LỜI GIỚI THIỆU Được sự tài trợ của Dự án quản trị đất đai vùng Sông Mê Kông MRLG, nhóm nghiên cứu của Khoa Luật – Trường Đại học Cần Thơ thực hiện dự án “Đào tạo nâng cao năng lực và ngh
Trang 1Nhóm nghiên cứu của Khoa Luật
Trường Đại học Cần Thơ
Chủ nhiệm: PGS.TS PHAN TRUNG HIỀN
Thông tin liên hệ:
Trường Đại học Cần Thơ
Khu II, đường 3/2, P Xuân Khánh, Q Ninh Kiều, TP Cần Thơ
Điện thoại: 02923.872023
Fax: 0292 3832.569
Điện thoại di động: 0918.440.445
Email: lbktoan@ctu.edu.vn
Web: www.nghiencuuluat.vn
SỔ TAY TUYÊN TRUYỀN TRÌNH TỰ, THỦ TỤC THU HỒI ĐẤT, BỒI THƯỜNG,
HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ TRÊN ĐỊA BÀN
THÀNH PHỐ CẦN THƠ
Dành cho người công tác thực tiễn
Lưu hành nội bộ
Trang 2LỜI GIỚI THIỆU
Được sự tài trợ của Dự án quản trị đất đai vùng Sông Mê Kông (MRLG), nhóm nghiên cứu của Khoa Luật – Trường Đại học Cần Thơ thực hiện dự án “Đào tạo nâng cao năng lực và nghiên cứu hoàn thiện trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại thành phố Cần Thơ” Dự án góp phần hoàn thiện quy định pháp luật và thực tiễn thực hiện trình tự, thủ tục thu hồi đất nhằm đảm bảo quyền lợi chính đáng của các bên liên quan, đặc biệt là người có đất thu hồi Căn cứ Luật đất đai năm 2013 và các văn bản hướng dẫn thi hành, nhóm nghiên cứu thiết kế sổ tay tuyên truyền về trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Sổ tay cụ thể hóa các quy định của pháp luật
và rút kết những kinh nghiệm cần lưu ý trong quá trình triển khai trình
tự, thủ tục thu hồi đất Thiết kế của Sổ tay với mục đích đảm bảo tính thống nhất trong việc áp dụng trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi thường,
hỗ trợ, tái định cư vào thực tiễn, phù hợp quy định pháp luật và giải đáp nhanh chóng các thắc mắc của người dân trong quá trình giải phóng mặt bằng
Trong quá trình nghiên cứu, áp dụng thực tiễn có những nội dung đóng góp, chia sẻ xin quý vị vui lòng góp ý tại trang web
www.nghiencuuluat.vn hoặc e-mail: lbktoan@ctu.edu.vn, điện thoại: 0918.440.445
Nhóm nghiên cứu dự án ICLAP
Trang 3PHẦN 1 HƯỚNG DẪN TÓM TẮT TRÌNH TỰ, THỦ TỤC
THU HỒI ĐẤT, BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ
Trình tự thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là những bước cần thực hiện để đảm bảo quyền lợi các bên liên quan trong quá trình giải phóng mặt bằng, ảnh hưởng trực tiếp đến mức bồi thường, hỗ trợ
và phản ánh sự công khai, minh bạch, dân chủ trong quá trình thực thi pháp luật về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Điều 69 Luật đất đai năm 2013 là văn bản luật đầu tiên quy định các bước cơ bản về trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Trình tự, thủ tục này được áp dụng khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng,
an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng theo Điều 61, 62 Luật đất đai Trên cơ sở đó, nhóm nghiên cứu cụ thể hóa trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thành các bước cơ bản sau:
Bước 1 Lập và phê duyệt Kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát,
đo đạc, kiểm đếm
Đây là giai đoạn triển khai cụ thể chủ trương thu hồi đất, xác định thời gian và tiến độ thực hiện nhiệm vụ giải phóng mặt bằng Giao nhiệm vụ cụ thể cho các bên liên quan trong quá trình thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Cần lưu ý việc cập nhật kế hoạch sử dụng đất theo danh mục các dự án thu hồi đất; cập nhật kế hoạch định giá cùng các chủ trương, chính sách để triển khai thực hiện dự án
Bước 2 Thông báo thu hồi đất
Đây là giai đoạn rất quan trọng, việc ban hành thông báo thu hồi đất là thông tin chính thức đầu tiên từ cơ quan nhà nước về việc quyết
Trang 4định thu hồi phần đất trong quy hoạch đã công bố Bước này giúp người dân nắm rõ các thông tin và tiến độ thực hiện, cũng như những hạn chế
về quyền của người sử dụng đất từ thời điểm này Cần xác định những quyền lợi cơ bản của người dân trước và sau khi có thông báo thu hồi đất; xác định hiện trạng về đất và tài sản gắn liền với tại thời điểm thông báo thu hồi đất
Bước 3 Thực hiện quy trình kiểm đếm xác định thiệt hại và kiểm đếm bắt buộc (nếu có)
Kiểm đếm giúp xác định chính xác thiệt hại của người có đất thu hồi và các chủ thể liên quan, làm căn cứ tính tiền bồi thường, hỗ trợ Kiểm đếm chính xác, đầy đủ là điều kiện tiên quyết đảm bảo hiệu quả công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Lưu ý về trình tự kiểm đếm vắng chủ; thu thập những thông tin cần thiết để chứng minh thời điểm
sử dụng đất và tạo lập tài sản và nguồn gốc tài sản trên đất; cách giải quyết khi phát hiện tài sản lạ như: cây trồng, vật nuôi không có trong danh mục bồi thường…
Trong trường hợp người sử dụng đất trong khu vực có đất thu hồi không phối hợp với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng trong việc điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm sau khi đã được vận động thuyết phục thì áp dụng trình tự kiểm đếm bắt buộc và cưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc được quy định tại khoản 1 Điều 69 và Điều 70 Luật đất đai
Bước 4 Lập, thẩm định Phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định
cư
Các số liệu thiệt hại được thu thập từ công tác kiểm đếm là cơ sở
để xác định và áp dụng đơn giá tính tiền bồi thường trong quá trình lập
Trang 5Phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Việc lập, thẩm đinh Phương
án này là xác định mức bồi thường, hỗ trợ cụ thể cho từng trường hợp Việc lập, thẩm định Phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cần đảm bảo quyền lợi chính đáng của người bị thiệt hại, diễn ra minh bạch, công bằng và có sự giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận tổ quốc
Bước 5 Ban hành quyết định thu hồi đất và phê duyệt Phương
án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
Diện tích đất chính xác thu hồi và mức bồi thường, hỗ trợ cụ thể
sẽ được xác định ở bước này Từ thời điểm này, người dân có quyền khiếu nại về quyết định thu hồi đất và mức bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; đây cũng là thời điểm quan trọng làm mốc thời hạn thực hiện các bước tiếp theo Lưu ý rằng việc ban hành quyết định thu hồi đất và quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải ký ban hành trong cùng một ngày;
Bước 6 Thực hiện Phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
Việc chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ được thực hiện trong thời hạn
30 ngày kể từ ngày quyết định thu hồi đất có hiệu lực thi hành Đây là bước tiến hành chi trả tiền và nhận bàn giao quỹ đất từ người có đất thu hồi Việc trả đúng, trả đủ theo Phương án được phê duyệt ảnh hưởng trực tiếp đến điều kiện tạo lập lại cuộc sống của người có đất thu hồi Lưu ý về thời hạn chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ trong quá trình thực hiện phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và phải thanh toán tiền tiền phạt do trả chậm (nếu có) Mặt khác, cũng cần bảo đảm sự phối hợp nhịp nhàng giữa các cơ quan, tổ chức, đơn vị thực hiện phương án
hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm; bảo đảm các điều
Trang 6kiện về kết cấu hạ tầng như: điện, nước, đường sá…trong khu tái định
cư
Bước 7 Cưỡng chế thu hồi đất (nếu có)
Đây là bước bắt buộc tiến hành nếu người có đất thu hồi vẫn không chấp nhận bàn giao đất sau những lần vận động, thuyết phục Việc cưỡng chế nhằm đảm bảo tính nghiêm minh, công bằng trong công tác giải phóng mặt bằng Cần dựa trên nguyên tắc chính là vận động, thuyết phục trên cơ sở lắng nghe tâm tư nguyện vọng của người có đất
bị thu hồi; phải bảo đảm các nguyên tắc, điều kiện, thẩm quyền và trình
tự cưỡng chế
Trang 7PHẦN 2 HƯỚNG DẪN CHI TIẾT VỀ TRÌNH TỰ, THỦ TỤC THU HỒI ĐẤT, BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ
Trên cơ sở 07 bước chi tiết, các quy định về trình tự thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư quy định ở Luật đất đai năm 2013 và các văn bản hướng dẫn thi hành, nhóm nghiên cứu kết hợp quy định tại Quyết định số 15/2014/QĐ-UBND ngày 13/11/2014 được sửa đổi, bổ sung bởi Quyết định số 19/2016/QĐ-UBND ngày 11/7/2016 của Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất Trong mỗi bước, nhóm nghiên cứu xác định ý nghĩa của từng bước và những lưu ý đối với người thực hiện nhiệm vụ giải phóng mặt bằng ở từng bước cụ thể
Trước khi triển khai trình tự, thủ tục thu hồi đất, vấn đề rất quan trọng cần được lưu ý là chuẩn bị các điều kiện thu hồi đất theo quy định tại Điều 63 Luật đất đai năm 2013 Các công việc cụ thể gồm: (i) Ủy ban nhân dân quận, huyện cập nhật kế hoạch sử dụng đất theo Nghị quyết của Hội đồng nhân dân dân thành phố về việc thông qua danh mục dự án thu hồi đất vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng tại khoản 3 Điều 62 Luật đất đai (ii) Sở Tài nguyên
và Môi trường cập nhật Kế hoạch định giá đất cụ thể phù hợp với kế hoạch sử dụng đất đã được điều chỉnh (iii) Tổng hợp các quyết định, chủ trương của dự án để công bố công khai trước khi tiến hành thông báo thu hồi đất; tổ chức buổi họp công khai dự án gồm các bên có liên quan (đặc biệt có sự tham dự của đại diện các Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Tài chính, Sở Xây dựng, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Kế hoạch và Đầu tư để lắng nghe nguyện vọng của nhân dân
Trang 8trong khu vực thu hồi đất, từ đó có những tham mưu, đề xuất kịp thời, tương thích đối với từng dự án) với người dân trong khu vực có đất thu hồi Sau khi hoàn tất công tác chuẩn bị căn cứ để tiến hành thu hồi đất, trình tự, thủ tục thu hồi đất được triển khai cụ thể qua các bước sau:
Bước 1 Lập, phê duyệt Kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát,
đo đạc, kiểm đếm
- Ý nghĩa: Đây là bước khởi đầu quan trọng để triển khai chủ
trương thu hồi đất, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giải phóng mặt bằng Bên cạnh đó, Kế hoạch cũng xác định những quyền lợi cơ bản của người dân trong dự án như: kế hoạch kiểm đếm, kế hoạch di chuyển, dự kiến
bố trí tái định cư… Kế hoạch chi tiết, chặt chẽ là điều kiện cơ bản đảm bảo thành công trong giải phóng mặt bằng
- Một số nội dung lưu ý: Cần chú trọng những vấn đề sau:
+ Chủ thể phê duyệt Kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm là Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền thu hồi đất; + Nội dung Kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm phải đảm bảo đúng, đủ và chi tiết các nội dung quy định tại khoản
1 Điều 17 Nghị định số 43/2014/NĐ-CP;
+ Vai trò của cơ quan tài nguyên và môi trường trong việc thẩm định sự phù hợp của Kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm với Kế hoạch sử dụng đất hàng năm của cấp huyện đã phê duyệt;
+ Cần xác định rõ, cụ thể trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức liên quan trong nội dung của Kế hoạch nhằm đảm bảo hiệu quả trong quá trình phối hợp thực hiện nhiệm vụ
Bước 2 Thông báo thu hồi đất
Trang 9- Ý nghĩa: Đảm bảo sự công khai thông tin trong quá trình thu hồi
đất, giúp người có đất thu hồi biết rõ tiến độ thực hiện giải phóng mặt bằng để dễ dàng phối hợp, giám sát quá trình thu hồi đất
- Một số nội dung lưu ý:
+ Chủ thể có thẩm quyền ban hành thông báo thu hồi đất là chủ thể có thẩm quyền thu hồi đất quy định tại Điều 66 Luật đất đai; + Nội dung thông báo thu hồi đất cần đảm bảo đúng và chi tiết các thông tin trong biểu mẫu số 07 ban hành kèm theo Thông tư số 30/2014/TT-BTNMT ngày 02/6/2014 của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường;
+ Hồ sơ trình ban hành thông báo thu hồi đất phải đảm bảo đúng thành phần hồ sơ quy định tại Điều 9 Thông tư số 30/2014/TT-BTNMT ngày 02/6/2014 của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường;
+ Cần đảm bảo các phương thức thông báo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 69 Luật đất đai Đặc biệt, cách thức xử lý đối với trường hợp người sử dụng đất không đang sinh sống trên phần đất được thông báo thu hồi
+ Lưu ý xác định hiện trạng về tài sản gắn liền với đất tại thời điểm thông báo thu hồi đất Vì tài sản tạo lập sau thời điểm này sẽ không được bồi thường
+ Nên phổ biến rõ quyền và nghĩa vụ (cụ thể những việc không được làm) của người có đất thu hồi từ khi có thông báo thu hồi đất
Bước 3 Thực hiện quy trình kiểm đếm xác định thiệt hại
- Ý nghĩa: Đây là bước xác định cụ thể thiệt hại của từng người
có đất thu hồi, làm cơ sở để bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Những thiệt hại và hoàn cảnh cụ thể của từng trường hợp phải được ghi nhận
Trang 10cụ thể trong bước này để đảm bảo quyền lợi chính đáng của người có đất thu hồi
- Một số nội dung lưu ý:
+ Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng cần phối hợp chặt chẽ với địa phương (cấp xã và các tổ dân phố, khu vực) khi tiến hành kiểm đếm;
+ Hồ sơ kiểm đếm bắt buộc; cưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc phải đảm bảo đúng thành phần và biểu mẫu quy định tại Điều 10 Thông tư số 30/2014/TT-BTNMT ngày 02/6/2014 của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường;
+ Lưu ý các trường hợp kiểm đếm vắng chủ hoặc trường hợp không có người có đất thu hồi những có người đang thuê đất và sinh sống trên đất đó;
+ Thu thập thông tin cần thiết chứng minh thời điểm và nguồn gốc tài sản gắn liền với đất;
+ Khi kiểm đếm cây trồng, vật nuôi cần lưu ý thời điểm tạo lập, thời điểm thu hoạch, mật độ, khả năng di chuyển tài sản Đối với công trình xây dựng cần xác định chính xác kết cấu công trình theo quy định tại Quyết định số 09/2015/QĐ-UBND ngày 05/3/2015 của Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ;
+ Trường hợp phát hiện tài sản lạ (cây trồng không có trong danh mục, vật kiến trúc đặc biệt…) thì cần ghi hình hiện trạng và báo cáo ngay đến Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư;
Bước 4 Lập, thẩm định Phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định
cư
Trang 11- Ý nghĩa: Đây là giai đoạn ảnh hưởng trực tiếp, quyết định đến
việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư (bước này sẽ trả lời cho câu hỏi: thiệt hại nào được bồi thường? ai được hỗ trợ? Bồi thường bao nhiêu?
Hỗ trợ gì?)
- Một số lưu ý:
+ Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường giải phóng mặt bằng sẽ lập phương án và Cơ quan tài nguyên và môi trường ở địa phương sẽ chủ trì, phối hợp để thẩm định Phương án Cần lưu ý trong Quyết định số 15/2014/QĐ-UBND sửa đổi, bổ sung bởi Quyết định số 19/2016/QĐ-UBND thì thành phố Cần Thơ Thành lập Hội đồng thẩm định ở cấp huyện và cấp tỉnh
+ Nội dung Phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải đảm bảo đúng, đủ các thông tin quy định tại khoản 1 Điều 28 Nghị định số 47/2014/NĐ-CP;
+ Cuộc họp xét tính pháp lý cần được triển khai minh bạch, công bằng và có sự giám sát, phản biện của Mặt trận tổ quốc;
+ Cần xác định chính xác hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp theo các tiêu chí được quy định cụ thể tại Thông tư số 33/2017/TT-BTNMT Xác định số lượng thành viên của hộ gia đình sử dụng đất; thành viên đang sinh sống thực tế và chịu ảnh hưởng của việc thu hồi đất Việc xác nhận hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp khi thu hồi đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân được thực hiện như sau: Khi có Biên bản điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm, Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng có trách nhiệm gửi văn bản đề nghị xác nhận đến Ủy ban nhân dân cấp xã nơi đăng ký hộ khẩu thường trú Trường hợp hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất không