Đánh giá thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng khi thu hồi đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn quận long biên, thành phố hà nội

Có thể thấy trên cả nước, việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóngmặt bằng cư khi nhà nước thu hồi đất còn gặp nhiều vướng mắc làm chậm trễ việckhởi công xây dựng và kéo dài tiến

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

TRẦN THỊ HIỀN

ĐÁNH GIÁ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG

KHI THU HỒI ĐẤT SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP

TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN LONG BIÊN, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành: Qu n lý ả kinh tế

Mã s : ố 60.34.04.10 Người hư ng ớ d n ẫ khoa học: GS.TS Đỗ Kim Chung

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiêncứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng bảo vệ

để lấy bất kỳ học vị nào

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám

ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc

Hà Nội, ngày tháng năm 2016

Tác giả luận văn

Trần Thị Hiền

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhậnđược sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn

bè và gia đình

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết

ơn sâu sắc GS.TS Đỗ Kim Chung đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thờigian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài này

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo,Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tìnhgiúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn

Nhân dịp này, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban Lãnh đạo quận LongBiên, cùng toàn thể cán bộ công chức phòng Tài nguyên môi trường, Ban Quản lý dự án,Ban Bồi thường GPMB Quận, UBND các phường Phúc Đồng, Long Biên, ThạchBàn,Cự Khối đã tận tình giúp đỡ, chỉ bảo và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trongsuốt quá trình làm và hoàn thiện luận văn tốt nghiệp

Xin chân thành cám ơn gia đình, người thân, bạn bè đã tạo mọi điều kiện thuậnlợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn./

Hà Nội, ngày tháng năm 2016

Tác giả luận văn

Trần Thị Hiền

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục chữ viết tắt vii

Danh mục bảng viii

Danh mục hình x

Trích yếu luận văn xi

Thesis abstract xiii

Phần 1 Mở đầu 1

1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 3

1.2.1 Mục tiêu chung 3

1.2.2 Mục tiêu cụ thể 3

1.3 Câu hỏi nghiên cứu 3

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài 3

1.4.1 Đối tượng nghiên cứu 3

1.4.2 Phạm vi nghiên cứu 4

1.5 Đóng góp mới về mặt lý luận và thực tiễn của luận văn 4

1.5.1 Đóng góp mới 4

1.5.2 Ý nghĩa lý luận 4

1.5.3 Ý nghĩa thực tiễn 4

Phần 2 Cơ sở lý luận và thực tiễn 5

2.1 Cơ sở lý luận về thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng khi thu hồi đất sxnn 5

2.1.1 Khái niệm về thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng khi thu hồi đất SXNN 5

2.1.2 Vai trò của thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng khi thu hồi đất SXNN 8

2.1.3 Đặc điểm của thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng khi thu hồi đất SXNN 10

2.1.4 Nội dung nghiên cứu việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng khi thu hồi đất SXNN 10

2.1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng khi thu hồi đất SXNN 14

2.2 Cơ sở thực tiễn 20

2.2.1 Thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng khi thu hồi đất SXNN trên thế giới 20

2.2.2 Thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất SXNN tại một số địa phương trong nước 24

2.2.3 Tình hình thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng khi nhà nước thu hồi đất của thành phố Hà Nội 27

2.2.4 Bài học kinh nghiệm cho quận Long Biên 29

Phần 3 Phương pháp nghiên cứu 32

3.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 32

3.1.1 Điều kiện tự nhiên của quận Long Biên 32

3.1.2 Điều kiện kinh tế, xã hội 35

3.1.3 Đánh giá chung điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội 39

3.2 Phương pháp nghiên cứu 40

3.2.1 Phương pháp chọn điểm nghiên cứu 40

3.2.2 Thu thập số liệu 40

3.2.3 Phương pháp xử lý thông tin 43

3.2.4 Phương pháp phân tích 43

3.2.5 Hệ thống chỉ tiêu phân tích 43

Phần 4 Kết quả nghiên cứu và thảo luận 45

4.1 Tình hình quản lý, sử dụng đất và công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của quận Long Biên 45

4.1.1 Tình hình quản lý đất đai quận Long Biên 45

4.1.2 Hiện trạng sử dụng đất quận Long Biên 46

4.1.3 Tình hình biến động đất đai trên địa bàn quận giai đoạn 2010 - 2015 48

4.1.4 Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng trên địa bàn quận Long Biên trong thời gian qua 50

4.2 Tình hình thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng khi thu hồi đất sản xuất nông nghiệp tại 03 dự án nghiên cứu 56

4.2.1 Khái quát về 03 dự án nghiên cứu 56

4.2.2 Xác định đối tượng và điều kiện được bồi thường, hỗ trợ 60

4.2.3 Nguồn ngân sách thực hiện dự án 68

4.2.4 Phân công thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng 68

4.2.5 Công tác tuyên truyền thực hiện chính sách bồi thường GPMB 72

4.2.6 Thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng khi thu hồi đất

SXNN tại 03 dự án nghiên cứu 74

4.2.7 Giải quyết đơn khiếu nại và tố cáo 87

4.2.8 Đánh giá chung 89

4.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng khi nhà nước thu hồi đất sản xuất nông nghiệp 94

4.3.1 Tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật liên quan lĩnh vực đất đai 94

4.3.2 Công tác quy hoạch, quản lý, kế hoạch sử dụng đất 95

4.3.3 Công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất 96

4.3.4 Yếu tố giá đất và định giá đất 97

4.3.5 Năng lực của cơ quan, bộ phận thực hiện chính sách 97

4.3.6 Nhận thức và hiểu biết của người dân về thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng, hỗ trợ 99

4.3.7 Sự phối hợp của các cấp, các ngành trong việc thực hiện chính sách 100

4.3.8 Sự công khai, minh bạch, dân chủ trong thực hiện chính sách 101

4.4 Các giải pháp góp phần hoàn thiện việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng khi nhà nước thu hồi đất sxnn tại quận Long Biên 102

4.4.1 Vận dụng tốt chính sách pháp luật trong lĩnh vực đất đai trên địa bàn quận Long Biên 103

4.4.2 Đẩy mạnh công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất trên địa bàn quận trong thời gian tới 103

4.4.3 Đẩy nhanh việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, tăng cường quản lý nhà nước về đất đai 104

4.4.4 Hoàn thiện công tác định giá đất 104

4.4.5 Nâng cao năng lực tổ chức thực hiện của cơ quan, bộ phận thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng 106

4.4.6 Nâng cao nhận thức và hiểu biết của người dân về chính sách bồi thường, hỗ trợ 107

4.4.7 Tăng cường sự phối hợp giữa các cấp, các ngành trong việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng trên địa bàn quận Long Biên 107

4.4.8 Thực hiện công khai hoá, dân chủ hoá trong công tác GPMB 108

4.4.9 Một số giải pháp khác 108

Phần 5 Kết luận và kiến nghị 111

5.1 Kết luận 111

5.2 Kiến nghị 112

5.2.1 Với Chính phủ 112

5.2.2 Với các Bộ, ngành 112

5.2.3 Với Uỷ ban nhân dân thành phố Hà Nội 112

5.2.4 Với Uỷ ban nhân dân quận Long Biên 112

Tài liệu tham khảo 113

TTLT Thông tư liên tịch

UBND Ủy ban nhân dân

SXNN Sản xuất nông nghiệp

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1 Diễn biến một số yếu tố khí hậu khí hậu của các tháng trong những

năm gần đây 34

Bảng 3.2 Nghiên cứu 03 dự án trên địa bàn quận Long Biên 40

Bảng 3.3 Tổng hợp đối tượng điều tra 42

Bảng 4.1 Hiện trạng sử dụng đất quận Long Biên năm 2015 47

Bảng 4.2 Biến động sử dụng đất giai đoạn 2011-2015 quận Long Biên 49

Bảng 4.3 Bảng tổng hợp công tác GPMB, Bồi thường, hỗ trợ quận Long Biêngiai đoạn 2011-2015 52

Bảng 4.4 Kết quả xác định đối tượng bồi thường, hỗ trợ tại 03 dự án nghiên cứu 63

Bảng 4.5 Ý kiến của người bị thu hồi đất về kết quả xác định đối tượng được bồi thường 66

Bảng 4.6 Ý kiến của cán bộ làm công tác thực hiện chính sách về công tác tuyên truyền, vận động trong quá trình thực hiện chính sách BT GPMB 72

Bảng 4.7 Ý kiến của các hộ dân bị thu hồi đất về công tác tuyên truyền, vận động trong quá trình thực hiện chính sách 73

Bảng 4.8 So sánh mức độ chênh lệch giữa giá bồi thường đất nông nghiệp của 03 dự án và giá thị trường tại thời điểm thu hồi đất 78

Bảng 4.9 Ý kiến của người bị thu hồi đất về giá đất tính bồi thường 78

Bảng 4.10 Tổng hợp đơn giá bồi thường cây cối, hoa màu trên đất sản xuất nông nghiệp tại 03 dự án 79

Bảng 4.11 Tổng hợp kinh phí bồi thường về đất và cây cối, hoa màu trên đất sản xuất nông nghiệp 80

Bảng 4.12 Ý kiến của người bị thu hồi đất trong việc bồi thường về cây cối, hoa màu 81

Bảng 4.14 Ý kiến của người có đất bị thu hồi về các chính sách hỗ trợ

85 Bảng 4.15 Tổng hợp kinh phí bồi thường, hỗ trợ của 03 dự án 86

Bảng 4.16 Kết quả thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng tại 03 dự án nghiên cứu 87

Bảng 4.17 Kết quả giải quyết đơn khiếu nại và tố cáo 88

Bảng 4.18 Ý kiến của người dân về năng lực, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ

làm công tác thực hiện chính sách bồi thường GPMB 98Bảng 4.19 Ý kiến của cán bộ thực hiện chính sách về năng lực, trách nhiệm

của đội ngũ cán bộ làm công tác thực hiện chính sách 98Bảng 4.20 Nhận thức và hiểu biết về chính sách các hộ bị thu hồi đất khi Nhà

nước thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng 99Bảng 4.21 Ý kiến của cán bộ thực hiện chính sách về sự phối hợp của các cấp,

các ngành trong thực hiện chính sách GPMB 101

DANH MỤC HÌNH

Hình 3.1 Vị trí quận Long Biên trong thành phố Hà Nội 32

Hình 4.1 Cơ cấu các loại đất của quận Long Biên năm 2015 46

Hình 4.2 Dự án xây dựng khu Nhà ở Thạch Bàn, quận Long Biên 56

Hình 4.3 Sơ đồ Khu sân gold Long Biên 57

Hình 4.4 Đường cao tốc Hài Nội – Hải Phòng 59

TRÍCH YẾU LUẬN VĂN

1 Tên tác giả: Trần Thị Hiền

2 Tên luận án: Đánh giá thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng khi thu

hồi đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn quận Long Biên, Thành phố Hà Nội

3 Chuyên ngành: Quản lý kinh tế Mã số: 60.34.04.10

4 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam

Quận Long Biên, thành phố Hà Nội là quận mới thành lập theo Nghị định số132/2003/NĐ-CP ngày 06/11/2003 của Chính phủ với tổng diện tích tự nhiên là5.993,03 ha, dân số của Quận là 222.138 người Hiện nay trên địa bàn Quận có 108 dự

án đang triển khai Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đã được cải thiện hơntrước rất nhiều, nhưng trong quá trình thực hiện vẫn còn nhiều vướng mắc, vừa làmchậm tiến độ giải phóng mặt bằng, chậm tiến độ thực hiện dự án đầu tư, vừa ảnh hưởngđến hiệu quả sử dụng vốn, hiệu quả của nền kinh tế Đánh giá việc thực hiện chính sáchbồi thường giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất SXNN trên địa bàn quậnLong Biên Phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới việc thực hiện chính sách Đề xuất cácgiải pháp góp phần thực hiện tốt chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng khi Nhànước thu hồi đất SXNN trên địa bàn quận Long Biên trong thời gian tới

Đề tài thực hiện trên địa bàn quận Long Biên, thành phố Hà Nội với 03 dự án, cụ thể: Dự án khu Nhà ở Thạch Bàn, Dự án sân Gofl Long Biên, Dự án tuyến đường cao tốc mới Hà Nội – Hải Phòng (đoạn thuộc địa phận quận Long Biên) Các số liệu thứ cấp được điêu tra tư cac phong ban cua qu ận, được công bố trên các phương tiện thông tin đại chúng Nội dung điều tra: các số liệu, tài liệu về điều kiện tự nhiên, kinh

tế xã hội, tình hình quản lý và sử dụng đất, công tác cấp GCN QSDĐ, báo cáo về tình hình thực hiện công tác bồi thường giải phóng mặt bằng trên địa bàn quận Nguôn sô liêu sơ câp đươc thu thập băng phương phap điêu tra co sư tham gia cua ngươi dân Nội dung điều tra: tình hình thực hiện bồi thường giải phóng mặt bằng đối với đất và tài sản trên đất theo phương pháp phỏng vấn trực tiếp các hộ gia đình, cá nhân với các chỉ tiêu theo mẫu phiếu điều tra in sẵn với các chỉ tiêu theo mẫu phiếu điều tra in sẵn Số hộ điều tra 90 hộ tại 03 dự án nghiên cứu Sử dụng phương pháp xư ly va tông hơp sô liêu, tài liệu Các số liêu đươc thông kê xư ly băng phân mêm excel

Tông sô tiên phê duyêt 03 dự án bồi thường, hỗ trợ: 319.744.320.000 đông; Sô tôchưc, hô gia đinh, cá nhân đã nh ận tiền: 2.488/2.488 hộ; Đã bàn giao mặt bằng 905.933

m2, đạt 100% diện tích đất thu hồi Cụ thể tại dự án 1 tổng diện tích đã thu hồi là141.805 m2, đã chi trả bồi thường 48.863.940.000 đồng cho 356 hộ; tại dự án 2, số tiền

đã chi trả bồi thường là 141.329.600.000 đồng cho 1.168 hộ, diện tích đã thu hồi là

392.621 m2; tại dự án 3 đã thu hồi 371.507 m2 với tổng số tiền chi trả là129.550.780.000 đồng cho 964 hộ Trong quá trình thực hiện chính sách bồi thường giảiphóng mặt bằng đã có nhiều đơn khiếu nại về giá bồi thường, hỗ trợ Một số đơn kéodài tới 4 năm mới giải quyết xong Đến nay, 100% đơn khiếu nại đã được giải quyết.Nội dung đơn khiếu nại chủ yếu liên quan tới giá bồi thường Công tác quản lý đất đaichưa sát sao Công tác phối hợp giữa các phòng, ban quận với UBND các phường trongviệc thực hiện chính sách chưa được tốt.

Vận dụng tốt chính sách pháp luật về đất đai; đẩy mạnh công tác quy hoạch, kếhoạch sử dụng đất đai trên địa bàn quận; đẩy mạnh công tác quy hoạch, kế hoạch sửdụng đất; đẩy mạnh việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, tăng cường sự quản lýnhà nước về đất đai; Hoàn thiện công tác định giá đất; Nâng cao năng lực cán bộ thựchiện chính sách Nâng cao nhận thức và hiểu biết của người dân về chính sách bồithường giải phóng mặt bằng; Tăng cường sự phối hợp giữa các phòng ban với UBNDcác phường trong việc thực hiện chính sách Thực hiện công khai hóa, dân chủ trongcông tác bồi thường giải phóng mặt bằng

THESIS ABSTRACT

1 Author name: Tran Thi Hien

2 Thesis title: Evaluation of the policies‟ implementation for site clearance

compensation when recover the land for agricultural production in the Long BienDistrict, Hanoi

3 Specialization: Economic Management Code: 60.34.04.10

Long Bien District of Hanoi is a new district that was established under Decree

No 132/2003 / ND-CP of the Government dated 11.06.2003 with a total area of5993.03 ha naturally, the population of the District is 222 138 people Currently thereare 108 projects ongoing in District The implementation of site clearance has improvedmuch better than before, but during the operation still face many obstacles, not onlyslowed the progress of clearance, slow progress of implementation of investmentprojects, but they also affect the efficient of use of capital and economic efficiency.Evaluating the implementation of policies clearance compensation when the Staterecovers land for agricultural production in the Long Bien district Analysis of factorsaffecting the implementation of the policies Proposed solutions to the implementation

of good policies clearance compensation when the State recovers land for agriculturalproduction in Long Bien district in the near future

The thesis was performed on Long Bien District of Hanoi with 03 projects,namely: Housing Thach Ban project, Long Bien golf course project, new highwaysHanoi - Hai Phong project (section running Long Bien district) The secondary datawere surveyed from the district's departments, is published in the mass media Contents

of survey: the data and documents on the natural conditions, socio-economic situationand land use and management, executive of Certificates of land use rights, reports onthe implementation of the compensation liberation premises in the district The sources

of primary data are collected by methods of survey the people Contents of survey: theimplementation of clearance compensation for land and property on the ground by themethod of direct interviews households and individuals with the criteria according tothe printed questionnaire The data surveyed 90 households in 03 research projects.Using the method of processing and synthesis of data and documents The data wereprocessed by statistical software excel

The total amount of the project approved by 03 compensation, support: 319 744

320 000 contract; Total organizations, households and individuals have received money:2,488 / 2,488 households; Already hand over 905 933 m2, reaching 100% of the landrecovered Specify at project 1, a total area of 141 805 m2 is revoked, has paid

compensation to 356 households VND 48,863,940,000; in Project 2, the amount ofcompensation paid for the 1168 contract is 141 329 600 000 households, the area is 392

621 m2 recovered; in Project 3 371 507 m2 recovered with total payments of 129 550

780 000 964 dong for households In the process of implementing policies clearancecompensation have been many complaints about the cost of compensation and support.Some applications take up to 4 years to settle Up to now, 100% of the complaints wereresolved Content complaint related primarily to the price compensation Landmanagement is not close Coordination between the district‟s departments with thePeople's Committee in the implementation of the policy has not been good

Applying the policy of the law on land; boosting the planning, land use planning

in the district; boosting the planning, land use planning; accelerate the granting of landuse right certificates, strengthen State management of land; Perfection of land valuation;Staff capacity building policy implementation Raising awareness and understanding ofthe people on policies clearance compensation; Strengthen the coordination betweendepartments with the ward People's Committee in the implementation of policies.Perform publicized, democracy in the work of land clearance compensation

PHẦN 1 MỞ ĐẦU

1.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đang phát triển mạnh mẽ ở hầuhết các quốc gia trên thế giới Do nhu cầu của sự phát triển các khu công nghiệp,các công trình hạ tầng kinh tế - xã hội và hạ tầng cho các đô thị mới Để triểnkhai được các dự án này buộc phải sử dụng tới quỹ đất đã và đang được sử dụngvào mục đích như đất sản xuất nông, lâm, thủy sản, đất nhà ở của nhân dân, đấtsản xuất kinh doanh Việc chuyển đổi mục đích sử dụng của một bộ phận quỹđất hiện nay vào việc triển khai các dự án mới như nói trên đang diễn ra ngàymột nhiều hơn theo yêu cầu của phát triển cơ sở hạ tầng

Nằm trong bối cảnh chung đó, đất nước ta đang trong giai đoạn hội nhập

và phát triển, quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước đang chuyểnbiến rất nhanh; cùng với đó là việc đô thị hóa cũng đang diễn ra ở khắp các tỉnh,thành trên toàn quốc Bên cạnh khuôn mặt mới của đô thị với những công trìnhtầm vóc, những khu công nghiệp rộng lớn, những tòa nhà cao vút là hình ảnhnhững người dân bị thu hồi đất để xây dựng công trình - mất đất, mất nhà, cuộcsống bị xáo trộn Trong điều kiện quỹ đất có hạn và sự phát triển mạnh mẽ củaquá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá cũng như quá trình đô thị hoá hiện nay

đã làm cho đất đai ngày càng có vai trò quan trọng

Tại Việt Nam đất đai thuộc sở hữu toàn dân, nhà nước là đại diện chủ sởhữu và thống nhất quản lý đối với đất đai, thực hiện hoạt động giao đất, chothuê đất… cho các chủ thể sử dụng đất Quyền sử dụng đất trở thành quyền tàisản của người sử dụng đất Do vậy pháp luật cần giải quyết hài hoà lợi ích củahai chủ thể quan trọng này Trong đó, quyền lợi của người sử dụng đất bị thuhồi được bảo đảm bởi các quy định của pháp luật về bồi thường giải phóng mặtbằng khi nhà nước thu hồi đất Các quy định này được ghi nhận trong Luật Đấtđai và hệ thống các văn bản hướng dẫn thi hành So với các quy định trước đâytại nghị định 22/1998/NĐ - CP ngày 24/04/1998 của Chính phủ và thông tư195/1998/TT - BTC ngày 04/01/1998 của Bộ Tài chính thì các quy định mới tạiNghị định 197/2004/NĐ - CP, Nghị định 84/2007/NĐ - CP và Nghị định69/2009/NĐ - CP chặt chẽ, cụ thể, chi tiết hơn đồng thời cũng đảm bảo hơnquyền lợi cho người sử dụng đất bị thu hồi

Có thể thấy trên cả nước, việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóngmặt bằng cư khi nhà nước thu hồi đất còn gặp nhiều vướng mắc làm chậm trễ việckhởi công xây dựng và kéo dài tiến độ thi công của các công trình, không nhữnggây thiệt hại cho nhà nước mà còn là nguyên nhân của những vụ khiếu kiện đôngngười và kéo dài làm họ mất tập trung ổn định cuộc sống, gây mất ổn định chínhtrị, xã hội,

Quận Long Biên, thành phố Hà Nội là quận mới thành lập theo Nghị định

số 132/2003/NĐ-CP ngày 06/11/2003 của Chính phủ với tổng diện tích tự nhiên

là 5.993,03 ha, dân số của Quận là 222.138 người Hiện nay trên địa bàn Quận có

108 dự án đang triển khai, trong đó có 70 dự án có quyết định thu hồi đất củaThành phố và 38 dự án không có quyết định thu hồi đất Tuy công tác bồi thườnggiải phóng mặt bằng đã được cải thiện hơn trước rất nhiều, nhưng cả trong nộidung chính sách lẫn trong tổ chức thực hiện vẫn còn nhiều vướng mắc, vừa làmchậm tiến độ giải phóng mặt bằng, chậm tiến độ thực hiện dự án đầu tư, vừa ảnhhưởng đến hiệu quả sử dụng vốn, hiệu quả của nền kinh tế Có rất nhiều nguyênnhân dẫn đến việc giải phóng mặt bằng ở đây gặp rất khó khăn; một trong nhữngnguyên nhân chủ yếu nhất đó là giá đất bồi thường chưa phù hợp và sát với giáthị trường nên công tác giải phóng mặt bằng thường tiến hành chậm hơn so vớitiến độ đề ra Trong đó có nhiều dự án việc thu hồi đất, bồi thường kéo dài trên 5năm Những vướng mắc, bất cập nào về bồi thường giải phóng mặt bằng trongthực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng cần phải tiếp tục kiến nghịtháo gỡ là các câu hỏi cần phải được giải đáp qua thực tiễn để đề xuất giải phápnhằm đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng, góp phần hoàn thiện thực hiệnchính sách Vì thế, việc tìm kiếm cơ sở lý luận và giải pháp để nâng cao hiệu quả,hiệu lực và tác động xã hội tích cực của việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗtrợ là nhiệm vụ cấp thiết của chính quyền cấp quận cũng như cấp thành phố trongthời gian tới

Với mong muốn đóng góp một phần nhỏ bé vào công cuộc tìm tòi đó học

viên lựa chọn đề tài "Đánh giá thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng khi thu hồi đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn quận Long Biên, Thành phố Hà Nội" làm đối tượng nghiên cứu trong luận văn tốt nghiệp Nhằm

điều tra, tìm hiểu thực trạng và tìm ra nguyên nhân gây cản trở, đồng thời đề xuấtmột số giải pháp nhằm góp phần đẩy nhanh tiến độ công tác bồi thường giảiphóng mặt bằng đáp ứng được yêu cầu cải cách hành chính của Nhà nước

1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI

1.2.1 Mục tiêu chung

Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng khiNhà nước thu hồi đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn quận Long Biên, thànhphố Hà Nội Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện chính sách, từ đó

đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện việc thực hiện chính sách bồi thườnggiải phóng mặt bằng trên địa bàn quận trong thời gian tới

- Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện việc thực hiện chính sách bồithường giải phóng mặt bằng khi thu hồi đất SXNN trên địa bàn quận Long Biên

1.3 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU

Thực trạng thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng khi thuhồi đất SXNN trên địa bàn quận Long Biên như thế nào?

Các yêu tô ảnh hưởng tới việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóngmặt bằng khi thu hồi đất SXNN như thế nào?

Giải pháp nào nhằm hoàn thiện việc thực hiện chính sách bồi, GPMB khithu hồi đất SXNN trên địa bàn Quận trong thời gian tới?

1.4 ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI

1.4.1 Đối tƣợng nghiên cứu

- Sự cụ thể hóa các chính sách chung của Luật Đất đai, các Nghị định vàcác thông tư hướng dẫn thi hành với tình hình thực tế; quá trình tổ chức thực hiệnchính sách bồi thường GPMB trên địa bàn quận Long Biên

- Đối tượng thu thập số liệu là cán bộ, công chức, viên chức được phâncông nhiệm vụ triển khai, thực hiện chính sách và những tổ chức, cá nhân, ngườidân liên quan đến việc thực hiện chính sách

+ Dự án 2: Dự án xây dựng sân Golf Long Biên

+ Dự án 3: Dự án xây dựng đường cao tốc mới Hà Nội – Hải Phòng (đoạnđường nằm trên địa bàn quận Long Biên)

- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện chính sách bồi thườnggiải phóng mặt bằng tại 03 dự án nghiên cứu

- Đề xuất giải pháp góp phần hoàn thiện việc thực hiện chính sách bồithường giải phóng mặt bằng trên địa bàn quận Long Biên

PHẦN 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG KHI THU HỒI ĐẤT SXNN

2.1.1 Khái niệm về thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng khi thu hồi đất SXNN

2.1.1.1 Khái niệm về bồi thường

Bồi thường: có nghĩa là trả lại tương xứng giá trị hoặc công lao cho một

chủ thể nào đó bị thiệt hại vì một hành vi của chủ thể khác Bồi thường khi thuhồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bịthu hồi cho người bị thu hồi đất (Quốc hội, 2003)

Bồi thường bao gồm:

* Bồi thường về đất đai

Người bị thu hồi loại đất nào thì được bồi thường bằng việc giao đấtmới có cùng mục đích sử dụng, nếu không có đất để bồi thường thì được bồithường bằng giá trị quyền sử dụng đất tại thời điểm có quyết định thu hồi(Quốc hội, 2003)

* Bồi thường về hoa màu

Bồi thường cây hàng năm được tính bằng giá trị sản lượng của vụ thuhoạch theo vụ có năng suất cao nhất trong 3 năm và giá trung bình tại thời điểmthu hồi Đối với cây lâu năm nếu đang thời kỳ kinh doanh được bồi thường bằnggiá trị hiện có của vườn cây, nếu cây trồng chưa thu hoạch nhưng có thể dichuyển thì bồi thường chi phí di chuyển, thiệt hại do di chuyển và chi phí trồnglại (Quốc hội, 2003)

Đối với vật nuôi, đến thời điểm thu hoạch thì không bồi thường, chưa đến

kỳ thu hoạch được bồi thường do phải thu hoạch sớm, nếu di chuyển được thì bồithường chi phí di chuyển và thiệt hại khi di chuyển (Quốc hội, 2003)

2.1.1.2 Khái niệm về hỗ trợ

Hỗ trợ: là giúp đỡ nhau, giúp thêm vào (Trung tâm ngôn ngữ và Văn hóa

Việt Nam, 1998) Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡngười bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bổ trí việc làm mới, cấp kinhphí để di dời đến địa điểm mới (Quốc hội, 2003)

Chính sách hỗ trợ, bao gồm:

* Hỗ trợ ổn định đời sống

Hỗ trợ ổn định đời sống bằng lương thực đối với các hộ gia đình bị thu hồi

từ 30% đến 70% đất nông nghiệp đang sử dụng được hỗ trợ trong thời gian 6tháng nếu không phải di chuyển chỗ ở và trong thời gian 12 tháng nếu phải dichuyển chỗ ở; trường hợp phải chuyển đến các địa bàn có điều kiện KT-XHkhó khăn hoặc có điều kiện KT-XH đặc biệt khó khăn thì thời gian hỗ trợ tối đa

là 24 tháng (Quốc hội, 2003)

Đối với các hộ bị thu hồi trên 70% đất nông nghiệp đang sử dụng thì được

hỗ trợ ổn định đời sống trong thời gian 12 tháng nếu không phải di chuyển chỗ ở

và trong thời gian 24 tháng nếu phải di chuyển chỗ ở; trường hợp phải di chuyểnđến địa bàn có điều kiện khó khăn thì thời gian hỗ trợ tối đa là 36 tháng (Quốchội, 2003)

Mức hỗ trợ cho một nhân khẩu được tính bằng tiền tương đương với 30 kggạo trong thời gian một tháng theo thời giá trung bình tại thời điểm hỗ trợ của địaphương (Quốc hội, 2003)

* Hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm

Đối với hộ chuyển đổi nghề nghiệp, ngoài việc bồi thường đất bị thu hồibằng tiền còn được hỗ trợ từ 1,5-5 lần giá đất nông nghiệp đối với diện tích đấtnông nghiệp bị thu hồi (không vượt quá định mức giao đất nông nghiệp tại địaphương) hoặc 1 suất đất ở, hoặc 1 căn hộ chung cư, hoặc 1 suất đất kinh doanhphi nông nghiệp Nếu có nhu cầu đào tạo được miễn phí đào tạo một khoá học đốivới các đối tượng trong độ tuổi lao động (Quốc hội, 2003)

* Hỗ trợ khác

Ngoài các khoản hỗ trợ theo quy định, căn cứ vào tình hình thực tế của địaphương, Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định biện pháp hỗ trợ khác để đảm bảo

có chỗ ở, ổn định đời sống và sản xuất cho người bị thu hồi đất (Quốc hội, 2003)

2.1.1.3 Khái niệm về Giải phóng mặt bằng (GPMB)

Giải phóng mặt bằng là một khái niệm suy rộng của công tác thu hồi đấtphục vụ quốc phòng, an ninh và các dự án phát triển kinh tế xã hội bao gồm cáccông đoạn: từ bồi thường cho các đối tượng sử dụng đất, giải toả các công trìnhtrên đất, di chuyển các hộ dân tạo mặt bằng cho triển khai dự án đến việc hỗ trợ

cho người bị thu hồi đất tái tạo lại chỗ ở, việc làm, thu nhập ổn định đời sống(Quốc hội, 2003).

2.1.1.4 Khái niệm về thu hồi đất

Thu hồi đất là việc Nhà nước phải ra Quyết định hành chính để thu lạiquyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, Uỷ ban nhân dân xã,phường, thị trấn quản lý theo quy định của Luật Đất đai 2003 để sử dụng đất vàomục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, phát triển kinh

tế (Nguyễn Thanh Thủy, 2005)

2.1.1.5 Khái niệm về đất sản xuất nông nghiệp

Theo quy định Luật đất đai năm 2003 có thể hiểu đất sản xuất nông nghiệp

là tổng thể các loại đất có đặc tính sử dụng giống nhau, với tư liệu sản xuất chủyếu phục vụ cho mục đích nông nghiệp như trồng trọt (Quốc hội, 2003)

2.1.1.6 Khái niệm về thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất sản xuất nông nghiệp

Được hiểu như các hành động và hoạt động mà thông qua đó Chính phủViệt Nam xác định cho các cá nhân và nhóm trong xã hội về quyền của họ đối vớiđất đai và xây dựng cơ chế để bảo vệ những quyền lợi đó và định hướng xử lý cáctranh chấp có liên quan (Nguyễn Đình Bồng, 2006)

Là việc các cơ quan nhà nước sử dụng các phương tiện, hành động, công

cụ tài chính, giá cả tác động đối với những người dân có đất bị thu hồi nhằm đạttới sự hài hòa, hợp lý về lợi ích, góp phần thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụngđất đai, phát triển kinh tế xã hội hiệu quả và bền vững Thực hiện chính sách bồithường giải phóng mặt bằng khi nhà nước thu hồi đất nói cách khác chính là việcthực hiện bồi thường, hỗ trợ cho các hộ dân có đất nằm trong diện phải thu hồi(Tôn Gia Huyên và Nguyễn Đình Bồng, 2006)

Là tập hợp các chủ trương và hành động của nhà nước về phương diện bồithường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất nhằm đảm bảo nơi ở, ổn định cuộc sốngcho người dân bị mất đất và đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng (ViệnNghiên cứu Địa chính, 2008).

Tạo cơ sở pháp lý để việc bồi thường giải phóng mặt bằng được diễn ranhanh chóng, đúng pháp luật, không ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn vàngưng trệ sự phát triển kinh tế, góp phần giải quyết những vấn đề vướng mắc

trong công tác giải phóng mặt bằng, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp chongười bị thu hồi đất Ngoài ra, tìm hiểu về chính sách bồi thường giải phóng mặtbằng giúp đưa ra những ưu điểm, hạn chế, bất cập trong việc thực hiện bồithường, hỗ trợ cho người dân Do vậy việc nghiên cứu chính sách bồi thường giảiphóng mặt bằng là hết sức cần thiết (Nguyễn Đình Bồng, 2006).

2.1.2 Vai trò của thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng khi thu hồi đất SXNN

Thu hồi đất không chỉ làm chấm dứt quan hệ pháp luật đất đai (làm chấmdứt quyền sử dụng đất của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất) màcòn “đụng chạm” đến lợi ích hợp pháp của các bên có liên quan: Lợi ích củangười bị thu hồi đất; lợi ích của Nhà nước, của xã hội; lợi ích của người hưởnglợi từ việc thu hồi đất (các nhà đầu tư, doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức, cá nhân

…) Khi bị thu hồi đất, quyền và lợi ích hợp phát của người sử dụng đất trực tiếp

bị xâm hại Họ không chỉ mất quyền sử dụng đất mà còn buộc phải di chuyển chỗ

ở Hậu quả là cuộc sống thường nhật bị đảo lộn Do vậy trên thực tế việc giảiquyết hậu quả của việc thu hồi đất (thực chất là xử lý hài hòa lợi ích kinh tế giữacác bên) gặp rất khó khăn, phức tạp Việc giải quyết tốt vấn đề bồi thường, hỗ trợ

khi Nhà nước thu hồi đất sẽ mang lại ý nghĩa to lớn trên nhiều phương diện (Viện

Nghiên cứu Địa chính, 2008).

2.1.2.1 Về phương diện chính trị

Là một nước nông nghiệp với khoảng 70% dân số là nông dân, vấn đề đấtđai ở Việt Nam có ý nghĩa đặc biệt quan trọng và nhạy cảm Các chính sách vềđất đai có ảnh hưởng rất lớn đến sự ổn định về chính trị Điều này có nghĩa là nếuchủ trương, chính sách pháp luật đất đai đúng đắn, phù hợp với thực tiễn và đượcthực hiện nghiêm túc sẽ góp phần vào việc duy trì và củng cố sự ổn định chính trị.Ngược lại, sẽ làm phát sinh những điểm nóng tiềm ẩn nguy cơ gây mất ổn định

về chính trị Một trong các chính sách về đất đai được xã hội đặc biệt quan tâm

đó là chính sách về bồi thường giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất;bởi lẽ mảng chính sách này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp phápcủa người bị thu hồi đất Trong trường hợp bị thu hồi đất nói chung và thu hồi đất

ở nói riêng, quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất trực tiếp bị xâm hại

Họ không chỉ mất quyền sử dụng đất mà còn buộc phải di chuyển chỗ ở Hậu quả

là cuộc sống thường nhật của họ bị đảo lộn (Viện Nghiên cứu Địa chính, 2008)

Với quan niệm truyền thống của người Việt Nam “có an cư mới lạc nghiệp”thì việc bị mất đất đai, nhà cửa thực sự là một “cú sốc” đối với người bị thu hồiđất Do vậy, họ phản ứng rất gay gắt, quyết liệt thông qua việc khiếu kiện đôngngười, khiếu kiện vượt cấp, kéo dài nếu không được bồi thường, hỗ trợ thỏa đáng.Các khiếu kiện về đất đai nói chung và khiếu kiện về bồi thường, hỗ trợ khi Nhànước thu hồi đất nói riêng tiềm ẩn nguy cơ gây mất ổn định chính trị và dễ phátsinh thành các “điểm nóng”; cho nên việc giải quyết tốt vấn đề thực hiện chínhsách bồi thường giải phóng mặt bằng là thực hiện tốt chính sách an dân để pháttriển kinh tế xã hội góp phần vào việc duy trì, củng cố sự ổn định về chính trị củađất nước (Nguyễn Đình Bồng, 2006).

2.1.2.2 Về phương diện kinh tế - xã hội

Thực tiễn cho thấy bồi thường giải phóng mặt bằng luôn là công việc khókhăn, phức tạp Các dự án chậm triển khai thực hiện theo tiến độ đề ra có nguyênnhân do công tác bồi thường giải phóng mặt bằng không nhận được sự đồngthuận từ phía người dân Xét dưới góc độ kinh tế, dự án chậm triển khai thựchiện ngày nào là chủ đầu tư, các doanh nghiệp bị thiệt hại đáng kể về lợi ích kinh

tế do máy móc, vật tư, thiết bị bị “đắp chiếu”, người lao động không có việc làmtrong khi doanh nghiệp vẫn phải trả lương, trả chi phí duy trì các hoạt độngthường xuyên và trả lãi suất vay vốn cho Ngân hàng… Vì vậy, thực hiện tốt côngtác bồi thường giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất là điều kiện đểdoanh nghiệp sớm có mặt bằng triển khai các dự án đầu tư góp phần vào việcthúc đẩy tăng trưởng của nền kinh tế và nâng cao tính hấp dẫn của môi trườngđầu tư, kinh doanh ở nước ta Hơn nữa, duy trì được tốc độ tăng trưởng cao vàbền vững sẽ có điều kiện để thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, góp phần vàocông cuộc “xóa đói, giảm nghèo” và tạo tiền đề cho các bước phát triển tiếp theo(Viện Nghiên cứu Địa chính, 2008)

Về phía người sử dụng đất, thực hiện tốt bồi thường giải phóng mặt bằngkhi Nhà nước thu hồi đất sẽ giúp cho họ và các thành viên khác trong gia đìnhnhanh chóng ổn định cuộc sống để tập trung sản xuất góp phần cải thiện và nângcao mức sống Hơn nữa điều này còn giúp củng cố niềm tin của người bị thu hồiđất vào đường lối, chủ trương, chính sách; pháp luật của Đảng và Nhà nước;đồng thời loại trừ cơ hội để kẻ xấu lợi dụng, tuyên truyền, kích động quần chúngnhân dân khiếu kiện, đối đầu với chính quyền nhằm gây mất ổn định tình hìnhtrật tự an toàn xã hội và làm đình trệ sản xuất (Viện Nghiên cứu Địa chính, 2008)

2.1.3 Đặc điểm của thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng khi thu hồi đất SXNN

Quá trình thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng là quátrình phức tạp, liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích củatoàn xã hội nó thể hiện khác nhau đối với một dự án Quá trình bồi thường giảiphóng mặt bằng có các đặc điểm sau:

2.1.3.1 Tính đa dạng

Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tựnhiên kinh tế, xã hội dân cư khác nhau Khu vực nội thành, mật độ dân cư cao,ngành nghề đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn; khu vực ven đô, mức độtập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt động sản xuất đadạng: công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, buôn bán nhỏ; khu vựcngoại thành, hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cư là sản xuất nông nghiệp Do

đó mỗi khu vực bồi thường GPMB có những đặc trưng riêng và được tiến hànhvới những giải pháp riêng phù hợp với những đặc điểm riêng của mỗi khu vực vàtừng dự án cụ thể (Phạm Phương Nam, 2011)

2.1.3.2 Tính phức tạp

Đất đai là tài sản có giá trị, có vai trò quan trọng trong đời sống KT-XHđối với mọi người dân Đối với khu vực nông thôn, dân cư chủ yếu sống nhờ vàohoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệu sản xuất quan trọng trongkhi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khókhăn, do đó tâm lý dân cư vùng này là giữ được đất để sản xuất, thậm chí họ chothuê đất còn được lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhưng họ vẫn không cho thuê.Mặt khác, cây trồng, vật nuôi trên vùng đó cũng đa dạng dẫn đến công tác tuyêntruyền, vận động dân cư tham gia di chuyển, định giá bồi thường rất khó khăn.Bởi vậy, để đảm bảo đời sống dân cư cần thiết phải thực hiện tốt việc hỗ trợ,chuyển đổi nghề nghiệp cho người dân (Phạm Phương Nam, 2011)

2.1.4 Nội dung nghiên cứu việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng khi thu hồi đất SXNN

2.1.4.1 Khái quát 03 dự án nghiên cứu

Là thâu tóm những cái có tính chất chung cho một loạt sự vật, hiện tượng.Đưa ra các nội dung cơ bản, để có cái nhìn tổng thể về nội dung đang nghiên cứu(Học viện chính trị quốc gia, 2004)

2.1.4.2 Xác định đối tượng, điều kiện được bồi thường, hỗ trợ

Là việc xác định các tổ chức, cá nhân bị thu hồi đất đủ hoặc không đủ điều

kiện hưởng các chế độ bồi thường, hỗ trợ theo chính sách quy định (Viện Nghiên cứu Địa chính, 2008).

Việc xác định đối tượng, điều kiện được bồi thường, hỗ trợ chính xác sẽgiúp công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đạt hiệu quả cao, không bỏ sótnhững trường hợp đủ điều kiện được hưởng các chế độ ưu đãi cũng như không đểcác đối tượng khác lợi dụng tư lợi cá nhân trong công tác bồi thường giải phóngmặt bằng Nghiên cứu nội dung này nhằm đánh giá việc thực hiện đúng haykhông đúng nội dung của chính sách trong việc đảm bảo sự công bằng đối vớinhững trường hợp bị thu hồi đất (Phạm Phương Nam, 2011)

2.1.4.3 Nguồn vốn để thực hiện công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

Nguồn vốn để thực hiện công tác giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợbao gồm vốn từ ngân sách nhà nước, vốn của chủ dự án và các nguồn vốn khác(Phạm Phương Nam, 2011)

Vốn từ Ngân sách nhà nước là cơ bản, quan trọng, chiếm tỷ trọng lớn vàthường được bố trí cho những công trình trọng điểm như giao thông, thuỷ điện,

đê điều, điện, nước, sân bay, bến cảng, các công trình an sinh xã hội Đây lànhững công trình có số vốn lớn, thời gian thu hồi vốn lâu (Phạm Phương Nam,2011)

Các nguồn vốn khác, bao gồm vốn của các doanh nghiệp, vốn vay củacác tổ chức phi chính phủ; vốn nhận viện trợ từ nước ngoài và vốn huy động từ

sự đóng góp của nhân dân đều là những nguồn vốn quan trọng và ngày càngchiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu nguồn vốn (Phạm Phương Nam, 2011)

Nguồn vốn để thực hiện công tác bồi thường giải phóng mặt bằng là mộttrong những nhân tố quyết định đến tiến độ của công tác giải phóng mặt bằng.Thực tiễn cho thấy, rất nhiều công trình do thiếu vốn hoặc bố trí vốn không kịpthời nên quá trình thực hiện đã phát sinh rất nhiều vướng mắc Về nguyên tắcngay sau khi phương án bồi thường được phê duyệt thì phải chi trả ngay tiền bồithường cho các hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất nhưng do không có tiền hoặcthiếu tiền nên không chi trả kịp thời Đến khi có tiền chi trả thì giá đất, giá vậtliệu xây dựng tăng cao, người dân không nhận tiền và đề nghị phải tính trượt giá(tính lại theo giá thị trường) làm nảy sinh thêm vô vàn khó khăn (Phạm PhươngNam, 2011)

2.1.4.4 Hệ thống tổ chức thực hiện chính sách bồi thường GPMB

Là hệ thống các nhiệm vụ, mối quan hệ báo cáo và quyền lực nhằm duytrì sự hoạt động của tổ chức Xác định cách thức phân chia, tập hợp và phânphối các nhiệm vụ trong thực hiện công việc nhằm đạt được mục tiêu của tổchức (Quốc hội, 2003)

Hệ thống tổ chức thực hiện phải đảm bảo:

- Bố trí sắp xếp và phối hợp hiệu quả các hoạt động của con người trong tổchức nhằm đạt mục tiêu chung

- Nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực, góp phần tăng cường hoạtđộng chung của tổ chức

- Quản lý và kiểm soát các hoạt động của tổ chức

- Linh hoạt giúp tổ chức thích nghi nhanh chóng với những thay đổi củamôi trường bên ngoài

- Khuyến khích sự tham gia của các cá nhân liên quan vào hoạt động chung

của tổ chức và tạo động lực cho tổ chức phát triển (Quốc hội, 2003).

2.1.4.5 Công tác tuyên truyền thực hiện chính sách bồi thường GPMB

Công tác tuyên truyền chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng là việc

sử dụng các hình thức trực tiếp trao đổi, tiếp xúc hoặc các hình thức gián tiếp quacác phương tiện thông tin đại chúng, các văn bản pháp lý liên quan nhằm truyềnđạt tới cơ quan, bộ phận, cá nhân làm công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

và các đối tượng được hưởng chính sách bồi thường, hỗ trợ để họ biết và thựchiện chính sách (Viện Nghiên cứu Địa chính, 2008)

Trong công tác tuyên truyền cần chú ý kết hợp nhiều loại hình, nhiềukênh thông tin khác nhau làm cho người dân đi từ hiểu đến đồng tình và tự giácchấp hành chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng ngày một tốt hơn Đồngthời, thông qua công tác tuyên truyền kịp thời sửa đổi, bổ sung để hoàn thiện cácvăn bản đã ban hành thuộc thẩm quyền của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, thành phốnhư: hướng dẫn về giao đất, cho thuê đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụngđất; quy định về giá đất và phương pháp xác định giá các loại đất; quy chế về đấugiá quyền sử dụng đất, đảm bảo đúng pháp luật về đất đai và phù hợp với tìnhhình thực tế ở địa phương Nghiên cứu công tác tuyên truyền chính sách nhằmđánh giá được sự công khai, minh bạch trong triển khai và thực hiện chính sách

2.1.4.6 Thực hiện bồi thường giải phóng mặt bằng

Thực hiện bồi thường, GPMB là việc các cơ quan nhà nước sử dụngcác phương tiện, hành động, công cụ tài chính, giá cả tác động đối với nhữngngười dân có đất bị thu hồi nhằm đạt tới sự hài hòa, hợp lý về lợi ích, góp phầnthực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai, phát triển kinh tế xã hội hiệu quả

và bền vững (Viện Nghiên cứu Địa chính, 2008)

Cần nghiên cứu việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằngnhằm đánh giá được sự hợp lý trong việc áp dụng các hình thức bồi thường, hỗtrợ, đồng thời đánh giá được mức độ hài lòng của người dân về những chế độnhận được khi bị thu hồi đất

2.1.4.7 Công tác giải quyết khiếu nại và tố cáo

Khiếu nại, tố cáo là việc người dân hoặc cán bộ, công chức, đề nghị cơquan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vihành chính của cơ quan hành chính nhà nước, của người có thẩm quyền trong cơquan hành chính nhà nước hoặc kỷ luật cán bộ, công chức khi có căn cứ cho rằngquyết định hoặc hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp phápcủa mình; gây thiệt hại hoặc đe doạ gây thiệt hại lợi ích của Nhà nước, quyền, lợiích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức (Quốc hội, 1998)

Giải quyết kịp thời khiếu nại, tố cáo theo nguyên tắc giải quyết dứt điểm

vụ việc ngay từ cơ sở Kiên quyết xử lý các trường hợp cố tình vi phạm pháp luậttrong quá trình tổ chức thực hiện công tác giải phóng mặt bằng Biện pháp thựchiện phải đồng bộ, thống nhất từ Trung ương đến địa phương, thống nhất giữacác ngành các cấp Kiên quyết thu hồi đất đối với diện tích đất đã giao để hoanghoá, sử dụng sai mục đích (Quốc hội, 1998)

2.1.4.8 Đánh giá chung

Là việc nhìn nhận những ưu, khuyết điểm, những mặt đạt được, hạn chếtrong thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng, từ đó đề xuất cácgiải pháp nhằm hoàn thiện hơn chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng trongthời gian tới (Viện Nghiên cứu Địa chính, 2008)

Đánh giá thực hiện chính sách là sự đánh giá có hệ thống chính thức tìnhhình thực hiện công việc của cá nhân, tổ chức trong quan hệ so sánh với các tiêuchuẩn đã được xây dựng đó Bởi vậy, đối tượng không phải là năng lực, phẩmchất đạo đức, trình độ giáo dục đào tạo, kỹ năng của người lao động mà đó chính

là sự thực hiện công việc của tổ chức, cá nhân trong công tác bồi thường, hỗ trợ

cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất (Viện Nghiên cứu Địa chính, 2008).

Đánh giá kết quả thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằngđược phản ánh qua 3 yếu tố cơ bản:

- Quyền lợi và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất bị thu hồi

- Sự đồng bộ, thống nhất về nhận thức và tổ chức thực hiện về nhiệm vụgiải phóng mặt bằng của cả hệ thống chính trị

- Phản hồi của người dân nằm trong diện Nhà nước thu hồi đất

Trong đó, quyền lợi và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất bị thu hồi

là hệ thống các chỉ tiêu về mặt số lượng, chất lượng, là các mức chuẩn cho việc

đo lường, nhằm xác định các yêu cầu cần thiết để hoàn thành công việc Cần xâydựng khách quan hợp lý sao cho có thể đo lường và đánh giá được mức độ thựchiện công việc của tổ chức thực hiện chính sách Việc thu thập, cung cấp thôngtin phản hồi của người dân bị thu hồi đất được thực hiện thông qua buổi nóichuyện, cuộc thảo luận giữa tổ chức thực hiện và người dân (Viện Nghiên cứuĐịa chính, 2008)

2.1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng khi thu hồi đất SXNN

2.1.5.1 Các văn bản quy phạm pháp luật liên quan lĩnh vực đất đâi

Ở nước ta, sau khi ban hành Luật Đất đai (1993) đến nay, Chính phủ đãbốn lần trình Quốc hội Luật sửa đổi, bổ sung các quy định của Luật Đất đai(1998, 2001, 2003) nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.Theo đó, chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng cũng không ngừng hoànthiện, sửa đổi cho phù hợp với yêu cầu của thực tế triển khai Với những đổi mới

về pháp luật Đất đai, thời gian qua công tác bồi thường, hỗ trợ, tái đinh cư đã đạtđược những kết quả đáng khích lệ, cơ bản đã đáp ứng được các nhu cầu về mặtbằng cho việc phát triển các dự án đầu tư Tuy nhiên, do tính chưa ổn định, chưathống nhất của pháp luật đất đai qua các thời kỳ mà công tác bồi thường, hỗ trợ

đã gặp khá nhiều khó khăn và cản trở Thực tiễn triển khai cho thấy việc banhành các văn bản quy phạm về quản lý, sử dụng đất đai có ảnh hưởng rất lớn đếncông tác thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng

Bên cạnh việc ban hành các văn bản quy phạm về quản lý sử dụng đất đai,việc tổ chức thực hiện các văn bản đó cũng có vai trò rất quan trọng Kết quả

kiểm tra thi hành Luật Đất đai năm 2003 của Bộ Tài nguyên và Môi trường chothấy: nhận thức của người dân và cả một bộ phận không nhỏ các cán bộ quản lýđất đai ở địa phương về chính sách pháp luật nhìn chung còn hạn chế, trong khiviệc tuyên truyền, phổ biến của các cơ quan có trách nhiệm còn chưa tốt Nhậnthức pháp luật chưa đến nơi đến chốn, thậm chí lệch lạc của một số cán bộ quản

lý đất đai cùng với việc áp dụng pháp luật còn thiếu dân chủ, không công khai ởcác địa phương chính là nguyên nhân làm giảm hiệu lực thi hành pháp luật, gâymất lòng tin trong nhân dân cũng như các nhà đầu tư và ảnh hưởng trực tiếp đếntiến độ giải phóng mặt bằng

2.1.5.2 Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

Đất đai nằm trong nhóm tài nguyên hạn chế của Việt Nam nhưng lại làđiều kiện không thể thiếu được trong mọi quá trình phát triển Vì vậy, việc sửdụng thật tốt nguồn tài nguyên đất không chỉ sẽ quyết định tương lai của nềnkinh tế đất nước mà còn là sự đảm bảo cho mục tiêu ổn định chính trị và pháttriển xã hội Quy hoạch sử dụng đất được xem là một giải pháp tổng thể địnhhướng cho quá trình phát triển và quyết định tương lai của nền kinh tế Thôngqua quy hoạch sử dụng đất, Nhà nước can thiệp vào các quan hệ đất đai, khắcphục những nhược điểm do lịch sử để lại hay giải quyết những vấn đề mà quátrình phát triển đang đặt ra

Quy hoạch là việc tổ chức không gian gồm :

- Đô thị và điểm dân cư

- Hệ thống công trình hạ tầng kỹ thuật và hệ thống hạ tầng xã hội

Mục đích của quy hoạch là tạo lập môi trường sống tốt cho người dântại các khu vực, bảo đảm hài hoà giữa lợi ích quốc gia và lợi ích cộng đồng,đáp ứng các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội, quốc phòng, an ninh, bảo vệmôi trường Quy hoạch các dự án được thể hiện thông qua đồ án quy hoạchxây dựng bao gồm sơ đồ, bản vẽ, mô hình và thuyết minh (Nguyễn ThànhDanh, 2008)

Theo Nghi định 08/2005/NĐ-CP nội dung của đồ án quy hoạch chung xâydựng đô thị gồm :

- Phân tích, đánh giá các điều kiện tự nhiên và hiện trạng về kinh tế - xãhội; dân số, lao động; sử dụng đất đai; hiện trạng về xây dựng; cơ sở hạ tầng xãhội, hạ tầng kỹ thuật và vệ sinh môi trường đô thị

- Xác định tiềm năng, động lực hình thành và phát triển đô thị; tính chất,quy mô dân số, lao động và quy mô đất đai xây dựng đô thị; các chỉ tiêu kinh tế -

kỹ thuật chủ yếu cho các giai đoạn phát triển đô thị

- Định hướng phát triển không gian đô thị bao gồm nội thị và ngoại thị

- Định hướng phát triển hệ thống hạ tầng kỹ thuật đô thị

- Dự kiến những hạng mục ưu tiên phát triển và nguồn lực thực hiện

- Thiết kế đô thị: nội dung thiết kế đô thị trong quy hoạch chung xây dựng

đô thị được thực hiện theo quy định

- Đánh giá tác động môi trường đô thị và đề xuất biện pháp để giảm thiểuảnh hưởng xấu đến môi trường trong đồ án quy hoạch chung xây dựng đô thị

Quy hoạch chi tiết xây dựng đô thị : là việc cụ thể hoá nội dung của quyhoạch chung xây dựng đô thị, là cơ sở pháp lý để thực hiện các dự án xây dựng

Căn cứ vào điều kiện và thực trạng sử dụng đất đai, gắn với quy hoạchxây dựng Quy hoạch chỉ ra tổng thể quỹ đất sử dụng vào xây dựng đô thị, quỹđất xây dựng kết cấu hạ tầng kỹ thuật, các công trình công cộng, lợi ích quốc gia,quốc phòng, an ninh, quỹ đất xây dựng khu dân cư, đất dùng cho phát triển cácngành kinh tế, văn hóa, giáo dục, y tế, xã hội, thể dục thể thao Cụ thể hơn, Nhànước còn quy hoạch từng khu đất, từng lô đất của từng vùng, từng đô thị, từngkhu dân cư nông thôn, khu phát triển công nghiệp, thương mại, dịch vụ Trên cơ

sở quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng, các ngành, các địaphương, các tổ chức, hộ gia đình cá nhân được Nhà nước giao đất hoặc cho thuêđất phải triển khai sử dụng đất theo đúng quy hoạch và quy chuẩn xây dựng

Thông qua việc lập, xét duyệt và điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất để

tổ chức việc bồi thường giải phóng mặt bằng thực sự trở thành sự nghiệp củacộng đồng mà Nhà nước đóng vai trò tổ chức Bất kỳ một phương án bồithường giải phóng mặt bằng nào đều dựa trên một quy hoạch và kế hoạch sửdụng đất nhằm đạt được các yêu cầu như là phương án có hiệu quả kinh tế - xãhội cao nhất Quy hoạch sử dụng đất không chỉ là công cụ “tạo cung” cho thịtrường mà còn là phương tiện quan trọng nhất thực hiện các mục tiêu chính trị

- xã hội hóa về công bằng, dân chủ, văn minh trong bồi thường giải phóng mặtbằng và cũng là công việc mà hoạt động quản lý nhà nước có ảnh hưởng nhiềunhất, hiệu quả nhất, đúng chức năng nhất (Nguyễn Đức Minh, 2001)

Quy hoạch sử dụng đất được xem là một giải pháp tổng thể định hướng

cho quá trình phát triển và quyết định tương lai của nền kinh tế Thông qua quyhoạch sử dụng đất, Nhà nước can thiệp vào các quan hệ đất đai, khắc phục nhữngnhược điểm do lịch sử để lại hay giải quyết những vấn đề mà lịch sử đang đặt ra.

Thông qua việc lập, xét duyện chỉnh quy hoạch sử dụng đất để tổ chứcviệc bồi thường giải phóng mặt bằng thực sự trở thành sự nghiệp của cộng đồng

mà Nhà nước đóng vai trò tổ chức Bất kỳ một phương án bồi thường giải phóngmặt bằng nào đều dựa trên một quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất nhằm đạtđược các yêu cầu như là phương án có hiệu quả kinh tế - xã hội cao nhất Quyhoạch sử dụng đất không chỉ là công cụ “tạo cung” cho thị trường mà còn làphương tiện quan trọng nhất thực hiện các mục tiêu chính trị - xã hội hóa về côngbằng, dân chủ, văn minh trong bồi thường giải phóng mặt bằng và cũng là côngviệc mà hoạt động quản lý nhà nước có ảnh hưởng nhiều nhất, hiệu quả nhất,đúng chức năng nhất

Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất có tác động tới chính sách bồi thườngđất đai trên hai khía cạnh:

- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những căn cứ quan trọngnhất để thực hiện việc giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, màtheo quy định của Luật Đất đai năm 2003 việc giao đất, cho thuê đất chỉ đượcthực hiện khi có quyết định thu hồi đất đó của người đang sử dụng;

- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những nhân tố ảnhhưởng tới giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất; từ đó tác động tới giá đấttính bồi thường (Viện nghiên cứu Địa chính, 2007)

2.1.5.3 Công tác đăng ký đất đai và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng

Theo quy định của các nước, đất đai là một trong những tài sản phảiđăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng Ở nước ta, theo quy định của LuậtĐất đai người sử dụng đất phải đăng ký quyền sử dụng đất với cơ quan nhànước có thẩm quyền và được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất Giấychứng nhận quyền sử dụng đất là chứng thư pháp lý khẳng định quyền sửdụng đất của các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân đối với những mảnh đất cụthể, làm căn cứ cho việc thực hiện các quyền của người sử dụng đất và giảiquyết các tranh chấp liên quan tới quyền sử dụng đất Trong công tác bồithường, hỗ trợ, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là căn cứ để xác định đốitượng được bồi thường, loại đất, diện tích đất tính bồi thường Làm tốt côngtác đăng ký đất đai, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì công tác bồi

thường giải phóng mặt bằng sẽ thuận lợi, tiến độ giải phóng mặt bằng, thu hồi đất sẽ nhanh hơn.

2.1.5.4 Yếu tố giá đất và định giá đất

Giá đất là số tiền tính trên một đơn vị diện tích đất do Nhà nước quy địnhhoặc được hình thành trong giao dịch về quyền sử dụng đất Theo quy định củapháp luật đất đai hiện hành thì giá đất được hình thành trong các trường hợp sau:

- Do UBND các tỉnh, thành phố thực thuộc Trung ương (gọi chung làUBND cấp tỉnh) quy định căn cứ vào nguyên tắc, phương pháp xác định giá đất

và khung giá đất do Chính phủ quy định) và được công bố công khai vào ngày 01tháng 01 hàng năm

- Do đấu giá quyền sử dụng đất hoặc đấu thầu dự án có sử dụng đất

- Do người sử dụng đất thỏa thuận về giá đất với những người có liênquan khi thực hiện các quyền chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại quyền sửdụng đất, góp vốn bằng quyền sử dụng đất

Để xác định được giá đất chính xác và đúng đắn chúng ta cần phải cónhững hiểu biết về định giá đất Định giá đất đó là những phương pháp kinh tếnhằm tính toán lượng giá trị của đất bằng hình thái tiền tệ tại một thời điểm khichúng tham gia trong một thị trường nhất định Hay nói cách khác, định giá đấtđược hiểu là sự ước tính về giá trị quyền sử dụng đất bằng hình thái tiền tệ chomột mục đích cụ thể đã được xác định tại một thời điểm xác định Khi định giáđất người định giá phải căn cứ vào mục đích sử dụng của từng loại đất tại thờiđiểm định giá để áp dụng phương pháp định giá đất cho phù hợp với thực tế.Hiện nay, việc định giá đất chủ yếu sử dụng một số phương pháp truyền thốngnhư các nước trên thế giới thực hiện, đó là phương pháp so sánh và phương phápthu thập

Như vậy, nếu công tác định giá đất để bồi thường, hỗ trợ không được làmtốt, sẽ làm cho công tác thu hồi đất, GPMB bị ách tắc¸ dẫn tới không có mặtbằng đầu tư, làm chậm tiến độ triển khai dự án hoặc làm lỡ cơ hội đầu tư

2.1.5.5 Năng lực tổ chức thực hiện của cơ quan, bộ phận thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng

Công tác thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng là mộtnhiệm vụ thuộc trách nhiệm của Nhà nước, đã được xác định là quan trọng,

thường xuyên và lâu dài Do vậy, việc xây dựng một hệ thống tổ chức bộ máychuyên trách làm công tác thực hiện bồi thường, hỗ trợ là cần thiết để giúp cáccấp Chính quyền thực hiện tốt nhiệm vụ quản lý hành chính Nhà nước đối vớilĩnh vực công tác này.

Năng lực tổ chức thực hiện của cơ quan, bộ phận thực hiện chính sách bồithường giải phóng mặt bằng có ảnh hưởng không nhỏ đến tiến độ, chất lượng củacông tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng Nếu cơ quan, bộ phận này có đủ quyềnhạn và nhân lực, có ý thức trách nhiệm, trình độ chuyên môn thì công tác bồithường, hỗ trợ sẽ được thực hiện tốt và ngược lại

2.1.5.6 Nhận thức và hiểu biết của người dân về chính sách

Về nhận thức tư tưởng và ý thức chấp hành pháp luật: nhận thức, tư tưởng

và ý thức chấp hành chính sách pháp luật của người dân nói chung và người bịthu hồi là một yếu tố hết sức quan trọng ảnh hưởng đến tiến độ thu hồi đất đểthực hiện dự án Nhiều đối tượng khi đã được áp dụng đầy đủ các chính sách, đãđược vận động thuyết phục nhưng vẫn cố tình chống đối, không chấp hành việcthu hồi đất cũng như phương án bồi thường thiệt hại, Mặt khác họ lại lôi kéo kíchđộng nhân dân không chấp hành chính sách của Nhà nước, làm ảnh hưởng tớitiến độ bồi thường GPMB và thi công triển khai dự án

Nếu nhận thức và hiểu biết của chủ hộ, người dân tốt, họ sẽ nhận thức tốthơn về công tác bồi thường, từ đó tiến độ thực hiện chính sách được dễ dàng, kịpthời đảm bảo thời gian thực hiện dự án và ngược lại.Vì, vậy nâng cao nhận thứccủa người dân, vận động người dân thực hiện các chính sách về công tác bồithường, hỗ trợ rất quan trọng Cần phải tuyên truyền để người dân hiểu GPMB làviệc cần thiết phải thực hiện trong quá trình phát triển đất nước

2.1.5.7 Sự phối hợp giữa các cơ quan chuyên môn với chính quyền địa phương trong viêc thực hiện chính sách

Việc phối hợp giữa các cơ quan và các đơn vị được thực hiện theo nguyêntắc tăng cường trách nhiệm của UBND cấp phường với cấp quận trong công táctriển khai thực hiện chính sách trên địa bàn; đảm bảo công tác bồi thường, hỗ trợđược đảm bảo

Phân công nhiệm vụ, trách nhiệm giữa các cấp, các ngành, từng bộ phậntrong việc phối hợp thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng Tránhtình trạng phân công không rõ ràng, dễ dẫn đến đùn đẩy trách nhiệm, từ đó không

mang lại hiệu quả trong thực hiện chính sách.

Sự phối hợp một cách đồng bộ, thống nhất giữa các ngành, các cấp, đặcbiệt là sự quan tâm, chỉ đạo thường xuyên của cấp ủy đảng, sự vào cuộc quyếtliệt của cả hệ thống chính trị cùng với việc làm tốt công tác tuyên truyền, vậnđộng, phổ biến chính sách của Nhà nước góp phần quan trọng tới việc thực hiệnchính sách bồi thường giải phóng mặt bằng, công tác bồi thường, hỗ trợ giúp đẩynhanh tiến độ thu hồi đất, giải phóng mặt bằng

2.1.5.8 Yếu tố công khai, minh bạch, dân chủ trong thực hiện chính sách

Công khai, minh bạch, dân chủ vừa là một đòi hỏi khách quan trong quátrình thực hiện các quy định của pháp luật về chính sách bồi thường giải phóngmặt bằng khi nhà nước thu hồi đất, vừa là cơ chế để kiểm soát, đảm bảo cho hoạtđộng này diễn ra trong đúng khuôn khổ pháp luật

Công khai, minh bạch, dân chủ trong thực hiện chính sách bồi thường giảiphóng mặt bằng sẽ giúp người dân được tham gia trực tiếp bàn bạc những vấn đềliên quan đến quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp của mình khi nhà nước thuhồi đất, góp phần phòng chống tham nhũng trong lĩnh vực đất đai, bồi thường, hỗtrợ Yếu tố công khai, minh bạch, dân chủ không được đảm bảo dễ dẫn đến việclợi dụng chức trách với mục đích tư lợi, gây mất lòng tin của nhân dân vào cácquyết định của cơ quan nhà nước, dẫn đến những tranh chấp, khiếu kiện kéo dài

2.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN

2.2.1 Thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng khi thu hồi đất SXNN trên thế giới

2.2.1.1 Kinh nghiệm của Trung Quốc

Chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng của Trung Quốc thể hiện quacác khía cạnh sau:

*Về cơ sở bồi thường giải phóng mặt bằng: Bồi thường không căn cứ

giá thị trường, mức bồi thường phụ thuộc vào mục đích sử dụng ban đầu củakhu đất bị trưng mua, mức này thấp hơn nhiều so với phí giao đất Trongtrường hợp mức bồi thường không đủ để duy trì mức sống ban đầu, có thểtăng thêm, tuy nhiên, tổng mức bồi thường không vượt quá 30 lần giá trị sảnlượng trung bình của 3 năm trước khi thực hiện trưng mua Bồi thường chogiá trị nhà ở không thấp hơn giá thị trường Cơ quan thẩm định giá bất độngsản sẽ do chủ sở hữu lựa chọn

* Về phương thức bồi thường giải phóng mặt bằng: Nhà nước thông báo

cho người sử dụng đất biết trước việc họ sẽ bị thu hồi đất trong thời hạn mộtnăm Người dân có quyền lựa chọn các hình thức bồi thường chỉ bằng tiền

* Về mức bồi thường giải phóng mặt bằng: Mức giá này được Nhà nước

quy định cho từng khu vực, đồng thời được điều chỉnh rất linh hoạt cho phù hợpvới thực tế Đối với đất nông nghiệp, bồi thường theo tính chất của đất và loại đất.Mức bồi thường từ 6 đến 10 lần giá trị sản lượng hàng năm trung bình của 3 nămtrước khi bị thu hồi Trợ cấp bằng 4 đến 6 lần giá trị sản lượng hàng năm trungbình Ngoài ra, Luật cũng giới hạn tổng mức bồi thường, hỗ trợ đối với đất nôngnghiệp không vượt quá 30 lần giá trị sản lượng hàng năm trung bình của 3 nămtrước nếu như các quy định trong luật không đủ duy trì mức sống hiện tại củangười nông dân

Ở Trung Quốc, mục tiêu bao trùm lên chính sách bồi thường giải phóngmặt bằng là hạn chế đến mức tối đa việc thu hồi đất, giải tỏa mặt bằng, cũng như

số lượng người bị ảnh hưởng bởi việc thu hồi đất để thực hiện dự án đầu tư Nếunhư việc thu hồi đất là không thể tránh khỏi thì có sự chuẩn bị cẩn thận phương

án đền bù, trên cơ sở tính toán đầy đủ lợi ích của nhà nước, tập thể và cá nhân,đảm bảo cho những người bị thu hồi đất có thể khôi phục lại hoặc cải thiện mứcsống so với trước khi bị thu hồi đất Mặc dù không có quy định rõ ràng trong luật

về việc phục hồi thu nhập Tuy nhiên, chính quyền các địa phuơng đã chủ độngđưa ra một số giải pháp để thực hiện

Thông qua việc thành lập cơ chế an sinh xã hội: Cơ chế này đã được ápdụng ở một số địa phương có kinh tế phát triển Theo cách này, tất cả các khoảntrợ cấp và một phần khoản bồi thường do mất đất được cho vào một quỹ an sinh

xã hội bao gồm lương hưu, bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm y tế

Bên cạnh những thành công, chính sách bồi thường giải phóng mặt bằngcủa Trung Quốc bộc lộ những tồn tại nhất định mà chủ yếu là vấn đề việc làm(Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2012)

2.2.1.2 Kinh nghiệm của Inđônêxia

Một khảo sát xã hội của trường Đại Học Padjadjaran ở một vùng hồ đào,trong nhiều năm, sau khi gia đình được trả tiền đền bù vào những năm 1996 chothấy sở hữu đất đai của những gia đình này giảm còn 47% và thu nhập còn 50%.Những ảnh hưởng của việc di chuyển chỗ ở khi sử dụng đất làm đập Cirata chothấy

trong khi 59% hộ nghèo đã cải thiện được thu nhập thì có 21% số hộ bị sa sút

vì thấy đất cùng với thu nhập so với trước giảm 25%

Đền bù thiệt hại khi thu hồi đất vì mục đích phát triển của xã hội từ trướcđến nay vẫn bị coi là sự „hi sinh” mà một số người phải chấp nhận vì lợi ích của

số đông và lợi ích cộng đồng Các chương trình đền bù chỉ giới hạn trong phạm

vi đền bù theo Luật cho đất bị dự án chiếm dụng hoặc cho một số ít trường hợpđất của người dân

Tuy nhiên, quan điểm nhìn nhận về công tác đền bù đang từng bước thayđổi, nhận thức về hậu quả xấu có thể xảy ra đối với các vấn đề kinh tế, xã hội, môitrường trong quá trình thu hồi đất và di dân, mặt khác từ thực tế khách quan và sựchuyển biến về nhận thức, người bị ảnh hưởng quan tâm ngày càng lớn hơn vềquyền lợi và phúc lợi cho họ Vì vậy, bồi thường, hỗ trợ ngày càng được xem nhưnhững chương trình phát triển của quốc gia Kinh nghiêm thực tiễn đã giúp chocác nhà hoạch định chính sách, các chuyên gia lập kế hoạch và các nhà thực hiện

đi đến thống nhất rằng chi phí phải trả cho những tổn thất do sự thiếu quan tâm

và đầu tư trong quá trình thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng.Hơn nữa, những người bị bần cùng hoá đến một thời điểm nhất định sẽ là nguyênnhân làm kiệt quệ nền kinh tế quốc dân Do vậy, tránh hay giảm thiểu việc di dân ,cộng với việc khôi phục thoả đáng cho những người bị ảnh hưởng, ngoài việc đạtđược lợi ích về mặt kinh tế, còn đảm bảo tính công bằng đối với họ, điều nàygiúp cho các chủ thể an tâm trong quá trình triển khai thực hiện dự án

Ngân hàng và các nhà nước đang phát triển cần nhìn nhận những thay đổi

về nhận thức này như cơ hội chứ không phải trở ngại, cần xây dựng, chính thứcthông qua và thể chế hoá, thực hiện một chính sách bồi thường giải phóng mặtbằng bắt buộc nó sẽ tạo nên một môi trường pháp chế lành mạnh khi nhà nướccần thu hồi đất phục vụ cho các mục đích công cộng của quốc gia Mặt khác, cầncải tiến cách hiểu và lập kế hoạch thực hiện, sao cho các dự án luôn hướng tới sựphát triển, sự phát triển đó không chỉ mang lại lợi ích về kinh tế mà còn môitrường - xã hội, phương thức này phù hợp với hai mục tiêu tương ứng đồng thời

là giảm nghèo đói và phát triển bền vững

Bồi thường giải phóng mặt bằng gồm các yếu tố:

- Đền bù tài sản bị thiệt hại, nghề nghiệp và thu nhập bị mất;

- Hỗ trợ di chuyển trong đó cấp và bố trí nơi ở mới với các dịch vụ vàphương tiện phù hợp ;

- Trợ cấp khôi phục để ít nhất người bị ảnh hưởng có được mức sống đạthoặc gần đạt so với mức sống trước khi có dự án;

Đối với các dự án có đất sản xuất, việc lập kế hoạch, thiết kế nội dung hỗtrợ việc làm là yếu tố không thể thiếu được ngay từ chu kỳ đầu tiên của việc lập

dự án đầu tư và những nguyên tắc chính phải được đề cập đến, bao gồm:

- Nghiên cứu kỹ phương án khả thi của các dự án để giảm thiểu việc thấtnghiệp bắt buộc, nếu không thể tránh được khi triển khai dự án;

- Người bị ảnh hưởng phải được đền bù và hỗ trợ để triển vọng kinh tế, xãhội của người bị ảnh hưởng nói chung ít nhất cũng thuận lợi như trong trườnghợp không có dự án;

- Các loại đền bù khác tương xứng như trước khi có dự án phải được cấpcho ngươì bị ảnh hưởng, chú trọng đến người dân bản địa (các dự án nước ngoài)dân tộc thiểu số, nông dân vì họ là những người có quyền lợi hoặc quyền hoa lợitheo phong tục đối với đất và các tài sản khác bị dự án chiếm dụng;

- Bất cứ dự án nào cũng cần có nhận thức và ý thức, thực hiện đạt hiệuquả ở mức càng cao càng tốt, các kế hoạch thực hiện phải được soạn thảo và xáclập tương ứng với thời gian và ngân sách phù hợp, người di chuyển được hưởngcác cơ hội về nguồn sống, nguồn lực ổn định cuộc sống càng nhanh càng tốt;

- Người bị ảnh hưởng phải được thông báo đầy đủ, được tham khảo ý kiếnchi tiết về các phương án đền bù;

- Người bị ảnh hưởng phải được hỗ trợ ở mức cao nhất về hoà nhập cộngđồng dân cư địa phương bằng cách mở rộng lợi ích của dự án đến cả các cộngđồng dân địa phương;

- Chú ý đến người nghèo nhất, trong đó có những người không hoặc chưa

có quyền hợp pháp về đât đai, tài sản, những hộ gia đình do phụ nữ làm chủ.Đồng thời, sớm có kế hoạch xác định quyền hợp pháp của họ, cố ngắng hạn chếnhững trường hợp coi lý do ngăn trở đền bù là việc thiếu quyền sở hữu, quyền sửdụng đất hợp pháp;

- Để không ngừng cải tiến sự hỗ trợ của ngân hàng với các dự án tronglĩnh vực nhạy cảm này, cần chính thức thông qua và thực hiện một số chính sáchđền bù bắt buộc Chính sách này không thể thiếu trong việc nêu rõ các mục tiêu

và phương pháp, định ra các tiêu chuẩn trong hoạt động của các tổ chức ngânhàng, mở ra một cách nhìn bao quát rõ ràng về tất cả các vấn đề đó và vận dụng

thủ tục chính thức để giải quyết có hệ thống những khía cạnh này trong các hoạtđộng của ngân hàng (Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2012).

2.2.2 Thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất SXNN tại một số địa phương trong nước

2.2.2.1 Kinh nghiệm của Đà Nẵng

Thành phố Đà Nẵng đã và đang được đánh giá là thành phố thực hiện tốtnhất cả nước về công tác bồi thường giải phóng mặt bằng thì trong vấn đề thu hồiđất đai, giải phóng mặt bằng có đến 92% người dân thành phố Đà Nẵng sẵn sàngchấp hành (Phạm Quang Nghị, 2004)

Có được kết quả tốt như vậy là do thành phố đã làm tốt những côngviệc sau:

Một là, trong quá trình kiểm đếm đất đai, vật kiến trúc, cây cối hoa màu

làm cơ sở để lập phương án bồi thường, hỗ trợ đại đa số các hộ gia đình trongdiện bồi thường giải phóng mặt bằng đã được tham gia Điều này cho thấy mức

độ công khai hóa rất cao của chính quyền thành phố Vì thế, quá trình giải tỏa,chỉnh trang đô thị diễn ra tương đối suôn sẻ, rất ít những vụ khiếu kiện căngthẳng và hầu như không có điểm nóng Với ý thức vì sự phát triển chung củathành phố, rất nhiều người dân đã tự nguyện hiến đất đai cho Nhà nước mởđường Từ sự tự nguyện của người dân, các công trình đã tiết kiệm được khoảng

từ 25 - 40% kinh phí đầu tư

Tại buổi trao đổi với đoàn công tác do ông Phạm Quang Nghị Bí thưThành uỷ Hà Nội dẫn đầu vào học tập kinh nghiệm của thành phố Đà Nẵng vềcông tác quy hoạch, quản lý đất đai, bồi thường giải phóng mặt bằng, Bí thưThành uỷ Đà Nẵng đã "tiết lộ": lãnh đạo thành phố rất quan tâm đến công tácbồi thường giải phóng mặt bằng Trước khi triển khai dự án, lãnh đạo thành phố

đã trực tiếp gặp gỡ, đối thoại, vận động người dân trong vùng dự án Nếu có từ80% hộ dân trong diện giải toả thống nhất thực hiện dự án theo chủ trương thì

dự án sẽ được triển khai Người dân hiểu rằng hiến một phần đất đai cho Nhànước họ sẽ thu lợi sau khi đường sá được mở mang do giá trị nhà, đất của họ sẽtăng lên Về việc này, ông Phạm Quang Nghị Bí thư Thành uỷ Hà Nội đánh giá:Chủ trương, chỉ đạo thực hiện công tác quy hoạch, quản lý đô thị và xây dựng

hạ tầng của Đà Nẵng thể hiện sự nhất quán, kiên quyết, thống nhất trong cáccấp, ngành và tập trung vào một đầu mối Đồng thời thể hiện tính năng động,

sáng tạo trong việc dự liệu những vấn đề phát sinh trong cơ chế kinh tế thịtrường, sử dụng quỹ đất đai để tạo ra giá trị, điều hoà các lợi ích, đảm bảoquyền lợi của người dân.

Hai là, thành phố Đà Nẵng sớm ban hành rõ ràng đơn giá bồi thường, hỗ

trợ đối với từng loại đất đai, từng vị trí đất đai, từng loại cây cối, hoa màu… tạothuận lợi cho quá trình thực hiện và kiểm tra giám sát của người dân

Ba là, trong công tác giải phóng mặt bằng, ngoài các chính sách chung

do Nhà nước quy định, thành phố cũng có những vận dụng sáng tạo cho phù hợpvới tình hình sử dụng đất đai tại địa phương, tập quán sinh sống của người dântừng vùng đáp ứng nhu cầu, nguyện vọng của nhân dân Việc làm này đảm bảo

sự công bằng, khách quan và có tính chất động viên, khuyến khích người bị thuhồi đất nhanh chóng thực hiện giải tỏa, bàn giao mặt bằng đúng tiến độ

Bốn là, ở mỗi dự án thành phố đều thành lập Hội đồng giải phóng mặt

bằng Nếu là dự án lớn liên quan đến nhiều quận, huyện thì do một phó chủ tịch

Uỷ ban nhân dân thành phố làm Chủ tịch hội đồng, các chủ tịch quận, huyện làmphó Với các dự án vừa và nhỏ liên quan đến nhiều quận, huyện thì ranh giới dự

án thuộc địa phương nào sẽ do địa phương đó làm Chủ tịch Hội đồng Nếu dự ánnằm gọn trong địa bàn một quận, huyện thì do chủ tịch quận, huyện đó đảmnhiệm, các chủ tịch các xã, phường liên quan làm thành viên Do đó, mọi vấn đềliên quan đến đền bù giải toả đều có sự tham gia trực tiếp của chính quyền địaphương từ lúc bắt đầu cho đến khi kết thúc dự án

Năm là, thành phố Đà Nẵng là địa phương đầu tiên trong cả nước có lịch

tiếp dân của Chủ tịch Uỷ ban nhân dân Thành phố theo định kỳ hàng tháng đểlắng nghe nguyện vọng, giải quyết những vấn đề bức xúc của người dân Cácbuổi tiếp và trả lời chất vấn công dân được truyền hình trực tiếp để người dântheo dõi, tham gia ý kiến Điều này, thể hiện rõ sự quan tâm và chịu trách nhiệmrất cao của người đứng đầu thành phố (Phạm Quang Nghị, 2004)

2.2.2.2 Kinh nghiệm của Thành phố Hồ Chí Minh

Thành phố Hồ chí Minh là trung tâm văn hoá chính trị của các tỉnhphía Nam, rất năng động trong phát triển kinh tế và hoạt động phù hợp với cơchế thị trường Trong giai đoạn 2004, rất nhiều doanh nghiệp thành phố HồChí Minh đã nêu ý kiến ủng hộ mạnh mẽ cơ chế thỏa thuận, tạo điều kiện chodoanh nghiệp thương thảo trực tiếp với người có đất Sau năm 2004 nhiều dự