HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC - ThS. Ngô Minh Duy

• QT nhận thức, QT tâm lý, phản ánh một cách riêng lẻ từng thuộc tính của sự vật, hiện tượng khi chúng đang trực tiếp tác động vào giác quan... • QTTL phản ánh một cách trọn vẹn những

Trang 1

Tâm lý học đại cương ThS Ngô Minh Duy Email:ngominhduypsy@gmail.com

HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC

ThS Ngô Minh Duy

Trang 2

Trang 3

Nhận thức cảm tính:

4.1.1 Cảm giác:

4.1.1.1 Cảm giác là gì?

• QT nhận thức, QT tâm lý, phản ánh

một cách riêng lẻ từng thuộc tính của

sự vật, hiện tượng khi chúng đang trực tiếp tác động vào giác quan

Trang 4

Trang 5

Quá trình nhận thức/

tâm lý

Riêng lẽ

Trực tiếp

Bản chất xã hội-lịch sử

Thể hiện qua: Đối tượng

Trang 6

4.1.1.3 Vai trò của cảm giác:

Là “viên gạch đầu tiên của tòa lâu đài nhận thức”

Mối liên hệ trực tiếp giữa

cơ thể và môi trường

Điều kiện đảm bảo trạng thái hoạt động của vỏ não

Trang 7

4.1.1.4 Phân loại cảm giác:

• Cảm giác: bên ngoài và bên trong

• Cảm giác bên ngoài bao gồm:

Trang 8

1.4.3 Cảm giác ngửi (Khứu giác)

Trang 9

1.4.4 Cảm giác nếm (Vị giác)

Đầu lưỡi Ngọt

Trang 10

1.4.5 Cảm giác da (mạc giác)

Trang 11

Cảm giác vận động

Cảm giác thăng bằng

Trang 12

4.1.1.5 Các qui luật cơ bản của cảm

• Quy luật tác động qua lại giữa các cảm giác

Trang 13

4.1.2 Tri giác

4.1.2.1 Tri giác là gì?

• QTTL phản ánh một cách trọn vẹn những thuộc tính của sự vật, hiện tượng khi chúng trực tiếp tác động vào các giác quan

Trang 14

Cấu trúc

Kinh nghiệm

Không đổi

Quá trình tâm lý Trọn vẹn

Trực tiếp

Trang 15

Trang 16

* Mối quan hệ giữa cảm giác và tri giác

Chó

Cảm giác

Tri giác

Cơ sở sinh lý

Trang 17

Trang 18

Kích thích

Tri giác nhìn

Tri giác nghe Tri giác sờ mó

Tri giác nếm Tri giác ngửi

4.1.2.4 Phân loại tri giác

Trang 19

• Căn cứ vào tinh mục đích: tri giác có

chủ định, tri giác không chủ định

Căn cứ theo đối tượng

Trang 20

4.1.2.5 Các qui luật cơ bản của tri giác:

Quy luật về tính đối tượng của tri giác

Quy luật về tính lựa chọn của tri giác Quy luật về tính ý nghĩa của tri giác

Quy luật tổng giác

Trang 21

Trang 22

Theo Tâm lý học Gestalt, tri giác tuân

theo các quy luật sau:

1 Quy luật hình và nền

Trang 23

Trang 27

Trang 28

2 Quy luật tương quan (Quy luật chuyển hóa) của V.Kohler

Trang 29

2 Quy luật tương quan (Quy luật chuyển hóa) của V.Kohler (tt)

Trang 30

3 Quy luật bổ sung

Trang 31

4 Quy luật về tính gần gũi

Trang 32

5 Quy luật về tính không đổi (Tính ổn

định)

Trang 33

Trang 35

Trang 37

Vậy, hoạt động nhận thức cảm tính…

• Nội dung phản ánh: trực quan, cụ thể,

bề ngoài

• Phương thức phản ánh: Trực tiếp bằng giác quan chứ chưa phản ánh gián tiếp

• Sản phẩm: hình ảnh cụ thể, trực quan

Trang 38

• Biểu tượng là những hình ảnh của sự

vật, hiện tượng được nảy sinh trong óc (não) khi những sự vật, hiện tượng đó không còn trực tiếp tác động vào các giác quan

Trang 39

Trang 40

4.2.3 Vai trò của trí nhớ

Xác định phương hướng để thích nghi

với ngoại giới

Học tập, tư duy và hiểu biết thế giới

Trang 41

4.2.4 Những quá trình cơ bản của trí nhớ

4.2.4.1 Ghi nhớ: ghi lại và giữ lại (lưu trữ)

• Ghi nhớ có chủ định: Ghi nhớ máy móc; Ghi nhớ ý nghĩa

Trang 42

* Những quy luật của sự nhớ

• Điểm đầu và cuối của một quá trình hoạt động

• Những thời điểm có những biến cố quan trọng trong cuộc đời, khi có cảm xúc mạnh mẽ

• Ý thức được sự cần thiết phải nhớ, có mục

Trang 43

Trang 44

* Những quy luật của sự quên

• Thời điểm giữa của một quá trình hoạt động

• Những thời điểm không có những biến cố quan trọng trong cuộc đời, khi không có cảm xúc mạnh

Trang 45

4.2.5 Các loại trí nhớ

• Nguồn gốc hình thành: trí nhớ giống loài, trí nhớ cá thể

• Nội dung phản ánh: trí nhớ vận động, trí nhớ cảm xúc, trí nhớ hình ảnh, trí nhớ từ ngữ-logic

• Thời gian: Trí nhớ ngắn hạn, trí nhớ dài hạn, trí nhớ thao tác

Trang 46

Trang 47

4.2.6.2 Những khác biệt về trí nhớ

• Các phẩm chất của trí nhớ:

+ Độ nhanh của sự ghi nhớ

+ Độ chính xác và độ bền của của sự gìn giữ

+ Độ dễ dàng của sự tái hiện

=> Sự khác biệt

+ Nhớ nhanh và lâu quên

+ Nhớ nhanh nhưng chóng quên

+ Nhớ chậm nhưng lâu quên

+ Nhớ chậm và chóng quên

Trang 48

mối liên hệ, quan hệ

có tính quy luật của

Trang 49

khái quát

Nhận thức cảm tính

Ngôn ngữ Cảm xúc

Trang 50

Trang 51

Trang 52

4.3.1.4 Các giai đoạn của quá trình tư duy:

Nhận thức vấn đề Biểu đạt thành nhiệm vụ

Xuất hiện các liên tưởng

Chính xác hoá

Hành động tư duy mới

Phủ định

Sàng lọc liên tưởng và hình thành gỉa thuyết Kiểm tra giả thuyết Khẳng định Giải quyết vấn đề

Trang 53

4.3.1.5 Các thao tác của tư duy:

Thao tác

Phân tích

Tổng hợp

So sánh

Trừu tượng hóa

Khái quát hóa

Cụ thể hóa

Trang 54

a) Xét theo phương diện hình thành và

phát triển tư duy: 3 loại

• Tư duy trực quan hành động: Trẻ em

làm toán bằng cách dùng tay di chuyển các vật cụ thể tương ứng với các dữ kiện của bài toán

4.3.1.6 Phân loại tư duy:

Trang 55

• Tư duy trực quan hình ảnh: Trẻ làm toán bằng cách dùng mắt quan sát các vật thật hay các vật thay thế tương ứng với các dữ kiện của bài toán

• Tư duy trừu tượng: Học sinh làm toán bằng cách chỉ dùng ngôn ngữ làm phương tiện

Trang 56

b) Xét theo cách giải quyết vấn đề thì có

thể chia tư duy thành 3 loại:

• Tư duy thực hành: Làm rồi sẽ rõ

• Tư duy hình ảnh cụ thể: Nhiệm vụ

được đề ra dưới hình thức hình ảnh

cụ thể và việc giải quyết nhiệm vụ cũng dựa trên những hình ảnh trực quan đã có

• Tư duy lý luận: giảng viên soạn bài

và học sinh nghe giảng

Trang 57

2.1.7 Một số phương pháp tư duy

a) Tư duy theo 6 chiếc mũ

Trang 58

Trang 59

Tư duy theo 5W1H

Trang 60

The Elephant's Child

Rudyard Kipling

I have six honest serving-men

They taught me all I knew

When

Trang 61

Tư duy theo Bản đồ tư duy

Trang 62

Tư duy theo Bản đồ tư duy (tt)

Trang 63

Tư duy theo pp Công não (Brain storming)

Trang 64

Trang 65

Những hòn đá cuội

Trang 66

4.3.2.1 Tưởng tượng là gì?

• Quá trình tâm lý phản ánh những cái

chưa từng có trong kinh nghiệm của

cá nhân bằng cách xây dựng những hình ảnh mới trên cơ sở những biểu tượng đã có (những hình ảnh cũ trong trí nhớ)

4.3.2 Tưởng tượng:

Trang 67

4.3.2.2 Đặc điểm của tưởng tượng:

• Quá trình tâm lý

• Tình huống có vấn đề có tính bất định

của hoàn cảnh quá lớn, không thể tư duy được

• Bắt đầu và thực hiện chủ yếu bằng

hình ảnh, nhưng vẫn mang tính gián tiếp và khái quát cao

• Quan hệ mật thiết với nhận thức cảm

tính

Trang 68

a) Tưởng tượng lành mạnh

• Tưởng tượng tái tạo

• Tưởng tượng sáng tạo

b) Tưởng tượng không lành mạnh

c) Ước mơ và lý tưởng

4.3.2.4 Phân loại tưởng tượng:

Trang 69

4.3.2.5 Các cách sáng tạo hình ảnh mới

của tưởng tượng:

a) Thay đổi kích thước, số lượng

Trang 70

b) Nhấn mạnh chi tiết, thành phần hay

thuộc tính của sự vật

Trang 71

c) Chắp ghép các bộ phận:

Trang 72

d) Điển hình hoá:

Trang 73

4.4 Chú ý

4.4.1 Chú ý là gì?

• Sự tập trung của ý thức vào một hay một nhóm sự vật, hiện tượng để định hướng hoạt động, đảm bảo điều kiện cần thiết cho hoạt động tiến hành có hiệu quả

4.4.2 Phân loại chú ý

• Chú ý: có chủ định, không chủ định, sau chủ định

Trang 74

4.4.3 Các thuộc tính cơ bản của chú ý

a Sức tập trung của chú ý

b Tính bền vững của chú ý

c Sự phân phối chú ý

d Sự di chuyển chú ý

Định dạng
Số trang	74
Dung lượng	3,96 MB