Pháp luật về giáo dục thể chất và thể thao trong nhà trường - Thực trạng và kiến nghị

ĐẶT VẤN ĐỀGiáo dục thể chất GDTC và hoạt động thể thao trong nhà trường là bộ phận quan trọng của phong trào thể dục, thể thao TDTT nhằm bảo đảm mục tiêu nâng cao sức khoẻ, phát triển th

TRUNG TÂM NGHIÊN CỨU KHOA HỌC LẬP PHÁP

Chuyên đề nghiên cứu:

PHÁP LUẬT VỀ GIÁO DỤC THỂ CHẤT VÀ THỂ THAO

(Phục vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến

về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thể dục, thể thao)

Hà Nội, tháng 10 năm 2017

ỦY BAN THƯỜNG VỤ QUỐC HỘI

VIỆN NGHIÊN CỨU LẬP PHÁP

MỤC LỤC

ĐẶT VẤN ĐỀ 2 NỘI DUNG 3

1 Khái niệm, vai trò của giáo dục thể chất và thể thao trong nhà trường 3

2 Thực trạng quy định của pháp luật về giáo dục thể chất và thể thao trong nhà trường 4

3 Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về giáo dục thể chất và thể thao trong nhà trường 8 KẾT LUẬN 12

TÀI LIỆU THAM KHẢO 13

ĐẶT VẤN ĐỀ

Giáo dục thể chất (GDTC) và hoạt động thể thao trong nhà trường là bộ phận quan trọng của phong trào thể dục, thể thao (TDTT) nhằm bảo đảm mục tiêu nâng cao sức khoẻ, phát triển thể lực, tầm vóc và kỹ năng vận động cơ bản, góp phần hình thành nhân cách và giáo dục toàn diện về đức, trí, thể, mỹ cho học sinh, sinh viên, đồng thời góp phần phát hiện năng khiếu, đào tạo tài năng thể thao cho đất nước Tuy nhiên, những năm qua, công tác GDTC trong nhà trường chưa được quan tâm đúng mức, hệ thống các cơ sở, sân bãi phục vụ GDTC và thể thao nhà trường còn thiếu thốn, lạc hậu, không chỉ trong các trường phổ thông, mà cả trong các trường đại học, cao đẳng Nội dung môn học thể dục trong chương trình chính khóa chậm đổi mới, chưa thực sự tạo được sự hứng thú cho học sinh, sinh viên, thiếu quy định cụ thể về chuẩn giáo viên, giảng viên TDTT, tiêu chuẩn cơ sở vật chất TDTT, trang thiết bị trong nhà trường, trách nhiệm của ngành giáo dục và đào tạo, trách nhiệm của nhà trường trong việc đảm bảo các hoạt động thể chất và thi đấu thể thao trong các cấp học chưa được quy định rõ ràng, cụ thể

Để phục vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, các đại biểu Quốc hội trong quá trình xem xét, thông qua dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thể dục, thể thao, Viện Nghiên cứu lập pháp thuộc Ủy ban thường vụ

Quốc hội xin giới thiệu chuyên đề “Pháp luật về giáo dục thể chất và thể thao

trong nhà trường – Thực trạng và kiến nghị”

NỘI DUNG

1 Khái niệm, vai trò của giáo dục thể chất và thể thao trong nhà

trường

Theo Từ điển Khoa học Thể dục thể thao1, GDTC và thể thao trong nhà trường là loại hình hoạt động giáo dục văn hóa có kế hoạch, có tổ chức, lấy phương tiện cơ bản là vận động thân thể để phát triển toàn diện thể chất và tinh thần, nâng cao ý thức rèn luyện thân thể suốt đời, hình thành thói quen, hứng thú và kỹ năng vận động cho học sinh

Còn theo Luật Thể dục, thể thao năm 2006, GDTC là môn học chính khoá thuộc chương trình giáo dục nhằm cung cấp kiến thức, kỹ năng vận động cơ bản cho người học thông qua các bài tập và trò chơi vận động, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện Hoạt động thể thao trong nhà trường là hoạt động

tự nguyện của người học được tổ chức theo phương thức ngoại khoá phù hợp với sở thích, giới tính, lứa tuổi và sức khoẻ nhằm tạo điều kiện cho người học thực hiện quyền vui chơi, giải trí, phát triển năng khiếu thể thao2

GDTC và thể thao trong nhà trường bao gồm giảng dạy thể dục chính khóa bắt buộc (gồm thể dục trước giờ học và giữa giờ học) và hoạt động thể thao ngoại khóa

Các khái niệm trên về GDTC và thể thao trong nhà trường cho thấy: GDTC và thể thao là một bộ phận của giáo dục trong nhà trường và hoạt động này có vai trò rất quan trọng, đó là: tăng cường sức khỏe tinh thần và thể chất cho học sinh; bồi dưỡng tri thức, kỹ năng, thói quen vận động thân thể cho học sinh; giáo dục đạo đức, ý chí, tính kỷ luật, ý thức giành thắng lợi cho học sinh; góp phần đào tạo tài năng thể thao, là nguồn lực của thể thao chuyên nghiệp và thể thao thành tích cao, cơ sở của TDTT ở mọi quốc gia; tạo cơ sở để phát triển thể lực, tầm vóc; hạn chế rủi ro gây ra do thiếu kỹ năng sống

Với vai trò nêu trên, mọi quốc gia trên thế giới đều coi trọng GDTC và

1 Học viện thể dục, thể thao Hồng Kông, NXB Giáo dục đại học, 2010

2 Điều 20, Luật Thể dục, thể thao năm 2006

thể thao trường học như một quy luật phát triển giáo dục và phát triển TDTT

2 Thực trạng quy định của pháp luật về giáo dục thể chất và thể thao trong nhà trường

Hoạt động GDTC và thể thao trong nhà trường được quy định tại Mục 2, Luật Thể dục, thể thao năm 2006 với 7 điều (từ Điều 20 đến Điều 26) với các

nội dung: khái niệm GDTC và hoạt động thể thao trong nhà trường (Điều 20); trách nhiệm của Nhà nước (Điều 21), nhà trường (Điều 22), đoàn thanh niên, các

tổ chức xã hội- nghề nghiệp về thể thao trong GDTC và thể thao trong nhà trường (Điều 26); quyền và nghĩa vụ của giáo viên, giảng viên TDTT (Điều 23)

và của người học (Điều 24); thi đấu thể thao trong nhà trường (Điều 25); đất đai dành cho TDTT (Điều 65)

Để hướng dẫn thi hành Luật Thể dục, thể thao năm 2006, ngày 26 tháng 6

năm 2007, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 112/2007/NĐ-CP quy định chi

tiết một số điều của Luật Nhưng Nghị định 112 chỉ dành duy nhất một Điều 7

cụ thể hóa nội dung GDTC và thể thao trong nhà trường, và điều này cũng chỉ quy định rất ngắn gọn về:

(i) Trách nhiệm của Bộ Giáo dục và Đào tạo trong việc phối hợp với Ủy ban Thể dục thể thao xây dựng chương trình, chuẩn mực quốc gia về môn học GDTC, thể thao trong nhà trường và các cơ sở giáo dục khác thuộc hệ thống giáo dục quốc dân phù hợp với từng bậc học, cấp học;

(ii) Trách nhiệm của Bộ Giáo dục và Đào tạo trong việc phối hợp với Ủy ban Thể dục thể thao, Bộ Nội vụ ban hành tiêu chuẩn về giáo viên, giảng viên TDTT; xây dựng định mức biên chế giáo viên, giảng viên TDTT đối với từng cấp học, bậc học, đáp ứng định hướng, nhu cầu phát triển thể lực và tầm vóc của học sinh trong nhà trường và các cơ sở giáo dục khác thuộc hệ thống giáo dục quốc dân phù hợp với từng bậc học, cấp học;

(iii) Trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo, nhà trường và các cơ sở giáo dục khác thuộc hệ thống giáo dục quốc dân

Ngày 31 tháng 01 năm 2015, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 11/2015/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2015 Có thể xem đây là

văn bản quy định cụ thể nhất về GDTC và thể thao trong nhà trường với các nội dung: chương trình môn học GDTC; giáo viên, giảng viên TDTT; hoạt động thể thao và thi đấu thể thao; tài chính và cơ sở vật chất phục vụ GDTC và hoạt động thể thao trong nhà trường; xã hội hóa GDTC và hoạt động thể thao trong nhà trường

Hiện tại, để huy động nguồn đóng góp từ xã hội hóa cho hoạt động TDTT trong nhà trường từ nguồn vốn nước ngoài, Chính phủ đang xây dựng dự thảo Nghị định quy định về hợp tác, đầu tư của nước ngoài trong lĩnh vực giáo dục,

đã tổ chức nhiều cuộc hội thảo, tọa đàm để ghi nhận những ý kiến chia sẻ, đóng góp và kiến nghị của các cơ quan, tổ chức, nhà trường

Như vậy, có thể thấy đến thời điểm này, các văn bản pháp luật quy định

về GDTC và thể thao trong nhà trường cơ bản được ban hành khá đầy đủ

GDTC và thể thao trong nhà trường đã được Nhà nước ta xác định là nhiệm vụ quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước; đầu tư cho GDTC

và thể thao trường học là đầu tư cho sự phát triển của quốc gia; thường xuyên chăm lo công tác GDTC và thể thao trường học là trách nhiệm chung của Nhà nước, các cấp chính quyền, các đoàn thể và toàn xã hội

Tuy nhiên, đi sâu nghiên cứu hệ thống quy định pháp luật về GDTC và TDTT trong nhà trường và so sánh với hiệu quả GDTC và TDTT nhà trường

trong thực tế cho thấy quy định của pháp luật về nội dung này vẫn còn một số hạn chế, bất cập như:

Thứ nhất, cơ sở vật chất phục vụ GDTC và hoạt động thể thao là điều kiện

trước tiên để đảm bảo hiệu quả của hoạt động GDTC và thể thao trong nhà trường Cơ sở vật chất phục vụ GDTC và hoạt động thể thao trong nhà trường bao gồm: Sân, bãi tập, nhà tập luyện đa năng, phòng tập, bể bơi, các trang thiết

bị và các điều kiện bảo đảm an toàn3 Trước đây, Thông tư liên tịch

3 Khoản 2, Điều 6, Nghị định 11/2015/NĐ-CP

18/2011/TTLT-BGDĐT-BYT ngày 28 tháng 4 năm 20114 quy định diện tích

sân chơi, sân tập phải dành từ 40% - 50% so với tổng diện tích của nhà trường

Thông tư này hết hiệu lực từ ngày 30 tháng 6 năm 2016, được thay thế bởi Thông tư liên tịch số 13/2016/TTLT-BYT-BGDĐT5 song không có nội dung về diện tích sân chơi, sân tập Đến ngày 21 tháng 4 năm 2017, Chính phủ ban hành Nghị định số 46/2017/NĐ-CP6 điều chỉnh việc thành lập, cho phép thành lập, sáp nhập, chia, tách, giải thể, cho phép hoạt động giáo dục đối với các cơ sở giáo dục và tổ chức, cá nhân đầu tư trong lĩnh vực giáo dục, trong đó có 12 điều quy định điều kiện để thành lập và hoạt động của nhà trường các cấp7 Theo Nghị định, cơ sở vật chất cho hoạt động GDTC và thể thao trong nhà trường được quy định là một phần gắn liền trong khối công trình của nhà trường Tuy nhiên, đối với các cơ sở giáo dục và tổ chức, cá nhân đã được cho phép hoạt động; các cơ

sở giáo dục đã được thành lập (đồng thời được cho phép hoạt động giáo dục) trước khi Nghị định có hiệu lực thì không phải đề nghị cho phép hoạt động lại,

do đó, vẫn tồn tại quy định về cơ sở vật chất trong hoạt động GDTC và thể thao

ở các cơ sở giáo dục thành lập trước ngày 21 tháng 4 năm 2017

Bên cạnh đó, trên thực tế, quy định về diện tích sân chơi, sân tập không thực hiện được ở nhiều trường vì không có đủ quỹ đất so với yêu cầu hoặc nếu

có thì lại không ưu tiên để dành làm sân chơi, sân tập Vì vậy, hệ thống các cơ

sở, sân bãi phục vụ GDTC và thể thao nhà trường còn thiếu thốn, lạc hậu, không chỉ trong các trường phổ thông mà cả trong các trường đại học, cao đẳng Hầu hết các trường chưa có bể bơi, sân bóng đá, bóng rổ…Vấn đề quan trọng để GDTC trong nhà trường phát triển đó là sân tập và phương tiện hỗ trợ học tập nhưng hầu hết các trường học lại thiếu điều kiện này Do vậy, nhiều trường chưa đảm bảo cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ GDTC và thể thao theo tiêu chuẩn

4 Thông tư liên tịch về nội dung đánh giá công tác y tế tại trường tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông

và phổ thông có nhiều cấp học do Bộ Giáo dục và Đào tạo - Bộ Y tế ban hành

5 Thông tư liên tịch về công tác y tế trường học do Bộ Giáo dục và Đào tạo - Bộ Y tế ban hành ngày 12 tháng 5 năm 2016

6 Nghị định quy định về điều kiện đầu tư và hoạt động trong lĩnh vực giáo dục, có hiệu lực từ ngày ngày 21 tháng

4 năm 2017

7 Các điều kiện đó là: phải có đất đai, cơ sở vật chất, thiết bị đáp ứng yêu cầu, duy trì và phát triển hoạt động giáo

Thứ hai, giáo viên, giảng viên TDTT là lực lượng hạt nhân trong việc trực

tiếp hướng dẫn, giảng dạy và tổ chức các hoạt động tập luyện, thi đấu cho học sinh Chất lượng giáo viên TDTT trong trường học còn là một mắt xích quan trọng trong quá trình phát hiện, đào tạo vận động viên tương lai cho quốc gia Tuy nhiên, Luật Thể dục, thể thao mới chỉ quy định về quyền và nghĩa vụ của giáo viên, giảng viên TDTT (Điều 23) Nghị định 11/2015/NĐ-CP hướng dẫn

thi hành Luật Thể dục, thể thao cũng chỉ quy định chung: Giáo viên, giảng viên thể dục, thể thao phải bảo đảm tiêu chuẩn và trình độ đào tạo của nhà giáo theo quy định tại Điều 70 và Điều 77 của Luật Giáo dục (Khoản 1, Điều 4) Điều này

cho thấy đang thiếu quy định cụ thể về chuẩn giáo viên, giảng viên TDTT Chính vì vậy nên ở nhiều trường còn có tình trạng giáo viên dạy môn thể dục là giáo viên kiêm nhiệm; thiếu tâm huyết, hào hứng khi dạy học, ít có sự tìm tòi, sáng tạo trong cách truyền đạt bài tập và truyền cảm hứng đến học sinh

Thứ ba, quy định về nội dung dạy và học môn GDTC chưa thể hiện được ý

nghĩa mục đích môn học; cách dạy chưa tạo ra không khí thi đua trong lớp học; năng lực giảng dạy, đặc biệt là sử dụng các phương pháp giảng dạy còn thiếu linh hoạt; chưa đưa ra chỉ tiêu phấn đấu ở từng nội dung và toàn lớp học, giáo trình chưa phù hợp với nhu cầu và sở thích của học sinh, sinh viên Nội dung môn học thể dục trong chương trình chính khóa chậm đổi mới, còn cứng nhắc, chưa cân đối; hoạt động thể thao còn mang tính phong trào, đơn điệu Nhiều nội dung yêu cầu dành cho người tập thể thao chuyên nghiệp, mang nặng tính kỹ thuật, chưa phù hợp với học sinh Chưa chú trọng vào việc rèn luyện kỹ năng, thói quen tập luyện thể thao của số đông học sinh nên chưa thực sự tạo được sự hứng thú cho học sinh, sinh viên

Thứ tư, không có quy định về việc thanh tra, kiểm tra, đánh giá việc tổ

chức thực hiện GDTC và thể thao trong các nhà trường nên không có căn cứ, biện pháp xử lý với những trường học không thực hiện đúng, đủ quy định của pháp luật Vì thế, Ban Giám hiệu nhiều trường học thấy không thực hiện tốt quy định về hoạt động GDTC và thể thao trong nhà trường cũng không ảnh hưởng

tới nhiều tới thành tích, tới đánh giá kết quả của nhà trường.

Thứ năm, nhiều điều khoản của Luật Thể dục, thể thao năm 2006 về

GDTC và TDTT trong nhà trường còn chung chung, không rõ nghĩa vụ thuộc về chủ thể nào dẫn đến khó thi hành trong thực tế, như trách nhiệm của ngành giáo dục và đào tạo, của ngành thể thao, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức khác và của nhà trường trong việc đảm bảo các hoạt động thể chất và thi đấu thể thao trong các cấp học ra sao chưa được quy định rõ ràng, cụ thể

3 Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về giáo dục thể chất và thể thao trong nhà trường

Xuất phát từ những hạn chế, bất cập đã phân tích ở trên, để nâng cao hiệu quả GDTC và thể thao trong nhà trường, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thể dục, thể thao lần này cần bổ sung một số quy định để tăng cường trách nhiệm của Nhà nước và nhà trường – những chủ thể có vai trò quyết định tới hiệu quả của hoạt động GDTC và thể thao trong trường học như sau:

3.1 Về trách nhiệm của Nhà nước

Thứ nhất, ngoài trách nhiệm của Nhà nước trong việc có chính sách dành

đất đai, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất cho GDTC và thể thao trong nhà trường, bảo đảm đủ giáo viên, giảng viên TDTT cho các bậc học đã được quy định tại Điều 21, Luật Thể dục, thể thao năm 2006, cần bổ sung trách nhiệm quan trọng nhất của Nhà nước là hoạch định chiến lược, quy hoạch, xây dựng đề án tổng thể phát triển GDTC và thể thao trong nhà trường

Thứ hai, GDTC là môn học bắt buộc, có mục tiêu nâng cao sức khỏe, thể

lực toàn diện, trong đó trang bị kiến thức, kỹ năng vận động cơ bản và hình thành thói quen tập luyện thể dục, thể thao thường xuyên kết hợp với giáo dục ý chí, đạo đức, lối sống lành mạnh, đáp ứng nhu cầu vui chơi, giải trí cho trẻ em, học sinh, sinh viên, đồng thời góp phần phát hiện, đào tạo năng khiếu và tài năng thể thao bổ sung lực lượng vận động viên thành tích cao cho nền thể thao nước nhà Để thực hiện được mục tiêu trên thì các điều kiện đảm bảo để phát

học GDTC, phương pháp dạy học và cách kiểm tra, đánh giá còn nhiều bất cập; đội ngũ giáo viên, giảng viên thể dục còn thiếu về số lượng và trình độ chuyên môn chưa đáp ứng được yêu cầu8 Muốn nâng cao chất lượng hiệu quả GDTC, phải xây dựng được đội ngũ giáo viên, giảng viên thể dục cótrình độ, chuyên môn; chương trình GDTC phải phù hợp với điều kiện thực tiễn, đặc điểm tâm sinh lý của học sinh, sinh viên, đáp ứng yêu cầu của phát triển của ngành giáo dục và sự phát triển của đất nước Do đó, dự thảo Luật sửa đổi lần này cần quy định rõ ngay trong luật trách nhiệm của Bộ Giáo dục và đào tạo, cụ thể là trách nhiệm của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và đào tạo trong việc:

(i) Xây dựng, ban hành chương trình GDTC;

(ii) Xây dựng, ban hành các tiêu chuẩn về chuyên môn nghiệp vụ của đội ngũ giáo viên, giảng viên TDTT và tiêu chuẩn cơ sở vật chất, trang thiết bị TDTT cho hoạt động GTDC trong nhà trường

Thứ ba, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thể dục, thể

thao cũng cần quy định rõ trách nhiệm của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đối với hoạt động GDTC và thể thao trong nhà trường theo hướng:

(i) Phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng chương trình GDTC và bồi dưỡng nghiệp vụ cho giáo viên, giảng viên TDTT

(ii) Phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo biên soạn, xuất bản sách hướng dẫn học sinh tập luyện thể thao ngoại khóa ở từng môn thể thao theo nhu cầu

(iii) Tạo điều kiện thuận lợi để học sinh tham gia tập luyện ngoại khóa tại các câu lạc bộ thực nghiệm hoạt động TDTT ngoại khóa và chăm sóc dinh dưỡng cho học sinh

(iv) Phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức thực hiện hệ thống thi đấu thể thao trường học

(v) Phối hợp tổ chức hội thảo đồng diễn võ thuật cổ truyền, thể dục tay không ở cấp tỉnh, thành hàng năm

8 Tham luận của Bộ Giáo dục và Đào tạo tại Hội nghị tham vấn chuyên gia về việc thực hiện Luật Thể dục, thể thao do Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, TN, TN và NĐ tổ chức tại Đà Nẵng ngày 28/7/2017