Vậy các em có muốn tìm hiểu rõ hơn về môi trường sống của Sv là gì và các yếu tố môi trường đã tác động đến sinh vật như thế nào không?. - Nội dung: Nêu được khái niệm môi trường, biết đ
Trang 1Ngày soạn: 16 /01/2019
Ngày dạy: 22/01/2019
CHƯƠNG I: SINH VẬT VÀ MÔI TRƯỜNG
TIẾT 42 Bài 41: MÔI TRƯỜNG VÀ CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI
I Mục tiêu bài học: Sau khi học xong bài này HS đạt được các mục tiêu sau:
1 Về kiến thức:
- HS phát biểu được khái niệm chung về môi trường sống, nhận biết các loại môi trường sống của SV
- Phân biệt được các nhân tố sinh thái: nhân tố vô sinh, hữu sinh, đặc biệt là nhân tố con ng-ười
- Trình bày được khái niệm giới hạn sinh thái
2 Về kĩ năng:
- Rèn cho HS kĩ năng quan sát hình nhận biết kiến thức, hoạt động nhóm, vận dụng kiến thức giải thích thực tế, phát huy tư duy logic, khái quát hóa
3 Về thái độ: Giáo dục cho HS ý thức bảo vệ môi trường.
4 Định hướng phát triển năng lực và phẩm chất HS: Năng lực quan sát, năng lực tư duy,
năng lực giao tiếp, hợp tác, sử dụng ngôn ngữ, Phát triển phẩm chất yêu quí thiên nhiên, thái
độ thân thiện với môi trường, có hành vi ứng xử đúng với môi trường
II Phư ơng tiện, chuẩn bị :
- GV: Tranh hình 41.1 SGK& 1 số tranh ảnh sinh vật trong tự nhiên
- HS: Sưu tầm tranh ảnh SV trong tự nhiên
III Tiến trình lên lớp :
A Hoạt động khởi động
1 Ổn định tổ chức:
- Kiểm tra sĩ số HS
Trang 2- Phân nhóm học tập cho HS
2 Khởi động:
Chương trình Sinh học 9 có 2 nội dung : Phần I-Di truyền và biến dị ; Phần II : SV và Môi trường Các em đã được học xong phần I, từ tiết này chúng ta chuyển học phần II : : SV và Môi trường
Xung quanh ta có rất nhiều SV, Hãy nêu tên một số SV mà em biết(Thỏ, mèo, chó, gà, cá…) cho biết các SV đó sống ở môi trường nào? Chúng chịu những tác động gì từ môi trường ? Vậy các em có muốn tìm hiểu rõ hơn về môi trường sống của Sv là gì và các yếu tố môi trường đã tác động đến sinh vật như thế nào không?
B Hoạt động hình thành kiến thức mới:
Hoạt động 1 Tìm hiểu môi trường sống của
sinh vật.
- Nội dung: Nêu được khái niệm môi trường, biết
được các loại môi trường sống của sinh vật
- PP-KT dạy học : PP đặt và giải quyết vấn đề,
Trực quan; cá nhân HS làm việc độc lập
- Năng lực, phẩm chất cần hướng tới cho HS :
Năng lực tự học, quan sát, tư duy, sử dụng ngôn
ngữ, năng lực giải quyết vấn đề
- GV viết sơ đồ lên bảng:
Thỏ
- GV: Dự đoán Thỏ sống trong rừng chịu ảnh
hưởng của những yếu tố nào?
- HS: Độc lập tư duy trả lời: nhiệt độ, ánh sáng,
độ ẩm, gió, mưa, thức ăn, thú dữ…
- GV ghi nhanh câu trả lời của HS lên bảng
I Môi trư ờng sống của sinh vật.
- Môi trường sống: Là nơi sinh
sống của sinh vật, bao gồm tất cả những gì bao quanh chúng, có tác động trực tiếp hoặc gián tiếp lên sự sống, phát triển, sinh sản của sinh
Trang 3- GV tổng kết: Tất cả các yếu tố đó tạo nên môi
trường sống của thỏ
? Vậy môi trường sống là gì
- HS: Độc lập tư duy trả lời câu hỏi
- GV: Yêu cầu HS quan sát H41.1: Các môi
trường sống của sinh vật và hoạt động độc lập trả
lời câu hỏi:
? Sinh vật sống trong những môi trường nào
- HS: cá nhân báo cáo kết quả
- GV: Yêu cầu HS khác nhận xét bổ sung và rút ra
kết luận
- GV: Treo bảng phụ 41.1.Yêu cầu HS làm bài tập
SGK: Bảng 41.1: Môi trường sống của sinh vật:
Dùng KT “tia chớp” Gọi 2-3 HS khác lấy VD
điền vào bảng
Hoạt động 2 Tìm hiểu các nhân tố sinh thái của
môi trường
- Nội dung: Biết phân biệt các nhân tố sinh thái
trong môi trường
- PP-KT dạy học : Hoạt động nhóm, Vấn đáp,
Trực quan; Kĩ thuật khăn phủ bàn
- Năng lực, phẩm chất cần hướng tới cho HS :
Năng lực tự học, quan sát, tư duy, sử dụng ngôn
ngữ, phân loại sắp xếp các nhân tố sinh thái, năng
lực hợp tác
- GV yêu cầu HS tư duy sơ đồ các yếu tố tác động
lên đời sống của thỏ( đó chính là các nhân tố sinh
thái), nghiên cứu thông tin SGK T119 trả lời câu
hỏi :
? Thế nào là nhân tố sinh thái?(những yếu tố của
vật
- Các loại môi trường:
+ Môi trường nước + Môi trường trên mặt đất – Không khí
+ Môi trường trong đất
+ Môi trường sinh vật.( VD: cây là môi trường sống cho sâu, bọ ngựa, ruột chó có thể là môi trường sống cho giun ,sán)
II Các nhân tố sinh thái của môi trường.
Nhân tố sinh thái là những yếu tố của môi trường tác động tới sinh
Trang 4môi trường tác động tới sinh vật).
? Thế nào là nhân tố vô sinh , hữu sinh
- HS: Độc lập suy nghĩ trả lời câu hỏi
- GV yêu cầu HS thảo luận nhóm hoàn thành bảng
41.2 SGK(Nhận biết nhân tố vô sinh và hữu sinh)
- HS: nghiên cứu thông tin SGK, vận dụng hiểu
biết của mình, thảo luận nhóm hoàn thành bảng
41.2 SGK.( Gợi ý: Nhân tố con người có thể tác
động đến môi trường như thế nào?)
- GV: Yêu cầu đại diện 1 nhóm lên bảng báo cáo
kết quả, 1-2 nhóm khác bổ sung và kết luận
- GV mở rộng: ? Trong 1 ngày ánh sáng mặt trời
chiếu lên mặt đất đổi thay như thế nào.(HS: ánh
sáng trong ngày tăng dần vào buổi trưa rồi lại
giảm dần)
vật
Nhân tố
vô sinh
Nhân tố hữu sinh Nhân tố
con người
Nhân tố các sinh vật khác
- Khí hậu:
Nhiệt
độ, ánh sáng, gió…
- Tác động tích cực:
Cải tạo, nuôi dưỡng, lai ghép
- Các vi sinh
vật, nấm kí sinh
- Nước:
Nước ngọt, mặn, lợ…
- Tác động tiêu cực:
Săn bắn, đốt phá…
- Thực vật
Hỗ trợ hoặc cạnh tranh ánh sáng, dinh dưỡng
- Địa hình, thổ nhưỡng,
độ cao, loại đất…
- Động vật:
canh tranh thức ăn,
ăn thịt con mồi
? Ở nước ta độ dài ngày vào mùa hè và mùa đông
có gì khác nhau? Sự thay đổi nhiệt độ trong 1 năm
diễn ra như thế nào?
- GV: ? Em có nhận xét gì về tác động của nhân - Các nhân tố sinh thái tác động lên
sinh vật thay đổi theo từng môi
Trang 5tố sinh thái lên sinh vật?(Có thay đổi hay không?)
- Gv tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường: Các
nhân tố sinh thái của môi trường đều ảnh hưởng
đến sinh vật Vậy muốn bảo vệ tài nguyên sinh
vật và chất lượng cuộc sống của con người hơn
bao giờ hết chúng ta phải bảo vệ môi trường sống
của chúng ta
Hoạt động 3 Tìm hiểu giới hạn sinh thái.
- Nội dung: Hiểu được k.niệm giới hạn sinh thái
- PP-KT dạy học : Vấn đáp, Trực quan; các nhân
làm việc độc lập
- Năng lực, phẩm chất cần hướng tới cho HS :
Năng lực tự học, quan sát, tư duy, sử dụng ngôn
ngữ, năng lực hợp tác
- GV: hướng dẫn HS quan sát hình 41.2 SGK
T120:Sơ đồ mô tả giới hạn sinh thái của cá rô phi
ở Việt Nam đối với nhân tố nhiệt độ(trên màn
hình) - (Lưu ý : đường mầu đỏ biểu thị sự sinh
trưởng và phát triển của cá rô phi theo nhiệt độ)
Yêu cầu HS trả lời câu hỏi:
? Cá Rô phi Việt Nam sống và phát triển ở nhiệt
độ nào.(HS: từ 50C - 420C)
? Nhiệt độ nào cá rô phi sinh trưởng và phát triển thuận
lợi nhất.(HS: Từ 200C - 350C )
? Tại sao ngoài khoảng từ t0 50C đến 420C thì cá rô
sẽ chết.(HS: Vì quá giới hạn chịu đựng)
- GV: Khoảng t0 từ 50C - 420C là giới hạn chịu
đựng của cá rô phi với nhân tố sinh thái t0 Vậy
thế nào là giới hạn sinh thái?
- GV giới thiệu thêm 1 số ví dụ(trên màn hình)
+ Cây mắm biển sống và phát triển trong giới hạn
trường và thời gian
III Giới hạn sinh thái
- Giới hạn sinh thái là giới hạn chịu
đựng của cơ thể sinh vật đối với 1 nhân tố sinh thái nhất định
* Liên hệ:
Nắm được ảnh hưởng của các nhân tố sinh thái có ý nghĩa như thế nào đối với sản xuất nông nghiệp.(hs: Gieo trồng đúng thời
vụ, tạo điều kiện sống tốt cho vật nuôi và cây trồng, khoanh vùng nông, lâm, ngư nghiệp cần xác định điều kiện đất đai, khí hậu tại vùng đó có phù hợp với giới hạn sinh thái của giống cây trồng vật nuôi )
VD: cây cao su chỉ thích hợp với đất đỏ bazan ở miền trung, Nam trung bộ, miền Bắc cây không
Trang 6độ mặn từ 0,36% - 0,5% NaCl.
+ Cây thông đuôi ngựa không sống nơi có nồng
độ muối trên 0,4%
- Từ các VD trên em có nhận xét gì về khả năng
chịu đựng của sinh vật với mỗi nhân tố sinh
thái(mỗi SV có một giới hạn sinh thái nhất định)
- GV mở rộng? Các SV có giới hạn sinh thái rộng
đối với tất cả các nhân tố sinh thái thì khả năng
phân bố của chúng như thế nào?
phát triển được.
C Hoạt động luyện tập
GV yêu cầu HS làm bài tập sau: Chọn phương án đúng nhất:
Câu 1: Theo nghĩa đúng nhất môi trường sống của sinh vật là:
a Nơi sinh vật tìm kiếm thức ăn c Nơi sinh vật sinh sống
b.Nơi sinh vật cư trú d Nơi sinh vật làm tổ
Câu 2: Có những loại môi trường nào chủ yếu sau đây:
a Môi truờng đất, môi trường nước, môi trường không khí
b Môi truờng nước, môi trường không khí, môi trường sinh vật
c Môi truờng không khí, môi trường đất, môi trường sinh vật
d Môi truờng đất, môi trường nước, môi trường không khí và môi trường sinh vật
D Hoạt động vận dụng :
Em đang sống ở môi trường nào? Trong môi trường đó có những nhân tố sinh thái nào thường xuyên tác động đến bản thân em?
E.Hoạt động tìm tòi mở rộng sáng tạo:
Em hãy cho biết các nhân tố sinh thái trong môi trường sống của gia đình em hiện nay có đảm bảo không? Theo em cần làm gì để bảo vệ môi trường sống của mình?
- Gv yêu cầu HS về nhà tìm hiểu về lịch thời vụ gieo cấy ở địa phương thường vào khoảng thời gian nào?