Qua nghiên cứu trình tự tiết dạy trong môn giáo dục quốc phòng an ninh trong nhà trường thpt các thầy cô thường không chú ý đến phần kết thúc bài giảng. Để tổng kết, kết luận nội dung 1 tiết học chúng ta cần quân tâm hơn nữa để dây dựng hứng thú môn học và tổng hợp lại nôi dung tiết học và cầu nối cho tiết sau
Trang 1MỤC LỤC
3
I – ĐẶT VẤN ĐỀ
4
II – GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
3 Một số phương pháp phát huy tính tích cực của học sinh 6-9
4 Áp dụng một số phương pháp cụ thể 10-11
5
III KẾT LUẬN
Trang 2DANH MỤC VIẾT TẮT
Trang 3I ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Lý do chọn đề tài
Trong nội dung bài giảng phần kết thúc bài giảng thường chưa được các giáo viên tập trung chú ý, các học sinh không tập trung cao độ, chưa tự giác tích cực trong phần này Nên cá nhân tôi mạnh dạn tập trung thời gian nghiên cứu ứng dụng vào nội dung bài giảng trong năm học 2017- 2018 Để nâng cao hiệu quả dạy và học cho cá nhân tôi và chất lượng học sinh trong khối 12
Phần kết thúc bài giảng là một trong ba phần của bài giảng, phần kết thúc bài
giảng giúp cho học sinh hệ thống được kiến thức trọng tâm của bài, thiết lập mối liên quan về nội dung kiến thức giữa các phần Là cầu nối với nội dung tiết tiếp theo Vì vậy tôi lựa chọn đề tài “ Phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh trong phần kết thúc bài giảng môn Giáo dục quốc phòng- An ninh” khối trung học phổ thông
2 Mục đích nghiên cứu
Là việc lựa chọn các phương pháp dạy học tích cực kết hợp ứng dụng công nghệ thông tin và trò chơi quân sự vào dạy học Nhằm phát huy tính tích cực chủ động của học sinh
Đề tài đưa ra một số phương pháp phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh trong phần kết thúc bài giảng môn GDQP-AN, nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn GDQP-AN bậc THPT
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Học sinh trường THPT Đông Hiếu Thị Xã Thái Hòa
3.2 Phạm vi nghiên cứu
Trang 4- Lớp 12C1, 12C2, 12C3, 12C4, 12C5, 12C6, 12C7, 12C8, 12C9 và 12C10.
- Sử dụng một số bài giảng trong chương trình GDQP-AN bậc THPT
4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
Hệ thống hoá cơ sở lý luận liên quan đến các phương pháp kết thúc bài giảng Đồng thời đề xuất một số phương pháp kết thúc bài giảng môn GDQP-AN theo hướng phát huy tính chủ động, tích cực của HS
5 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu phương pháp giảng dạy môn GDQP-AN
- Nghiên cứu cấu trúc lên lớp của một bài giảng
- Nghiên cứu một số trò chơi và vận dụng một số trò chơi vào thực tiễn
6 Phương pháp nghiên cứu
- Nghiên cứu lý luận cơ sở
- Phân tích thực trạng một số vấn đề nghiên cứu
- Lý luận thực tiễn của nội dung đề tài
- Áp dụng, thống kê, so sánh, tổng hợp và đánh giá
7 Thời gian thực hiện đề tài
Từ tháng 9 năm 2017 đến tháng 3 năm 2018
II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1 Cơ sở lý luận của đề tài
Trong dạy học môn GDQP-AN thì phần kết thúc bài giảng là một phần hết sức quan trọng không thể thiếu trong toàn bộ tiến trình bài giảng, là một yếu tố dẫn đến sự thành công của bài giảng, hệ thống toàn bộ nội dung của tiết học, bài học, là cầu nối giữa tiết này với tiết khác
Theo chủ trương chỉ đạo của ngành giáo dục về việc đổi phương pháp dạy học, đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá Hiện nay đội ngũ giáo viên giảng dạy
bộ môn GDQP-AN nói riêng đang nỗ lực đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, chống lại thói quen thụ động của HS trong hoạt động học tập Mục đích của việc đổi mới PPDH là thay đổi phương pháp dạy học truyền thụ một chiều sang dạy học theo “ Phương pháp dạy học tích cực” nhằm giúp HS phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, rèn luyện thói quen và khả năng học tập, tinh thần hợp tác, vận dụng kiến thức, kĩ năng vào những tình huống khác nhau trong học tập và trong thực tiễn cuộc sống; giúp
Trang 5cho học sinh có sự hứng thú, niềm tin, niềm vui trong học tập; nâng cao chất lượng dạy và học
Phần kết thúc bài giảng giúp HS hệ thống lại kiến thức, kĩ năng trọng tâm của bài, nhớ lại và khắc sâu kiến thức, kĩ năng Ngoài việc xác định kiến thức, kĩ năng trọng tâm, HS còn có thể tự đánh giá kết quả học tập của mình Từ đó các em
có thể điều chỉnh lại phương pháp học sao cho phù hợp GV sẽ giúp học sinh phát huy tính tích cực, chủ động trong việc tiếp thu nội dung bài, đồng thời mở rộng và phát triển tư duy cho HS Kết thúc bài giảng còn tạo điều kiện tương tác giữa HS và
GV Điều đó tạo hứng thú học tập cho học sinh, nuôi dưỡng bầu không khí lớp học, tạo điều kiện để HS phát biểu ý kiến
Kết thúc bài giảng là một trong ba phần của quá trình lên lớp Qua đó, giáo viên nắm được khả năng tiếp thu bài của học sinh để có biện pháp sửa chữa, bổ sung kiến thức kịp thời Từ đó giáo viên sẽ điều chỉnh phương pháp dạy học phù hợp với nội dung Đồng thời giáo viên cũng đánh giá được thái độ, tinh thần, ý thức học tập của HS
Như vậy, trong dạy học nói chung và dạy học môn GDQP-AN nói riêng, giáo viên sử dụng tốt phương pháp trong phần kết thúc sẽ góp phần rất lớn mang lại hiệu quả cho bài giảng, phát huy tối đa tính chủ động, tích cực của HS, nâng cao chất lượng dạy và học
2 Thực trạng của vấn đề
2.1 Những thuận lợi
Trong những năm qua, bộ môn GDQP-AN nhận được sự quan tâm của các cấp, các ngành Bộ GD&ĐT đã hoàn chỉnh và ban hành chương trình, SGK môn GDQP-AN theo quyết định Số 79/2007/QĐ-BGDĐT, thông tư Số: 02/2017/TT-BGDĐT của Bộ giáo dục và đào tạo ngày 13 tháng 01 năm 2017 về việc ban hành chương trình giáo dục quốc phòng an ninh Hàng năm Vụ GDQP-AN tổ chức các lớp tập huấn cho cán bộ cốt cán về thực hiện chương trình, đổi mới PPDH, đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá, ứng dụng CNTT vào dạy học, sử dụng đồ dùng, trang thiết bị dạy học, cập nhật những sửa đổi bổ sung của Điều lệnh quản lí, Điều lệnh đội ngũ,…
Sở GD&ĐT Nghệ An mở các lớp tập huấn, triển khai các nội dung tập huấn cấp bộ cho GV GDQP-AN chuyên trách và bán chuyên trách trong toàn tỉnh.…
Ban giám hiệu trường THPT Đông Hiếu luôn dành sự quan tâm, lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra đối với tổ, nhóm chuyên môn và giáo viên trong thực hiện chương trình, thực hiện việc đổi mới PPDH, đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá, khuyến khích và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho giáo viên tham dự các lớp bồi dưỡng chuyên môn cấp Bộ và Sở Nhà trường đảm bảo về cơ sở vật chất, trang
Trang 6thiết bị dạy và học, chế độ trang phục, chế độ bồi dưỡng giờ dạy.… giúp giáo viên
an tâm công tác, nâng cao hiệu quả giảng dạy
Bản thân tôi được nhà trường cử tham dự các lớp tập huấn do Sở Giáo dục
và Đào tạo tổ chức để triển khai lại cho đội ngũ GV GDQP-AN trong nhà trường Được học hỏi kinh nghiệm qua dự giờ các đồng nghiệp giảng dạy bộ môn
GDQP-AN tại các trường THPT trong Tỉnh Trong quá trình công tác luôn nhận được sự quan tâm của lãnh đạo, tổ chuyên môn, sự giúp đỡ của đồng nghiệp, sự tin tưởng, hợp tác của HS Bản thân tôi tâm huyết với bộ môn, luôn nỗ lực, tìm tòi, áp dụng những biện pháp, phương pháp dạy học tích cực để nâng cao chất lượng bộ môn, góp phần giáo dục cho HS phát triển toàn diện
2.2 Những hạn chế
Qua thực tế giảng dạy, dự giờ đồng nghiệp ở trường và đồng nghiệp bộ môn GDQP-AN ở các trường THPT trong Thị Xã Thái Hòa, tôi nhận thấy bước đầu Giáo viên đã áp dụng một số PPDH mang tính tích cực vào trong bài giảng nói chung và phần kết thúc bài giảng nói riêng Đồng thời sử dụng các trò chơi vào phần kết thúc bài giảng làm tăng hiệu quả và thành công cho tiết dạy Tuy nhiên, nhìn chung việc thực hiện đổi mới PPDH theo hướng tích cực, chủ động còn chậm chuyển biến Việc sử dụng phương pháp dạy học trong phần kết thúc bài giảng còn
bị GV xem nhẹ, thực hiện qua loa đại khái, mang tính hình thức, thậm chí bỏ qua Một bộ phận HS chưa mạnh dạn, chủ động tham gia vào các hoạt động học tập ảnh hưởng đến việc tiếp thu, hệ thống và ghi nhớ các kiến thức của bài học, lâu dần hình thành thói quen học tập thụ động…
Nguyên nhân: Một bộ phận giáo viên chưa nhận thức đầy đủ về vai trò, vị trí, tầm quan trọng của phần kết thúc bài giảng, còn hạn chế về chuyên môn (chỉ qua lớp đào tạo ngắn hạn 3, 6 tháng), ngại áp dụng các PPDH tích cực vào trong tiết dạy, hiệu quả của các lớp tập huấn đổi mới PPDH chưa cao, do áp lực thời gian…
HS có tấm lí coi nhẹ môn học GDQP-AN do phải tập trung cho các môn thi THPT QG… Trang thiết bị phục vụ cho dạy học chưa đáp ứng đủ số lượng, đảm bảo về chất lượng
3 Một số phương pháp phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh trong phần kết thúc bài giảng môn GDQP-AN
Trong thực tế giáo viên thường vận dụng các phương pháp sau vào phần bài giảng:
Phương pháp kết thúc bài giảng bằng phương pháp thiết kế và sử dụng các sơ
đồ, bảng biểu, tranh ảnh, phim tài liệu.
Phương pháp này giúp HS hiểu được kiến thức thông qua khả năng phân tích, so sánh và móc nối, liên hệ các kiến thức
Trang 7Thường áp dụng với những bài lý thuyết, mang tính so sánh hay tổng quát,
có thể sử dụng các sơ đồ, bảng biểu, tranh ảnh, phim tài liệu,…
Phương pháp kết thúc bài giảng bằng phương pháp sử dụng hệ thống câu hỏi, bài tập
Phương pháp này đánh giá việc học của HS, rèn cho học sinh khả năng diễn đạt Nhưng sẽ tạo áp lực cho các HS tiếp thu chậm và không hiểu bài ngay tại lớp Phương pháp này thường áp dụng đối với những bài học lý thuyết
Phương pháp kết thúc bài giảng bằng phương pháp cho học sinh tự tổng hợp kiến thức
Phương pháp củng cố này rèn cho học sinh kĩ năng trình bày vấn đề trước đám đông và kĩ năng tóm lược vấn đề Phương pháp này áp dụng với những bài nội dung đơn giản, dễ tổng hợp lại kiến thức
Để khắc phục những hạn chế đã nêu ở trên tôi mạnh dạn đề xuất một số phương pháp kết thúc bài giảng mà bản thân tôi đã tìm tòi, vận dụng có hiệu quả như sau:
3.1 Kết thúc bài giảng bằng phương pháp hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan.
Phương pháp này giúp kiểm tra đánh giá nhận thức của HS, khảo sát được số lượng lớn HS, kết quả khảo sát nhanh Qua đó cũng giúp HS nắm lại những nội dung kiến thức trọng tâm của bài một cách cô đọng, tạo sự hứng thú cho HS và sự sinh động của tiết học Phương pháp này cũng phù hợp với yêu cầu đổi mới kiểm tra, đánh giá hiện nay
Hạn chế của phương pháp này là đòi hỏi GV phải có sự chuẩn bị, tốn công sức HS có thể đoán mò đáp án Hạn chế sự phát triển tư duy, khả năng diễn đạt bằng ngôn ngữ của HS
* Công tác chuẩn bị: GV căn cứ vào chuẩn kiến thức kĩ năng để biên soạn hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan theo các dạng: câu trắc nghiệm đúng-sai, câu trắc nghiệm có nhiều lựa chọn, câu trắc nghiệm ghép hợp, điền vào chỗ trống,…
GV có thể biên soạn trên giấy khổ lớn A0 hoặc soạn trên Powerpiont để tăng tính sinh động
Thời gian cho phần củng cố thường từ 5 đến 7 phút vì vậy khi soạn câu hỏi trắc nghiệm, GV nên chọn những nội dung trọng tâm, có hệ thống, đầy đủ các dạng câu trắc nghiệm, số lượng câu hỏi phù hợp từ 8 đến 10 câu Làm phiếu trả lời nếu muốn kiểm tra nhận thức của cả lớp
* Công tác tổ chức: GV nêu hoặc trình chiếu trên màn hình hệ thống các câu hỏi, giành thời gian cho HS suy nghĩ, động viên khuyến khích HS xung phong trả
Trang 8lời Đối với những HS thụ động, thiếu tích cực, GV có thể chỉ định HS trả lời bằng cách giơ tay hoặc điền vào phiếu trả lời
Để tạo sự sinh động, thi đua và rèn luyện kĩ năng làm việc tập thể, GV nên tổ chức lớp thành các nhóm Thời gian suy nghĩ và trả lời cho mỗi câu khoảng 15 giây, các nhóm trả lời bằng cách viết ra giấy A4, bảng, hoặc điền vào phiếu trả lời Cuối phần củng cố, GV công bố đáp án, tổng kết, đánh giá, sửa sai (có thể đánh giá, sửa sai từng câu) và phát thưởng động viên nếu có
Kinh nghiệm của bản thân tôi để tăng sự hứng khởi cho HS và dễ dàng tiến hành, tôi soạn các câu trắc nghiệm này trên Powerpiont và chia lớp thành các nhóm
3.2 Kết thúc bài giảng bằng phương pháp trò chơi tổ chức trong phòng học
Phương pháp này tạo sự hứng thú, huy động sự tham gia của nhiều HS, tạo bầu không khí tích cực, tươi vui, đoàn kết cho lớp học, giải tỏa áp lực của tiết học, giúp HS khắc sâu kiến thức theo phương châm “Chơi mà học, học mà chơi” Qua
đó GV cũng có thể kiểm tra được mức độ nhận thức của HS để bổ sung những khiếm khuyết, hệ thống được nội dung trọng tâm của bài, góp phần hình thành, rèn luyện, bồi dưỡng kĩ năng cho HS
Hạn chế của phương pháp: Công tác chuẩn bị của GV đòi hỏi nhiều trí tuệ, thời gian, mất nhiều công sức Mất nhiều thời gian khi tổ chức cho HS tham gia trò chơi Do vậy khi thiết kế các trò chơi GV cần đảm bảo được sự cô đọng, đơn giản,
dễ chơi nhưng vẫn đảm bảo nội dung trọng tâm của tiết học Chủ yếu tiến hành trong các kiểu bài lý thuyết
Dưới đây là là một số kiểu trò chơi mà bản thân tôi đã tìm tòi, nghiên cứu và
áp dụng:
3.2.1 Trò chơi ô chữ
Áp dụng cho các bài lý thuyết
* Công tác chuẩn bị: GV căn cứ vào chuẩn kiến thức, kĩ năng của bài để biên soạn các câu hỏi trong trò chơi ô chữ GV thiết kế ô chữ trên giấy khổ A0 hoặc thiết
kế trên Powerpiont (có thể tham khảo tài liệu về cách thiết kế ô chữ trên Internet)
Do thời gian củng cố có hạn nên các ô chữ tập trung vào nội dung trọng tâm của bài Mỗi hàng ngang sẽ có một từ khóa hoặc là một gợi ý để tìm ra ô chữ đặc biệt
Ô chữ đặc biệt sẽ là một nội dung trọng tâm nhất, kiến thức căn bản nhất của bài Biên soạn luật chơi, chuẩn bị các phần thưởng, mẫu ô chữ và các công tác chuẩn bị khác HS chuẩn bị giấy trắng, bút hoặc bảng đen, phấn để trả lời Để tăng thêm tính sinh động GV nên thiết kế ô chữ trên Powerpiont kết hợp âm thanh, hình ảnh, video, flash…
Trang 9* Công tác tổ chức:
Đối với GV: Chia lớp từ 4 đến 6 nhóm (đội) tùy vào số lượng HS từng lớp
GV nêu ngắn gọn luật chơi, phần thưởng cho đội thắng cuộc nếu có (đối với tiết đầu tiên áp dụng trò chơi này) Chọn một số thành viên ban cán sự lớp để hỗ trợ cho GV Cho đại diện các nhóm lựa chọn các ô hàng ngang Đọc câu hỏi, nêu gợi ý nếu cần Công bố đáp án sau khi hết thời gian qui định Tổng kết, đánh giá, phát thưởng
Đối với HS: HS các nhóm cử ra nhóm trưởng (đội trưởng) để đại diện nhóm (đội) lựa chọn câu hỏi và công bố câu trả lời bằng lời hoặc viết vào mẫu ô chữ Tích cực thảo luận đóng góp, tìm đáp án
3.2.2 Thi hát ca khúc
Thường áp dụng cho một số bài lý thuyết mang tính giáo dục cho về lịch sử, truyền thống, trách nhiệm của HS như: Lịch sử đánh giặc giữ nước của dân tộc Việt Nam; Lịch sử, truyền thống của Quân đội và CAND Việt Nam; Thường thức phòng tránh một số loại bom đạn, thiên tai; Luật nghĩa vụ quân sự và trách nhiệm của HS; Bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và biên giới quốc gia; Một số hiểu biết về nền QPTD, ANND; Tổ chức quân đội và CAND Việt Nam, Luật sĩ quan quân đội và Luật CAND; Công tác phòng không nhân dân; Trách nhiệm của HS với nhiệm vụ bảo vệ
an ninh quốc gia…
* Công tác chuẩn bị:
Đối với GV: GV căn cứ vào chuẩn kiến thức, kĩ năng, nội dung trọng tâm của tiết học hoặc của toàn bài để lựa chọn chủ đề và các bài hát có liên quan đến chủ đề Hướng dẫn HS sưu tầm, tập dượt các bài hát Chuẩn bị âm thanh và các công tác chuẩn bị khác
Đối với HS: Sưu tầm, tìm hiểu, tập dượt các bài hát theo chủ đề đã được GV định hướng
* Công tác tổ chức:
Đối với GV: GV nêu chủ đề, khuyến khích, động viên HS trình bày các ca khúc phù hợp với chủ đề hoặc chính GV sẽ là người trình bày bài hát Yêu cầu HS nêu ý nghĩa của bài hát GV bổ sung, phân tích các ca từ có ý nghĩa, có liên quan đến chủ đề
Đối với học sinh: Mạnh dạn, tự tin trình bày ca khúc theo chủ đề đã chuẩn bị Nêu ý nghĩa của bài hát, tự liên hệ đến nội dung bài
3.3.3 Kết thúc bài giảng bằng phương pháp trò chơi quân sự
Trang 10Đây là phương pháp đặc thù của bộ môn Áp dụng cho các nội dung thực
hành như: Đội ngũ từng người không có súng; Đội ngũ đơn vị; Cấp cứu ban đầu tai nạn thông thường và băng bó vết thương; Kỹ thuật bắn súng tiểu liên AK và súng trường CKC; Kỹ thuật sử dụng lựu đạn; Kỹ thuật cấp cứu và chuyển thương; Các
tư thế, động tác cơ bản vận động trên chiến trường; Lợi dụng địa hình, địa vật Thường dùng để củng cố kĩ năng cho từng tiết nhưng chủ yếu là cho toàn bài
Phương pháp này đặc biệt tạo ra sự hứng thú, phấn khích của HS trong tiết học, là một phương pháp củng cố bài nhẹ nhàng nhưng hiệu quả, rèn luyện cho HS các kĩ năng quân sự và kĩ năng sinh hoạt tập thể
Tuy nhiên để thực hiện được phương pháp này đòi hỏi GV phải nắm vững mục tiêu, kiến thức trọng tâm của bài GV cũng cần có một số kĩ năng như: Kĩ năng thiết kế trò chơi, kĩ năng quản trò, kĩ năng sinh hoạt tập thể,… GV phải mất thời gian, công sức để thiết kế, tổ chức
* Công tác chuẩn bị:
Đối với GV: GV căn cứ vào chuẩn kiến thức, kĩ năng của bài để thiết kế trò chơi Đảm bảo nguyên tắc đơn giản, dễ chơi, phù hợp với thời gian, đúng trọng tâm của bài (có thể liên hệ với các kĩ năng quân sự HS đã được trang bị ở các tiết trước, bài trước, lớp trước), phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi của HS Biên soạn luật chơi, chuẩn bị vật chất, thiết kế sân chơi, bãi tập, tập huấn đội mẫu (nếu cần), chuẩn bị phần thưởng (nếu có) và các công tác chuẩn bị khác
Đối với HS: Nghiên cứu trước nội dung, tự rèn luyện các kĩ năng đã được
GV hướng dẫn, chuẩn bị những vật chất do GV qui định Tham gia thảo luận đóng góp ý kiến
* Công tác tổ chức: Thường củng cố vào cuối tiết học hoặc cuối bài GV phổ biến ngắn gọn luật chơi, giới thiệu điều kiện sân chơi bãi tập Chọn một số thành viên ban cán sự lớp để hỗ trợ GV Sử dụng đội mẫu nếu cần Tiến hành theo kế hoạch Cuối trò chơi GV đánh giá, sửa sai, tổng kết, phát thưởng
4 Áp dụng một số phương pháp cụ thể vào bài giảng
Ví dụ 1: Bài 2 lớp 12- Một số hiểu biết về nền quốc phòng toàn dân an
ninh nhân dân.
Để củng cố nội dung trọng tâm của bài “ Một số hiểu biết về nền quốc phòng toàn dân an ninh nhân dân”, tôi sử dụng phương pháp củng cố bài bằng “
Trò chơi ô chữ” Cách thức tiến hành cụ thể như sau:
* Công tác chuẩn bị: Dựa vào chuẩn kiến thức, kĩ năng của toàn bài và nội dung trọng tâm của bài học, tôi thiết kế bài giảng trên Powerpiont Phần củng cố bài tôi thiết kế Trò chơi ô chữ với 7 ô hàng ngang, ô chữ đặc biệt có 7 chữ cái Biên