Các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh nghiên cứu trường hợp bệnh viện quân y 175

TÓM TẮT Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là “Các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh: Nghiên cứu trường hợp Bệnh viện Quân y 175” với ba mục tiêu nghiên cứu cụ thể như sau: Xác

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

PHÙNG MINH CHÂU

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VĂN HÓA AN TOÀN NGƯỜI BỆNH: NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP BỆNH VIỆN QUÂN Y 175

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

TP HỒ CHÍ MINH - NĂM 2018

PHÙNG MINH CHÂU

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VĂN HÓA AN TOÀN NGƯỜI BỆNH: NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP BỆNH VIỆN QUÂN Y 175

Chuyên ngành: Quản trị lĩnh vực sức khỏe

Mã số: 8310105

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS BÙI THỊ THANH

TP HỒ CHÍ MINH - NĂM 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đề tài nghiên cứu “Các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh: Nghiên cứu trường hợp bệnh viện Quân y 175” là công trình nghiên cứu của chính bản thân tôi

Các số liệu và kết quả nêu trong bài luận văn là hoàn toàn trung thực và chưa từng ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác

Tp Hồ Chí Minh, ngày 19 tháng 09 năm 2018

Tác giả

Phùng Minh Châu

MỤC LỤC

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Các từ viết tắt

Danh mục các bảng

Danh mục các hình

TÓM TẮT

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1

1.1 Lý do chọn đề tài 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 4

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu 5

1.3.2 Phạm vi nghiên cứu 5

1.4 Phương pháp nghiên cứu 5

1.5 Ý nghĩa của nghiên cứu 6

1.6 Kết cấu báo cáo nghiên cứu 6

CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 8

2.1 Một số khái niệm 8

2.1.1 An toàn người bệnh 8

2.1.2 Văn hóa an toàn 9

2.1.3 Văn hóa an toàn người bệnh 10

2.2 Các lý thuyết liên quan 12

2.2.1 Lý thuyết trao đổi lãnh đạo thành viên của Graen và Uhl-Bien (1995) 12

2.2.2 Lý thuyết tổ chức tin cậy cao của Roberts (1990) (High reliability

organization theory - HROT) 13

2.2.3 Lý thuyết trao đổi xã hội của Peter Blau (1964) 14

2.3 Các nghiên cứu trước có liên quan 15

2.3.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài 15

2.3.2 Các nghiên cứu ở Việt Nam 23

2.4 Đề xuất mô hình nghiên cứu 27

2.4.1 Trao đổi giữa lãnh đạo và thành viên 27

2.4.2 Trao đổi giữa nhóm và thành viên 28

2.4.3 Lãnh đạo chuyển dạng 30

2.4.4 Cam kết với tổ chức 32

2.4.5 Sự hài lòng trong công việc 33

CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 36

3.1 Quy trình nghiên cứu 36

3.2 Nghiên cứu định tính 37

3.2.1 Thiết kế nghiên cứu định tính 37

3.2.2 Kết quả của nghiên cứu định tính 38

3.3 Diễn đạt và mã hóa thang đo 41

3.3.1 Thang đo các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh 41

3.4 Nghiên cứu định lượng 46

3.4.1 Thiết kế nghiên cứu định lượng 46

3.4.2 Thiết kế bảng câu hỏi và thu thập dữ liệu 46

3.4.3 Phương pháp phân tích dữ liệu 47

CHƯƠNG 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 50

4.1 Thống kê mô tả mẫu khảo sát 50

4.2 Đánh giá độ tin cậy của thang đo 51

4.3 Phân tích nhân tố khám phá (EFA) 58

4.3.1 Kết quả phân tích EFA thang đo các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh 58

4.3.2 Kết quả phân tích EFA thang đo biến phụ thuộc văn hóa an toàn người bệnh 62

4.4 Phân tích tương quan và hồi quy tuyến tính 63

4.4.1 Kiểm định ma trận hệ số tương quan 63

4.4.2 Phân tích hồi quy 65

4.5 Kiểm định giả thuyết nghiên cứu 69

4.6 Thảo luận kết quả nghiên cứu 71

CHƯƠNG 5 KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý QUẢN TRỊ 81

5.1 Kết luận 81

5.2 Hàm ý quản trị 81

5.2.1 Về yếu tố lãnh đạo chuyển dạng 82

5.2.2 Về yếu tố trao đổi giữa lãnh đạo và thành viên 84

5.2.3 Về yếu tố trao đổi giữa nhóm và thành viên 86

5.2.4 Về yếu tố cam kết tổ chức 87

5.2.5 Về yếu tố sự hài lòng trong công việc 89

5.3 Hạn chế của đề tài và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo 91

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

Phụ lục 01: Giới thiệu khái lược về Bệnh viện Quân y 175

Phụ lục 02: Danh sách các nhân viên tham gia thảo luận nhóm

Phụ lục 03: Danh sách các nhà quản lý tham gia thảo luận nhóm

Phụ lục 04: Thảo luận nhóm tập trung - Nghiên cứu định tính

Phụ lục 05: Bảng câu hỏi khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn

người bệnh tại Bệnh viện Quân y 175

Phụ lục 06: Hậu quả của sự cố y khoa

Phụ lục 07: Kết quả phân tích số liệu khảo sát

CÁC TỪ VIẾT TẮT

AHRQ

Cơ quan y tế Nghiên cứu và Quản lý Chất lượng chăm sóc sức khỏe (Agency for Healthcare Research and Quality)

ATNB An toàn người bệnh

CB-CNV Cán bộ - Công nhân viên

CKTC Cam kết tổ chức

CNTT Công nghệ thông tin

HLCV Sự hài lòng trong công việc

KSNK Kiểm soát nhiễm khuẩn

LDCD Lãnh đạo chuyển dạng

PDCA Lập kế hoạch – Thực hiện – Kiểm tra – Hành động

(Plan – Do – Check – Act)

QLCL Quản lý chất lượng

TDLD Trao đổi giữa lãnh đạo và thành viên

TDN Trao đổi giữa nhóm và thành viên

TP.HCM Thành phố Hồ Chí Minh

VHAT Văn hóa an toàn

VHATNB Văn hóa an toàn người bệnh

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1: Thang đo trao đổi giữa lãnh đạo và thành viên 41

Bảng 3.2: Thang đo trao đổi giữa nhóm và thành viên 42

Bảng 3.3: Thang đo lãnh đạo chuyển dạng 43

Bảng 3.4: Thang đo sự hài lòng trong công việc 44

Bảng 3.5: Thang đo cam kết tổ chức 44

Bảng 3.6: Thang đo văn hóa an toàn người bệnh 46

Bảng 4.1: Thông tin về một số đặc điểm mẫu khảo sát 50

Bảng 4.2: Kết quả kiểm định Cronbach’s alpha 52

Bảng 4.3: Tổng hợp kết quả kiểm định Cronbach’s Alpha các thang đo 57

Bảng 4.4: Hệ số KMO và Kiểm định Bartlett 58

Bảng 4.5: Tóm tắt các hệ số khi phân tích nhân tố 59

Bảng 4.6: Bảng kết quả phân tích nhân tố khám phá EFA 60

Bảng 4.7: Kiểm định KMO, Barlett thang đo văn hóa an toàn người bệnh 62

Bảng 4.8: Kết quả phân tích EFA thang đo văn hóa an toàn người bệnh 63

Bảng 4.9: Kết quả phân tích hệ số tương quan Pearson 64

Bảng 4.10: Chỉ tiêu đánh giá độ phù hợp của mô hình 65

Bảng 4.11: Các thông số thống kê trong mô hình hồi quy 66

Bảng 4.12: Tổng hợp kết quả kiểm định giả thuyết 70

Bảng 4.13: Kết quả phân tích khảo sát sự hài lòng của nhân viên y tế tại Bệnh viện Quân y 175 năm 2017 79 Bảng 5.1: Thống kê mô tả các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh 82

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 2.1: Mối quan hệ giữa lãnh đạo chuyển dạng và văn hóa an toàn người bệnh

15

Hình 2.2: Mô hình mối quan hệ giữa lãnh đạo chuyển dạng và văn hóa an toàn người bệnh 16

Hình 2.3: Mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh tại Canada 17

Hình 2.4: Mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh 18

Hình 2.5: Mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh 19

Hình 2.6: Mô hình nghiên cứu đề xuất 35

Hình 3.1: Quy trình nghiên cứu 36

Hình 4.1: Biểu đồ t n số của ph n dư chuẩn hóa Histogram 68

Hình 4.2: Biểu đồ P-P Plot 68

Hình 4.3: Biểu đồ Scatterplot 69

TÓM TẮT

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là “Các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh: Nghiên cứu trường hợp Bệnh viện Quân y 175” với ba mục tiêu nghiên cứu cụ thể như sau: Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh tại Bệnh viện; kiểm định mô hình về các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh - áp dụng cho trường hợp Bệnh viện Quân y 175 và đề xuất một số hàm

ý quản trị nhằm cải thiện văn hóa an toàn người bệnh tại Bệnh viện Quân y 175 Dựa trên cơ sở lý thuyết và nghiên cứu định tính đề tài đưa ra 05 yếu tố có ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh tại Bệnh viện Quân y 175 bao gồm các yếu tố: Trao đổi giữa lãnh đạo và thành viên; Trao đổi giữa nhóm và thành viên; Lãnh đạo chuyển dạng; Sự hài lòng trong công việc; Cam kết tổ chức

Nghiên cứu được thực hiện qua 3 giai đoạn Nghiên cứu định tính để xác định lại các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh mà tác giả đề xuất, xây dựng thang đo để đo lường từng yếu tố đó Sau đó tiến hành khảo sát sơ bộ với 50 đối tượng nghiên cứu trước khi tiến hành nghiên cứu chính thức Nghiên cứu chính thức được thực hiện bằng việc khảo sát 1000 cán bộ, nhân viên đang làm việc tại Bệnh viện Quân y 175, sau khi thu về, làm sạch dữ liệu, loại bỏ các phiếu khảo sát không đạt yêu c u, mẫu nghiên cứu chính thức là 890

Kết quả nghiên cứu cho thấy, có 5 yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh tại Bệnh viện Quân y 175 theo thứ tự từ cao đến thấp là: (1) Lãnh đạo chuyển dạng; (2) Trao đổi giữa lãnh đạo và thành viên; (3) Trao đổi giữa nhóm và thành viên; (4) Cam kết tổ chức; (5) Sự hài lòng trong công việc

Cuối cùng tác giả đề xuất một số hàm ý quản trị, những hạn chế trong quá trình nghiên cứu và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU

1.1 Lý do chọn đề tài

Với tốc độ kinh tế tăng trưởng mạnh mẽ, xã hội không ngừng phát triển thì con người ngày càng có nhiều nhu c u cao hơn Nhưng các nhu c u căn bản vẫn phải luôn được đảm bảo, đặc biệt là nhu c u chăm sóc sức khỏe Đáp ứng nhu c u này, các đơn vị, cơ sở y tế, các bệnh viện đã không ngừng cải tiến nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe nhằm mang lại sự hài lòng cho người bệnh Trong

đó, quan trọng nhất phải kể đến vấn đề an toàn cho người bệnh

Ngày nay, vấn đề an toàn người bệnh đóng vai trò hết sức quan trọng, đó là thành ph n thiết yếu của chất lượng chăm sóc sức khỏe, là yếu tố quyết định đến sự hài lòng và sự quay trở lại của người bệnh khi đến khám chữa bệnh tại bệnh viện Các thành tựu khoa học ngày càng phát triển nhưng các biến cố trong chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng và việc đảm bảo an toàn cho người bệnh là điều c n thiết và cấp bách

Năm 2002, các quốc gia thành viên của WHO đã nhất trí thông qua một Nghị quyết của Hội đồng Y tế Thế giới về an toàn người bệnh công nhận bằng chứng thuyết phục về sự c n thiết phải giảm thiểu tổn hại, đau đớn cho người bệnh, gia đình và những lợi ích kinh tế của việc cải thiện an toàn người bệnh Mức độ tổn hại

mà chăm sóc y tế gây ra cho người bệnh đã được làm rõ nhờ việc công bố nghiên cứu từ một số quốc gia có nền y tế phát triển ở trình độ cao như Australia, Canada, Đan Mạch, New Zealand, Vương quốc Anh (UK) và Hoa Kỳ (USA)

Theo WHO (2018) ước tính mỗi năm có 421 triệu trường hợp nhập viện trên toàn thế giới và xấp xỉ 42,7 triệu sự cố ngoài ý muốn xảy ra đối với người bệnh, có tới hơn 1 triệu người bệnh tử vong do các biến chứng phẫu thuật và trung bình 14 trong số 100 người bệnh nhập viện do nhiễm trùng bệnh viện mỗi năm Dữ liệu mới nhất cho thấy rằng, sai lỗi y khoa là nguyên nhân thứ 14 gây nên bệnh tật và tử vong cho người bệnh trên toàn thế giới Tại các quốc gia có thu nhập cao, cứ 10 người

bệnh thì có 1 người bị xảy ra sự cố trong quá trình điều trị tại bệnh viện Bên cạnh

đó, trong một nghiên cứu về sự cố y khoa tại 26 nước có thu nhập trung bình và thấp, tỷ lệ sự cố ngoài ý muốn là 8% Trên phạm vi toàn c u, chi phí liên quan đến sai sót về thuốc được ước tính là 42 tỷ đô la Mỹ hằng năm (tương đương 1% chi tiêu toàn c u cho y tế)

An toàn người bệnh là mối quan ngại quốc tế và một thực tế được công nhận rộng rãi là các sự cố bất lợi đã không được báo cáo đ y đủ An toàn người bệnh không phải là trách nhiệm của cá nhân, đó là trách nhiệm của tập thể, tất cả mọi người, từ nhân viên y tế đến cán bộ quản lý và của cả người bệnh Hơn thế nữa, việc

đ u tư cho nâng cao an toàn người bệnh có thể dẫn đến khoản tiết kiệm về tài chính

và mang lại kết quả tốt hơn cho người bệnh Cụ thể tại các bệnh viện ở Hoa Kỳ, cải tiến về an toàn người bệnh đã dẫn đến khoản tiết kiệm 28 tỷ đô la Mỹ khoảng từ năm 2010 đến năm 2015 (WHO, 2018) Nhận thức được t m quan trọng của an toàn người bệnh, các đơn vị y tế đã và đang tập trung vào việc xây dựng và phát triển văn hóa an toàn người bệnh Vì văn hóa an toàn người bệnh là tập hợp những giá trị, thái độ, niềm tin, nhận thức về an toàn của mọi nhân viên trong một bệnh viện (Cox T và Cox S, 1991)

Ở Việt Nam, một số bệnh viện chưa thực sự quan tâm sâu sát vào vấn đề văn hóa an toàn người bệnh dẫn đến một số sự cố y khoa không mong muốn xảy ra g n đây gây sự quan tâm theo dõi của toàn xã hội đối với ngành y tế Khi sự cố y khoa không mong muốn xảy ra, người bệnh và gia đình người bệnh trở thành nạn nhân, phải gánh chịu hậu quả tổn hại tới sức khỏe, tính mạng, tài chính (Otero và cộng sự, 2008) Và các cán bộ y tế liên quan trực tiếp tới sự cố y khoa không mong muốn cũng là nạn nhân trước những áp lực của dư luận xã hội và bản thân họ cũng c n được hỗ trợ về tâm lý khi rủi ro nghề nghiệp xảy ra Chính vì thế vấn đề xây dựng

và phát triển văn hóa an toàn người bệnh trong các đơn vị chăm sóc sức khỏe là một trong những mục tiêu hàng đ u đối với ngành y tế hiện nay

Đã có rất nhiều nghiên cứu về văn hóa an toàn người bệnh được thực hiện ở các nước Châu Âu, Châu Mỹ và chủ yếu các đề tài chỉ nghiên cứu các yếu tố cấu

thành nên văn hóa an toàn người bệnh Tuy nhiên, vẫn có một số nhà nghiên cứu trên thế giới tìm hiểu về các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh Nghiên cứu của Pronovost và cộng sự (2003) đã phát hiện ra rằng những người quản lý trực tiếp có cam kết về an toàn cao hơn so với các nhà lãnh đạo cấp cao, điều dưỡng có điểm số nhận thức về an toàn cao hơn các bác sĩ Nghiên cứu của Alahmadi (2010) kết luận rằng lãnh đạo là một yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả của các sáng kiến an toàn người bệnh và phản ứng với sai lỗi là một yếu tố quan trọng quyết định đến văn hóa an toàn trong các tổ chức chăm sóc sức khỏe Bên cạnh đó, nghiên cứu của Hartmann và cộng sự (2009) đã xác định các lĩnh vực văn hóa tổ chức tác động đến văn hóa an toàn có thể giúp các nhà quản lý bệnh viện trong việc thiết kế hoặc ưu tiên các biện pháp can thiệp để cải thiện sự an toàn của người bệnh Nghiên cứu của Allen (2015) cho thấy mối quan hệ tích cực giữa cam kết tổ chức và văn hóa an toàn người bệnh Wami và cộng sự (2016) nghiên cứu về văn hóa an toàn người bệnh và các yếu tố ảnh hưởng tại các Bệnh viện miền Đông Tây Ethiopia Các nhân tố ảnh hưởng được liệt kê trong nghiên cứu bao gồm: giới tính, tuổi, tình trạng hôn nhân, tôn giáo, kinh nghiệm, vị trí công tác, tham gia đào tạo an toàn người bệnh, số giờ làm việc, khuyến khích quản lý

Tại Việt Nam, h u hết các nghiên cứu sử dụng bộ câu hỏi HSOPSC để đánh giá văn hóa an toàn người bệnh tại tổ chức như nghiên cứu văn hóa an toàn người

bệnh tại Bệnh viện đa khoa Đồng Tháp của Nguyễn Cẩm Hằng (2012); khảo sát văn hóa an toàn người bệnh tại Bệnh viện Nhi Đồng 1 của Tăng Chí Thượng và cộng sự (2012); nghiên cứu văn hóa an toàn người bệnh tại Bệnh viện Từ Dũ TP.HCM của

Tr n Nguyễn Như Anh (2015); nghiên cứu tác động của văn hóa an toàn người bệnh đến hành vi an toàn và t n suất ước đoán xảy ra sự cố sai sót thuốc, té ngã liên quan đến nhân viên chăm sóc tại khoa lâm sàng Bệnh viện Đại học Y Dược

TP.HCM của Phạm Thúy Trinh (2016); nghiên cứu văn hóa an toàn người bệnh tại Bệnh viện Truyền máu Huyết học TP.HCM của Đỗ Văn Lắm (2017) Hiện tại ở

Việt Nam, cụ thể ở Bệnh viện Quân y 175 chưa có đề tài nào nghiên cứu một cách tổng quát và có hệ thống về các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh

Bệnh viện Quân y 175 cũng là một trong Bệnh viện đã và đang triển khai thực hiện an toàn người bệnh Bệnh viện đã khảo sát thí điểm báo cáo an toàn người bệnh tại 3 khoa (Nội cán bộ cao cấp, hồi sức cấp cứu, ngoại th n kinh) từ năm 2014 đến 2016 Kết quả cho thấy rằng trong tổng số 170 ca thu thập; số ca đã xảy ra tại Bệnh viện có 149 ca, chiếm tỷ lệ 87,6%; số ca suýt xảy ra có 21 ca, chiếm tỷ lệ 12,4% Vì vậy, ph n lớn các sự cố được báo cáo đều đã xảy ra tại Bệnh viện H u hết sự cố xảy ra không gây tổn hại đến người bệnh và chiếm tỷ lệ cao 67,9% Năm

2017, số lượng sự cố quản lý được là 21 sự cố Sự cố được báo cáo 85,71% (18/21),

sự cố liên quan đến y khoa 80,95% (17/21), xảy ra ngoài giờ hành chính 61,9% (13/21) Từ đ u năm 2018 đến nay, sự cố y khoa có 91 sự cố được ghi nhận trong giao ban Bệnh viện liên quan đến quy trình chuyên môn, sự cố ngoài y khoa có 46

sự cố liên quan đến quy trình quản lý, vận hành Trong tháng 8/2018, Bệnh viện bắt

đ u vận hành Hệ thống báo cáo sự cố ghi nhận có 12 sự cố y khoa và 8 sự cố ngoài

y khoa

Vì vậy, tác giả tiến hành thực hiện đề tài “Các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa

an toàn người bệnh: nghiên cứu trường hợp Bệnh viện Quân y 175” nhằm góp ph n giúp cho các nhà quản lý cũng như toàn bộ nhân viên bệnh viện nâng cao được nhận thức về văn hóa an toàn người bệnh Từ đó, nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe, gia tăng sự hài lòng của người bệnh khi đến khám bệnh tại Bệnh viện Quân y 175

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu này nhằm đạt được các mục tiêu cụ thể sau:

- Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh tại Bệnh viện

- Kiểm định mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh -

áp dụng cho trường hợp Bệnh viện Quân y 175

- Đề xuất một số hàm ý nhằm cải thiện văn hóa an toàn người bệnh tại Bệnh viện Quân y 175

Từ mục tiêu nghiên cứu trên, các câu hỏi nghiên cứu được đặt ra như sau:

- Có những yếu tố nào ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh tại Bệnh viện?

- Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố này ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh tại Bệnh viện Quân y 175 như thế nào?

- Những hàm ý nào giúp thực hiện văn hóa an toàn người bệnh có hiệu quả tại Bệnh viện Quân y 175?

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu là các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh tại Bệnh viện

- Đối tượng khảo sát là nhân viên và các cán bộ quản lý trong Bệnh viện (khối nội, khối ngoại, khối cận lâm sàng, phòng điều dưỡng) tự nguyện tham gia vào nghiên cứu

1.3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi không gian:

Nghiên cứu được thực hiện khảo sát tại Bệnh viện Quân y 175

- Phạm vi thời gian:

Từ ngày 19/11/2017 đến ngày 19/09/2018 tại Bệnh viện Quân y 175

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Để đạt được các mục tiêu nghiên cứu, đề tài vận dụng phương pháp hỗn hợp, bao gồm phương pháp nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng, cụ thể như sau:

Nghiên cứu định tính:

Phương pháp nghiên cứu định tính được sử dụng trong nghiên cứu này là phương pháp thảo luận nhóm tập trung Có 2 nhóm tham gia thảo luận: Nhóm (1) gồm 7 nhân viên đang làm việc tại Bệnh viện Quân y 175 và nhóm (2) gồm 5 nhà quản lý Nghiên cứu định tính nhằm điều chỉnh, bổ sung thang đo các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh tại Bệnh viện Quân y 175

Nghiên cứu định lượng:

Nghiên cứu định lượng được thực hiện thông qua phỏng vấn trực tiếp Phương pháp chọn mẫu thuận tiện phi xác suất được sử dụng với cỡ mẫu là 1000 nhân viên làm việc tại Bệnh viện Quân y 175 Dữ liệu thu thập được sẽ được xử lý bằng ph n mềm SPSS 22.0 nhằm đánh giá các thang đo bằng phương pháp phân tích độ tin cậy Cronbach’s alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích tương quan và hồi quy

1.5 Ý nghĩa của nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu giúp các nhà quản lý và nhân viên nhận diện được các yếu

tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh, từ đó các nhà quản lý bệnh viện đưa

ra những chính sách phù hợp nhằm nâng cao văn hóa an toàn của người bệnh

Đây cũng là cơ sở cho các nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh tại Bệnh viện Quân y 175

1.6 Kết cấu báo cáo nghiên cứu

Nội dung báo cáo được kết cấu thành 5 chương với các nội dung cụ thể như sau:

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu: Trình bày sự c n thiết của nghiên cứu,

mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và ý nghĩa của nghiên cứu

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu: Trình bày các lý thuyết về

an toàn người bệnh, văn hóa an toàn người bệnh, các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa

an toàn người bệnh và các mô hình nghiên cứu trong nước và ngoài nước Từ đó làm cơ sở cho việc xây dựng mô hình nghiên cứu văn hóa an toàn người bệnh tại Bệnh viện Quân y 175

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu: Trình bày quy trình nghiên cứu, phương

pháp nghiên cứu và phương pháp thu thập xử lý số liệu, kỹ thuật phân tích dữ liệu được sử dụng để đo lường, phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh tại Bệnh viện Quân y 175

Chương 4: Kết quả nghiên cứu: Trình bày thông tin về mẫu khảo sát, kiểm

định thang đo, kiểm định các giả thuyết nghiên cứu, phân tích, đánh giá các kết quả; Bàn luận kết quả nghiên cứu

Chương 5: Kết luận và hàm ý quản trị: đề xuất các hàm ý quản trị nhằm triển

khai hiệu quả văn hóa an toàn người bệnh nhằm nâng cao sự hài lòng của người bệnh; đồng thời chỉ ra được những hạn chế từ nghiên cứu và đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo

An toàn người bệnh là tập hợp các thực hành chăm sóc sức khỏe tập trung vào việc cải thiện các quy trình chăm sóc làm giảm các sai lỗi y khoa và giảm thiểu nguy hại cho người bệnh trong quá trình chăm sóc sức khỏe (Lindberg và cộng sự, 2008; Morath và Turnbull, 2005)

An toàn người bệnh là sự phòng ngừa các sai sót có thể gây nguy hại cho người bệnh trong quá trình điều trị và chăm sóc (WHO, 2001)

Theo Tổ chức nghiên cứu y tế và chất lượng (AHRQ): An toàn người bệnh là một chuyên ngành trong lĩnh vực y tế, áp dụng các phương pháp an toàn nhằm hướng đến mục đích xây dựng một hệ thống cung ứng dịch vụ y tế đáng tin cậy (AHRQ, 2004)

Tóm lại, có rất nhiều định nghĩa về an toàn người bệnh được đưa ra, nhưng khái niệm được sử dụng phổ biến nhất là theo Viện Y học - IOM Viện Y học đã định nghĩa sự an toàn của người bệnh là không gây ra sai sót ảnh hưởng đến người bệnh trong quá trình chăm sóc y tế (Kohn và cộng sự, 2000) Định nghĩa này có thể

mô tả chính xác hơn về sự an toàn của người bệnh nếu sử dụng trong một số điều

kiện tương đối, nghĩa là không để xảy ra sai lỗi gây tổn hại đến người bệnh vì h u hết các chăm sóc y tế tuy có chất lượng cao nhưng vẫn có thể dẫn đến một số nguy

cơ nào đó cho người bệnh Cải thiện sự an toàn của người bệnh là làm giảm nguy cơ

và hạn chế các sự cố xảy ra

2.1.2 Văn hóa an toàn

Định nghĩa phổ biến nhất được sử dụng và có ảnh hưởng rộng rãi nhất của văn hóa an toàn là xuất phát từ một mô hình của Ủy ban Y tế và An toàn Anh Health and Safety Commission (1993) đề xuất như sau:

Văn hóa an toàn là tập hợp các giá trị của cá nhân và nhóm, thái độ, nhận thức, năng lực và các hành vi chuẩn mực mà ảnh hưởng đến sự cam kết, cách thức, trình

độ quản lý và đảm bảo an toàn của một tổ chức Các tổ chức có văn hóa an toàn tích cực được hình thành dựa trên sự tin tưởng lẫn nhau, bằng sự chia sẻ nhận thức về

t m quan trọng của sự an toàn và đo lường hiệu quả sự phòng ngừa

Văn hóa an toàn được định nghĩa là tập hợp thái độ của các thành viên trong nhóm về thực hành an toàn người bệnh (Duthie, 2010; Mearns và cộng sự, 2001; Mearns, 2003) Định nghĩa rộng hơn và hữu ích hơn về văn hóa an toàn là niềm tin trong một nhóm thực hành an toàn và chính sách an toàn, cam kết thực hiện các biện pháp an toàn để bảo vệ người bệnh và các hành vi mà tổ chức khuyến khích hoặc không khuyến khích (Schneider, 1990; Sorra và cộng sự, 2008; Wagner và cộng sự, 2009) Nói đơn giản hơn, văn hóa an toàn có thể được mô tả như một sự hiểu biết về niềm tin và thái độ của các vấn đề an toàn chia sẻ bởi một nhóm (Mearns và cộng sự, 2001; Mearns, 2003)

Khái niệm văn hóa an toàn đã được sử dụng trong các hệ thống chăm sóc sức khỏe Dựa trên Cơ quan nghiên cứu và chất lượng chăm sóc sức khỏe AHRQ (2008), văn hóa an toàn có liên quan đến cam kết của nhân viên về an toàn trong một tổ chức Một số đặc điểm chính của văn hóa an toàn được áp dụng cho các hệ thống chăm sóc sức khỏe, dựa trên các nghiên cứu về các tổ chức uy tín như ngành công nghiệp điện hạt nhân, hải quân và giao thông (Harmon, 2006; Pizzi và cộng

sự, 2001) Những đặc điểm chính này bao gồm:

- Quan điểm hệ thống: quản lý nhận ra những rủi ro có liên quan đến tổ chức hoạt động và phân tích, giải quyết các rủi ro và sai sót một cách có hệ thống;

- Môi trường không đổ lỗi và tha thứ: cá nhân tự nguyện báo cáo sai lỗi hoặc những sự cố xém sai mà không sợ bị trừng phạt;

- Môi trường hợp tác: các cá nhân và nhóm làm việc hoặc các đơn vị hợp tác

có hiệu quả để hoàn thành mục tiêu của tổ chức;

- Các nguồn lực an toàn đ y đủ: các tổ chức sẵn sàng ủng hộ nguồn lực phù hợp để giải quyết các vấn đề về an toàn; (Pizzi và cộng sự, 2001)

Tóm lại, theo Sở Y tế TP.HCM (2018) cho rằng, văn hóa an toàn người bệnh

là một tổ chức được xem là có văn hóa an toàn khi mỗi thành viên của tổ chức đó,

dù ở cương vị nào đều thể hiện rõ vai trò chủ động trong phòng ngừa sai sót và vai trò của từng cá nhân này đều nhận được sự hỗ trợ của tổ chức

2.1.3 Văn hóa an toàn người bệnh

Có nhiều quan điểm về văn hóa an toàn người bệnh, đó là:

Theo Cox T và Cox S (1991), văn hóa an toàn được định nghĩa là tập hợp những giá trị, thái độ, niềm tin, nhận thức về an toàn của mọi nhân viên trong một bệnh viện

Theo Lee TR (1996), văn hóa an toàn của người bệnh là việc xem xét làm thế nào các yếu tố nhận thức, hành vi và năng lực của các cá nhân và nhóm quyết định đến sự cam kết, phong cách lãnh đạo, việc quản lý sức khỏe và an toàn

Hiệp hội an toàn người bệnh quốc gia tại Mỹ (2001), xác định văn hóa an toàn người bệnh là văn hóa thể hiện năm thuộc tính ở mức cao mà nhân viên y tế nỗ lực đưa vào thao tác thông qua việc triển khai thực hiện các hệ thống quản lý an toàn mạnh mẽ; (1) văn hóa trong đó mọi nhân viên y tế (gồm những người trực tiếp điều trị cho người bệnh, bác sĩ và cán bộ quản lý điều hành) đứng ra chịu trách nhiệm về

an toàn của bản thân, của đồng nghiệp, người bệnh và khách đến thăm; (2) văn hóa

ưu tiên đặt an toàn lên trước mục tiêu về tài chính và hoạt động; (3) văn hóa khuyến khích và khen thưởng nỗ lực phát hiện, thông báo và giải quyết các vấn đề an toàn; (4) văn hóa trong đó tổ chức có cơ hội rút kinh nghiệm từ sự cố; (5) văn hóa cung

cấp nguồn lực, cơ cấu và trách nhiệm giải trình phù hợp để duy trì hiệu quả các hệ thống đảm bảo an toàn

Mustard (2002) đã xác định văn hóa an toàn của người bệnh là một sản phẩm của học tập xã hội, cách suy nghĩ, hành vi được chia sẻ và làm việc để đáp ứng mục tiêu chính của sự an toàn người bệnh Scott và cộng sự (2003) cho rằng, văn hóa an toàn của người bệnh: tập hợp các giá trị, niềm tin và quy định về cách ứng xử và thái độ thích hợp khi nói đến sự an toàn của người bệnh trong một nhóm làm việc Nieva và Sorra (2003); Colla và cộng sự (2005) lại cho rằng, văn hóa an toàn người bệnh được các tổ chức áp dụng để xác định các mục tiêu cải thiện an toàn người bệnh, đánh giá sự thành công của các hoạt động an toàn người bệnh, thực hiện các yêu c u theo quy định và tiến hành đo lường

Còn theo Ronald (2005); Schein (1985), văn hóa an toàn người bệnh là hành

vi tổng thể của cá nhân và tổ chức, dựa trên một tập hợp các niềm tin và giá trị chung nhằm mục đích làm giảm các cơ hội gây tổn hại cho người bệnh Singer và cộng sự (2009) thì văn hóa an toàn người bệnh được định nghĩa là các giá trị được chia sẻ giữa các thành viên trong tổ chức về những vấn đề quan trọng, niềm tin của

họ về cách thức hoạt động trong tổ chức và tác động của chúng đến các đơn vị làm việc và cấu trúc, hệ thống của tổ chức, cùng nhau tạo ra các hành vi chuẩn mực trong tổ chức thúc đẩy sự an toàn người bệnh

Hiệp hội Châu Âu về chất lượng chăm sóc sức khỏe - EUNetPaS (2010); Vifladt và cộng sự (2016) định nghĩa văn hóa an toàn người bệnh là một mô hình kết hợp hành vi cá nhân và tổ chức, dựa trên các niềm tin và giá trị chia sẻ nhằm giảm thiểu tác hại của người bệnh trong quá trình chăm sóc cho người bệnh

Reiman và cộng sự (2010), văn hóa an toàn người bệnh được coi là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng và sự an toàn của chăm sóc sức khỏe Văn hóa an toàn người bệnh có thể được định nghĩa là sự sẵn lòng và khả năng của một

tổ chức để hiểu được sự an toàn (và các mối nguy) cũng như sự sẵn sàng và khả năng thực hiện an toàn người bệnh

Theo Waterson (2014); Feng và cộng sự (2008), văn hóa an toàn của người bệnh xuất phát từ sự chia sẻ (niềm tin và kỳ vọng), giá trị (lý tưởng, niềm tin quan trọng và lâu dài), các chuẩn mực (niềm tin về cách hành xử của các thành viên trong nhóm trong một hoàn cảnh nhất định) giữa các thành viên của tổ chức, đơn vị hoặc nhóm liên quan đến các thực hành trực tiếp hoặc gián tiếp ảnh hưởng đến sự an toàn của người bệnh

Singer và Vogus (2013), văn hóa an toàn người bệnh là nhận thức chung về

sự tồn tại của các chính sách, thủ tục và thực hành an toàn người bệnh; phản ánh mức độ mà tổ chức đánh giá và khen thưởng an toàn thông qua các chính sách của

tổ chức và hành vi lãnh đạo

Tóm lại, tác giả kế thừa khái niệm văn hóa an toàn người bệnh dựa trên quan điểm của cơ quan Nghiên cứu Y tế và Chất lượng AHRQ (2011), đó là sản phẩm tổng hợp của các giá trị cá nhân và giá trị nhóm trong tổ chức, niềm tin, hành vi, nhận thức và thái độ thể hiện cam kết của tổ chức đối với an toàn

2.2 Các lý thuyết liên quan

2.2.1 Lý thuyết trao đổi lãnh đạo thành viên của Graen và Uhl-Bien (1995)

Lý thuyết trao đổi giữa lãnh đạo và thành viên (Leader Member Exchange Theory – LMX), còn có tên là Vertical Dyad Linkage Theory - Lý thuyết Liên hệ Sóng đôi Chiều dọc - mô tả cách thức người lãnh đạo trong nhóm duy trì vị trí của

mình bằng các thỏa thuận trao đổi ng m với các thành viên trong nhóm

Lý thuyết trao đổi giữa lãnh đạo và thành viên được coi là một cách tiếp cận quan trọng của lãnh đạo (Northouse, 2010; Uhl-Bien, 2006; Yukl, 2006) Lý thuyết tiếp cận quan hệ dựa trên khái niệm hành vi xã hội là kết quả của quá trình trao đổi giữa hai bên Quá trình trao đổi, được áp dụng trong nghiên cứu lãnh đạo, mô tả mối quan hệ tồn tại thông qua trao đổi giữa các nhà lãnh đạo và nhân viên Blau (1960); Cook và Whitmeyer (1992); Homans (1958) và Dienesch và Liden (1986) nghiên cứu các tài liệu trao đổi giữa lãnh đạo và thành viên và đã xác định sự tồn tại của sự hỗ trợ yếu tố trao đổi xã hội, cụ thể là khía cạnh sự trao đổi mang tính đóng góp sẽ giúp cho sự phát triển của sự trao đổi giữa lãnh đạo và thành viên Graen và

Uhl-Bien (1995) đã xác định sự phát triển của lý thuyết trao đổi giữa lãnh đạo và thành viên qua bốn giai đoạn phát triển riêng biệt: (1) Tập trung vào việc xác định các mối quan hệ trong nhóm và ngoài nhóm, (2) Tập trung vào chất lượng mối quan

hệ giữa lãnh đạo và thành viên, (3) Xây dựng mối quan hệ đối tác, (4) Phát triển nhóm thành hệ thống các mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau

2.2.2 Lý thuyết tổ chức tin cậy cao của Roberts (1990) (High reliability organization theory - HROT)

Tổ chức có độ tin cậy cao (High reliability organization - HRO) là một tổ

chức đã thành công trong việc tránh các thảm họa trong một môi trường mà tai nạn bình thường có thể xảy ra do các yếu tố rủi ro và phức tạp

Dựa trên lý thuyết HROT (High reliability organization theory) phát triển từ lý thuyết tai nạn bình thường của Charles Perrow (Normal Accident Theory - NAT), một nhóm các nhà nghiên cứu tại Đại học California, Berkeley (Todd LaPorte, Gene Rochlin và Karlene Roberts) đã nghiên cứu cách thức các tổ chức làm việc với các hệ thống phức tạp và nguy hiểm mà không xảy ra sai lỗi

Lý thuyết tổ chức tin cậy cao (HROT) dựa trên ý tưởng rằng các sai lỗi có thể được ngăn chặn thông qua cam kết lãnh đạo cấp cao và văn hóa tổ chức về độ tin cậy (La Porte, 1996) Ngược lại, lý thuyết tai nạn bình thường dựa trên niềm tin rằng tai nạn là không thể tránh khỏi hoặc bình thường và có cách tiếp cận khá bi quan về khả năng ngăn chặn hậu quả các lỗi trong môi trường phức tạp (Perrow, 1984) Hơn nữa, người ta tin rằng tổ chức có độ tin cậy cao (High reliability organizations - HROs) có ít lỗi hơn vì họ đã chấp nhận khái niệm ''văn hóa an toàn'' hoặc văn hóa có độ tin cậy và các nhà nghiên cứu cho rằng việc tạo ra các hệ thống, đào tạo và học tập có thể dẫn đến cải thiện an toàn, ngay cả đối với một hệ thống phức tạp, chặt chẽ (Roberts, 1990; Ruchlin và cộng sự, 2004; Gaba, 2000) Các lý thuyết về lãnh đạo và văn hóa an toàn có nguồn gốc từ các nghiên cứu của tổ chức

có độ tin cậy cao (HROs) rất hữu ích cho các bệnh viện khi họ làm việc theo hướng cải tiến kết quả an toàn người bệnh (Patient safety outcome - PSO) (Reason, 2000)

Thuyết tổ chức có độ tin cậy cao có sáu thành ph n thiết yếu được dựa trên nghiên cứu của Singer và cộng sự (2003), đó là:

Chăm sóc và môi trường an toàn không bị đổ lỗi - Lãnh đạo lắng nghe và quan tâm đến các vấn đề an toàn của người bệnh Phản hồi cho vấn đề tập trung vào việc cải thiện hiệu năng hệ thống hơn là đổ lỗi cho các cá nhân

Cam kết và trở thành một tổ chức tập trung vào an toàn - Các tài nguyên, ưu đãi và ph n thưởng được tổ chức cung cấp để cho phép cam kết này xảy ra

Truyền thông - Hành động được thực hiện trên các đề xuất an toàn của người bệnh khi được truyền đạt

Cởi mở về sai lỗi - Đồng nghiệp khuyến khích nhân viên báo cáo mối quan tâm về an toàn và có một sự cởi mở về các lỗi

Ưu tiên an toàn - Sự an toàn của người bệnh không ngừng được củng cố là ưu tiên hàng đ u

An toàn - Quản lý đảm bảo những vấn đề an toàn người bệnh, không đồng tình với những sai lỗi trong y tế

2.2.3 Lý thuyết trao đổi xã hội của Peter Blau (1964)

Lý thuyết trao đổi xã hội của Blau (1964) nghiên cứu mối quan hệ xã hội diễn

ra trong và giữa các nhóm xã hội Blau nhận thấy rằng con người tham gia vào các giao dịch kinh tế, họ c n trao đổi lợi ích từ người khác Điều đó dẫn đến sự gia tăng trong trao đổi xã hội, trong đó xu hướng giúp đỡ người khác thường được thúc đẩy bởi kỳ vọng, làm như vậy sẽ mang lại lợi ích xã hội Lợi ích này không chỉ dừng ở yếu tố vật chất mà trong quan hệ xã hội nó còn có thể là sự cảm thông, chia sẻ, cảm giác được tôn trọng, tình yêu thương mà cá nhân nhận được

Lý thuyết trao đổi xã hội nhấn mạnh đến cách mà các thành viên nhóm ảnh hưởng lẫn nhau trong các tương tác xã hội Chẳng hạn như: người cấp trên giỏi sẽ

có ảnh hưởng tích cực đến những người nhân viên cấp dưới Nhân viên cấp dưới sẽ học tập, noi gương và đi theo họ vì những lợi ích mà họ mong muốn đạt được (kiến thức, kỹ năng, ) Trong bệnh viện, việc trao đổi hiệu quả giữa các nhân viên, lãnh

đạo sẽ giúp tất cả thành viên có nhận thức đúng đắn về vấn đề đảm bảo an toàn người bệnh, từ đó việc thực hiện văn hóa an toàn người bệnh sẽ hiệu quả hơn

2.3 Các nghiên cứu trước có liên quan

2.3.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài

Qua quá trình nghiên cứu tổng hợp, tác giả nhận thấy có các nghiên cứu ngoài nước về văn hóa an toàn người bệnh, gồm một số nghiên cứu tiêu biểu sau:

 McFadden và cộng sự (2009) khảo sát sự an toàn người bệnh tại một số

bệnh viện Trên cơ sở lý thuyết tổ chức tin cậy cao, lý thuyết lãnh đạo và quản lý chất lượng tổng thể McFadden và cộng sự (2009) đã phát triển và thử nghiệm mô hình cải thiện sự an toàn của người bệnh - một vấn đề quan trọng mà các bệnh viện phải đối mặt Cụ thể, tác giả đã xây dựng giả thuyết rằng, việc cải thiện sự an toàn của người bệnh phải bắt đ u từ người lãnh đạo cao nhất trong tổ chức với phong cách lãnh đạo chuyển dạng Điều này dẫn đến một chuỗi các vấn đề liên quan, trong

đó lãnh đạo chuyển dạng có mối quan hệ quan trọng với việc tạo ra một nền văn hóa

an toàn thông qua các sáng kiến về an toàn của người bệnh, từ đó dẫn đến những cải tiến tích cực trong kết quả an toàn người bệnh Với dữ liệu điều tra tại hơn 200 bệnh viện trên toàn quốc, tác giả đã kết luận rằng lãnh đạo chuyển dạng là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh

Lãnh đạo chuyển dạng Văn hóa an toàn người bệnh

H nh 2.1: Mối quan hệ giữa lãnh đạo chuyển dạng và văn hóa

an toàn người bệnh

Nguồn: McFadden và cộng sự (2009)

 Fischer (2014) cho rằng lãnh đạo chuyển dạng có tác động tới văn hóa an

toàn người bệnh và kết quả của người bệnh thông qua biến trung gian Các yếu tố trung gian và điều tiết ảnh hưởng đến cách thức và điều kiện mà các nhà lãnh đạo chuyển dạng tác động đến môi trường an toàn người bệnh, từ đó ảnh hưởng đến kết

quả an toàn người bệnh Nghiên cứu này xác định một khuôn khổ tổ chức và xây dựng những giả thuyết c n thiết nhằm thử nghiệm thêm các yếu tố can thiệp này Kết luận, yếu tố lãnh đạo chuyển dạng là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến văn hóa

H nh 2.2: Mô h nh mối quan hệ giữa lãnh đạo chuyển dạng và

văn hóa an toàn người bệnh

Nguồn: Fischer (2014)

 Nghiên cứu của Antonina De Pau (2014), sự an toàn người bệnh và kết

quả của người bệnh là mối quan tâm hàng đ u tại bệnh viện Môi trường an toàn bệnh viện chỉ ra mức độ mà tổ chức ưu tiên an toàn cho người bệnh và đạt được kết quả chăm sóc theo dự định Mối quan hệ giữa các nhà quản lý điều dưỡng và điều dưỡng và mối quan hệ giữa các thành viên trong nhóm chăm sóc sức khỏe đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy một môi trường an toàn tích cực và giảm thiểu các kết quả không mong muốn Vì vậy, mục đích của nghiên cứu này là để kiểm tra các mối quan hệ giữa nhận thức của các điều dưỡng với các nhà quản lý điều dưỡng và thành viên đội ngũ chăm sóc sức khỏe để xác định các yếu tố liên quan đến môi trường an toàn người bệnh (Safety culture - SC) trong môi trường bệnh viện công tại một thành phố phía tây của Canada

Nghiên cứu này dựa trên Lý thuyết trao đổi giữa lãnh đạo và thành viên (Leader member exchange - LMX) Lý thuyết này cho rằng các mối quan hệ song song và vai trò công việc phát triển theo thời gian thông qua hàng loạt các cuộc trao đổi giữa các nhà quản lý điều dưỡng và điều dưỡng Nghiên cứu về sau đã kết hợp với yếu tố trao đổi giữa nhóm và thành viên (Team member exchange - TMX), là sự

mở rộng của lý thuyết (LMX) Trao đổi giữa nhóm và thành viên được sử dụng để nghiên cứu về việc trao đổi lẫn nhau giữa các điều dưỡng và các thành viên trong nhóm chăm sóc sức khỏe

Kết quả nghiên cứu cho thấy có hai yếu tố tác động mạnh đến văn hóa an toàn người bệnh là yếu tố trao đổi giữa nhóm và thành viên (TMX) và trao đổi giữa lãnh đạo và thành viên (LMX) Nghiên cứu này hỗ trợ người quản lý điều dưỡng, những người hợp tác với các điều dưỡng, thúc đẩy làm việc nhóm để cung cấp dịch

vụ chăm sóc người bệnh an toàn và hoàn thành các mục tiêu của tổ chức Sự hiện diện của lãnh đạo kết hợp lý thuyết LMX và TMX vào thực tiễn với sự tin cậy của những điều dưỡng có kinh nghiệm có thể đạt được kết quả tốt nhất cho người bệnh

và tạo điều kiện tích cực cho văn hóa an toàn người bệnh phát triển

Trao đổi giữa lãnh đạo và thành viên

Trao đổi giữa nhóm và thành viên

Văn hóa an toàn người bệnh

H nh 2.3: Mô h nh các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh

tại Canada

Nguồn: Antonina De Pau (2014)

 Nghiên cứu của Williams (2014) cho thấy chăm sóc sức khỏe đã trải qua

những thay đổi nhanh chóng, cụ thể là các hệ thống an toàn đã làm giảm nguy cơ gây hại cho người bệnh Vì bộ phận điều dưỡng là bộ phận đông đảo nhất trong việc cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe, quy trình công việc của họ thường gắn liền với thực tiễn về an toàn người bệnh và như được xác định trong các nghiên cứu trước đây, có thể bị ảnh hưởng bởi phong cách lãnh đạo chuyển dạng của lãnh đạo cấp cao Như vậy, các phản ứng của điều dưỡng đối với phong cách lãnh đạo là điều

c n thiết để hiểu vai trò của họ trong phạm vi an toàn người bệnh, bao gồm cả nhận thức về văn hóa an toàn Tuy nhiên, các yếu tố ảnh hưởng tới nhận thức của các

điều dưỡng về văn hóa an toàn (cam kết với tổ chức và sự hài lòng trong công việc) chưa được đề cập trong các nghiên cứu trước đây Tổng số 306 điều dưỡng tại 10 bệnh viện đã tham gia trả lời khảo sát Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng, bao gồm một bảng hỏi nhân khẩu học và bốn thang đo kiểm định nhận thức Hồi quy đa biến được sử dụng để kiểm định giả thuyết về sự cam kết với tổ chức của điều dưỡng, sự hài lòng công việc và lãnh đạo chuyển dạng của các nhà quản lý Kiểm định cho thấy rằng có ý nghĩa thống kê về văn hoá an toàn người bệnh

Phân tích nhân khẩu học chỉ ra rằng điều dưỡng có trình độ học vấn cao hơn thì nhận thức văn hóa an toàn người bệnh sẽ tốt hơn Kết quả sẽ được sử dụng để hỗ trợ các nhà quản lý bệnh viện lập kế hoạch phát triển lãnh đạo và thực hiện các kế hoạch hành động để cải thiện thực hành an toàn người bệnh Hiểu được vai trò của các biến này trong việc xây dựng văn hóa an toàn sẽ giúp các nhà lãnh đạo cải thiện kết quả lâm sàng của người bệnh

Tóm lại nghiên cứu đã nêu được 3 yếu tố tác động đến văn hóa an toàn người bệnh là: lãnh đạo chuyển dạng, sự hài lòng trong công việc, cam kết tổ chức

Horwitz S và Horwitz I (2017), nghiên cứu “Những tác động của cam

kết tổ chức và quyền hạn về cơ cấu đối với việc nâng cao văn hóa an toàn người bệnh” được thực hiện để khảo sát sự liên quan giữa nâng cao văn hóa an toàn cho người bệnh và hai quan điểm: cam kết tổ chức và quyền hạn về cơ cấu Trong việc thực hiện điều này, những tác động chính và những tác động tương tác của hai quan

điểm đối với nhận thức về nâng cao văn hóa an toàn cho người bệnh được đánh giá dựa trên tập thể bác sỹ điều trị Nghiên cứu này cho thấy có những lợi ích khả thi của việc thúc đẩy sự nâng cao văn hóa an toàn người bệnh đối với cả 2 yếu tố: cam kết tổ chức và quyền hạn về cơ cấu trong các tổ chức chăm sóc sức khỏe Bằng cách xác định rõ sự liên quan tích cực giữa hai quan điểm với việc nâng cao văn hóa an toàn người bệnh, nghiên cứu này cung cấp sự ủng hộ dựa trên kinh nghiệm thêm nữa đối với lý thuyết của Kanter cho rằng cả sự hỗ trợ về mặt cơ cấu và tổ chức có thể giúp định hướng cho việc nâng cao văn hóa an toàn người bệnh Qua khảo lược của tác giả, nghiên cứu của Horwitz S và Horwitz I (2017) là nghiên cứu đ u tiên dựa trên kinh nghiệm để khảo sát sự liên quan giữa quyền hạn về cơ cấu do Kanter

đề xuất và nâng cao an toàn cho người bệnh từ phía bác sỹ

Cam kết với tổ chức

Quyền hạn về cơ cấu

Văn hóa an toàn người bệnh

H nh 2.5: Mô h nh các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh

Nguồn: Horwitz S và Horwitz I (2017)

Các nghiên cứu khác:

 Feng (2009) đã nghiên cứu các yếu tố liên quan đến nhận thức của điều

dưỡng về văn hóa an toàn người bệnh tại Bệnh viện đại học ở Trung Quốc Mục đích nhằm mô tả nhận thức của điều dưỡng về văn hóa an toàn của người bệnh và các yếu tố liên quan trong một Bệnh viện đại học Trung Quốc Nghiên cứu cho thấy rằng, h u hết (61,3%) điều dưỡng đã nhận thức tích cực về văn hóa an toàn người bệnh Điều dưỡng phản hồi tích cực nhất với hai khía cạnh văn hóa: làm việc theo nhóm trong các đơn vị và học tập Các điều dưỡng đã phản ứng tiêu cực với hai khía cạnh thuộc văn hóa an toàn người bệnh là nhân viên và không trừng phạt với

sai lỗi Bốn nhân tố liên quan đến văn hóa an toàn người bệnh: sự tin cậy của các nhà quản lý, ưu tiên an toàn tổ chức, cam kết về an toàn của nhà quản lý và kinh nghiệm của điều dưỡng Có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa các nhà quản lý điều dưỡng và điều dưỡng trong nhận thức về văn hóa an toàn người bệnh Nhìn chung, h u hết các điều dưỡng có nhận thức tích cực về văn hóa an toàn Người quản lý nhận thức văn hóa an toàn người bệnh tích cực hơn so với nhân viên điều dưỡng Một số yếu tố đã được tìm thấy có liên quan chặt chẽ với văn hóa an toàn người bệnh, trong đó quản lý là yếu tố quan trọng Bốn yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh: (1) sự tin tưởng của điều dưỡng đối với các nhà quản lý, (2) sự ưu tiên an toàn tổ chức, (3) cam kết về an toàn của nhà quản lý, (4) kinh nghiệm điều dưỡng

 Feng và cộng sự (2011) nhằm mục đích khám phá mối quan hệ giữa cam

kết quản lý an toàn và văn hóa an toàn người bệnh bằng cách sử dụng dữ liệu từ một Bệnh viện Trung Quốc Nghiên cứu sử dụng một phương pháp nghiên cứu cắt ngang Mẫu nghiên cứu bao gồm 248 điều dưỡng, trong đó có 20 điều dưỡng quản

lý và 228 nhân viên điều dưỡng, đã được khảo sát bằng cách sử dụng bảng câu hỏi

có cấu trúc Nghiên cứu sử dụng thống kê mô tả để đánh giá mối quan hệ giữa văn hóa an toàn người bệnh và quản lý an toàn cam kết Điểm cam kết an toàn là 8,38, điểm trung bình văn hóa an toàn người bệnh là 148,66 Nhân viên điều dưỡng nhận thức văn hóa an toàn người bệnh thấp hơn đáng kể so với những người quản lý điều dưỡng Ngoài ra, cam kết quản lý an toàn ảnh hưởng đáng kể đến văn hóa an toàn người bệnh và là dự báo quan trọng của văn hóa an toàn người bệnh

 Feng và cộng sự (2012) khám phá nhận thức của điều dưỡng về văn hóa an

toàn người bệnh và các yếu tố liên quan đến những nhận thức Nghiên cứu này sử dụng một phương pháp định lượng với một thiết kế cắt ngang Mẫu nghiên cứu thuận tiện chọn 248 điều dưỡng viên Dữ liệu được thu thập tại một Bệnh viện trường đại học Trung Quốc từ tháng 08 đến tháng 10 năm 2008 Kết quả nghiên cứu cho thấy hơn một nửa điều dưỡng (61,3%) đã nhận thức tích cực về văn hóa an toàn người bệnh Điều dưỡng phản ứng tích cực nhất với hai khía cạnh: làm việc theo

nhóm trong đơn vị và học tập tổ chức Điều dưỡng h u hết phản ứng tiêu cực đến yếu tố nhân viên và không trừng phạt để sai sót Bốn yếu tố đã được tìm thấy được kết hợp với văn hóa an toàn người bệnh: lòng tin của nhà quản lý điều dưỡng (P < 0,001), ưu tiên an toàn (P < 0,001), kinh nghiệm điều dưỡng (P = 0,004) và cam kết quản lý an toàn (P = 0,023) Để cải thiện an toàn người bệnh văn hóa, quản lý điều dưỡng nên tập trung vào các yếu tố xác định và áp dụng nhiều chiến lược Cụ thể, điều dưỡng nên cố gắng để xây dựng lòng tin với điều dưỡng viên, chứng minh cam kết an toàn và ưu tiên an toàn người bệnh

 Kim và cộng sự (2013) xác định các yếu tố ảnh hưởng đến nhận thức về t m

quan trọng và thực hành quản lý an toàn người bệnh giữa các nhân viên Bệnh viện tại Hàn Quốc Nghiên cứu này được tiến hành bằng cách sử dụng bảng câu hỏi với

280 nhân viên được tuyển chọn từ 03 bệnh viện bằng cách sử dụng một phương pháp lấy mẫu thuận tiện Dữ liệu được phân tích bằng cách sử dụng mô tả thống kê, phân tích phương sai, phân tích hồi qui Yếu tố ảnh hưởng đến nhận thức về t m

quan trọng của thực hành quản lý an toàn người bệnh là yếu tố nhân khẩu (giới tính,

kinh nghiệm, trình độ), yếu tố liên quan đến công việc (xếp loại bệnh viện, vị trí công việc, liên hệ với người bệnh, kinh nghiệm chuyên môn, sự hài lòng công việc), nhân tố liên quan đến thực hành quản lý an toàn người bệnh (đào tạo thực hành quản lý an toàn người bệnh, kinh nghiệm báo cáo thực hành quản lý an toàn người bệnh, tuân thủ hướng dẫn thực hành quản lý an toàn người bệnh, nhận thức tầm quan trọng thực hành quản lý an toàn người bệnh) Nghiên cứu đánh giá nếu nhận

thức đ y đủ về các thang đo, cũng như các yếu tố ảnh hưởng thì các nhà hoạch định chính sách sẽ có các giải pháp tốt hơn đối với việc xây dựng và phát triển văn hóa

an toàn người bệnh

 Ausserhofer và cộng sự (2013) nghiên cứu văn hóa an toàn tại các Bệnh viện

ở Thụy sỹ Nghiên cứu thực hiện điều tra khảo sát 1630 điều dưỡng làm việc tại 132

cơ sở y tế, sử dụng phương pháp thống kê mô tả cắt ngang để phân tích dữ liệu nghiên cứu Bên cạnh việc đánh giá các thang đo về văn hóa an toàn người bệnh, nghiên cứu còn nhận diện các yếu tố ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê giải thích tác

động đến văn hóa an toàn người bệnh bao gồm nhân tố nhân viên y tế (giới tính, tuổi,

kinh nghiệm, trình độ), nhân tố người bệnh (tình trạng sức khỏe, trình độ giáo dục)



Park và Kim (2013) nghiên cứu này nhằm mục đích xác định tác động của

áp lực công việc và nhận thức sai l m về sự cố an toàn người bệnh trong Bệnh viện điều dưỡng ở Hàn Quốc Đối tượng nghiên cứu bao gồm 279 điều dưỡng đã làm việc ít nhất 6 tháng trong năm tại Bệnh viện Hàn Quốc Dữ liệu được thu thập với các câu hỏi được thiết kế để đo lường công việc căng thẳng, nhận thức kém và sự cố

an toàn người bệnh Xây dựng mô hình hồi quy Logistics nhằm đánh giá tác động của các nhân tố Nghiên cứu này cho thấy rằng 27,9% của những người tham gia đã

có kinh nghiệm sự cố an toàn người bệnh trong 6 tháng qua Yếu tố ảnh hưởng đến

sự cố an toàn người bệnh đã được tìm thấy là vị trí công việc, tuổi, tình trạng hôn

nhân, kinh nghiệm chuyên môn sự thay đổi công việc, nhận thức sai lầm, thiếu tự chủ công việc và ổn định công việc.

 Nygren và cộng sự (2013) nghiên cứu sử dụng bảng câu hỏi có cấu trúc

phỏng vấn 218 chuyên gia chăm sóc sức khỏe đang nắm giữ các vị trí chiến lược trong sự an toàn của người bệnh tại các Bệnh viện Thụy Điển Nghiên cứu sử dụng thống kê mô tả cắt ngang để phân tích dữ liệu nghiên cứu Các nhân tố ảnh hưởng

được liệt kê bao gồm chuyên môn, kinh nghiệm, kiến thức về an toàn người bệnh,

điều kiện làm việc có các cấp độ ảnh hưởng nhất định đến nhận thức về an toàn

người bệnh Dựa trên các mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến nhận thức an toàn người bệnh, nghiên cứu đã kiến nghị các giải pháp khác nhau có thể góp ph n tăng cường an toàn người bệnh tại các bệnh viện trong tương lai

 Oliveira và cộng sự (2015) nghiên cứu đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến

an toàn người bệnh Tiến hành khảo sát 70 điều dưỡng tại các Bệnh viện công ở Fortaleza, Brazil Nghiên cứu này sử dụng bảng câu hỏi có cấu trúc, phân tích thống

kê mô tả cắt ngang Kết quả cho thấy các yếu tố chính ảnh hưởng đến an toàn người

bệnh bao gồm khối lượng công việc, bằng cấp, đào tạo chuyên nghiệp, làm việc

nhóm, được ký hợp đồng với tổ chức, an ninh, thu nhập và các hành vi gây rối Các

yếu tố này cũng phản ánh được các khía cạnh của văn hóa an toàn người bệnh

Nghiên cứu có giá trị trong việc thúc đẩy an toàn người bệnh, phát triển năng lực cho việc ra quyết định cải thiện chất lượng chăm sóc



Allen (2015) nghiên cứu sự thông minh cảm xúc và cam kết của các điều

dưỡng: Ảnh hưởng đối với văn hoá an toàn người bệnh Nghiên cứu điều tra mối quan hệ giữa sự thông minh cảm xúc dựa trên khả năng và nhận thức về sự an toàn người bệnh, một tiêu chuẩn được sử dụng phổ biến trong ngành y tế để đo lường văn hoá an toàn người bệnh trong số các điều dưỡng Các quan sát tương tự cũng

mở rộng để điều tra mối quan hệ giữa cam kết tổ chức và nhận thức về sự an toàn của người bệnh Nghiên cứu này đã tìm cách thu hẹp khoảng cách này bằng cách nghiên cứu mối quan hệ giữa khả năng cảm xúc dựa trên khả năng và nhận thức về

sự an toàn người bệnh; cam kết tổ chức và nhận thức về an toàn người bệnh

Sử dụng thiết kế nghiên cứu cắt ngang, 86 người tham gia đã hoàn thành các bảng hỏi ECS, HSOPSC và MSCEIT Sử dụng phân tích hồi quy, nghiên cứu chỉ ra rằng không có mối quan hệ giữa sự thông minh cảm xúc và khả năng nhận thức về

an toàn người bệnh Ngược lại, nghiên cứu cho thấy có một mối quan hệ vừa phải, tích cực giữa cam kết và nhận thức về sự an toàn người bệnh Mối quan hệ này là đáng kể và giải thích 11% sự khác biệt quan sát được trong nhận thức về sự an toàn người bệnh Các phát hiện từ nghiên cứu này gợi ý rằng cam kết tổ chức, đóng góp vào văn hoá an toàn người bệnh Một cuộc thảo luận về những hàm ý của các phát hiện cung cấp các khuyến nghị, các ứng dụng thực tiễn và những gợi ý để nghiên cứu trong tương lai

 Vifladt và cộng sự (2016) nghiên cứu mối quan hệ giữa nhận thức về văn

hóa an toàn người bệnh, sự kiệt quệ và sự gắn kết của các điều dưỡng tại các trung tâm chăm sóc sức khỏe Phương pháp sử dụng là phân tích dữ liệu nghiên cứu cắt ngang Nghiên cứu thực hiện với việc điều tra khảo sát bằng bảng hỏi có cấu trúc đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh, sự kiệt quệ và sự gắn kết Phương pháp phân tích dữ liệu hồi quy chi square bằng ph n mềm SPSS

Các nhân tố được liệt kê bao gồm: giới tính, tuổi, thời gian làm việc tại khoa/phòng,

thời gian làm việc mỗi tuần, làm việc tại các khoa/phòng Kết quả nghiên cứu cho

thấy sự khác biệt rõ nét giữa các yếu tố cá nhân đối với nhận thức đánh giá về văn hóa người bệnh Nhận thức về văn hóa an toàn người bệnh, sự kiệt quệ và sự gắn kết cũng có sự khác biệt

2.3.2 Các nghiên cứu ở Việt Nam

 Nghiên cứu của Nguyễn Cẩm Hằng (2012) tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh

Đồng Tháp năm 2012, khảo sát văn hóa an toàn người bệnh trong phạm vi toàn bệnh viện và tại các khoa theo 12 lĩnh vực liên quan đến chăm sóc người bệnh, với mục tiêu của đề tài nhằm xác định các tỷ lệ đáp ứng tích cực của NV về 7 lĩnh vực ATNB của NV phạm vi khoa/phòng, xác định các tỷ lệ đáp ứng tích cực của NV về

4 lĩnh vực ATNB ở phạm vi BV, xác định mức độ nhận thức chung của NV về VHATNB Phương pháp nghiên cứu mô tả cắt ngang với cỡ mẫu 400 nhân viên y tế của BV Qua kết quả khảo sát 42 tiểu mục đo lường 12 lĩnh vực về VHATNB cho thấy lĩnh vực mạnh của BV là vai trò của lãnh đạo trong ATNB (80%), cải thiện liên tục về ATNB (75%), hoạt động nhóm trong khoa (75%), chính sách của Bệnh viện trong ATNB (78%), hoạt động nhóm liên khoa (78%), nhận thức về ATNB của nhân viên (79%) Lĩnh vực yếu của BV là thông tin và phản hồi các sai sót (57%), vai trò của nhân lực (53%), giao tiếp cởi mở trong ATNB (30%), phản ứng với các sai sót (28,7%), giao ca và chuyển bệnh (68%) T n suất báo cáo sai sót (4,1%) 85% nhân viên xếp loại ATNB của BV ở mức độ chấp nhận; 57,5% nhân viên không báo cáo sai sót trong 12 tháng qua

 Nghiên cứu của Tăng Chí Thƣợng và cộng sự (2012) tại Bệnh viện Nhi

Đồng 1 đã tiến hành khảo sát thực trạng văn hóa an toàn người bệnh trong phạm vi toàn Bệnh viện và tại các khoa theo 12 yếu tố liên quan đến chăm sóc người bệnh Khảo sát về văn hóa ATNB dựa trên bảng câu hỏi của AHRQ được thực hiện l n

đ u tiên tại Bệnh viện Nhi Đồng 1 cho thấy, kết quả tỉ lệ phản hồi tích cực chung ở

12 yếu tố là 69%, cao hơn so với Đài Loan (64%) và Hoa Kỳ (61%) Tỉ lệ trả lời tích cực cao tập trung ở các yếu tố: làm việc nhóm trong khoa, hỗ trợ của bệnh viện trong việc khuyến khích ATNB, thông tin phản hồi và học tập cải tiến liên quan đến ATNB Trong khi đó, có nhiều phản hồi không tích cực ở các yếu tố như: sự phối

hợp giữa các khoa phòng, phối hợp giữa các khoa trong bàn giao chuyển bệnh, thiếu nhân sự, cởi mở trong thông tin về sai sót, t n suất báo cáo sự cố và nhất là “hành

xử không buộc tội khi có sai sót”

 Nghiên cứu của Trần Nguyễn Như Anh (2015) tại Bệnh viện Từ Dũ

TP.HCM, sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng với việc khảo sát 2.118 nhân viên Bệnh viện bằng cách phỏng vấn bộ câu hỏi HSOPSC, kết quả nghiên cứu cho thấy văn hóa an toàn người bệnh được đánh giá tích cực nhất là các câu hỏi/thang đo “Làm việc theo ê kíp trong khoa/phòng” với điểm số trung bình là 4,18 điểm, tiếp đến là “Quan điểm và hành động về an toàn người bệnh của người quản lý” với điểm trung bình là 4,07 và lĩnh vực nhận phản hồi tích cực thấp nhất, chỉ khoảng 2,3 điểm là thành ph n “Bàn giao và chuyển bệnh” và “Không phạt khi có sai sót”

 Nghiên cứu của Nguyễn Thị Bé Phương (2016) thực hiện nghiên cứu

Điểm số văn hóa an toàn người bệnh dựa trên đánh giá của nhân viên y tế tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM, cho thấy điểm số văn hóa an toàn người bệnh có mối liên quan giữa khía cạnh quản lý thúc đẩy an toàn và phản hồi thông tin về lỗi, làm việc nhóm trong khoa, sai sót và động lực báo cáo sai sót với điểm an toàn người bệnh chung của bệnh viện Kết quả “Làm việc theo nhóm trong khoa” có đánh giá tích cực nhất (điểm số trung bình 4.0), ngược lại “T n số sự cố được báo cáo” được đánh giá thấp nhất (điểm số trung bình là 2,9)

 Nghiên cứu của Nguyễn Xuân Thiêm (2017) thực hiện nghiên cứu Kiến

thức thực hành về an toàn người bệnh của điều dưỡng tại Bệnh viện đa khoa Hà Đông năm 2016 Nghiên cứu nhằm mục tiêu mô tả kiến thức và thực hành về an toàn người bệnh của điều dưỡng Kết quả nghiên cứu về kiến thức an toàn người bệnh cho thấy tỷ lệ điều dưỡng có kiến thức chung về an toàn người bệnh đạt 78,3%, kiến thức theo 6 nhóm cao nhất với 83,7%, kiến thức cơ bản đạt chiếm 70,9% Về thực hành an toàn người bệnh: Tỷ lệ điều dưỡng thực hành an toàn người bệnh đạt chiếm 88,7% Cụ thể, tỷ lệ thực hành về xác định đúng người bệnh đạt với 50,7%; Cải tiến thông tin chăm sóc và phòng ngừa sự cố trong sử dụng thuốc l n

lượt 93,1% và 78,8%; Thực hành phòng ngừa sự cố trong phẫu thuật chiếm 80,3%; Kiểm soát nhiễm khuẩn 48,3%; Phòng ngừa người bệnh té ngã 82,8% Về mức độ thực hiện đúng các giải pháp, thường xuyên thực hành đúng giải pháp xác định đúng tên người bệnh (93,2%), kiểm soát nhiễm khuẩn (87,8%), phòng ngừa sự cố trong sử dụng thuốc (86,4%), phòng ngừa sự cố trong phẫu thuật (81%), (55,4%) điều dưỡng thường xuyên phòng ngừa sự cố người bệnh té ngã

 Nghiên cứu của Đỗ Văn Lắm (2017) thực hiện nghiên cứu văn hóa an toàn

người bệnh tại Bệnh viện Truyền máu Huyết học TP.HCM, kết quả cho thấy chức danh nghề nghiệp ảnh hưởng h u như tất cả đến các thành ph n văn hóa an toàn người bệnh Trong đó, yếu tố chức danh nghề nghiệp có ảnh hưởng nhiều nhất đến

“Tổ chức học tập - cải tiến liên tục”, “Không trừng phạt khi có sai sót” và “T n suất báo cáo sự cố” với sự khác biệt có ý nghĩa thống kê “Thời gian làm việc tại khoa”

có ảnh hưởng đến giao tiếp cởi mở, hỗ trợ quản lý an toàn người bệnh, không trừng phạt khi không có sai sót, bàn giao ca trực và chuyển bệnh Yếu tố “thời gian làm việc ở bệnh viện” có ảnh hưởng đến h u hết văn hóa an toàn người bệnh, ngoại trừ lĩnh vực tổ chức học tập - cải tiến liên tục và không trừng phạt khi có sai sót

Qua quá trình tổng hợp lý thuyết, tác giả nhận thấy đối với đa số các nghiên cứu trong nước đề cập đến vấn đề an toàn người bệnh, có ít đề tài trong nước nghiên cứu về văn hóa an toàn người bệnh và chỉ tập trung nghiên cứu các thành ph n về văn hóa an toàn người bệnh mà chưa nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa

an toàn người bệnh Bên cạnh đó, qua các đề tài ngoài nước đã tham khảo, cho thấy rằng có các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh như: lãnh đạo chuyển dạng (McFadden và cộng sự, 2009; Fischer, 2014; Williams, 2014); cam kết tổ chức (Williams, 2014; Horwitz S và Horwitz I., 2017); sự hài lòng trong công việc (Williams, 2014); trao đổi giữa lãnh đạo và thành viên (Antonina De Pau, 2014); trao đổi giữa nhóm và thành viên (Antonina De Pau, 2014)

Tựu chung lại, tác giả nhận thấy chưa có đề tài nào về văn hóa an toàn người bệnh tại Bệnh viện Quân y 175, vì vậy việc tiến hành nghiên cứu này là vô cùng cấp

thiết nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ, từ đó thỏa mãn nhu c u của người bệnh trong quá trình sử dụng dịch vụ tại Bệnh viện Quân y 175

2.4 Đề xuất mô hình nghiên cứu

Dựa trên lý thuyết trao đổi lãnh đạo thành viên, trao đổi xã hội, thuyết tin cậy cao và các nghiên cứu trước có liên quan, tác giả kế thừa mô hình nghiên cứu của Antonina De Pau (2014), McFadden và cộng sự (2009) và nghiên cứu của Williams (2014), đề xuất mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh tại Bệnh viện bao gồm: (1) Trao đổi giữa lãnh đạo và thành viên, (2) Trao đổi giữa nhóm và thành viên, (3) Lãnh đạo chuyển dạng, (4) Cam kết tổ chức, (5) Sự hài lòng trong công việc

Các yếu tố trong mô hình nghiên cứu được trình bày chi tiết dưới dây:

2.4.1 Trao đổi giữa lãnh đạo và thành viên (Leader member exchange - LMX)

Trao đổi giữa lãnh đạo và thành viên được định nghĩa là mối quan hệ có tính phân biệt và cá nhân giữa một người lãnh đạo cấp trên và nhân viên của họ dựa trên

sự tin tưởng lẫn nhau, sự tôn trọng và nghĩa vụ của họ (Graen và Uhl-Bien, 1995)

Theo Dansereau và cộng sự (1975) cho rằng trao đổi giữa lãnh đạo và thành viên là tập trung vào chất lượng mối quan hệ giữa quản lý và nhân viên Mối quan

hệ giữa quản lý và nhân viên từ những người dựa trên hợp đồng lao động (LMX thấp hoặc ngoài nhóm) tới những người có sự tin cậy, tôn trọng, sự yêu thích và hỗ trợ lẫn nhau (LMX cao hoặc trong nhóm)

Trao đổi giữa lãnh đạo và thành viên là một mối quan hệ làm việc được đặc trưng bởi những nỗ lực thể chất hoặc tinh th n, nguồn lực vật chất, thông tin, có hoặc không sự hỗ trợ tinh th n trao đổi giữa lãnh đạo và thành viên (Liden và cộng

sự, 1997) Mối quan hệ của một nhà lãnh đạo với mỗi người thay đổi theo kết quả của chất lượng trao đổi Chỉ có một vài cấp dưới là các trợ lý đáng tin cậy, còn những người khác phải dựa vào quyền hạn chính thức, các quy tắc và chính sách (Dansereau và cộng sự, 1975; Graen, 1976) Trao đổi giữa lãnh đạo và thành viên cao đi đôi với sự tin tưởng, tương tác, hỗ trợ và ph n thưởng lớn Graen và Uhl-Bien (1995) kết luận rằng LMX cao sẽ dẫn đến kết quả tích cực như sự hài lòng đối

với công việc, cam kết tổ chức, đánh giá người giám sát cao, tiến bộ nghề nghiệp và giảm sự nhảy việc nguồn lao động

Bên cạnh đó, những tương quan giữa lãnh đạo - thành viên ảnh hưởng đáng

kể đến việc sử dụng trực giác và tính tự tin của các điều dưỡng - điều này tác động đến mức độ về tinh th n trách nhiệm của họ (Farr-Wharton và cộng sự, 2012) Các nhà nghiên cứu cũng đã xác định là mức độ trao đổi giữa lãnh đạo và thành viên cao hơn có thể thúc đẩy tinh th n trách nhiệm của điều dưỡng, giảm bớt đáng kể tốc độ nhảy việc thúc đẩy hành vi công dân tổ chức và có tiềm năng tạo được kết quả an toàn hơn cho người bệnh (Chen và cộng sự, 2008; Squires và cộng sự, 2010; Wong

và Cummings, 2007)

Kết quả của một số nghiên cứu đều cho thấy rằng trao đổi giữa lãnh đạo và thành viên ảnh hưởng tích cực đến văn hóa an toàn người bệnh, như nghiên cứu của Antonina De Pau (2014) và nghiên cứu của Thompson (2010) Cụ thể, kết quả nghiên cứu của Thompson (2010) cho thấy trao đổi giữa lãnh đạo và thành viên có ảnh hưởng tích cực đến văn hóa an toàn của người bệnh

Do vậy, có thể đề xuất giả thuyết:

Giả thuyết H1: Trao đổi giữa lãnh đạo và thành viên (LMX) có ảnh hưởng tích cực đến văn hóa an toàn người bệnh

2.4.2 Trao đổi giữa nhóm và thành viên

Trao đổi giữa nhóm và thành viên (TMX) được định nghĩa là nhận thức của một cá nhân về mối quan hệ giữa họ và nhóm (Seers, 1989) Nhấn mạnh vào mối quan hệ trao đổi, cam kết lẫn nhau và chuyên môn (Seers, 1989; Seers và cộng sự, 1995)

Seers (1989) mô tả trao đổi nhóm và thành viên (TMX), song song với (LMX), là hiệu quả của các mối quan hệ làm việc giữa một thành viên trong nhóm

và đồng nghiệp Đó là nhận thức của một cá nhân thành viên về mối quan hệ trao đổi của họ với nhóm đồng đẳng như một tập thể (Seers, 1989) TMX cao có nghĩa

là các thành viên của nhóm có những mối quan hệ xã hội và công việc tuyệt vời và

họ làm việc để đem lại lợi ích cho đồng nghiệp Nó khác với LMX trong đó mối

quan hệ tập trung liên quan đến toàn bộ nhóm đồng đẳng và cách nhìn nhận mình như một thành viên

Trao đổi giữa nhóm và thành viên (TMX) được định nghĩa là mối quan hệ trao đổi giữa một nhân viên và các đồng nghiệp của mình trong một nhóm, trong điều kiện chia sẻ ý tưởng, phản hồi, nỗ lực, nguồn lực, chuyên môn và sự công nhận lẫn nhau (Seers, 1989; Seers và cộng sự, 1995) Trong nghiên cứu, Seers và cộng sự (1995) thấy rằng TMX cao có liên quan đến sự hài lòng với các đồng nghiệp, với công việc và gắn kết với nhóm cao hơn Các nhà nghiên cứu nhận thấy mối quan hệ này đặc biệt đúng đối với các nhóm tự quản lý vì nó g n như là một yêu c u để nhóm hoạt động có hiệu quả

Seers (1989) đưa ra chất lượng trao đổi giữa nhóm và thành viên như một phương pháp để đánh giá nhận thức của một thành viên nhóm về vai trò của họ trong nhóm, cũng như mối quan hệ trao đổi của họ trong toàn bộ nhóm Cụ thể, trao đổi giữa nhóm và thành viên tập trung vào sự sẵn sàng hỗ trợ các thành viên khác, chia sẻ ý kiến, phản hồi, cung cấp thông tin cho các thành viên khác và nhận được

sự công nhận từ các thành viên khác (Seers, 1989; Seers và cộng sự, 1995) Nghiên cứu về trao đổi giữa nhóm và thành viên chủ yếu tập trung vào việc xác định các loại hình của trao đổi giữa nhóm và thành viên: công bằng giữa các nhóm thành viên, phạm vi thời gian hoạt động nhóm, giao tiếp và mối quan hệ cấp trên - cấp dưới (Alge và cộng sự, 2003; Hiller và Day, 2003; Liden và cộng sự, 2000; Tse và Dasborough, 2008; Sherony và Green, 2002) Kết quả của trao đổi giữa nhóm và thành viên dẫn đến sự gắn kết, sự tham gia tích cực của các thành viên, góp ph n đem lại môi trường an toàn cho người bệnh, nâng cao hiệu suất và hiệu quả (Alge

và cộng sự, 2003; Ford và Seers, 2006; Seers và cộng sự, 1995; Ford và cộng sự, 2014)

Kết quả có ý nghĩa quan trọng trong các nghiên cứu hiện tại về sự ảnh hưởng của trao đổi giữa nhóm và thành viên đến văn hóa an toàn người bệnh Ford và Seers (2006) đã nghiên cứu sự đồng thuận các thành viên trong nhóm trong việc thực hiện văn hóa an toàn người bệnh Kết quả nghiên cứu cho thấy mối quan hệ giữa LMX và