Phát triển cơ cấu giáo viên trung học phổ thông ở tỉnh quảng ninh giai đoạn 2014 2020

Chăm lo xây dựng đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục sẽ tạo được sự chuyển biến về chất lượng giáo dục, đáp ứng được yêu cầu đổimới của đất nước; đào tạo giáo viên gắn với địa c

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐẶNG VIỆT PHƯƠNG

PHÁT TRIỂN CƠ CẤU GIÁO VIÊN

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Ở TỈNH QUẢNG NINH

GIAI ĐOẠN 2014 - 2020

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2014

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐẶNG VIỆT PHƯƠNG

PHÁT TRIỂN CƠ CẤU GIÁO VIÊN

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Ở TỈNH QUẢNG NINH

GIAI ĐOẠN 2014 - 2020

Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Mã số: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS PHÙNG THỊ HẰNG

THÁI NGUYÊN - 2014

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu h t t p : / / www l r c- tn u e d u v n /

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do tôi thực hiện

Các số liệu, kết luận nghiên cứu trình bày trong luận văn này là trungthực và chưa được công bố ở các nghiên cứu khác

Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình

Thái Nguyên, tháng 8 năm 2014

Học viên

Đặng Việt Phương

- Phòng sau Đại học Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên.

- Các Thầy, Cô giáo đã tham gia giảng dạy, quản lý và giúp đỡ lớp họctrong suốt quá trình học tập, nghiên cứu

- Nhà giáo, Tiến sĩ Phùng Thị Hằng - Người hướng dẫn khoa học đã tậntình giúp đỡ, chỉ bảo ân cần, hướng dẫn tác giả hoàn thành việc nghiêncứu luận văn này

- Lãnh đạo, cán bộ, chuyên viên các cơ quan thuộc tỉnh Quảng Ninh: SởGiáo dục và Đào tạo, Sở Nội vụ, Ban Tổ chức Tỉnh ủy

- Ban giám hiệu và giáo viên các trường THPT trên địa bàn tỉnh QuảngNinh đã tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp đỡ tác giả trong việc cung cấp số liệu

và tư vấn khoa học trong quá trình nghiên cứu luận văn

- Các bạn bè, đồng nghiệp, gia đình đã quan tâm, chia sẻ độngviên, khích lệ và giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Mặc dù tác giả đã hết sức cố gắng trong học tập và đặc biệt trong quátrình thực hiện luận văn, song chắc chắn luận văn không thể tránh khỏi nhữngthiếu sót Tác giả kính mong nhận được sự chỉ dẫn, góp ý của quý thầy, cô giáo

và các bạn đồng nghiệp

Thái Nguyên, tháng 8 năm 2014

Học viên

Đặng Việt Phương

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN iLỜI CẢM ƠN .iiMỤC LỤC .iiiDANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT iv DANHMỤC CÁC BẢNG v DANH

MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ .vi MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu .3

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 3

4 Phạm vi nghiên cứu .4

5 Giả thuyết khoa học 4

6 Nhiệm vụ nghiên cứu .4

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Điểm mới của đề tài 6

9 Cấu trúc của luận văn 6

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN CƠ CẤU GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 7

1.1 Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề 7

4 h t t p : / / www l r c - tn u e d u v n /

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

1.1.1 Trên thế giới 71.1.2 Ở Việt Nam 91.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài 12

1.2.1 Quản lý, quản lý giáo dục .12

1.2.2 Phát triển .18

1.2.3 Cơ cấu, cơ cấu giáo viên 201.3 Phát triển cơ cấu giáo viên 23

1.4 Một số vấn đề cơ bản về phát triển cơ cấu giáo viên THPT 23

1.4.1 Cơ sở pháp lý của công tác phát triển cơ cấu giáo viên THPT 23

1.4.2 Nội dung phát triển cơ cấu giáo viên THPT 27

1.4.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác phát triển cơ cấu GV THPT 31

1.4.4 Vai trò của Sở GD&ĐT trong việc phát triển cơ cấu GV THPT 34

1.4.5 Yêu cầu về phát triển cơ cấu giáo viên THPT 36

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 41

Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CƠ CẤU GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Ở TỈNH QUẢNG NINH 42

2.1 Vài nét về tnh hình kinh tế - xã hội, phát triển giáo dục THPT ở tỉnh Quảng Ninh 42

2.1.1 Điều kiện tự nhiên và kinh tế- xã hội 42

2.1.2 Vai trò của Giáo dục- Đào tạo đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của Tỉnh 43

2.1.3 Điều kiện và các yếu tố tác động đến sự phát triển giáo dục và đào tạo của tỉnh Quảng Ninh 44

2.2 Tổ chức nghiên cứu thực trạng

46 2.2.1 Mục đích khảo sát thực trạng

46 2.2.2 Nội dung khảo sát thực trạng 46

2.2.3 Phương thức khảo sát và xử lý các kết quả nghiên cứu thực trạng

46 2.2.4 Địa bàn và khách thể khảo sát 47

2.3 Thực trạng quy mô, trường lớp, chất lượng giáo dục cấp học THPT 48

2.3.1 Quy mô, mạng lưới 48

2.3.2 Chất lượng giáo dục THPT ở tỉnh Quảng Ninh 50 2.4 Thực trạng cơ cấu giáo viên THPT và phát triển cơ cấu giáo viên

6 h t t p : / / www l r c - tn u e d u v n /

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

THPT ở tỉnh Quảng Ninh 532.4.1 Thực trạng cơ cấu giáo viên THPT ở tỉnh Quảng Ninh 532.4.2.Thực trạng phát triển cơ cấu giáo viên THPT tỉnh Quảng Ninh 64

2.5 Những thuận lợi, khó khăn của công tác phát triển cơ cấu GVTHPT 69

2.5.1 Các yếu tố thuận lợi 70

2.5.2 Các yếu tố khó khăn 72

2.6 Các dự báo về phát triển cơ cấu giáo viên THPT ở tỉnh Quảng Ninh 75

2.6.1 Dự báo số lượng học sinh đến năm 2020 75

2.6.2 Quy hoạch mạng lưới các cơ sở giáo dục THPT trong tỉnh đến năm 2020 77

2.6.3 Dự báo nhu cầu phát triển đội ngũ giáo viên THPT 77

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 79

Chương 3: BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN CƠ CẤU GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Ở TỈNH QUẢNG NINH GIAI ĐOẠN 2014 - 2020 80

3.1 Nguyên tắc và định hướng đề xuất các biện pháp triển cơ cấu giáo viên THPT tỉnh Quảng Ninh 80

3.1.1 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp

80 3.1.2 Định hướng pháp phát triển cơ cấu GV THPT tỉnh Quảng Ninh 82

3.2 Biện pháp phát triển cơ cấu giáo viên THPT tỉnh Quảng Ninh đáp ứng yêu cầu đổi mới phát triển giáo dục giai đoạn 2014-2020

87 3.2.1 Biện pháp 1 Triển khai công tác dự báo, quy hoạch đội ngũ giáo viên THPT giai đoạn 2014-2020 87

3.2.2 Biện pháp 2: Đổi mới công tác tuyển chọn, tuyển dụng giáo viên theo hướng phù hợp cơ cấu

89 3.2.3 Biện pháp 3: Xây dựng nguồn giáo viên chất lượng cao tạo nguồn cho các cơ sở giáo dục còn hạn chế về năng lực đội ngũ, bất cập về cơ cấu GV 91

8 h t t p : / / www l r c - tn u e d u v n /

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

3.2.4 Biện pháp 4: Thực hiện tốt chính sách thu hút nhân lực chất lượngcao, xây dựng đội ngũ giáo viên nòng cốt để đào tạo, bồi dưỡng 943.2.5 Biện pháp 5: Điều chỉnh cơ cấu, sắp xếp tổ chức theo hướng điềuđộng ngắn hạn giáo viên 95

3.2.6 Biện pháp 6: Xây dựng cơ chế chính sách, nguồn lực tài chính động

viên thúc đẩy nâng cao chất lượng giáo dục 97

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp

99 3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất

101 3.4.1 Các bước khảo nghiệm 101

3.4.2 Kết quả khảo nghiệm 102

3.4.3 Tính khả thi của các biện pháp đề xuất 104

3.4.4 Tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 105

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 107

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 108

1 Kết luận 108

2 Khuyến nghị 109

2.1 Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo 109

2.2 Đối với Tỉnh ủy, UBND tỉnh Quảng Ninh 110

2.3 Đối với Sở GD&ĐT tỉnh Quảng Ninh 110

2.4 Đối với trường THPT tỉnh Quảng Ninh 111

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 112

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu iv h t t p : / / www l r c - tn u e d u v n /

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Các đơn vị trong địa bàn thực hiện khảo sát 47

Bảng 2.2: Quy mô mạng lưới các trường có cấp học THPT 49

Bảng 2.3: Chất lượng giáo dục THPT 51

Bảng 2.4: Thống kê kết quả thi chọn học sinh giỏi quốc gia 52

Bảng 2.5: Số lượng giáo viên THPT chia theo trình độ đào tạo, bồi dưỡng 53

Bảng 2.6: Cơ cấu GV THPT về giới tính, dân tộc, độ tuổi và đảng viên 56

Bảng 2.7: Đánh giá của các khách thể điều tra về cơ cấu giáo viên THPT theo môn học

59 Bảng 2.8 : Phẩm chất chính trị và đạo đức nghề nghiệp của GV THPT 60

Bảng 2.9 a: Năng lực CM, NVSP của giáo viên THPT (vùng 1) 62

Bảng 2.9b Năng lực CN, NVSP của giáo viên THPT (vùng 2,3,4) 63

Bảng 2.10: Đánh giá của các khách thể điều tra về công tác phát triển cơ cấu giáo viên THPT 65

Bảng 2.11: Tổng hợp ý kiến đánh giá về các yếu tố thuận lợi của công tác phát triển cơ cấu giáo viên THPT ở tỉnh Quảng Ninh 70

Bảng 2.12: Tổng hợp ý kiến đánh giá về các yếu tố khó khăn trong công tác phát triển cơ cấu giáo viên THPT 73

Bảng 2.13: Dự báo số lượng HS THPT tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2014 -2020

76 Bảng 2.14: Quy mô phát triển trường, lớp THPT tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020 77

Bảng 2.15: Nhu cầu về giáo viên THPT ở tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020 78

Bảng 3.1: Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết của các biện pháp phát triển Cơ cấu GV THPT ở tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2014-2020 103

Bảng 3.2: Kết quả khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp phát triển cơ cấu giáo viên THPT ở tỉnh Quảng Ninh 104

v h t t p : / / www l r c - tn u e d u v n /

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

Bảng 3.3: Tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của các biện

pháp phát triển cơ cấu giáo viên THPT ở tỉnh Quảng Ninh 106

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

Sơ đồ 1.1: Mối quan hệ giữa các chức năng quản lý 16

Sơ đồ 1.2: Quan hệ giữa các yếu tố trong công tác phát triển cơ cấu GV 30

Biểu đồ 2.1 : Số lượng học sinh tốt nghiệp THCS từ 2006 - 2016 50Biểu đồ 2.1 Thực trạng công tác phát triển cơ cấu giáo viên THPT ở tỉnh

Quảng Ninh 69

Hội nghị Trung ương 2 khoá VIII đề ra 4 giải pháp, trong đó có giải phápxây dựng đội ngũ giáo viên, tạo động lực cho người dạy và học; các giải pháp

đã nhấn mạnh “Giáo viên là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục và được xãhội tôn vinh Chăm lo xây dựng đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục

sẽ tạo được sự chuyển biến về chất lượng giáo dục, đáp ứng được yêu cầu đổimới của đất nước; đào tạo giáo viên gắn với địa chỉ và có chính sách sử dụnghợp lý để khắc phục nhanh chóng tình trạng thiếu giáo viên ”

Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX đã khẳng định “Pháttriển giáo dục và đào tạo là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sựnghiệp CNH-HĐH, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người - yếu tố cơbản để phát triển xã hội, tăng trưởng nhanh và bền vững”

Quan điểm chỉ đạo tại Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổimới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo (Nghị quyết 29-NQ/TW) tiếp tụckhẳng định: “giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp củaĐảng, Nhà nước và của toàn dân Đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển,được ưu tên đi trước trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế-xãhội” Một trong các nội dung của biện pháp phát triển đội ngũ nhà giáo : “Xâydựng quy hoạch, kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo và cán bộ

quản lý giáo dục gắn với nhu cầu phát triển kinh tế-xã hội, bảo đảm an ninh,quốc phòng và

hội nhập quốc tế c h i ệ n c h u ẩnThự hóa đội ngũ nhà giáo theo từng cấp học vàtrình độ đào tạo” Giải pháp cũng đề cập đến cơ chế tuyển chọn đội ngũ: “có

cơ chế tuyển sinh và cử tuyển riêng để tuyển chọn được những người cóphẩm chất, năng lực phù hợp vào ngành sư phạm” Cùng với nội dung trên,Chính phủ đã ban hành chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 29-NQ-TW (NQ số 44/NQ-CP), chương trình hành động đã đề cập đến nhiều giảipháp phát triển đội ngũ nhà giáo trong đó có nội dung “Phát triển đội ngũchuyên gia, nhà giáo đầu ngành ở các cấp học và trình độ đào tạo”

Chị thị số 40 - CT/TW ngày 15/6/2004 của Ban Bí thư nêu rõ: “xây dựngđội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục được chuẩn hoá, đảm bảo chấtlượng, đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, đặc biệt chú trọng nâng cao bản lĩnhchính trị, phẩm chất, lối sống, lương tâm, tay nghề của nhà giáo; thông qua việcquản lý, phát triển đúng định hướng và có hiệu quả sự nghiệp giáo dục đểnâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực, đáp ứng những đòi hỏi ngàycàng cao của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước”

Hiện nay ở nước ta, những vấn đề lý luận để phát triển cơ cấu giáo viênnói chung, cơ cấu giáo viên THPT nói riêng là vấn đề còn rất mới Vì vậy phảinghiên cứu một cách hệ thống giữa lý luận và thực tiễn để có cơ sở khoahọc cho công tác phát triển cơ cấu giáo viên nói chung và cơ cấu giáo viênTHPT nói riêng

1.2 Cơ sở thực tiễn

Tỉnh Quảng Ninh là một tỉnh với các đặc điểm về điều kiện tự nhiên,KT-XH, tỉnh Quảng Ninh đang có sự chênh lệch về nhu cầu cũng như điều kiệnphát triển giữa các vùng miền Với sự nỗ lực, quyết tâm cao, trong những nămvừa qua ngành GD&ĐT Quảng Ninh đã đạt được những kết quả đáng khích lệ,quy mô trường, lớp, số người đi học ở các cấp học, ngành học đều tăng,đội ngũ giáo viên được tăng cường về số lượng và cơ bản chuẩn hóa về chất

lượng Công tác phát triển cơ cấu giáo viên THPT cũng đã đạt được sự ổnđịnh nhất

định, nhưng vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế Việc sắp xếp bố trí giáo viên đa sốthực hiện theo xu thế khách quan, chưa quan tâm tới việc thực hiện cácgiải pháp tác động hoặc điều chỉnh để có sự hài hòa, cân bằng giữa các cơ sởgiáo dục, đặc biệt tại các cơ sở giáo dục vùng khó khăn Do đó, đội ngũ giáoviên THPT ở tỉnh Quảng Ninh còn bất cập về cơ cấu độ tuổi, giới tính, bộ môn,

về trình độ ngoại ngữ, tin học Do đó, việc nghiên cứu, phát hiện để tm ranguyên nhân, đề xuất các biện pháp phát triển cơ cấu giáo viên THPT nhằmđáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong giai đoạn hiện nay và các năm tiếp theo làthật sự cần thiết, khách quan

Hiện nay, vấn đề phát triển cơ cấu giáo viên THPT ở tỉnh Quảng Ninhchưa có công trình nào đề cập tới Trước tình hình đó, bản thân tác giảmong muốn góp phần nghiên cứu về cơ sở khoa học để tham mưu với cáccấp có thẩm quyền trong công tác phát triển cơ cấu giáo viên THPT của tỉnh,góp phần thực hiện nhiệm vụ đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đàotạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệ , hiện đại hóa trong điều kiện kinh tếthị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế

Xuất phát từ cơ sở lý luận và thực tiễn nêu trên, chúng tôi lựa

chọn nghiên cứu đề tài: “Phát triển cơ cấu giáo viên THPT ở tỉnh Quảng Ninh giai

đoạn 2014-2020”.

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng về cơ cấu giáo viên THPT ởtỉnh Quảng Ninh, đề tài đề xuất một số biện pháp phát triển cơ cấu giáo viênTHPT phù hợp với tnh hình thực tiễn, góp phần phát triển Giáo dục- Đào tạo ởtỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn 2014-2020

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Công tác phát triển cơ cấu giáo viên THPT ở tỉnh Quảng Ninh giai đoạn2014-2020.

4 h t t p : / / www l r c - tn u e d u v n /

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp pháp phát triển cơ cấu giáo viên THPT ở tỉnh Quảng Ninh giaiđoạn 2014-2020

4 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu và đề xuất một số biện

pháp phát triển cơ cấu giáo viên THPT ở tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2014-2020

- Về địa bàn khảo sát: gồm 09 trường THPT ở tỉnh Quảng Ninh tại các địa

bàn Hạ Long, Cẩm Phả, Đông Triều, Vân Đồn, Móng Cái, Bình Liêu, Hải Hà

- Khách thể điều tra gồm 255 người: 55 Lãnh đạo và chuyên viên Ban Tổ

chức Tỉnh ủy, Sở Nội vụ; 35 cán bộ, lãnh đạo Sở;165 Hiệu trưởng và giáo viên

5 Giả thuyết khoa học

Thực trạng cơ cấu giáo viên THPT ở tỉnh Quảng Ninh còn có những hạnchế như: thiếu đồng bộ về giới tính, độ tuổi, trình độ, phẩm chất, năng lựcchuyên môn Nếu dự báo được nhu cầu và đề xuất được các biện phápphát triển cơ cấu giáo viên THPT phù hợp với tình hình thực tế của tỉnh thì sẽgóp phần tạo sự chuyển biến về chất lượng đội ngũ giáo viên, đáp ứng yêu cầuđổi mới Giáo dục và Đào tạo ở tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2014-2020

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

6.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về phát triển cơ cấu giáo viên THPT.

6.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng về phát triển cơ cấu giáo viên THPT ở tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn hiện nay.

6.3 Đề xuất một số biện pháp phát triển cơ cấu giáo viên THPT ở tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2014-2020.

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Phân tích tổng hợp và hệ thống hóa các công trình nghiên cứu, cáctài liệu có liên quan đến đề tài nhằm xây dựng hoặc chuẩn hoá các khái niệm,xác định cơ sở lý luận cho việc thực hiện các phán đoán và suy luận để chỉ ra

bản chất của sự vật, hiện tượng và quy luật vận hành của chúng, đặc biệt làchỉ ra

5 h t t p : / / www l r c - tn u e d u v n /

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

các hoạt động chủ yếu về quản lý của Sở GD&ĐT có ảnh hưởng đến công tác phát triển cơ cấu giáo viên THPT

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1.Phương pháp quan sát

Tiếp cận các đơn vị: Phòng Tổ chức cán bộ, trường THPT, quan sát cáchoạt động chỉ đạo phát triển cơ cấu giáo viên THPT tại trường THPT của SởGD&ĐT để tm hiểu thực trạng mọi mặt của đội ngũ giáo viên THPT và thựctrạng công tác phát triển cơ cấu giáo viên THPT trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

7.2.2 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

Sử dụng phiếu hỏi để điều tra, khảo sát các khách thể: lãnh đạo, chuyênviên Ban Tổ chức Tỉnh ủy, Sở Nội vụ; lãnh đạo Sở và lãnh đạo các phòngchuyên môn của Sở, lãnh đạo Công đoàn Ngành giáo dục tỉnh; lãnh đạo trườngTHPT, tổ trưởng chuyên môn và giáo viên có thành tích, có kinh nghiệm củatrường về thực trạng đội ngũ giáo viên và thực trạng các biện pháp phát triển

cơ cấu giáo viên THPT ở tỉnh Quảng Ninh

7.2.3 Phương pháp chuyên gia

Xin ý kiến các chuyên gia về tính hợp lý và tính khả thi của các biệnpháp phát triển cơ cấu giáo viên THPT ở tỉnh Quảng Ninh

7.2.4 Phương pháp phỏng vấn

Trao đổi trực tiếp với các cán bộ làm công tác tổ chức ở cơ quan thammưu cho Tỉnh và các cán bộ quản lý giáo dục có kinh nghiệm, có uy tín tronglãnh đạo, quản lý trường học để thu thập thông tin cho đề tài

7.2.5 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

Tập hợp các ý kiến đánh giá, các bài học kinh nghiệm trong công tác chỉđạo phát triển cơ cấu giáo viên THPT được thể hiện qua các văn bản, các báocáo tổng kết, các biên bản cuộc họp của các tổ chuyên môn, BGH trường

THPT, Phòng GD&ĐT, Sở GD&ĐT để tổng kết thành bài học kinh nghiệm trongcông tác chỉ đạo phát triển cơ cấu giáo viên THPT.

7 h t t p : / / www l r c - tn u e d u v n /

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

7.2.6 Phương pháp dự báo

Thực hiện thống kê số lượng học sinh THPT trong giai đoạn 2010-2014

và tính tỉ lệ học sinh đi học THPT trên độ tuổi 15-17 Căn cứ dự báo dân sốtrong độ tuổi đi học, dùng phương pháp ngoại suy để suy ra số học sinh THPTđến trường trong giai đoạn 2014-2020

7.3 Các phương pháp thống kê toán học

Sử dụng một số công thức toán thống kê như tính trung bình cộng, tính

%, sử dụng phần mềm tin học để xử lý kết quả điều tra về mặt định lượng nhằmđưa ra kết luận phục vụ đề tài

8 Điểm mới của đề tài

Trên cơ sở hệ thống hóa lý luận và phát hiện đúng thực trạng phát triển

cơ cấu giáo viên THPT ở tỉnh Quảng Ninh hiện nay, đề tài đề xuất được một

số biện pháp để phát triển cơ cấu giáo viên phù hợp với tình hình thực tế củaTỉnh, đáp ứng yêu cầu đổi mới, nâng cao chất lượng Giáo dục- Đào tạo tronggiai đoạn 2014-2020

9 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, luận văn được xây dựnggồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển cơ cấu giáo viên THPT.

Chương 2: Thực trạng phát triển cơ cấu giáo viên THPT ở tỉnh Quảng

Ninh

Chương 3: Biện pháp phát triển cơ cấu giáo viên THPT ở tỉnh QuảngNinh giai đoạn 2014-2020

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN

CƠ CẤU GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.1 Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Trên thế giới

Hầu hết các quốc gia trên thế giới đều coi phát triển đội ngũ giáo viên

là vấn đề cơ bản trong phát triển giáo dục Việc xây dựng các biện pháp pháttriển đội ngũ giáo viên đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu đảm bảo phùhợp với sự phát triển kinh tế - xã hội là phương châm hành động củacác cấp quản lý giáo dục

Từ đầu thế kỷ XX, sự phát triển của giáo dục của tất cả các Quốc gia cóthể nói được chia ra làm nhiều giai đoạn với những hệ thống tư tưởng quanđiểm khác nhau Đó là những giai đoạn: những năm đầu thế kỷ (thời kỳ chiếntranh thế giới lần thứ nhất); những năm sau chiến tranh thế giới thứ nhấtđến

1945 (kết thúc chiến tranh thế giới lần thứ hai); giai đoạn từ những năm 50đến hết thế kỷ XX Cùng với sự phát triển của lịch sử xã hội, giáo dục ở thế kỷ

XX nổi lên những nền giáo dục têu biểu sau đây: Nền giáo dục nước Nga Xôviết từ Cách mạng tháng Mười 1917 đến những năm 90 thế kỷ XX (trước khiLiên Xô tan rã); Nền giáo dục Nhật Bản; Nền giáo dục Hoa Kỳ; Nền giáo dụccủa các nước phát triển ở châu Âu: Đức, Pháp, Anh, Hà Lan, Bỉ, Italia; nềngiáo dục của một số nước ở khu vực Châu Á: Singapo, Trung quốc, Hàn quốc,Malaixia, Hồng Kông, Ấn độ, Thái Lan [31]

-Tại Liên Xô, nhà nghiên cứu quản lý giáo dục M.I.Kônđacốp: quan tâmtới việc nâng cao chất lượng dạy học thông qua các biện pháp quản lý có hiệuquả Muốn nâng cao chất lượng dạy học phải có đội ngũ giáo viên có năng lựcchuyên môn, đủ về số lượng và đồng bộ về chất lượng Kết quả toàn bộ

9 h t t p : / / www l r c - tn u e d u v n /

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn vàhợp lý công tác quản lý bồi dưỡng, phát triển đội ngũ [28]

- Ở Mỹ các nhà nghiên cứu đặc biệt quan tâm đến việc đầu tư cho giáodục Do đặc thù đa dạng và linh hoạt của mình, do có những chiến lược đúngđắn cho giáo dục và đào tạo, đội ngũ các nhà trí thức được đào tạo cơ bảncùng với sự phát triển vượt bậc đi trước của khoa học công nghệ Nhà giáo dụchọc nổi tiếng Gunnar Myrdal đã từng nói: “Trong suốt chiều dài lịch sử củanước Mỹ, giáo dục luôn là niềm hy vọng lớn lao để cải biến từng cá nhân và xãhội” Mọi tiểu bang và cấp quận huyện phải kiến tạo được các chiến lược tíchhợp nhằm thu hút, tuyển chọn, chuẩn bị, tái đào tạo và hỗ trợ việc phát triểnchuyên môn cho các giáo viên, các nhà quản lý giáo dục cùng các nhà giáodục khác, để hình thành một nguồn nhân lực gồm nhà giáo chuyên nghiệp hếtsức tài giỏi để có thể giảng dạy những nội dung đầy thách đố [30].

- Tại Trung Quốc, các nhà quản lý, nhà lãnh đạo đã có kế hoạch đưa nghềdạy học trở thành một nghề hấp dẫn và được tôn trọng Để đạt mục têu này,chính phủ hỗ trợ cho các khoản tăng lương cho giáo viên, miễn phí học đại học

sư phạm Và để giảm tình trạng thiếu hụt giáo viên, chính phủ đã cử giảng viênđến các vùng chưa phát triển để đào tạo giáo viên cho các trường địa phương

-Tại Nhật Bản, việc phát triển chất lượng giáo viên theo được thực hiệntrên cơ sở bồi dưỡng và đào tạo lại cho đội ngũ giáo viên Tùy theo thực tế củatừng đơn vị, từng cá nhân mà cấp quản lý giáo dục đề ra các phương thức bồidưỡng khác nhau trong một phạm vi theo yêu cầu nhất định Cụ thể là mỗi

cơ sở giáo dục cử từ 3 đến 5 giáo viên được đào tạo lại một lần theo chuyênmôn mới và tập trung nhiều vào đổi mới phương pháp dạy học

- Tại Hàn Quốc, mô phỏng theo mô hình của nền giáo dục Mỹ - là nềngiáo dục có chất lượng và uy tín tại châu Á Hiện nay ngày càng thu hút nhiềutrên thế giới có nguyện vọng sang Hàn Quốc học tập Hàn Quốc có nhiều côngtrình nghiên cứu để phát triển đội ngũ giáo viên, giảng viên trong đó chú trọng

8 h t t p : / / www l r c - tn u e d u v n /

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

đặc biệt đến các têu chí để nâng cao chất lượng đội ngũ đáp ứng nhu cầu

xã hội hòa nhập nền giáo dục phát triển

- Theo tổng kết tại Hội nghị UNESCO tổ chức tại NePan vào năm 1998

về tổ chức quản lý nhà trường đã khẳng định: “Xây dựng, phát triển độingũ giáo viên là vấn đề cơ bản trong phát triển giáo dục”

Như vậy, trên thế giới, vấn đề nghiên cứu phát triển đội ngũ giáo viênluôn được các Quốc gia quan tâm đặc biệt Nội dung phát triển cơ cấu giáo viêntuy chưa được thể hiện rõ ở các công trình nghiên cứu cụ thể nhưng thực tế nóđược ẩn chứa trong các công trình nghiên cứu ở hầu hết các thời kỳ, cácgiai đoạn lịch sử

1.1.2 Ở Việt Nam

Ngay từ thời xa xưa, ông cha ta đã rất coi trọng vai trò của người thầygiáo, chẳng hạn: “Không thầy đố mày làm nên”, không có thầy giáo thì sẽkhông có giáo dục Điều đó nhắc nhở mọi người phải quan tâm mọi mặt vàtoàn diện đến giáo dục mà chủ thể đóng vai trò quan trọng nhất đó chính làđội ngũ giáo viên

Vấn đề phát triển đội ngũ giáo viên đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ ratrong thư gửi các cán bộ, các thầy giáo, cô giáo, công nhân viên, Học sinh, sinhviên nhân dịp bắt đầu năm học mới ngày 16 tháng 10 năm 1968 rằng:

“Giáo dục nhằm đào tạo những người kế tục sự nghiệp cách mạng to lớn của Đảng và nhân dân, do đó các ngành các cấp Đảng, chính quyền địa phương phải thực sự quan tâm đến sự nghiệp này, phải chăm sóc nhà trường về mọi mặt, đẩy sự nghiệp giáo dục của ta những bước phát triển mới” [32], “Cán bộ

và giáo dục phải tiến bộ cho kịp thời đại mới làm được nhiệm vụ, chớ tự túc tự mãn cho là giỏi rồi thì dừng lại” [33, 489].

Kể từ sau cách mạng tháng Tám thành công và các cuộc cải cách giáodục năm 1950, 1956, 1979 và trong những năm “Đổi mới” nhiều công trìnhnghiên cứu đã để lại những bài học quý giá về xây dựng và phát triển đội ngũ

10 h t t p : / / www l r c - tn u e d u v n /

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

giáo viên như: “Con đường nâng cao chất lượng cải cách các cơ sở đào tạo giáo viên” của tác giả Nguyễn Thị Phương Hoa [22]; “Giải pháp đổi mới

phương thức đào tạo nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên” của tác giả Đinh Quang Báo [3]; “Cẩm nang nâng cao năng lực và phẩm chất đội ngũ giáo viên” của tác giả Đặng Quốc Bảo [2] v.v…Các công trình này nghiên cứu phát

triển đội ngũ theo 3 hướng: a) Nghiên cứu phát triển đội ngũ GV dưới góc độphát triển nguồn nhân lực; b) Nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên đáp ứngyêu cầu đổi mới giáo dục và c) Nghiên cứu đề xuất hệ thống các giải pháp xâydựng phát triển đội ngũ giáo viên trong thời kỳ CNH- HĐH đất nước Tuynhiên các công trình kể trên hầu hết vẫn còn để lại khoảng trống nghiên cứu

về quản lý đội ngũ giáo viên trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa, về chính sách tuyển dụng, sử dụng và về vai trò, vị trí mới của độingũ giáo viên trong tiến trình phát triển nhà trường Việt Nam trong thời kỳ hộinhập quốc tế

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, sự bùng nổ của CNTT,

sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ và kinh tế tri thức, đòi hỏiGD&ĐT phải thực sự là “quốc sách hàng đầu” Phải coi giáo dục và đào tạo là

sự nghiệp của toàn Đảng, của Nhà nước, của toàn dân Phát triển giáo dục

và đào tạo phải gắn với phát triển kinh tế - xã hội và là một trong những độnglực quan trọng thúc đẩy CNH - HĐH, là điều kiện để phát huy nguồn lực conngười mới, yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh vàbền vững

Những năm gần đây, Đảng và Nhà nước đã đề ra nhiều chủ trương vàchính sách cụ thể để phát triển đội ngũ nhà giáo, những chủ trương đólà: “Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam giai đoạn 2001 - 2010” nêu rõphát triển đội ngũ nhà giáo đảm bảo đủ về số lượng, hợp lý về cơ cấu vàchuẩn về chất lượng; nâng tỷ lệ giáo viên THPT có trình độ Thạc sỹ lên 10%;chú trọng đầu tư cho việc xây dựng đội ngũ giáo viên cho các tỉnh miền núi,vùng sâu, vùng xa, cho đồng bào các dân tộc thiểu số Chiến lược phát triển

12 h t t p : / / www l r c - tn u e d u v n /

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

giáo dục Việt Nam 2011 - 2020” nêu rõ giải pháp phát triển đội ngũ nhà giáo

và cán bộ quản lý giáo dục đủ số lượng, đồng bộ và chuẩn hóa, vững vàng vềkiến thức khoa học cơ bản và kỹ năng sư phạm [4] Chỉ thị số 40 - CT/TW ngày15/6/2004 của

Ban Bí thư đã nêu rõ những tồn tại, hạn chế, bất cập của đội ngũ nhà giáo vàCBQL giáo dục, đề ra mục tiêu “Xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lýgiáo dục được chuẩn hóa, đảm bảo chất lượng, đủ về số lượng, đồng bộ về

cơ cấu, đặc biệt chú trọng nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất, lối sống,lương tâm, tay nghề của nhà giáo ” [15]; Quyết định số 09/QĐ-TTg ngày11/01/2005 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Xây dựng, nâng caochất lượng nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục giai đoạn 2006 - 2010” nêu

rõ mục tiêu, giải pháp để xây dựng, phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộquản lý giáo dục đến năm 2010

Tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI chỉ rõ: Phát triển giáo dục và đàotạo là 1 trong 3 đột phá chiến lược để phát triển kinh tế - xã hội của đấtnước giai đoạn 2011 - 2020, theo đó: phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất lànguồn nhân lực chất lượng cao, tập trung vào việc đổi mới căn bản và toàndiện nền giáo dục quốc dân; gắn kết chặt chẽ phát triển nguồn nhân lực vớiphát triển và ứng dụng khoa học, công nghệ

Như vậy, vai trò của giáo dục và đào tạo đối với sự phát triển của đấtnước và của tỉnh được khẳng định rõ trong các chủ trương lớn của Đảng vàNhà nước về phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn 2011 - 2020

Đối với tỉnh Quảng Ninh, trong một số giai đoạn lịch sử, do giáo dục củaTỉnh phải đương đầu với quy mô học sinh tăng nhanh (chủ yếu do di dân, tăngdân số cơ học), dẫn đến sự mất cân đối nghiêm trọng về nhiều mặt, trong đó

có sự thiếu hụt đội ngũ giáo viên Cũng như hầu hết các địa phương trên cảnước, tỉnh Quảng Ninh phải đối phó với việc phải tăng nhanh số lượng giáoviên để đáp ứng cho sự nghiệp giáo dục của Tỉnh nhà bằng nhiều giải pháptình thế như: Đào tạo giáo viên cấp tốc, vừa đào tạo vừa giảng dạy, tuyểndụng trái chuyên môn hoặc tuyển những người chưa qua các lớp bồi dưỡngnghiệp vụ sư phạm hoặc là cho nợ chuẩn chuyên môn…Tất cả những giải pháptnh thế trên đã làm cho chất lượng đội ngũ bị giảm sút nghiêm trọng, thậm

12 h t t p : / / www l r c - tn u e d u v n /

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

chí có những lúc, những nơi chất lượng đội ngũ giáo viên đã làm ảnh hưởngkhông nhỏ đến

cả một thế hệ học sinh Nhiều loại hình đào tạo, nhiều hình thức bồi dưỡng đãđược mở rộng thiếu tính quy hoạch, kế hoạch đã làm sai lệch cơ cấu độingũ giáo viên Và hiện nay ảnh hưởng của những hạn chế về cơ cấu đội ngũgiáo viên vẫn còn tồn tại trên địa bàn tỉnh mà chưa có giải pháp nào tháo

gỡ một cách triệt để

Thời điểm hiện tại, đội ngũ giáo viên đã đông đảo, nguồn sinh viên tốtnghiệp các trường Đại học tương đối nhiều, chất lượng đào tạo ngày càng tăngnên có thể đáp ứng tất cả các nhu cầu bổ sung hoặc thay thế

Để nâng cao chất lượng giáo dục trong tỉnh, tại Đại hội Đảng bộ tỉnhQuảng Ninh lần thứ XIII đưa ra mục tiêu: nâng cao chất lượng giáo dục, đẩymạnh đào tạo nguồn nhân lực là một trong những nhiệm vụ giải pháp chủyếu để thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển KT-XH Phấn đấu đến năm

2015, Quảng Ninh cơ bản trở thành tỉnh công nghiệp theo hướng hiện đại, giáodục phấn đấu nằm trong nhóm 10 tỉnh đứng đầu toàn quốc để tương xứng vớitiềm năng và thế mạnh của tỉnh

Tuy nhiên, vấn đề phát triển cơ cấu giáo viên THPT ở tỉnh Quảng Ninhchưa có công trình nghiên cứu nào đề cập đến Với luận văn này, tác giả muốngóp phần phát hiện và đánh giá đúng thực trạng cơ cấu giáo viên THPT, từ đó

đề xuất một số biện phát triển cơ cấu giáo viên THPT ở tỉnh Quảng Ninh gópphần đổi mới phát triển nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo của tỉnh

1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Quản lý, quản lý giáo dục

1.2.1.1 Khái niệm quản lý

Có thể hiểu khái niệm quản lý theo nhiều quan niệm và cách tiếpcận khác nhau Trong khuôn khổ của luận văn này tác giả chỉ đưa ra một sốquan điểm chủ yếu sau đây:

14 h t t p : / / www l r c - tn u e d u v n /

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

Quản lý là một trong những loại hình lao động hiệu quả nhất, quantrọng nhất trong các hoạt động của con người, làm cho hoạt động tổ chức và

xã hội

ngày càng có hiệu quả cao Quản lý đúng tức là con người đã nhận thức đượcquy luật và sẽ đạt được những thành công to lớn Quản lý thực sự bắt đầuđóng vai trò đáng kể từ cuộc cách mạng công nghiệp khởi đầu ở Anh vào thế

kỷ XVIII và sau đó lan sang Mỹ vào thế kỷ XIX, khi mà máy móc đã thay thế laođộng thủ công và sản xuất theo dây chuyền xuất hiện và chính từ đó quản lý

đã trở thành một khoa học

Quản lý là cai quản, chỉ huy, lãnh đạo, chỉ đạo kiểm tra theo góc độ tổchức Theo góc độ điều khiển thì quản lý là lái, là điều khiển, điều chỉnh Theocách tiếp cận hệ thống thì quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý lên đốitượng quản lý nhằm tổ chức, phối hợp hoạt động của con người trong quátrình sản xuất để đạt được mục đích đã định

- Henri Fayol (người Pháp), người đặt nền móng cho lý luận tổ chức cổ

điển: “Quản lý tức là lập kế hoạch, tổ chức, chỉ huy, phối hợp và kiểm tra”[24]

- Theo Từ điển Tiếng Việt: “Quản lý là tổ chức, điều khiển hoạt động của

đơn vị, cơ quan [42] “Quản lý là chăm nom và sắp đặt công việc trong một tổchức hoặc phụ trách việc chăm nom và sắp đặt công việc trong một tổ chức”[43]

- Các tác giả Trần Kiểm - Bùi Minh Hiền định nghĩa: “Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt được mục têu đề ra” [25]

- Theo tác giả Trần Quốc Thành: "Quản lý là sự tác động của chủ thểquản lý để chỉ huy, điều khiển, hướng dẫn các quá trình xã hội, hành vi và hoạtđộng của con người nhằm đạt được mục đích, đúng với ý chí nhà quản lý, phùhợp với quy luật khách quan [41]

16 h t t p : / / www l r c - tn u e d u v n /

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

Trong các định nghĩa trên, tuy cách diễn đạt khác nhau nhưng đều chứađựng những dấu hiệu chung Theo đó, có thể hiểu khái niệm quản lý như sau:

Quản lý là sự tác động có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đạt được mục têu đặt

ra.