Chứng khoán phái sinh của thị trường chứng khoán

Lời mở đầuXuất hiện tại thị trường Việt Nam từ năm 1998 nhưng đến nay chứng khoán phái sinh chưa được biết đến với tư cách là một công cụ bảo hiểm rủi ro hữu hiệu cho các doanh nghiệp cá

ĐỀ TÀI: Tìm hiểu về chứng khoán phái sinh, liên hệ với một

số nước trên thế giới và rút ra bài học kinh nghiệm đối với thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam hiện nay.

Sv thực hiện: nguyễn thị vân

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 2

Lời mở đầu 3

1 Lý thuyết chung về chứng khoán phái sinh 4

1.1 Khái niệm 4

1.2.Đặc điểm 4

1.3.Vai trò 4

1.4 Phân loại 5

2 Các điều kiện cần thiết để hình thành và phát triển chứng khoán phái sinh ở Việt Nam 7

2.1.Nền kinh tế 7

2.2.Thị trường tài chính 8

2.3.Nhà đầu tư 8

2.4 Hệ thống chính sách ( hệ thống luật pháp) 8

3 Tìm hiểu thị trường chứng khoán phái sinh của 3 thị trường trên thế giới: 9

3.1 Hàn Quốc 9

3.2.Singapore 10

3.3.Mỹ 11

4 Tìm hiểu thị trường chứng khoán phái sinh tại Việt Nam 13

4.1Tình hình thị trường chứng khoán phái sinh ở VN 13

4.2.Cách thức giao dịch 14

4.3.Một số thông tin của chỉ HĐTL chỉ số VN30 gần đây 16

DANH M C CÁC T VI T T T ỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Ừ VIẾT TẮT ẾT TẮT ẮT

Lời mở đầu

Xuất hiện tại thị trường Việt Nam từ năm 1998 nhưng đến nay chứng

khoán phái sinh chưa được biết đến với tư cách là một công cụ bảo hiểm rủi ro hữu hiệu cho các doanh nghiệp các nhà đầu tư do tính phức tạp của nó Vì thế việc nghiên cứu về chứng khoán phái sinh cũng là vấn đề khó khắn cho các nhà đầu tư tham gia TT chứng khoán phái sinh này.Và bài tiểu luận này sẽ giúp các bạn hiểu biết về một phần nào đó về công cụ tài chính phái sinh phức tạp này

1 Lý thuy t chung v ch ng khoán phái sinh ết chung về chứng khoán phái sinh ề chứng khoán phái sinh ứng khoán phái sinh

1.1 Khái ni m ệm

Chứng khoán phái sinh là những chứng khoán được phát hành trên cơ sở những chứng khoán đã có như cổ phiếu, trái phiếu nhằm nhiều mục tiêu khác nhau như phân tán rủi ro, bảo vệ lợi nhuận hoặc tăng lợi nhuận, bảo vệ quyền

sở hữu cho các cổ đông hiện hữu

1.2.Đ c đi m ặc điểm ểm

giao dịch sôi động, tăng tính hấp dẫn cho các chứng khoán gốc

1.3.Vai trò

đầu tư có nhu cầu phòng ngừa rủi ro

sản cơ sở để có cơ hội tìm kiếm lợi nhuận đối với các nhà đầu cơ

Theo Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX), việc giao dịch chứng

khoán phái sinh sẽ giúp nhà đầu tư phòng hộ rủi ro (Hedging) khi có nhu cầu giao dịch thực sự tài sản cơ sở và phòng hộ rủi ro liên quan đến biến động giá của tài sản

Đồng thời, khi nhà đầu tư tham gia mua và bán đồng thời một/nhiều loại

chứng khoán phái sinh thì có thể tận dụng sự chênh lệnh giá giữa các chứng khoán phái sinh để thu về lợi nhuận phi rủi ro

Ví dụ, tháng 7, người buôn gạo B ký với người nông dân A hợp đồng kỳ hạn

“mua 1.000 kg gạo Nàng Hương với giá 19.000 đ/kg, kỳ hạn tháng 10”

Tháng 8, người buôn gạo B tìm được một người buôn gạo C muốn mua gạo Nàng Hương với giá 21.000 đ/kg, anh ta liền ký hợp đồng kỳ hạn “bán 1.000

kg gạo Nàng Hương với giá 21.000đ/kg, kỳ hạn tháng 10”

Như vậy người buôn gạo B đã ký 2 hợp đồng là mua 1.000 kg gạo Nàng

Hương với giá 19.000 đ/kg và bán 1.000 kg gạo Nàng Hương với giá 21.000 đ/kg Đến tháng 10, nếu giá gạo trên TT là 20.000 đ/kg, anh ta có lời; nếu giá gạo trên TT là 22.000 đ/kg anh ta hạn chế được chênh lệch giá

Ngoài ra, khi nhà đầu tư không có ý định giao dịch tài sản cơ sở mà muốn lợi dụng sự biến động về giá của tài sản cơ sở để thu về lợi nhuận ngắn hạn hay còn gọi là đầu cơ (speculating)

Giả sử, sau khi người buôn gạo B ký với người nông dân A hợp đồng kỳ hạn

“mua 1.000 kg gạo Nàng Hương với giá 19.000 đ/kg, kỳ hạn tháng 10” vào tháng 7, sau đó đến tháng 9, mọi thông tin và dự báo cho thấy gạo Nàng

Hương sẽ rớt giá, có thể chỉ còn 15.000 đ/kg Tại thời điểm giá gạo là 17.000 đ/kg người buôn gạo B bán hết hợp đồng mua đó, để không phải mua gạo ở giá 19.000 đồng

Tại thời điểm người buôn gạo B bán ra hợp đồng ở giá 17.000 đ/kg vào tháng

9, một người đầu tư chứng khoán có nhận định, gạo Nàng Hương xuống giá chỉ là tạm thời, giá gạo Nàng Hương sẽ lên, có thể là 22.000 đ/kg vào tháng

10, anh ta có một quyết định đầu cơ, mua vào hợp đồng đó ở giá 17.000 đ/kg Nếu đúng như dự đoán, gạo Nàng Hương lên giá, tại thời điểm gạo có giá

22.000 đ/kg anh ta bán ra, kết thúc cuộc đầu tư, thu về 5 triệu đồng tiền lãi ((22.000-17.000)) x 1.000 kg) Hoặc cũng có thể TT không như dự đoán, gạo Nàng Hương tiếp tục rớt giá, tại thời điểm gạo có giá 15.000 đ/kg, anh ta phải bán ra, lỗ 2 triệu đồng ((17.000 –15.000) x 1.000kg)

1.4 Phân lo i ại

Chứng khoán phái sinh bao gồm 4 loại :

 Quyền mua cổ phần (Right): là loại chứng khoán do công ty cổ phần

phát hành kèm theo đợt phát hành bổ sung nhằm đảm bảo cho các cổ

đông hiện hữu quyền mua cổ phiếu mới theo những điều kiện được xác định

- Đặc điểm:

hành

 Giá chứng khoán ghi trên quyền thấp hơn giá thị trường.

- Các công ty thường xác định sô lượng quyền cần thiết để mua 1 cổ phiếu mới như sau:

Trong đó :

Số lượng cổ phiếu Mức vốn cần huy động

mới phát hành Giá ghi bán một cổ phiếu

 Chứng quyền (Warrants): là loại chứng khoán được phát hành cùng với

việc phát hành trái phiếu hoặc cổ phiếu ưu đãi cho phép người sở hữu loại chứng khoán đó được quyền mua một khối lượng cổ phiếu nhất định theo mức giá đã xác định trước trong thời kì nhất định

- Đặc điểm:

quyền được phát hành, giá này bao giờ cũng cao hơn giá thị trường của cổ phiếu cơ sở (khoảng 10%) và giá đó có thể cố định, có thể được tăng lên định kì

- Giá trị của chứng quyền

và ghi trên chứng quyền

 Hợp đồng kỳ hạn (Forwards): Là thỏa thuận pháp lý giữa hai

bên về việc mua và bán một tài sản tại một thời điểm nhất định trong

tương lai với mức giá xác định trước tại ngày thực hiện giao dịch

- Đặc điểm:

thể giao dịch Forward có thể là giữa các thể chế tài chính hoặc giữa thể chế tài chính và cá nhân

thực hiện vào một thời điểm trong tương lai chứ không thực hiện tại thời điểm hiện tại

=

mua một cổ phiếu

=

 Bằng việc tham gia vào một hợp đồng kì hạn, cả 2 bên đều giới hạn được rủi ro tiềm năng nhưng cũng hạn chế lợi nhuận tiềm năng của mình

 Hợp đồng tương lai (Futures): là thoả thuận giữa người mua và người

bán về một hàng hoá được giao với một thời hạn trong tương lai và tại

một mức giá nhất định

- Đặc điểm:

hạn

 Quyền lựa chọn (Options): là một hợp đồng cho phép người nắm giữ

quyền mà không phải nghĩa vụ được mua hoặc bán một tài sản với giá

được xác định trước trong một khoảng thời gian nhất định

- Đặc điểm:

hay bán một số lượng xác định các đơn vị tài sản cơ sở

quyền chọn còn hiệu lực

để nắm giữ hay sở hữu quyền chọn gọi là phí mua quyền

- Các loại quyền chọn

tài sản với một mức giá nhất định vào một ngày nhất định trong tương lai

trong đó một bên cho bên kia được quyền bán một khối lượng nhất định hàng hoá tại một mức giá xác định trong một thời hạn nhất định

2 Các đi u ki n c n thi t đ hình thành và phát tri n ch ng khoán ề chứng khoán phái sinh ện cần thiết để hình thành và phát triển chứng khoán ần thiết để hình thành và phát triển chứng khoán ết chung về chứng khoán phái sinh ể hình thành và phát triển chứng khoán ể hình thành và phát triển chứng khoán ứng khoán phái sinh phái sinh Vi t Nam ở Việt Nam ện cần thiết để hình thành và phát triển chứng khoán

2.1.N n kinh t ền kinh tế ế.

các sản phẩm trên TT đang tăng cùng với đó nền kinh tế cũng đang

bất ổn định Và tốc độ tăng trưởng GDP của Việt Nam đang chậm hơn

so với các nước đang phát triển trong khu vực như: Hàn Quốc,

Singapore,…

phát triển của nền kinh tế Việt Nam cần phải được ổn định và tăng

trưởng sao cho phù hợp với sự phát triển của khu vực và thế giới

2.2.Th tr ị trường tài chính ường tài chính ng tài chính.

Thị trường tài chính hiện nay vẫn còn nhiều yếu kém:

phát huy được hết hiệu quả vốn có của nó

hạn chế tính sôi nổi trên TT, tính thanh khoản chưa cao và thông tin

chưa thực sự minh bạch

và các công cụ tài chính cần được sử dụng một cách linh hoạt

2.3.Nhà đ u t ầu tư ư

Do chứng khoán phái sinh là loại chứng khoán rất phức tạp, phức tạp

hơn nhiều so với các loại chứng khoán như: cổ phiếu, trái phiếu,…cho

nên có nhà đầu tư muốn đâu tư vào loại chứng khoán này thì cần phải

chủ động nâng cao kiến tức về loại chứng khoán này để đảm bảo cho

chính lợi ích của họ

2.4 H th ng chính sách ( h th ng lu ệm ống chính sách ( hệ thống lu ệm ống chính sách ( hệ thống lu ật pháp) t

sinh năng động, hiện đại và phát huy hết được năng lực tự chủ

chặt chẽ với sự phát triển của TT chứng khoán cơ sở

Việt Nam, tương thích với môi trường pháp lý quốc tế nhằm đáp ứng

quá trình hộp nhập

 Đảm bảo tính công khai, công bằng cho tất cả các nhà đầu tư,

trong đó cần có những biện pháp để bảo vệ các nhà đầu tư nhỏ tránh

tình trạng lũng đoạn của các nhà đầu tư lớn

các nhà đầu tư từ nước ngoài

khoán phái sinh bằng các chính sách ưu đãi

3 Tìm hi u th tr ể hình thành và phát triển chứng khoán ị trường chứng khoán phái sinh của 3 thị trường trên ường chứng khoán phái sinh của 3 thị trường trên ng ch ng khoán phái sinh c a 3 th tr ứng khoán phái sinh ủa 3 thị trường trên ị trường chứng khoán phái sinh của 3 thị trường trên ường chứng khoán phái sinh của 3 thị trường trên ng trên

th gi i: ết chung về chứng khoán phái sinh ới:

3.1 Hàn Qu c ống chính sách ( hệ thống lu

Quốc chính thức ra đời

các hợp đồng tương lai (KOSPI 200) được đưa ra dựa trên việc tính

toán chỉ số giá cổ phiếu trên sở giao dịch chứng khoán Hàn Quốc

=> Sau 1 tháng hoạt động, TT quyền chọn KOSPI 200 đã cho thấy rõ

hiệu quả hoạt động và sự cần thiết của một TT các công cụ phái sinh

chính thức

lý nghành chứng khoán Hàn Quốc quyết định đưa TT quyền chọn

KOSPI 200 vào hoạt động 7/1997

thành lập

sản phẩm quyền chọn và hợp đồng tài chính tương lai đều được giao

dịch trên KOFEX

tương lai KOSDAQ 50

Bài học kinh nghiệm của thị trường chứng khoán phái sinh Hàn Quốc:

 Việt Nam cần xây dựng được một cơ chế pháp lý chặt chẽ và có các ưu đãi nhất định ban đầu đối với những thành viên tham gia TT chứng khoán, cụ thể là ưu đãi thuế

dịch khớp lệnh nhanh chóng Chấp nhận giao dịch trực tuyến ngay từ khi đưa

TT chứng khoán phái sinh vào hoạt động

3.2.Singapore

1984 với việc thành lập TT trao đổi tiền tệ quốc tế Singapore

(SIMEX)

140 sản phẩm, đa dạng từ các sản phẩm phái sinh tài chính trên chỉ số

cổ phiếu, chỉ số cổ tức, ngoại hối và trái phiếu cho đến sản phẩm phái

sinh trên hang hóa, đem lại cho Sở giao dịch chứng khoán Singapore

(SGX) doanh thu lớn nhất (38%) trong toàn bộ các mảng dịch vụ cung

cấp

quản lý đồng thời tiết kiệm được nguồn lực để xây dựng cơ sở hạ tầng

và tập trung được nguồn nhân lực có chất lượng cao, 3 TT phái sinh

hang hóa (SICOM), phái sinh chứng khoán (SIMEX) và phái sinh tiền

tệ (SES) đã hợp lại thành một Sở giao dịch chứng khoán chung là

Singapore Exchange (SE)

giám sát của cơ quan quản lý tiền tệ Singapore Ngay từ khi mới thành

lập, các nhà quản lý TT đã có một quyết định hợp lý khi cho phép

TTCK phái sinh Singapore được liên thông với TT Chicago (TTCK

phái sinh có lịch sử lâu đời nhất và phát triển nhất trên thế giới), nhờ

đó, nhà đầu tư (NĐT) được phép giao dịch giữa 2 TT mà không tốn

chi phí

gian đầu thành lập, tạo lập nền tảng giúp TT chứng khoán phái sinh tại

Singapore phát triển nhanh và bền vững

- Bên cạnh đó, điều kiện tham gia TT cũng được quy định cụ thể

cho từng nhóm đối tượng, chẳng hạn:

phái sinh chuyên nghiệp, có đầy đủ kiến thức, hiểu biết về chứng khoán phái sinh, không yêu cầu vốn tối thiểu

đôla Singapore, có giấy phép cung cấp dịch vụ TT vốn và đáp ứng

những chuẩn mực tài chính cao nhất

vào giao dịch và tiếp tục gặt hái nhiều thành công

Bài học kinh nghiệm của thị trường chứng khoán phái sinh Singapore :

sách khuyến khích phát triển TT

khoán phái sinh

3.3.Mỹ

phát triền trong hơn 150 năm qua và đã hoạt động theo quy định của

Luật liên bang từ những năm 1920 HĐTL đối với các sản phẩm nông

nghiệp đã được giao dịch tại Mỹ từ lúc khởi điểm hoạt động của TT

HĐTL Mỹ thông qua các Sở giao dịch như Ủy ban giao dịch Chicago

(CBOT), Sở giao dịch hàng hóa Chicago (CME)…

phái sinh đã mở rộng nhanh chóng trên các TT mới Không chỉ dừng

lại ở các sản phẩm truyền thống hay các sản phẩm nông nghiệp,

HĐTL và quyền chọn hiện nay còn mở rộng bằng các công cụ tài

chính, bao gồm tỷ giá ngoại hối, trái phiếu chính phủ Mỹ và nước

ngoài, và các chỉ số cổ phiếu Mỹ và nước ngoài

điện, hải sản, sản phẩm ăn kiêng, mùa vụ, thời tiết… Tính đến thời

điểm hiện nay, Mỹ có gần 20 Sở giao dịch công cụ phái sinh, với hơn

68000 nhà giao dịch sàn, môi giới sàn, môi giới giới thiệu, người hợp

tác, người kinh doanh hoa hồng HĐTL, và nhà tư vấn giao dịch hàng

hóa Có hơn 240 kiểu HĐTL được giao dịch trên các Sở giao dịch

HĐTL tại Mỹ, tăng gấp đôi so với thập kỷ trước Khối lượng giao dịch

cũng tăng gấp đôi so với con số của 10 năm trước đó Có xấp xỉ

khoảng 350 triệu hợp đồng phái sinh đang lưu hành trên TT với tổng

giá trị TT xấp xỉ 80 nghìn tỷ USD

Chicago (CBOT), Sở giao dịch hàng hóa Chicago (CME), Sở giao

dịch hàng hóa New York (NYMEX), Ủy ban giao dịch New York

(NYBOT)

(NYSE, NASDAQ), thì giao dịch chứng khoán phái sinh lại tập trung

chủ yếu ở Chicago (CBOT, CME) Ủy ban giao dịch Chicago (CBOT)

thành lập năm 1848, là Sở giao dịch HĐTL và quyền chọn hàng đầu

trong các Sở giao dịch tương lai CBOT ngày nay là một Sở giao dịch

tương lai lớn nhất và lâu đời nhất của thế giới, chiếm gần nửa khối

lượng giao dịch tương lai đã thực hiện tại Mỹ Trong thời kì đầu mới

thành lập, CBOT chỉ giao dịch các hàng hóa nông nghiệp như: ngô,

bột mì, yến mạch và đậu tương Các HĐTL giao dịch trên Sở ban đầu

chỉ là những sản phẩm nông nghiệp không thể cất giữ và những sản

phẩm phi nông nghiệp như: vàng, bạc

gia tăng hàng năm và với số lượng tăng trưởng của các HĐTL tài

chính và các chỉ số về cổ phiếu đang đẩy lùi các hợp đồng truyền

thống về ngũ cốc và vật nuôi HĐTL tài chính đầu tiên của CBOT

được phát hành vào tháng 10/1975 dựa trên Chứng chỉ cầm cố của

Hiệp hội cầm cố quốc gia Kể từ đó, giao dịch HĐTL bắt đầu có thêm

nhiều sản phẩm mới, như trái phiếu kho bạc Mỹ, chỉ số cổ phiếu,

Swap…

giao dịch lớn nhất tại Mỹ và lớn thứ 2 trên thế giới đối với giao dịch

HĐTL và hợp đồng quyền chọn Với tư cách là nới hoạt động quản lí

rủi ro toàn cầu, CME cung cấp cho người mua và người bán các sản

phẩm chứng khoán phái sinh với 4 loại chính là: tỉ lệ lãi suất, chỉ số cổ

phiếu, tỉ giá ngoại hối và hàng hóa CME có số HĐTL và quyền chọn

đang lưu hành vào lúc đóng cửa của ngày giao dịch lớn nhất trên bất

kì Sở giao dịch Thế Giới nào Số hợp đồng đang lưu hành vào lúc

đóng cửa ngày giao dịch là chỉ dẫn hàng đầu về tính thanh khoản của

TT Tính thanh khoản của TT là khả năng thực hiện các lệnh mua và

bán lớn, nhanh và hiệu quả Nó chính là thành phần để thu hút khách

hàng và đảm bảo sự thành công của TT

nhanh hơn tại Mỹ, khi các trung tâp kinh tế lớn đã tập trung vào ngành

dịch vụ với nhu cầu gia tăng đối với các công cụ mới nhằm đảm bảo

chống lại những biến động về lãi suất, tỉ giá hối đoái, và các danh mục

chứng khoán có tổ chức Hiện nay Mỹ có khá nhiều Sở giao dịch

tương lai đặt tại nước ngoài như ở: Toronto, London, Sao Paulo, Rio

de Janeiro, Sidney, Amsterdam, Hongkong, Tokyo…

4 Tìm hi u TT ch ng khoán phái sinh t i Vi t Nam ể hình thành và phát triển chứng khoán ứng khoán phái sinh ại Việt Nam ện cần thiết để hình thành và phát triển chứng khoán

4.1Tình hình th tr ị trường tài chính ường tài chính ng ch ng khoán phái sinh VN ứng khoán phái sinh ở VN ở VN

công cụ tài chính phái sinh vẫn chưa được nhiều doanh nghiệp đón

nhận, nguyên nhân:

sinh từ những người cung ứng

Đây là những hạn chế đối với việc phát triển TT phái sinh ở Việt

Nam

làm quen trong bối cảnh TT chứng khoán phái sinh là một thị trường mới Với chỉ số cổ phiếu làm tài sản cơ sở, hợp đồng tương lai cho phép nhà đầu

tư nắm giữ vị thế mua/bán với một rổ cổ phiếu thay vì từng loại cổ phiếu và khó nắm giữ đúng tỷ lệ từng mã chứng khoán tương tự như rổ cổ phiếu của chỉ số và nhờ đó giảm thiểu các chi phí giao dịch phát sinh