bài dự thi tích hợp liên môn của học sinh

Vấn đề thực tiễn cần giải quyết: “ VI RÚT ZIKA VỚI CHỨNG NÃO NHỎ, LÀM THẾ NÀO ĐỂ MỌI NGƯỜI BIẾT VÀ PHÒNG TRÁNH” Theo Tổ chức Y tế thế giới WHO, Zika là loại virus truyền qua muỗi

CUỘC THI VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN

ĐỂ GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG THỰC TIỄN

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH VĨNH PHÚC

Trường: THPT Triệu Thái

Địa chỉ: Thị Trấn Lập Thạch – huyện Lập Thạch – tỉnh Vĩnh Phúc

Điện thoại:

Email:

Thông tin về thí sinh:

- Họ và tên: + Phạm Thị Thanh Huyền

Ngày sinh: 4/7/1999

Lớp: 12A1

+ Trần Đức Long

Ngày sinh: 23/10/1999

Lớp: 12A1

I Vấn đề thực tiễn cần giải quyết:

“ VI RÚT ZIKA VỚI CHỨNG NÃO NHỎ, LÀM THẾ NÀO ĐỂ MỌI NGƯỜI BIẾT VÀ PHÒNG TRÁNH”

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Zika là loại virus truyền qua muỗi Aedes có tốc độ lan truyền rất nhanh, đặc biệt tại khu vực châu Mỹ Đến nay đã có 31 quốc gia và vùng lãnh thổ ghi nhận virus Zika xâm nhập hoặc lưu hành

Các chuyên gia cho rằng virus Zika lây truyền nhanh có 2 lý do Thứ nhất, người dân chưa từng phơi nhiễm với virus này nên không có miễn dịch trong cộng đồng Thứ hai, muỗi Aedes truyền virus Zika (cũng là loại muỗi gây bệnh sốt xuất huyết) rất phổ biến ở nhiều vùng trên thế giới, đặc biệt là các nước đang có dịch sốt xuất huyết lưu hành Ảnh hưởng của virus chủ yếu được khuyến cáo ở phụ nữ mang thai khi nhiễm bệnh có thể ảnh hưởng tới đứa con trong bụng, gây hội chứng teo đầu ở trẻ sơ sinh Bệnh do virus Zika chưa có văcxin phòng ngừa và thuốc điều trị đặc hiệu Chỉ có thể điều trị các triệu chứng như hạ sốt, giảm đau

Trước tình hình dịch bệnh diễn biến phức tạp, lây lan nhanh tại nhiều nước trên thế giới,

Bộ Y tế Việt Nam đang phối hợp cùng Tổ chức Y tế thế giới theo dõi sát tình hình và bàn các biện

pháp phòng chống Bộ đã có văn bản chỉ đạo các Viện Vệ sinh dịch tễ và Viện Pasteur tiến hành giám sát và xét nghiệm xác định sự lưu hành của virus Zika Tuy nhiên các chuyên gia đánh giá nguy cơ virus Zika xâm nhập là hoàn toàn có thể do Việt Nam đang lưu hành loại muỗi Aedes truyền bệnh sốt xuất huyết cũng là muỗi truyền Zika, đồng thời có sự giao lưu thương mại, du lịch, lao động rất sôi động với các nước trên thế giới Với kiến thức hiểu biết của bản thân chúng

em muốn làm những tuyên truyền viên tuyên truyền đến các bạn học sinh, đến người dân trong cộng đồng hiểu và có biện pháp phòng tránh tích cực trước nguy cơ dịch bệnh hiện nay

II Bài viết nội dung gồm:

- Tình hình về virut zika và hội chứng đầu nhỏ trên thế giới và nước ta hiện nay

- Cấu tạo và sự nhân lên của virut zika

- Muỗi Aedes với bệnh sốt suất huyết, vòng đời của muỗi vật chủ trung gian truyền virut zika

- Các biện pháp phòng tránh sự lây nhiễm của virut zika với bà bầu và với cộng đồng.

- Ý nghĩa của việc tích hợp kiến thức liên môn để giải quyết vấn đề thực tế

III Tổng quan về nghiên cứu liên quan đến việc giải quyết tình huống

Để giải quyết tình huống này, em đã sử dụng kiến thức của các môn sau:

- Môn: Toán

- Môn: Địa lí

- Môn: Sinh học

- Môn: GDCD

- Môn: Ngữ văn

- Ứng dụng công nghệ thông tin

IV Giải pháp giải quyết vấn đề thực tiễn:

Vận dụng các kiến thức liên môn:

- Toán học: Số liệu thống kê về tình hình số ca nhiễm virut zika và số ca mắc chứng đầu nhỏ ở nước ta và trên thế giới

- Địa lí : + Vẽ biểu đồ tình hình số nước và số ca nhiễm virut zika, số ca mắc chứng đầu nhỏ + Xác định và khoanh vùng các nơi và các nước đang có bệnh nhân mắc virut zika dựa trên bản đồ Việt Nam và bản đồ Thế giới

- Sinh học: Cấu tạo và sự nhân lên của virut zika

- Giáo dục công dân: Tuyên truyền nâng cao ý thức thực hiện phát quang bụi rậm diệt cung quăng, phun thuốc diệt muỗi, thực hiện thói quen ngủ trong màn kín bảo vệ môi trường bảo vệ sức khỏe cộng đồng

- Ngữ văn: Sử dụng từ ngữ, phương thức biểu đạt phù hợp cho bài văn

- Ứng dụng công nghệ thông tin: tìm kiếm google

V Thuyết minh giải quyết tình huống

1 Tình hình về virut zika và chứng đầu nhỏ trên thế giới và ở nước ta

1.1 Tình hình virut zika tại các nước trên thế giới giai đoạn 2007 - 2016.

Trong năm 2015-2016, sự xuất hiện của vi rút Zika gia tăng đột biến Trong cuối năm 2014, Brasil phát hiện chùm ca bệnh sốt phát ban liên quan đến vi rút Zika ở khu vực Đông Bắc Brasil và được khẳng định mối liên quan vào tháng 4/2015 Vào tháng 10/2015, Bang Bahia (Brasil) thông báo 56.318 trường hợp nghi ngờ nhiễm vi rút Zika Do tính chất của vụ dịch, Brasil quyết định giám sát từng ca bệnh do vi rút Zika, qua đó ước tính có khoảng 497.593 đến 1.482.701 trường hợp nhiễm vi rút Zika từ khu vụ dịch xảy ra

Sau Brasil, Colombia là nước có sự lây nhiễm rộng rãi vi rút Zika với 20.297 trường hợp (đến 23/01/2016) kể từ khi trường hợp nhiễm đầu tiên vào tháng 10/2015 được báo cáo

Riêng tại khu vực châu Mỹ đến 04/02/2016 đã có 26 quốc gia và vùng lãnh thổ thông báo có sự lây lan vi rút Zika

Vào tháng 10/2015, Cape Verde, một đảo ngoài khơi Tây Phi cũng thông báo ghi nhận trường hợp nhiễm vi rút Zika Tính đến 17/01/2016 đã có khoảng 7.081 trường hợp nhiễm vi rút Zika

Biểu đồ: Số nhiễm vi rút Zika cộng dồn từ các quốc gia, vùng lãnh thổ giai đoạn 2007-2014

và từ 01/01/2015-23/3/2016 Bảng 1: Các quốc gia và vùng lãnh thổ ghi nhận vi rút Zika giai đoạn 2007-2016

Báo cáo có

sự lưu hành

Khu vực châu Mỹ Barbados, Bolivia, Brazil, Colombia, Curaçao, Costa Rica,

Dominican Republic, Ecuador, El Salvador, French Guiana,

vi rút Zika

Guadeloupe, Guatemala, Guyana, Haiti, Honduras, Jamaica, Martinique, Mexico, Nicaragua, Panama, Paraguay, Puerto Rico, Saint Martin, Suriname, United States Virgin Islands,

Venezuela

Khu vực Tây Thái Bình Dương Fiji, Tonga, Samoa, Solomon Islands, Vanuatu

Gián tiếp có

sự lan truyền

vi rút Zika

Khu vực Đông Nam Á Indonesia, Thailand Khu vực Tây Thái

Bình Dương Cambodia, Philippines, Malaysia

Hình : Quốc gia và vùng lãnh thổ có sự lưu hành vi rút Zika giai đoạn 2007-2016

Bảng 2: Các quốc gia đã từng ghi nhận sự lan truyền vi rút Zika

Khu vực Tây Thái Bình Dương Cook Islands, French Polynesia, New

Caledonia, Yap

Bảng 3: Danh sách các nước có dịch do vi rút Zika xâm nhập hoặc lưu hành đến ngày 29

tháng 01 năm 2016

STT Tên quốc gia Vùng ảnh hưởng trong vòng 2 tháng qua Ghi nhận trong vòng 9

tháng qua

11 Guadeloupe (France) Lây lan rải rác trong thời gian gần đây Có ghi nhận

16 Martinique (France) Có sự gia tăng lan truyền vi rút Có ghi nhận

22 Saint Martin (France) Lây lan rải rác trong thời gian gần đây Có ghi nhận

26 Virgin island (US) Lây lan rải rác trong thời gian gần đây Có ghi nhận

1.2 Các trường hợp mắc chứng đầu nhỏ

Chứng đầu nhỏ là một triệu chứng chỉ tình trạng vòng đầu của trẻ nhỏ hơn vòng đầu trung bình so

với trẻ cùng tuổi, giới và tuổi thai Định nghĩa chứng đầu nhỏ hiện nay vẫn còn chưa được thống

nhất Một số tác giả cho rằng chứng đầu nhỏ khi vòng đầu dưới 2 độ lệch chuẩn so với vòng đầu

trung bình trong khi một số khác chọn mốc dưới 3 đô lệch chuẩn Trong khi đó nhiều bác sĩ đòi

hỏi vòng đầu của trẻ cần phải được hiệu chỉnh theo tuổi thai đối với trẻ đẻ non cũng như vòng đầu của cha mẹ

Vào tháng 10/2015, Bộ Y tế Brasil thông báo có sự gia tăng bất thường số trường hợp mắc chứng đầu nhỏ ở bang Pernambuco thuộc khu vực Đông Bắc Brasil Trong khoảng thời gian 2001-2014, hàng năm Brasil ghi nhận trung bình khoảng 163 trường hợp mắc chứng đầu nhỏ Trong năm

2015 đến ngày 30/01/2016, đã ghi nhận 4.783 trường hợp mắc chứng đầu nhỏ hoặc có sự bất thường hệ thần kinh trung ương, trong đó có 76 trường hợp tử vong

Ngành Y tế Brasil đã điều tra 1.113 trường hợp trong số 4.783 trường hợp mắc chứng đầu nhỏ, kết quả: 709 trường hợp không liên quan, 17 trường hợp có kết quả xét nghiệm nhiễm vi rút Zika, và

387 trường hợp có sự nhiễm trùng bẩm sinh Trong số 17 trường hợp xét nghiệm có nhiễm vi rút Zika, có 2 trường hợp bị xảy thai và 15 trường hợp vẫn còn sống; tất cả các trường hợp này đều sống khu vực Đông Bắc Brasil Trong số 76 trường hợp tử vong do bất thường hệ thần kinh trung ương, 5 trường hợp tìm thấy vi rút Zika trong phủ tạng

Mặc dù các trường hợp mắc chứng đầu nhỏ có sự liên quan về thời gian xảy ra vu dịch Zika, những điều tra tích cực và các nghiên cứu vẫn cần được tiếp tục được tiến hành để có hiểu biết đầy đủ hơn sự liên hệ tiềm ẩn này Bộ Y tế Brazil thông báo trong năm 2015 có tới 2.782 trường hợp trẻ em sinh ra tại Brazil mắc "chứng não nhỏ" - một căn bệnh theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đánh giá là không thể chữa được Con số này trong năm 2014 chỉ là 147 trẻ

Cùng với sự gia tăng các trường hợp mắc chứng đầu nhỏ ở Brasil, một điều tra tại French Polynesia cũng chỉ ra rằng có sự gia tăng các trường hợp bất thường hệ thần kinh trung ương ở trẻ

em sinh trong khoảng tháng 3/2014 đến tháng 5/2015 Có 18 trường hợp được báo cáo trong đó có

9 trường hợp mắc chứng đầu nhỏ; trong khi đó hàng năm chỉ ghi nhận 0-2 trường hợp Vào 08/01/2016, bang Hawaii cũng ghi nhận 2 trường hợp xét nghiệm khẳng định nhiễm vi rút Zika (do USCDC thực hiện) ở trẻ sơ sinh bị mắc chứng đầu nhỏ tại bệnh viện Oahu Người mẹ dường như bị nhiễm vi rút Zika khi du lịch tại Brasil vào tháng 5/2015 Không có sự lưu hành vi rút Zika tại Hawaii

1.3 Tình hình virút zika và chứng đầu nhỏ tại nước ta

Theo thống kê của các cơ sở y tế trên toàn quốc, tính đến chiều 19/11, Việt Nam có 65 trường hợp nhiễm virus Zika Trong đó TP.HCM vẫn là địa phương có nhiều ca nhiễm bệnh nhất, 57 người mắc Các trường hợp nhiễm bệnh trải dài trên 15/24 quận huyện trên địa bàn

Quận Bình Thạnh được xem là điểm nóng, nơi liên tục phát hiện thêm các ca nhiễm virus Zika mới Địa phương này có 11 trường hợp nhiễm bệnh Quận 2 (10 ca), quận 9, 12, Tân Phú (6 ca) là những khu vực khác cũng liên tục phát hiện ổ dịch

Với nhiều ca bệnh được ghi nhận chỉ trong khoảng thời gian ngắn, thành phố vẫn đang khẩn trương triển khai các phương án phòng chống dịch

Theo bác sĩ Nguyễn Hữu Hưng, Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM, các trường hợp nhiễm Zika được phát hiện chưa phải là con số thực tế do chỉ có khoảng 20% người nhiễm bệnh xuất hiện các triệu chứng nhận biết như sốt, phát ban, viêm kết mạc, đau mỏi cơ…

Theo TS.BS Lê Mạnh Hùng, Phó giám Bệnh viện Bệnh nhiệt đới, việc tiến hành các quy trình xét nghiệm, chẩn đoán bệnh do virus Zika chỉ thực hiện khi người bệnh xuất hiện triệu chứng và phải

có chỉ định của bác sĩ Do đó, các cơ sở y tế chưa thể thực hiện xét nghiệm theo yêu cầu

Tại buổi họp, định hướng xây dựng quy trình tiếp nhận và điều trị bệnh do virus Zika, PGS.TS Tăng Chí Thượng, Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM, cho biết: “Trước tình hình trên, ngành y tế cần thống nhất một quy trình tiếp nhận và điều trị bệnh theo hướng dẫn của Bộ Y tế, nhưng phải phù hợp với tình hình thực tiễn, nhất là quy trình theo dõi, chăm sóc bệnh cho thai phụ”

Sở Y tế TP.HCM đã chỉ đạo Bệnh viện Bệnh Nhiệt Đới, Từ Dũ, Hùng Vương, Trung tâm Y tế Dự phòng cùng phối hợp xây dựng quy trình tiếp nhận, điều trị cho thai phụ nhiễm virus Zika

Trong đó, Bệnh viện Bệnh nhiệt đới sẽ là đơn vị đầu mối hoàn chỉnh quy trình này, đồng thời cũng là đơn vị chủ lực thực hiện xét nghiệm, chẩn đoán và điều trị bệnh Kết quả xét nghiệm, điều tra dịch tễ phải được trả trong thời gian 24 giờ sau khi lấy mẫu

Những ngày vừa qua, ngành Y tế và các cấp chính quyền ở TP.HCM đã triển khai nhiều biện pháp phòng chống bệnh do virus Zika, khoanh vùng những nơi có ca bệnh và liên tục phun hóa chất diệt muỗi, huy động toàn dân tham gia diệt muỗi, diệt lăng quăng

Tuy vậy, hiệu quả thực tế mang lại chưa cao Trong buổi giám sát tại quận 12, bà Nguyễn Thị Thu, Phó chủ tịch UBND thành phố nhận thấy nhiều nhà dân còn tồn tại vật dụng đọng nước chứa lăng quăng

2 Cấu tạo và sự nhân lên của virut zika

2.1 Cấu tạo

Các nhà nghiên cứu từ ĐH Purdue, Mỹ lần đầu tiên đã xác định được cấu trúc của virus Zika, chỉ

ra những vấn đề then chốt để phát triển các phương pháp chống virus hiệu quả

Họ đã nghiên cứu một chủng Zika được phân lập từ bệnh nhân nhiễm bệnh trong vụ dịch ở Polynesia thuộc Pháp và xác định cấu trúc của virus

Cấu trúc này cho thấy sự khác biệt quan trọng trên một protein chủ chốt có thể giải thích tại sao Zika tấn công tế bào thần kinh trong khi các virus khác cùng họ thì không

Cấu trúc của virus cung cấp một bản đồ chỉ ra những khu vực của virus có thể là đích tác dụng của liệu pháp điều trị, được sử dụng để chế tạo vắc xin hoặc cải thiện khả năng chẩn đoán và phân biệt nhiễm Zika từ các loài virus có liên quan khác

Nghiên cứu thấy rằng cấu trúc của Zika rất giống với cấu trúc của các virus flavi khác, bao gồm sốt xuất huyết, bệnh West Nile, bệnh sốt vàng, viêm não Nhật Bản và viêm não do bọ chét

Một virut zika có cấu trúc chung gồm:

- Lõi là axit nuclêic( ARN) là hệ gen của virút

- Vỏ là prôtêin( Capsit) được cấu tạo từ các đơn vị prôtêin là capsôme Capsôme sắp xếp theo hình khối đa diện với 20 mặt tam giác đều

- Virút còn có thêm lớp vỏ ngoài( lipit kép và prôtêin) Trên bề mặt vỏ ngoài có gai glicôprôtêin

Cấu trúc của hạt virus Zika giống như các virus thuộc họ Flaviviridae khác Capsid có đối xứng khối, lõi bên trong là RNA một sợi, bao quanh bởi một màng lipid kép chứa các protein vỏ E và M Hạt virus có đường kính khoảng 40 nm

Hình Cấu trúc của hạt virus thuộc họ Flaviviridae Nguồn: Chambers T, Hahn C, Galler R, Rice C (1990) Flavivirus genome organization,

expression, and replication. Annual Reviews of Microbiology

Lõi RNA của virus Zika dài 10.794bp với hai vùng không mã hóa được gọi là 5 'NCR và 3' NCR (non-coding regions) Khung đọc mở của virus Zika đọc như sau: 5'-C-prM-E-NS1-NS2A-NS2B-NS3-NS4A-NS4B-NS5-3' và mã hóa cho một polyprotein và sau đó nó được cắt thành capsid (C ), màng tiền thân (prM), vỏ (E), và các protein không cấu trúc (NS) Các protein E tạo nên bề mặt hạt virus và tham gia vào quá trình sao chép bằng cách gắn lên trên thụ thể của các tế bào cảm thụ NS1, NS3, và NS5 là những protein kích thước lớn và có tính bảo tồn cao trong khi protein NS2A, NS2B, NS4A và NS4B là những protein nhỏ hơn và kỵ nước Vùng 3 'NCR có 428 nucleotide có thể đóng vai trò dịch mã, đóng gói RNA, tạo vòng, ổn định hệ gen 3 'NCR tạo thành một cấu trúc vòng lặp và 5' NCR cho phép dịch mã thông qua một mũ nucleotide methyl hóa hoặc một protein gắn kết gen

Tuy nhiên, Zika khác với các flavi virus khác vì nó xâm nhập vào hệ thần kinh hoặc thai nhi đang phát triển

2.2 Quá trình nhân lên

Chu kỳ sinh sản của ZIKV cũng giống như những vi rút thuộc họ Flaviviridae Đầu tiên, hạt vi rút gắn vào các thụ thể ở màng tế bào cảm thụ thông qua các protein vỏ giúp vi rút xâm nhập vào tế bào cảm thụ Tiếp theo, vi rút bơm vật liệu di truyền ssRNA vào tế bào chất của tế bào cảm thụ Sau đó nó được dịch mã thành polyprotein tiếp theo nó bị cắt thành các protein cấu trúc và phi cấu trúc Sự sao chép sau đó diễn ra ở tế bào chất được xem là nhà máy sản xuất vi rút kết quả tạo ra

sợ ssRNA của ZIKV Cuối cùng là lắp ráp thành hạt vi rút hoàn chỉnh và các hạt vi rút mới được vận chuyển đến các bộ máy Golgi và sau đó thải vào khoảng không nội bào nơi các hạt vi rút mới

có thể lây nhiễm sang các tế bào cảm thụ mới

3 Muỗi Aedes vật chủ trung gian truyền bệnh do virút zika

3.1 Vai trò của muỗi Aedes aegypti đối với bệnh sốt xuất huyết như thế nào?

Aedes aegypti (muỗi vằn) là loại côn trùng trung gian chủ yếu làm lây truyền vi rút dengue từ người bệnh sang người lành Thực tế muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết (SXH) nhìn bằng mắt thường cũng khá giống các loại muỗi khác và chỉ phân biệt dễ dàng nếu nhìn qua kính hiển vi