Mục tiêu giáo dục kĩ năng sống là tạo cơ hội thuận lợi để học sinh phát triển hài hoà về thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đức. Trang bị cho học sinh những kiến thức, giá trị, thái độ và kĩ năng phù hợp. Trên cơ sở đó hình thành cho học sinh những hành vi, thói quen lành mạnh, tích cực; loại bỏ những hành vi, thói quen tiêu cực trong các mối quan hệ, các tình huống và hoạt động hằng ngày.
Trang 1MỤC LỤC
1 CƠ SỞ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP
1.1 Sự cần thiết hình thành giải pháp 2
1.2 Mục tiêu, các căn cứ đề xuất giải pháp 3
1.3 Phương pháp thực hiện, đối tượng và phạm vi áp dụng 6
2 QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ NỘI DUNG GIẢI PHÁP 2.1 Quá trình hình thành giải pháp 6
2.2 Nội dung giải pháp 8
2.2.1 Phát huy vai trò của giáo viên chủ nhiệm lớp 8
2.2.2 Tăng cường các hoạt động của Đội TNTP 9
2.2.3 Tổ chức giáo dục lao động cho học sinh 15
2.2.4 Tổ chức giáo dục sức khoẻ cho học sinh 16
2.2.5 Tăng cường công tác phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội 18
3 HIỆU QUẢ ÁP DỤNG 3.1 Thời gian áp dụng 19
3.2 Hiệu quả giải pháp 19
3.3 Khả năng triển khai, áp dụng giải pháp 20
3.4 Kinh nghiệm thực tiễn khi thực hiện giải pháp 20
4 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT, KIẾN NGHỊ 4.1 Kết luận 21
4.2 Đề xuất kiến nghị 21
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Trang 21 CƠ SỞ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP
1.1 Sự cần thiết hình thành giải pháp:
Đảng ta đã xác định con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển xã hội Để thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, cần phải có những người lao động mới phát triển toàn diện, do vậy cần phải đổi mới giáo dục nói chung và đổi mới giáo dục phổ thông nói riêng Giáo dục kĩ năng sống chính là nhằm thực hiện yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông
Đặc biệt trong xu thế hội nhập với một xã hội không ngừng phát triển hiện nay đòi hỏi con người phải thường xuyên ứng phó với những thay đổi hàng ngày
của cuộc sống, mục tiêu giáo dục không chỉ giúp con người Học để biết, học để làm, mà còn học để tự khẳng định mình và học để cùng chung sống Do đó vấn
đề giáo dục kĩ năng sống là vấn đề cấp thiết hơn bao giờ hết
Lứa tuổi học sinh tiểu học là lứa tuổi đang hình thành những giá trị nhân cách, giàu ước mơ, ham hiểu biết, thích tìm tòi, khám phá song còn thiếu hiểu biết sâu sắc về xã hội, còn thiếu kinh nghiệm sống, dễ bị kích động Nếu thiếu kĩ năng sống, các em dễ bị lôi kéo vào các hành vi tiêu cực, bạo lực, vào lối sống ích kỉ, dễ bị phát triển lệch lạc về nhân cách Một trong các nguyên nhân dẫn đến các hiện tượng tiêu cực của một bộ phận học sinh phổ thông trong thời gian vừa qua chính là do các em thiếu những kĩ năng cần thiết như: kĩ năng xác định giá trị, kĩ năng giải quyết mâu thuẫn, kĩ năng giao tiếp… Vì vậy, việc hình thành các kỹ năng cơ bản trong học tập và sinh hoạt không chỉ mang lại lợi ích về mặt sức khoẻ mà còn giúp các em có cơ hội rèn luyện thói quen, biết cách đối diện
và đương đầu, vượt qua những khó khăn, thử thách trong học tập cũng như trong mọi hoạt động khác Giúp các em rèn luyện, phát triển tính cách tự chủ, tự tin vào bản thân, có tinh thần trách nhiệm cao, có khả năng diễn đạt, thuyết phục, hình thành lối sống lành mạnh, phẩm chất đạo đức tốt, tương thân tương ái, biết chia sẻ, giúp đỡ người khác Đó chính là những yếu tố quan trọng giúp các em đạt được thành công trong đời
Trang 3Trong hai năm học vừa qua, tôi được Ban giám hiệu nhà trường tin tưởng phân công giảng dạy và chủ nhiệm lớp 4A2 Theo ý kiến chủ quan của tôi cũng như các thầy cô giáo khác nhận xét, nhìn chung các em đều rất ngoan, ý thức học tập tốt nhưng tôi nhận thấy ẩn sâu trong tâm hồn một số em đang có những mâu thuẫn, có sự đấu tranh qua các biểu hiện hàng ngày như dễ nổi nóng, hay gây gổ, nói tục hay có những hành vi ứng phó chưa lành mạnh Một số em ngoan hiền nhưng lại thụ động và thiếu tự tin Thực tế đó đã cho thấy, việc rèn
kĩ năng sống cho học sinh ngày càng trở nên cấp thiết nhằm góp phần đào tạo những con người mới với đầy đủ các mặt đức, trí, thể, mỹ Vì những lí do trên, trong quá trình giảng dạy và giáo dục học sinh, tôi đã cố gắng tìm tòi nghiên
cứu, tham khảo tài liệu và mạnh dạn đưa ra giải pháp “Một số biện pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 4 qua Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp”.
1.2 Mục tiêu, các căn cứ đề xuất giải pháp
1.2.1 Mục tiêu của giải pháp:
- Tìm ra một số biện pháp nhằm hình thành và phát triển các kỹ năng sống cần thiết cho học sinh lớp 4A2 nói riêng và học sinh tiểu học nói chung Đó là các kĩ năng như:
+ Kỹ năng giao tiếp
+ Kỹ năng hợp tác
+ Kỹ năng lao động tự phục vụ
+ Kỹ năng giải quyết mâu thuẫn
+ Kĩ năng xác định giá trị
+ Kĩ năng kiềm chế cảm xúc
+ Kĩ năng tự nhận thức
+ …
- Giúp học sinh ý thức được giá trị của bản thân trong các mối quan hệ xã hội; giúp học sinh hiểu biết về thể chất, tinh thần của bản thân mình; có hành vi,
Trang 4thói quen ứng xử có văn hóa, hiểu biết và chấp hành pháp luật; tự tin, chủ động
xử lý linh hoạt các tình huống trong cuộc sống thường ngày
- Nâng cao nhận thức của cán bộ giáo viên trong nhà trường về sự cần thiết phải giáo dục kĩ năng sống cho học sinh không chỉ thông qua các bài giảng trên lớp mà còn phải giáo dục thông qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp
- Phát huy tối đa nội lực của nhà trường, tranh thủ sự đóng góp về mọi mặt của cha mẹ học sinh, của xã hội trong việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh
1.2.2 Các căn cứ đề xuất giải pháp:
1.2.2.1 Kỹ năng sống là gì?
Kỹ năng sống là một tập hợp các kỹ năng mà con người có được thông qua học tập hoặc kinh nghiệm trực tiếp được sử dụng để xử lý những vấn đề, câu hỏi thường gặp trong cuộc sống hàng ngày của con người
1.2.2.2 Phân loại kĩ năng sống:
Kĩ năng sống được chia thành hai loại: Kỹ năng cơ bản và kỹ năng nâng cao
- Kĩ năng cơ bản: gồm kỹ năng nghe, nói, đọc, viết, múa, hát, đi, đứng, chạy, nhảy v.v…
- Kĩ năng nâng cao là sự kế thừa và phát triển các kĩ năng cơ bản dưới một dạng thức mới hơn Nó bao gồm các kĩ năng tư duy logic, sáng tạo, suy nghĩ nhiều chiều, phân tích, tổng hợp, so sánh, nêu khái niệm, đặt câu hỏi v.v…
Ở tiểu học, cần tập trung rèn luyện cho các em 2 nhóm kĩ năng sống sau:
- Nhóm kĩ năng giao tiếp – hòa nhập cuộc sống:
+ Các em biết giới thiệu về bản thân, gia đình, về trường lớp
+ Biết chào hỏi lễ phép trong nhà trường, ở nhà và ở nơi công cộng
+ Biết nói lời cảm ơn, xin lỗi
Trang 5+ Biết phân biệt hành vi đúng sai, phòng tránh tai nạn Đây là kĩ năng quan trọng mà không phải em nào cũng xử lý được nếu không được rèn luyện hằng ngày
- Nhóm kĩ năng trong học tập, lao động, vui chơi giải trí:
- Các kĩ năng quan sát, kĩ năng đưa ra ý kiến chia sẻ trong nhóm
- Kĩ năng giữ gìn vệ sinh cá nhân, vệ sinh chung
- Kĩ năng kiểm soát tình cảm, kiềm chế những tật xấu hay sở thích cá nhân có hại cho bản thân và người khác
1.2.2.3 Vì sao phải rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh?
Học sinh tiểu học là lứa tuổi dễ xúc động và khó kiềm chế xúc cảm của mình Những cảm xúc của lứa tuổi này thường gắn liền với những tình huống cụ thể, trực tiếp mà ở đó các em hoạt động hoặc gắn với những đặc điểm trực quan Tình cảm ở lứa tuổi này còn mỏng manh chưa bền vững, chưa sâu sắc
Các phẩm chất ý chí đang được hình thành và phát triển, tuy nhiên chưa
ổn định và chưa trở thành các nét tính cách Năng lực tự chủ còn yếu, đặc biệt các
em thiếu kiên nhẫn, chóng chán, khó giữ trật tự Ở lứa tuổi này các em hình thành những nét tính cách mới như tính hồn nhiên, hay bắt chước những hành vi, cử chỉ của người lớn, tính hiếu động, tính trung thực và tính dũng cảm
Chính vì vậy mục tiêu giáo dục kĩ năng sống là tạo cơ hội thuận lợi để học sinh phát triển hài hoà về thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đức Trang bị cho học sinh những kiến thức, giá trị, thái độ và kĩ năng phù hợp Trên cơ sở đó hình thành cho học sinh những hành vi, thói quen lành mạnh, tích cực; loại bỏ những hành vi, thói quen tiêu cực trong các mối quan hệ, các tình huống và hoạt động hằng ngày
1.2.2.4 Vai trò của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp trong việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh:
Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp có quan hệ chặt chẽ với hoạt động dạy học, tạo điều kiện gắn lý thuyết với thực hành, thống nhất giữa nhận thức và hành động, góp phần quan trọng vào sự hình thành và phát triển nhân cách toàn
Trang 6diện của học sinh Điều 27 chương III Điều lệ trường tiểu học nêu rõ: Hoạt động
giáo dục ngoài giờ lên lớp bao gồm các hoạt động ngoại khoá về khoa học, văn
học, nghệ thuật, thể dục thể thao nhằm phát triển năng lực toàn diện của học sinh và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu, các hoạt động vui chơi, tham quan,
du lịch, giao lưu văn hoá, các hoạt động bảo vệ thiên nhiên, môi trường, các hoạt động lao động công ích, các hoạt động xã hội, các hoạt động từ thiện phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi học sinh tiểu học Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp có nhiệm vụ rèn luyện cho học sinh những kĩ năng sau:
- Kỹ năng giao tiếp, ứng xử có văn hoá, có thói quen tốt trong học tập, lao động công ích và các hoạt động khác
- Kĩ năng tự quản, trong đó có kỹ năng tổ chức, điều khiển và thực hiện một hoạt động tập thể có hiệu quả, kỹ năng nhận xét, đánh giá kết quả họat động
- Kỹ năng tự giáo dục, tự điều chỉnh, kỹ năng hoà nhập để thực hiện tốt các nhiệm vụ do thầy cô giáo, do nhà trường hoặc tập thể giao cho
Như vậy, hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là cơ hội cho mỗi học sinh
có thể tự so sánh bản thân mình với những người khác, kích thích các em vươn lên trong quá trình giáo dục để phát triển tối đa năng lực, nhu cầu và thiên hướng của học sinh; phát huy cao độ tính chủ động, tích cực của tập thể học sinh nói chung, của mỗi học sinh nói riêng dưới sự giúp đỡ của giáo viên
1.3 Phương pháp thực hiện, đối tượng và phạm vi áp dụng
1.3.1 Phương pháp thực hiện:
- Tìm đọc các tài liệu có liên quan đến việc rèn kĩ năng sống cho học sinh
- Khảo sát thực tế học sinh khối 4
- Quan sát các hoạt động của học sinh: hoạt động học tập, vui chơi và hoạt động giao tiếp với mọi người xung quanh
- Phân tích các nguyên nhân dẫn đến hiện tượng học sinh thiếu kĩ năng sống
Trang 7- Tổng hợp các biện pháp giáo dục kĩ năng sống của giáo viên chủ nhiệm, của nhà trường và gia đình
1.3.2 Đối tượng và phạm vi áp dụng:
Giải pháp được áp dụng cho học sinh lớp 4 của trường Tiểu học Phan Bội Châu trong hai năm học 2015 – 2016 và 2016 – 2017
2 QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ NỘI DUNG GIẢI PHÁP
2.1 Quá trình hình thành giải pháp:
Hiện nay kỹ năng sống của các em học sinh ở lứa tuổi tiểu học đang là vấn đề rất đáng quan tâm Vì trong những năm gần đây, dường như ngày càng nhiều học sinh thiếu kỹ năng làm việc nhà, kỹ năng tự phục vụ; khả năng ứng phó với các tình huống trong cuộc sống chưa tốt, thiếu tự tin trong giao tiếp,
thường nóng nảy, gây gổ lẫn nhau Học sinh thụ động, chủ yếu chỉ nghe và làm
theo thầy cô giáo, ít sáng tạo, tính tự giác chưa cao và dễ nản chí Hơn thế nữa, hiện tượng nói trống không, thậm chí chỉ chào thầy cô dạy mình hoặc không chào cũng đang xảy ra ngày một nhiều.Vì vậy việc giáo dục kĩ năng sống là điều hết sức cần thiết cho tương lai các em và cần được bắt đầu rèn luyện ngay từ nhỏ, từ những hành vi cá nhân đơn giản nhất
Tuy nhiên, công tác rèn kỹ năng sống ở trong nhà trường hiện nay, giáo viên mỗi người có cách hiểu và tiếp cận thực hiện khác nhau Nhiều giáo viên chỉ chú trọng truyền thụ kiến thức ở sách giáo khoa Chưa chịu khó tìm tòi các hình thức và phương pháp tổ chức cho các hoạt động giáo dục kĩ năng sống nên làm mất sự hứng thú của học sinh
Bên cạnh đó, nhiều phụ huynh học sinh chỉ khuyến khích các con tìm tòi kiến thức mà quên hướng cho con em mình làm tốt các hoạt động đoàn thể, hoạt động xã hội và cách ứng xử trong gia đình Một số học sinh thiếu sự quan tâm, giáo dục của gia đình Đây chính là điều kiện tốt để các tệ nạn xã hội xâm nhập vào các em nếu không có sự quản lí tốt của nhà trường, gia đình và xã hội
Kĩ năng sống không phải tự nhiên có được mà phải hình thành trong quá trình học tập, lĩnh hội và rèn luyện trong cuộc sống Do phần lớn thời gian học
Trang 8sinh học ở trường, thế nên bắt buộc các em phải được rèn luyện kĩ năng sống từ trong nhà trường, nơi hàng ngày diễn ra cuộc sống thực của các em
Từ những thực trạng trên, trong quá trình thực hiện giảng dạy và giáo dục, tôi đã đúc rút ra được một số giải pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh thông qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp Giải pháp được vận dụng tại lớp và trường tôi bước đầu đã có tác dụng nhất định tới việc rèn kĩ năng sống cơ bản cho học sinh, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện trong nhà trường
2.2 Nội dung giải pháp:
2.2.1 Phát huy vai trò của giáo viên chủ nhiệm lớp:
Giáo viên chủ nhiệm là người trực tiếp chỉ đạo, cố vấn và thường xuyên gần gũi với học sinh, giúp các em hoàn thiện những kỹ năng cơ bản như: kỹ năng giao tiếp, kỹ năng hoạt động, tự nhận thức bản thân, kỹ năng xây dựng quan hệ cá nhân Vì thế, việc dạy kỹ năng sống cho học sinh, bản thân giáo viên phải là người có kỹ năng sống tốt, hiểu được tâm sinh lý lứa tuổi của từng học sinh, có nhiều biện pháp giáo dục tinh tế và am hiểu cách tổ chức giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Đồng thời, người giáo viên phải là tấm gương sáng về đạo đức, mẫu mực từ lời ăn tiếng nói đến tác phong làm việc; là một người bạn lớn đáng tin cậy của các em
- Trường tiểu học Phan Bội Châu là trường dạy hai buổi/ngày và có tổ chức bán trú, phần lớn thời gian trong ngày học sinh ở trường, tiếp xúc trực tiếp với giáo viên chủ nhiệm Vì vậy, giáo viên chủ nhiệm đã tranh thủ lợi thế này trực tiếp tăng cường giáo dục kĩ năng sống cho các em
Ví dụ: Nhà trường có khoảng 50% học sinh học bán trú, tận dụng lợi thế này để tổ chức giáo dục vệ sinh răng miệng, lao động tự phục vụ,… cho các em Học sinh bán trú phải có bàn chải đánh răng và khăn rửa mặt ở trường Nhà trường cũng trang bị cho các nhà vệ sinh khăn, xà phòng diệt khuẩn để các em rửa tay trước khi ăn, khi ăn xong các em phải đánh răng, rửa mặt trước khi đi ngủ; sau khi ngủ dậy hướng dẫn các em xếp đệm gối gọn gàng vào đúng nơi qui định
Trang 9Giáo viên chủ nhiệm cần nghiên cứu các tài liệu giáo dục giá trị sống và
kỹ năng sống cho học sinh tiểu học Áp dụng tổ chức các hoạt động nhằm giáo dục các kĩ năng như: kỹ năng tự nhận thức, kỹ năng đồng cảm chia sẻ, kỹ năng
tư duy tích cực,… cụ thể hóa bằng những câu chuyện, những trò chơi, … Nội dung này được giáo viên lồng ghép thực hiện thông qua các tiết sinh hoạt lớp, hoạt động ngoài giờ
Giáo viên chủ nhiệm cũng cần xây dựng được Hội đồng tự quản của lớp trong đó các thành viên đều hiểu rõ và thực hiện tốt chức trách, nhiệm vụ của mình Biết ứng xử giải quyết đúng các mối quan hệ giữa các em học sinh với nhau, giữa học sinh với giáo viên Đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp, tạo điều kiện để học sinh được tự rèn luyện, tự hoàn thiện mình Coi trọng động viên khuyến khích học sinh kịp thời
2.2.2 Đẩy mạnh các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của Đội TNTP
2.2.2.1 Tổ chức có hiệu quả các buổi sinh hoạt dưới cờ đầu tuần:
Trong các buổi sinh hoạt dưới cờ, nếu chỉ có thầy nói, trò nghe thì sẽ không mang lại hiệu quả giáo dục cao Học sinh không có hứng thú nên các em
sẽ nói chuyện và làm việc riêng nhiều Vì vậy phải thường xuyên đổi mới nội dung, hình thức tổ chức các hoạt động để tăng tính hấp dẫn, tạo được sự bất ngờ trong các hoạt động để gây hứng thú cho học sinh Các hoạt động phải theo chủ
đề, chủ điểm cụ thể Nội dung, hình thức tổ chức các hoạt động đảm bảo đa dạng, bổ ích, gần gũi, thu hút được đông đảo học sinh hưởng ứng, tham gia
Một số hình thức hoạt động được tổ chức trong giờ chào cờ ở trường tôi góp phần giáo dục kĩ năng sống cho học sinh như: các trò chơi tập thể, hát, biểu diễn tiểu phẩm, trả lời câu hỏi tìm hiểu kiến thức về An toàn giao thông, kể chuyện về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, nói chuyện ôn truyền thống các ngày lễ lớn, …
2.2.2.2 Giáo dục kỹ năng sống thông qua các hoạt động xã hội, đền
ơn đáp nghĩa:
Trang 10Các hoạt động xã hội sẽ góp phần giáo dục truyền thống cách mạng, lòng yêu nước, tự hào dân tộc, trách nhiệm của các em trong công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc đồng thời hình thành nhân cách cho các em Một số hình thức hoạt động đã thực hiện mang lại hiệu quả tốt như:
- Phát động phong trào “Kế hoạch nhỏ” tạo điều kiện giúp đỡ học sinh có
hoàn cảnh khó khăn được phụ huynh và học sinh nhiệt tình ủng hộ Trong năm học 2015-2016 vừa qua, Liên đội trường đã xây dựng quỹ Đội được gần 20 triệu đồng từ bán vỏ lon bia, vỏ lon nước ngọt do các em học sinh tích cực thu gom Qua phong trào này, học sinh được giáo dục thói quen tiết kiệm từ những vật dụng tưởng chừng như bỏ đi
- Các em còn tham gia các phong trào quyên góp ủng hộ bạn có hoàn cảnh khó khăn, bạn bị bệnh tật hiểm nghèo trong trường, giúp đỡ đồng bào gặp thiên tai lũ lụt ở miền Trung Tích cực nuôi heo đất để giúp đỡ các bạn có hoàn cảnh khó khăn trong lớp Qua các hoạt động này, giáo dục các em tinh thần tương thân tương ái, ý thức trách nhiệm của bản thân với cộng đồng và xã hội từ khi các em còn ngồi trên ghế nhà trường
- Tổ chức giao lưu với những người bị khuyết tật nhưng biết vượt lên bản thân mình để sống và đem đến niềm vui cho cuộc sống, cho mọi người
- Tổ chức cho học sinh viếng mộ anh hùng liệt sĩ , thắp hương tại đền thờ liệt sĩ và nghĩa trang liệt sĩ tỉnh, các em còn được về nguồn tham quan khu di tích Địa đạo Long Phước, khu căn cứ Núi Dinh, Giáo dục truyền thống các ngày lễ trong đại của cả nước như: quốc khánh 2/9, ngày thành lập quân đội nhân dân Việt Nam 22/12, ngày giải phóng miền Nam thống nhất đất nước 30/4, ngày thương binh liệt sĩ 27/7,… giúp các em rèn kỹ năng tự xác định giá trị, định hướng cho suy nghĩ, hành động và lối sống
Tóm lại, để tổ chức tốt hoạt động giáo dục kĩ năng sống qua các hoạt động xã hội, đền ơn đáp nghĩa cho học sinh thì phải phối hợp chặt chẽ giữa công