cơ quan thực thi pháp luật của Việt Nam tổ chức tổ chức nhiều lớp tập huấn, cập nhật các quy định của CITES và pháp luật Việt Nam về bảo vệ động vật hoang
dã, tập huấn nghiệp vụ điều tra xử lý vi phạm pháp luật về lâm nghiệp, đặc biệt
là các vi phạm pháp luật về bảo vệ động vật hoang dã cho các cán bộ Kiểm lâm, Hải quan, Cảnh sát Môi trường, Bộ đội Biên phòng, chia sẻ thông tin về các thủ đoạn buôn bán, vận chuyển động vật hoang dã trái pháp luật và phương pháp nhận dạng các loài động vật thường xuyên bị buôn bán
(Nội dung chi tiết tại Phụ lục 7 đính kèm)
III KHÓ KHĂN, THÁCH THỨC
Hiện nay, việc truy tố, xét xử các vụ buôn bán trái phép động, thực vật hoang dã gặp nhiều khó khăn do những nguyên nhân sau:
1 Về quy định pháp luật
- Hiệu lực của Bộ luật hình sự có thời hạn 01/01/2018
- Quy định về lấy mẫu ngà voi, sừng tê giác để giám định quốc tế chưa cụ thể, chưa phù hợp với quy định của pháp luật về các vụ án trong quá trính điều tra
2 Về đối tượng phạm tội
Đối tượng tham gia phạm tội gồm nhiều thành phần, có yếu tố quốc tế, sử dụng nhiều thủ đoạn tinh vi, hiện đại, tận dụng nhiều tuyến đường: hàng không, đường bộ, đường biển, sử dụng các giao dịch trên Internet, tận dụng vị trí địa lý của Việt Nam là đầu mối giao thương của khu vực ASEAN và châu Á, sử dụng chung đường biên giới trên biển và đất liền với Trung Quốc, Lào, Campuchia
3 Về nguồn lực thực hiện
- Phương tiện và công cụ hỗ trợ cho công tác thực thi còn thiếu và chưa được trang bị kịp thời để đáp ứng các yêu cầu của tình hình mới trong khi các
Trang 12đối tượng vi phạm thường sử dụng các phương tiện, kỹ thuật hiện đại và các thủ đoạn tinh vi
- Kỹ năng trong điều tra các giao dịch online và hợp tác quốc tế trong an ninh mạng trong lĩnh vực tội phạm động vật hoang dã còn hạn chế
- Kỹ năng nhận dạng mẫu vật bị buôn bán và áp dụng các quy định pháp luật của các cơ quan thực thi và cơ quan tố tụng chưa được cập nhật thường xuyên
- Nguồn lực phân bố cho công tác thực thi pháp luật trong lĩnh vực này còn hạn chế
4 Việc điều tra, bắt giữ, truy tố, xét xử
Công tác điều tra, bắt giữ, truy tố, xét xử cần có sự hợp tác của nhiều quốc gia: quốc gia nguồn gốc, quốc gia trung chuyển và quốc gia tiêu thụ Hiện nay, việc hợp tác giữa các quốc gia về đấu tranh chống buôn bán trái pháp luật động vật hoang dã mới chỉ dừng ở việc trao đổi thông tin bắt giữ Việt Nam và nhiều nước trên thế giới chưa ký hiệp định tương trợ tư pháp, nhiều yêu cầu tương trợ
tư pháp không được phản hồi kịp thời Các hoạt động hợp tác mở rộng và kết thúc điều tra sau khi bắt giữ, đặc biệt là việc thu mẫu và gửi mẫu đi giám định ADN, xử lý thông tin sau giám định AND chưa được chuyên sâu
IV KHUYẾN NGHỊ
- Việt Nam hoan nghênh và sẵn sàng hỗ trợ các tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ hợp tác nâng cao năng lực, tham gia xây dựng chính sách pháp luật và chia sẻ thông tin về thực thi CITES, hỗ trợ các cơ quan Việt Nam thực thi CITES có hiệu quả
- Về thực thi pháp luật: Cơ quan quản lý CITES Việt Nam kêu gọi sự hỗ trợ và tài chính và kỹ thuật để thực hiện phổ biến Luật hình sự sửa đổi đến các cán bộ thực thi pháp luật đặc biệt là các cán bộ cấp cơ sở Đồng thời, khuyến nghị Ban thư ký được ra hướng dẫn cụ thể hơn về Quy định về lấy mẫu ngà voi, sừng tê giác để giám định quốc tế chưa cụ thể, để trên cơ sở đó đề xuất đưa vào các hệ thống văn bản pháp luật của Việt Nam
- Về việc tăng cường năm bắt thông tin về các đối tượng phạm tội: Cơ quan quản lý CITES Việt Nam đề nghị các tổ chức trong nước, quốc tế, tổ chức phi Chính phủ, các Đại sứ quán hỗ trợ trao đổi thông tin về tội phạm xuyên biên giới, đặc biệt là tội phạm mạng trên internet
- Về nguồn lực: các lực lượng thực thi pháp luật về ĐTVHD mong muốn nhận hỗ trợ về phương tiện và công cụ hỗ trợ cho công tác thực thi như xe cộ,