Một số hình thức nâng cao tính chủ động sáng tạo trong hoạt động vẽ trang trí cho trẻ mẫu giáo lớn 5 6 tuổi

Hệ thống các câu hỏi đưa ra cho giáo viên đánh dấuvào những phần mình đã thực hiện được và ý kiến đề xuất một số hình thức nâng caotính chủ động sáng tạo trong hoạt động vẽ trang trí cho

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này, tôi xin trân trọng cảm ơn trường TrườngĐại học Quảng Bình cùng toàn thể các giảng viên trong Khoa Sư phạm Tiểu học -Mầm non, Khoa Âm nhạc - Mỹ thuật đã truyền đạt kiến thức cũng như đã trực tiếp chỉdẫn cho tôi trong thời gian tôi học tập và nghiên cứu tại trường

Tôi xin đặc biệt bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy giáo ThS Nguyễn ChiêuSinh người đã tân tình hướng dẫn và đóng góp nhiều ý kiến quý báu cho tôi trong suốtthời gian qua học tập, nghiên cứu và hoàn thành khóa luận

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể cô và cháu trường Mầm non Đồng Phú đã tạomọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong thời gian công tác nghiên cứu

Mặc dù đã rất cố gắng nhưng chắc chắn không thể tránh khỏi những thiếu sót, rấtmong nhận được ý kiến đóng góp của quý thầy cô, bạn bè để khóa luận của tôi đượchoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Đồng Hới, tháng 5 năm 2018

Sinh viên

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan khóa luận tốt nghiệp Đại học này do bản thân tôi thực hiệnduới sự hướng dẫn của ThS Nguyễn Chiêu Sinh Các luận điểm, thông tin, dữ liệu,hình ảnh minh họa trong khóa luận là khách quan, khoa học và đã được công bố, lưuhành hợp pháp, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng

Đồng Hới, tháng 5 năm 2018

Người cam đoan

DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT Viết tắt Ý nghĩa đầy đủ

HĐTH ra đời từ rất sớm, từ xa xưa con người đã biết mô tả cuộc sống của mìnhqua những kí hiệu bằng hình vẽ trên đá trong các hang động với rất nhiều hình ảnhsinh động, phong phú như: săn bắn, trồng trọt, lễ hội… Hoạt động ấy gắn liền với quátrình lao động và phát triển của đời sống con người Ngày nay, HĐTH giữ vị trí vôcùng quan trọng trong đời sống vật chất và tinh thần của con người HĐTH là một hoạtđộng nghệ thuật, góp phần đem đến cái đẹp, làm phong phú đời sống con người.HĐTH cũng là phương tiện quan trọng trong việc giáo dục cho trẻ, đây là hoạt độngtích cực đến việc hình thành và phát triển toàn diện nhân cách của trẻ.

Đối với trẻ mầm non, thế giới xung quanh thật mới mẻ và lí thú, trẻ luôn muốnkhám phá thế giới xung quanh, luôn muốn thông qua mọi phương tiện để biểu đạt cảmxúc của mình Tri thức của trẻ về thế giới xung quanh dần được tăng lên, phong phú,

đa dạng, sinh động hơn do trẻ trực tiếp nhìn thấy, sờ thấy, qua các câu chuyện, phimảnh và làm nảy sinh ở trẻ sự tìm hiểu, khám phá những điều mới lạ Điều đó làm chotrẻ bắt đầu chú ý, quan sát thế giới xung quanh một cách có ý thức hơn, tư duy, trítuệ… trẻ quan tâm đến cấu trúc, hình dáng, màu sắc, kích thước của các sự vật, hiệntượng trong cuộc sống Trẻ dần có nhu cầu thể hiện những gì mà mình đã quan sátđược bằng đường nét, màu sắc Trong quá trình hình thành và phát triển khả năng cảmthụ cái đẹp, đặc biệt là khả năng tư duy, tích cực chủ động sáng tạo của trẻ Từ nhữnghình dáng, màu sắc đó chính là cảm xúc, tình cảm, là ước mơ mà trẻ đã thể hiện vàosản phẩm của mình

Trong số các hoạt động của trẻ mầm non, thì HĐTH vô cùng hấp dẫn trẻ Với sựphong phú của các thể loại như vẽ, nặn, cắt – xé dán HĐTH không những giúp trẻtiếp cận một cách tích cực với thế giới xung quanh mà còn là cơ hội để trẻ thể hiện tìnhcảm, cảm xúc, và tư duy của mình về những gì mà trẻ lĩnh hội, tiếp thu, quan sát được.Bên cạnh đó, còn phát triển ở trẻ khả năng phối hợp giữa kỹ năng và tư duy, sự tậptrung ghi nhớ, chú ý, phân tích, hoàn thiện thêm các kỹ năng cơ bản

Trong HĐTH thì hoạt động VTT có vai trò quan trọng trong việc giáo dục trẻmầm non, hoạt động này giúp trẻ phát triển một cách toàn diện về thể lực, tư duy vàsáng tạo Vì thế cần tạo điều kiện, tạo cơ hội cho trẻ được thực hiện hoạt động VTT đểnâng cao tính chủ động sáng tạo, khả năng tư duy, trí tưởng tượng phong phú trong khithực hiện hoạt động tạo hình Nhằm kích thích được tính chủ động sáng tạo trong VTTcủa trẻ thì GV phải tạo cho trẻ niềm say mê hứng thú sáng tạo, tạo cho trẻ sự tập trung

chú ý, hấp dẫn trẻ, thu hút trẻ vào giờ học, tạo không gian học tập có thể nâng cao tínhchủ động sáng tạo của trẻ trong hoạt động tạo vẽ trang trí.

Tuy nhiên, trong thực tế GDMN thìHĐTH nói chung và hoạt động VTT nóiriêng vẫn chưa được các GV thực sự chú ý, quan tâm, chưa tạo cơ hội, còn nhiều hạnchế về việc điều kiện cho việc nâng cao tính chủ động sáng tạo trong hoạt VTT của trẻ

ở các trường mầm non Các phương pháp tạo hình còn mang tính áp đặt, rập khuôn,theo mẫu, chưa phát huy hết được khả năng sáng tạo của trẻ trong tổ chức HĐTH đặcbiệt là VTT

Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn nghiên cứu đề tài:“ Một số hình thức nâng cao tính chủ động sáng tạo trong hoạt động vẽ trang trí cho trẻ mẫu giáo lớn 5-

6 tuổi”.

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Hiện nay, đã có một số đề tài nghiên cứu và đề cập liên quan đến vấn đề này

Tuy nhiên chưa có đề tài nào nghiên cứu sâu vào vấn đề: Một số hình thức nâng cao tính chủ động sáng tạo trong hoạt động vẽ trang trí cho trẻ mẫu giáo lớn 5 - 6 tuổi Vì

vậy, tôi mạnh dạn tìm hiểu và nghiên cứu hình thức nâng cao cao tính chủ động sángtạo trong hoạt động vẽ trang trí cho trẻ mẫu giáo lớn 5 - 6 tuổi để nhằm phát huy hếtđược khả năng sáng tạo của trẻ trong hoạt động tạo hình đặc biệt là vẽ trang trí

3 Mục đích nghiên cứu

- Giúp giáo viên có thêm một số hình thức nhằm nâng cao tính chủ động sángtạo trong hoạt động vẽ trang trí đối với trẻ

- Nâng cao khả năng chủ động sáng tạo của trẻ trong hoạt động vẽ trang trí

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu một số hình thức nâng cao tính chủ động sáng tạo trong hoạt động vẽtrang trí cho trẻ mẫu giáo lớn 5-6 tuổi

Nếu giáo viên áp dụng một số hình thức trong đề tài đưa ra một cách hợp lý, linhhoạt thì sẽ nâng cao tính chủ động sáng tạo trong hoạt động vẽ trang trí đối với trẻ mẫugiáo lớn 5 - 6 tuổi, phát triển hoàn thiện nhân cách của trẻ và góp phần nâng cao chấtlượng dạy học, thực hiện tốt mục tiêu giáo dục mầm non.

6 Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Nghiên cứu lý luận về tính chủ động sáng tạo của trẻ trong hoạt động vẽ trangtrí

- Khảo sát thực trạng mức độ chủ động sáng tạo của trẻ 5-6 tuổi trong hoạt động

vẽ trag trí ở trường Mầm non

- Đề xuất và thực hiện một số hình thức nâng cao tính chủ động sáng tạo tronghoạt động vẽ trang trí cho trẻ mẫu giáo lớn 5-6 tuổi

- Thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm chứng hình thức đã đề ra

7 Phạm vi nghiên cứu:

Nghiên cứu tính chủ động sáng tạo trong hoạt động vẽ trang trí cho trẻ mẫu giáolớn 5-6 tuổi

8 Phương pháp nghiên cứu:

Để thực hiện đề tài này, tôi sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu sau:

8.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu

- Thu thập các loại sách, báo, tạp chí, tài liệu có liên quan đến đề tài

- Phân tích tổng hợp những vấn đề lý luận và thực tiễn có liên quan đến đề tàinghiên cứu

8.2 Phương pháp quan sát:

- Phương pháp này được tôi sử dụng khi nghiên cứu, quan sát việc tổ chức hoạtđộng dạy vẽ trang trí cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường Mầm non Đồng Phú qua đó đánh giámột số hình thức nâng cao tính chủ động sáng tạo trong hoạt động vẽ trang trí cho trẻmẫu giáo lớn 5 - 6 tuổi tốt mà giáo viên đã sử dụng

- Quan sát thái độ, biểu hiện của trẻ khi tham gia vào hoạt động vẽ trang trí

8.3.Phương pháp điều tra:

Điều tra bằng phiếu câu hỏi, đưa ra hệ thống câu hỏi xung quanh hoạt động vẽtrang trí và cách tổ chức tiết vẽ trang trí ra sao tạo trường Mầm non Đồng Phú đối

tượng trẻ mẫu giáo lớn 5 - 6 tuổi Hệ thống các câu hỏi đưa ra cho giáo viên đánh dấuvào những phần mình đã thực hiện được và ý kiến đề xuất một số hình thức nâng caotính chủ động sáng tạo trong hoạt động vẽ trang trí cho trẻ mẫu giáo lớn 5 - 6 tuổi

8.4.Phương pháp trò chuyện

Gặp gỡ trực tiếp các cô giáo, trò chuyện với trẻ và phụ huynh của trẻ tìm hiểutính chủ động sáng tạo trong hoạt động vẽ trang trí của trẻ để tìm ra một số hình thứcnhằm nâng cao khả năng của trẻ trong hoạt động vẽ trang trí

8.5 Phương pháp phân tích

Thu thập sản phẩm của trẻ, xem xét, phân tích quá trình hoạt động vẽ trang trícủa trẻ

8.6.Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Tiến hành thực nghiệm sư phạm ở trường Mầm non Đồng Phú để đánh giá tínhkhả thi của một số hình thức đã đề xuất

8.7 Phương pháp toán thống kê toán học

Thống kê và tính % nhằm sử dụng số liệu thu thập được và đưa ra kết quả nghiêncứu

9 Đóng góp mới của đề tài:

- Đề tài mong muốn đóng góp một số hình thức nâng cao tính chủ động sáng tạo

trong hoạt động vẽ trang trí cho trẻ, giúp giáo viên lựa chọn các biện pháp phù hợptrong quá trình hướng dẫn trẻ vẽ trang trí nhằm nâng cao khả năng chủ động sáng tạocủa trẻ mẫu giáo lớn 5-6 tuổi

- Góp phần nâng cao khả năng chủ động sáng tạo của trẻ trong hoạt động vẽtrang trí

- Làm rõ thực trạng trạng khả năng chủ động sáng tạo của trẻ trong hoạt động tạohình ở trường mầm non

10 Cấu trúc của đề tài

Đề tài gồm 3 phần: Phần mở đầu, phần nội dung, phần kết luận và phần nội dungđược chia làm 3 chương theo trình tự:

Chương 1: Cơ sở lí luận về vấn đề nghiên cứu

Chương 2: Thực trạng khả năng chủ động sáng tạo của trẻ trong hoạt động vẽtrang trí ở trường mầm non Đồng Phú - Thành phố Đồng Hới

Chương 3: Một số hình thức nâng cao tính chủ động sáng tạo trong hoạt động vẽtrang trí cho trẻ mẫu giáo lớn 5-6 tuổi ở trường Mầm non Đồng Phú - Thành phố ĐồngHới.

- Phần cuối khóa luận có tài liệu tham khảo và phụ lục

- Sản phẩm thực nghiệm trước và sau của trẻ

NỘI DUNG CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.

1.1 Cơ sở lý luận

HĐTH là một hoạt động mang tính chất quan trọng không thể thiếu trong chươngtrình chăm sóc GDMN Cho trẻ làm quen với hoạt động tạo hình nhằm giáo dục tìnhcảm, đạo đức, thẩm mĩ đồng thời tạo điều kiện cho trẻ phát huy năng khiếu góp phầnphát triển trí tuệ và thể chất cho trẻ Khi tạo ra sản phẩm tạo hình trẻ tham gia mộtcách tích cực kết hợp giữa tính tích cực của trí tuệ và thể lực Đó là sự vận dụng kỹnăng, sử dụng dụng cụ và các phương tiện tạo hình, trí nhớ, trí tưởng tượng sáng tạothông qua các hoạt động đó phát triển các nhóm cơ bàn tay, ngón tay từ vụng về đếnlinh hoạt

Thông qua HĐTH giúp trẻ phát triển trí tuệ nhận thức được thực hiện thật kháchquan bằng hình tượng nghệ thuật, phát triển khả năng tri giác về hình dạng, cấu trúc,kích thước, màu sắc của đồ vật bằng mắt một cách có mục đích rõ ràng Khi tham giacác HĐTH trẻ đã tái tạo được hình tượng nghệ thuật của đồ vật mà chúng tri giácđược Đó chính là những biểu tượng được hình thành trong quá trình trực tiếp đồ vậthiện tượng trong khi dạo chơi, tham quan và vui chơi các đồ chơi trẻ em Khi quan sáttrẻ so sánh hình dáng, kích thước, màu sắc, không gian của đồ vật như vậy hoạt độngtạo hình đã góp phần tích cực trong việc hình thành ở trẻ những thao tác tư duy như

“phân tích, so sánh, tổng hợp, khái quát, phát triển tư duy trực quan hình tượng và pháttriển trí nhớ, trí tưởng tượng sáng tạo” đồng thời trong quá trình trẻtham gia HĐTHngôn ngữ của trẻ cũng được phát triển theo,giáo dục đạo đức cho trẻ biết yêu quý cáiđẹp, cái tốt, phận biệt được cái thiện cái ác Trong quá trình tạo sản phẩm trẻ được rènluyện tính kiên trì, bền bỉ làm việc có mục đích, trẻ được hòa đồng trong tập thể Từ đóhình thành ở trẻ tính đoàn kết, sự tương trợ giúp đỡ mọi người, trẻ cởi mở thân ái vớibạn bè và những người xung quanh

HĐTH còn góp phần giáo dục thẩm mĩ cho trẻ mầm non Thông qua HĐTH phát

triển ở trẻ khả năng cảm thụ thẩm mĩ và bồi dưỡng xúc cảm thẩm mĩ cho trẻ về vẻ đẹp

đa dạng của hình dáng, sự phong phú về màu sắc của các đồ vật trong thiên nhiên, cácyếu tố tạo hình như sự đa dạng về cấu trúc, hình dáng , đường nét Tất cả các yếu tốtrên đã thu hút sự hứng thú và tạo cho trẻ những cảm xúc tình cảm thẩm mĩ được nảysinh và trở nên sâu sắc

HĐTH có ý nghĩa to lớn trong giáo dục lao động cho trẻ mầm non, là hoạt độngtạo ra sản phẩm, quá trình tạo hình là một quá trình lao đông nghệ thuật mang tínhsáng tạo, còn góp phần hình thành ở trẻ ý thức làm việc có mục đích có kỹ năng.Để tạo

ra sản phẩm trẻ phải nắm vững các thao tác, kỹ năng tạo hình và kỹ năng sử dụng dụng

cụ, vật liệu cùng với tính tích cực độc lập, chủ động sáng tạo.Các nhà GDMN cho rằng

“Trẻ mẫu giáo nên tham gia vào sáng tạo nghệ thuật - đặc biệt VTT và thưởng thứcchiêm ngưỡng sản phẩm của bạn bè Bởi vì HĐTH - VTT là nơi trẻ thể hiện mình vàcũng là điều kiện giúp phát triển toàn diện”.[14 ]

Vẽ - đặc biệt VTT là một hình thức hoạt động tạo hình ở trường mầm non Vẽgiúp trẻ thể hiện cảm xúc, ấn tượng về vẻ đẹp của thiên nhiên, đồ vật, cuộc sống xungquanh bằng đường nét, hình, mảng, màu sắc trên mặt phẳng Qua hoạt động VTT hìnhthành ở trẻ đức tính tốt, giúp trẻ phát triển tốt các giác quan, giúp trẻ phát triển cơ bàntay, cổ tay, ngón tay và đặc biệt giúp trẻ phát triển tính chủ động sáng tạo trong khi vẽ.Trẻ biết tự mình tạo ra một sản phẩm hoàn thiện, khéo léo linh hoạt cũng là một nghệthuật của trẻ thơ Như chúng ta đã biết, lứa tuổi mầm non là lứa tuổi trẻ còn ngây thơ,trong sáng như một trang giấy trắng và người giáo viên sẽ là những người viết lêntrang giấy đó những lời hay ý đẹp, viết lên nhân cách của một con người

Tuy nhiên, không phải lúc nào sự gợi ý và hướng dẫn của GV cũng giống ý thíchcủa trẻ Đặc biệt trẻ 5 – 6 tuổi khả năng cảm nhận và lĩnh hội thế giới xung quanhphong phú và do đó HĐTH trẻ càng đa dạng Đối với trẻ, HĐTH rất cần thiết nhằmphát triển kiến thức,kỹ năng thể hiện nghệ thuật và đặc biệt tính chủ động sáng tạo củatrẻ Cùng với đó GDMN đòi hỏi chất lượng dạy và học ngày càng cao, đòi hỏi trẻ phảichủ động, tích cực, sáng tạo hơn trong mọi hoạt động nhằm đáp ứng sự thay đổi củađất nước, nhu cầu của phụ huynh cũng đặt vào giáo viên nhiều hơn Hiểu được vai tròquan trọng đó, tôi luôn tìm tòi một số hình thức nâng cao tính chủ động sáng tạo tronghoạt động vẽ trang trí cho trẻ mẫu giáo lớn 5 - 6 tuổi

1.2 Cơ sở thực tiễn

HĐTH - VTT là phương tiện để trẻ thể hiện ấn tượng, hiểu biết, ý muốn củamình về thế giới xung quanh Kết quả của HĐTH - VTT phụ thuộc vào kiến thức, kinhnghiệm mà trẻ tích lũy được trong các hoạt động khác nhau Việc tham gia vào cáchoạt động tạo hình sẽ tạo cho trẻ nguồn cảm hứng làm nảy sinh những ý tưởng, nâng

cao khả năng chủ động sáng tạo của trẻ nhằm phát triển toàn diện cho trẻ về trí tuệ,đạo đức, thể chất, lao động và đặc biệt với giáo dục thẩm mỹ.

Với trẻ 5 – 6 tuổi HĐTH - VTT còn có ý nghĩa không nhỏ trong việc chuẩn bịđiều kiện thuận lợi cho trẻ vào tiểu học Trong chương trình GDMN mục đích của việcdạy tạo hình cho trẻ là phải tạo hứng thú và phát huy tính tích cực sáng tạo cho trẻtrong học tập, lấy trẻ làm trung tâm nhằm phát triển khả năng cảm thụ của trẻ và xúccảm thẩm mỹ, bồi dưỡng thị hiếu thẩm mỹ hình thành tình yêu đẹp với thiên nhiên,cuộc sống con người và nghệ thuật HĐTH - VTT còn giúp trẻ hình thành và hoànthiện các kỹ năng, kỹ xảo,năng lực quan sát, phát triển trí nhớ, trí tưởng tượng sángtạo Thực hiện tốt HĐTH - VTT trong trường mầm non sẽ góp phần nâng cao ở trẻtính chủ động sáng tạo, sự phát triển tư duy, trí tuệ, thẩm mỹ, giáo dục trẻ một cáchtoàn diện

Đặc điểm chung của trẻ ở trường mầm non là rất thích vẽ, và đây là nhu cầu nêntrẻ rất say sưa nhưng phần lớn sản phẩm của trẻ có lúc thiếu có lúc lại thừa các chi tiết,

tỷ lệ, bố cục tranh thiếu cân xứng Chính vì sự say mê của trẻ nên trẻ không quan tâmlắm đến tư thế thực hiện hoạt động, cách cầm bút… Muốn tạo cho trẻ niềm say mêhứng thú khám phá, quan sát tìm tòi sáng tạo sau đó tự mình muốn thể hiện được sảnphẩm Trước hết GV phải xây dựng được môi trường phong phú, hấp dẫn để kích thích

sự hứng thú trẻ lần sau đến lớp những hình ảnh chủ đích đập vào mắt trẻ để trẻ mốnquan sát, sờ lên tranh, tự trò chuyện về cảnh vật trong tranh qua đó phát huy được tínhchủ động sáng tạo cũng như ngôn ngữ, đồng thời giáo dục tính thẩm mỹ cho trẻ

1.3 Lịch sử nghiên cứu khả năng chủ động sáng tạo của trẻ mẫu giáo trong hoạt động vẽ trang trí.

1.3.1 Khái niệm về trang trí

Theo cách hiểu thông thường, trang trí là nghệ thuật làm đẹp Nó giúp cho cuộcsống xã hội thêm phong phú và con người hoàn thiện hơn Ý thích làm đẹp, mongmuốn cái đẹp luôn tồn tại trong mỗi con người dù đó là ai và sống trong hoàn cảnhnào Vào những ngày lễ tết ai cũng muốn trang trí nhà cửa của mình sao cho thật tranghoàng, đẹp mắt Đường phố được trang trí bằng những băng rôn, khẩu hiệu, cờ hoa…Trong các cuộc họp quan trọng thì việc trang trí hội trường được chuẩn bị rất kỹlưỡng vì nó chính là bộ mặt của đơn vị đứng ra tổ chức Trong cuộc sống hằng ngày,rất nhiều đồ vật mà ta thường sử dụng như bát, đĩa, ấm chén, lọ hoa, khăn bàn, đồng

hồ, xe đạp, xe máy, ô tô, bàn ghế, giường tủ… Tất cả đều có những họa tiết trang trínhằm làm cho đồ vật đó đẹp thêm, hấp dẫn và có giá trị thẩm mỹ hơn Những hình ảnhtrang trí đó rất phong phú, nhằm làm cho đồ vật đó đẹp hơn, tạo cho người xem cảmgiác gần gũi hơn Đó chính là nét nổi bật của nghệ thuật trang trí.

Vì vậy, trang trí là do con người sáng tạo ra nhằm phục vụ cho cuộc sống, giúpcho đời sống và xã hội trở nên tốt đẹp và hoàn thiện hơn

1.3.1.1 Khái niệm về vẽ trang trí

VTT là thể hiện cái đẹp của sự trình bày bằng nghệ thuật sắp xếp đường nét, màusắc, hình mảng Trang trí bắt nguồn từ thực tế đời sống xã hội Mỗi thời đại, trang trí

có những đặc điểm và yêu cầu khác nhau, cũng như nhìn nhận cái đẹp của trang trí quatừng thời kỳ xã hội, từng tôn giáo cũng có nhiều cách VTT riêng biệt Trang trí luôn làmột nhu cầu thiết yếu của con người, của xã hội và chiếm một vị trí quan trọng trongđời sống con người (kiến trúc, đô thị trang trí nội thất, trang trí ngoại thất, trang trí ấnloát, trang trí phục trang, trang trí điện ảnh sân khấu…) Từ xa xưa trang trí luôn lànhu cầu thiết yếu của con người, bất kỳ dân tộc trên thế giới cũng có những màu sắcvăn hóa riêng biệt của mình Khi nhìn vào những đồ vật, đồ dùng, những công trìnhmang tính lịch sử chúng ta thấy sự thể hiện rất rõ nhất ở các hoa văn, họa tiết trong các

đồ dùng (trống đồng, mũi tên, thuyền bè, cán dao, thổ cẩm…), trên các đình chùa lăngtẩm (hoa văn trên bia đá, họa tiết chim hạc ở trống đồng, họa tiết rồng phượng, họa tiếttrên các kèo cột…) Xung quanh chúng ta bất kỳ một đồ vật nào cũng được trang trí

Từ những vật nhỏ như quyển sách, quyển vở, cây bút đã có hình dáng, màu sắc trangtrí khác nhau đến quần áo, vải vóc, bàn ghế, ấm chén, gạch hoa, các công trình văn hóa(nhà hát, công viên…) thì hình dáng, màu sắc càng muôn vẻ và tinh tế Những kết quả

đó nói lên sự sáng tạo về trang trí vô cùng phong phú và to lớn của con người

1.3.1.2 Nguồn gốc, sự hình thành và phát triển của vẽ trang trí

VTT được hình thành và phát triển qua quá trình lao động sản xuất và đấu tranhsinh tồn của con người Kểtừ thời sơ khai của lịch sử, khi loài người còn ở trong hangđộng, cuộc sống dọc theo các triền sông, họ đã biết sử dụng các công cụ thô sơ nhưđoạn cây, hòn đá làm công cụ đào bới, săn bắt để sinh sống Dần dần họ biết làm chonhững công cụ đó hoàn hảo và dễ dàng sử dụng hơn, biết đánh dấu công cụ để khẳngđịnh đồ vật của mình Cứ như thế nâng dần lên những hình trang trí cho đẹp mắt vàchế tác ra công cụ phục vụ cho cuộc sống như: rìu, dao, ấm… Các loại hình nghệ thuật

chính là những dấu hiệu rõ nét ghi lại những bước tiến hóa ấy qua từng thời đại Tạicác di tích khảo cổ được biết đến, người ta tìm thấy những hình khắc trên các hang,vách đá mô tả cảnh săn bắn như: hang Ô-ri-nhắc (Pháp), hang động ở Tây Ban Nha…Cùng các dân tộc khác trên Trái đất, người Việt cổ cũng có những phát triển tương tự

về mỹ thuật trang trí của mình trên các đồ dùng thực dụng bằng gỗ, đá, sắt, đồng…Nghệ thuật trang trí ở Việt Nam cũng phát triển theo trào lưu chung của sự pháttriển xã hội Thời Lý, Trần, Lê, Nguyễn…mỗi giai đoạn đều có những công trình nghệthuật trang trí của dân tộc như: Đình Tây Đằng, chùa Phật Tích, chùa Đậu, chùa TâyPhương, chùa Keo…

1.3 Vai trò của hoạt động vẽ trang trí đến sự phát triển của trẻ

Hoạt động VTT là một trong những nội dung giáo dục thẩm mỹ toàn diện cho trẻmẫu giáo, thông qua đó phát triển cảm giác, tri giác, thị giác, phát triển khả năng cảmthụ và khả năng sáng tạo, đồng thời vẽ còn là sự biểu lộ thái độ tình cảm yêu, ghét củatrẻ đối với thế giới xung quanh Chúng ta đều biết rằng tất cả mọi trẻ em đều biết vẽtrước khi biết viết Khi khả năng ngôn ngữ phát triển chưa hoàn thiện, hội họa làphương tiện để biểu đạt hiệu quả và lý thú nhất Nét vẽ nguệch ngoạc, hồn nhiên hếtsức bình dị nhưng rất cần thiết trong quá trình hình thành khả năng quan sát, cảm thụcái đẹp và hình thành khả năng tư duy sáng tạo của trẻ

1.3.1 Hoạt động vẽ trang trí giúp nâng cao khả năng quan sát và trí tưởng tượng

Học VTT khác với các môn khoa học khác, nếu như môn khoa học kết quả phảiđúng cho dù có nhiều phương pháp để dẫn đến một kết quả đó, còn đối với việc VTTthì cùng một đề tài nhưng mỗi trẻ lại tạo ra những sản phẩm khác nhau, cách thể hiệnkhác nhau do mỗi trẻ đều có những quan sát, suy nghĩ, cảm xúc khác nhau Nếu cùngmột đề tài đó mà tranh vẽ giống nhau thì nó chỉ là sự dập khuôn, không còn sự sángtạo

Đối với vẽ tranh màu sắc là một trong những yếu tố chủ đạo thu hút sự chú ý đầutiên của trẻ Do đó, VTT sẽ giúp trẻ sớm làm quen với màu sắc là một cách hiệu quả

để tăng khả năng quan sát, sự sáng tạo ở trẻ

Vì vậy, khi trẻ VTT người dạy phải biết khơi gợi để trẻ biết nhìn thấy những đặcđiểm, màu sắc của các vật và hiện tượng xung quanh thúc đẩy khả năng quan sát, nuôidưỡng trí tưởng tượng, sự sáng tạo

1.3.2.Tạo hứng thú cho trẻ

Tư duy của trẻ còn nặng về trực quan hình ảnh, cho nên trong quá trình trẻ vẽ nênlựa chọn cho trẻ các giáo cụ trực quan có hình ảnh sinh động, nhiều màu sắc sẽ thu hútđược sự chú ý đối với trẻ hơn là những hình ảnh tối màu, xấu Tạo yếu tố bất ngờtrong hoạt động VTT để trẻ khám phá đối tượng và tìm ra đặc điểm, tính chất của đốitượng đó qua các giác quan, đồng thời kết hợp với những trò chơi, bài hát, điệu nhạc,những đoạn video về các sự vật, hiện tượng liên quan đến bài VTT của trẻ cũng là mộtyếu tố kích thích trẻ hứng thú hơn trong các hoạt động học tập Trong quá trình trẻVTT chúng ta không nên chê trẻ mà phải động viên, khen trẻ đúng lúc, kịp thời để trẻcósáng tạo, có hứng thú mong muốn hoàn thành sản phẩm

1.3.3.Bồi dưỡng thị hiếu thẩm mĩ cho trẻ

Khi trẻ vẽ - đặc biệt VTT, việc quan sát, tìm hiểu sự vật hiện tượng giúp trẻ nhận

ra các đặc điểm thẩm mĩ của đối tượng được miêu tả (hình dáng, màu sắc, cấu trúc, tỉ

lệ, sự sắp xếp không gian ), là những yếu tố kích thích sự xuất hiện những xúc cảmthẩm mĩ giúp trẻ biết thưởng thức cái đẹp từ thiên nhiên Khi VTT cũng dẫn dắt trẻđến với những hiện tượng sôi động của đời sống, giúp trẻ hình thành sự liên tưởngnhư: màu đỏ gợi cho trẻ niềm vui, hào hứng phấn khởi liên tưởng đến màu cờ, màuvàng gợi cho trẻ liên tưởng tới cánh đồng lúa chín, màu xanh gợi liên tưởng tới đồng

cỏ xanh mướt Trẻ càng được tiếp cận nhiều với thế giới xung quanh một cách có ýthức bao nhiêu thì những tình cảm thẩm mĩ càng sâu sắc bấy nhiêu Đối với hoạt độngdạy vVTT, tác dụng thẩm mĩ phụ thuộc vào đối tượng miêu tả có đẹp không? có hấpdẫn không? để mang lại niềm vui, hứng khởi cho trẻ Trên cơ sở đó, trẻ hứng thú vànhu cầu hoạt động với vẽ, muốn thể hiện những hình ảnh, màu sắc đó vào trong tranh

vẽ theo cảm nhận của mình

1.3.4 Bồi dưỡng khả năng sáng tạo cho trẻ

VTT sẽ giúp não hoạt động để nhận thức, xác định màu sắc, hình dạng, vị tríkhông gian và có lợi cho sự phát triển trí tuệ, giúp trẻ thông minh hơn Trong quá trìnhVTT, trí tưởng tượng của trẻ sẽ tiếp tục phá vỡ những khuôn màu cố định Sau khinhìn nhận được vẻ ngoài mới lạ của sự vật, trẻ sẽ tiếp tục có cảm hứng để sáng tạonhiều hơn Để phát huy khả năng sáng tạo trong các hoạt động VTT cần tăng cường

những nội dung miêu tả theo chủ đề, theo dự định sáng tạo riêng của trẻ, cho trẻ tự lựachọn nội dung thể hiện những hiểu biết về thế giới xung quanh, từ hiểu biết và cảmxúc của mình.

1.3.5 Vẽ trang trí chính là sự thể hiện cảm xúc

VTT chính là một loại hình nghệ thuật giống như âm nhạc, khiêu vũ và nó thểhiện cảm xúc của con người Tranh chính là sự biểu hiện cảm xúc cá nhân bên trong.Nhìn vào tác phẩm đó, chúng ta có thể thấy được tâm trạng cũng như những suy nghĩcủa trẻ, trẻ vui thì màu sắc thể hiện trong tranh tươi sáng, rực rỡ, và ngược lại Ví dụ:khi trẻ vẽ ông mặt trời có trẻ vẽ màu vàng, có trẻ vẽ màu đỏ nhung cũng có trẻ vẽ màuxanh Đó là tâm trạng của bé với những suy nghĩ, cảm xúc khác nhau, có thể là tâmtrạng hướng về người thần, gia đình Tranh VTT có giá trị giáo dục rất lớn đói vớitrẻ,trẻ em thích VTT dù chỉ mới là những bức tranh VTT theo cảm hứng, động tácvụng về nhưng vẫn là cách trẻ thể hiện “tài năng” của mình Trẻ được tự do tưởngtượng, bộc lộ niềm vui, ý thích của mình trong tranh Cha mẹ, thầy cô và cảnh vật luôn

là đối tượng trẻ muốn thể hiện đầu tiên, là hình tượng nghệ thuật quan trọng có tácdụng gợi mở khả năng hội họa của trẻ

1.4.Giáo dục thông qua vẽ trang trí cho trẻ

1.4.1 Vai trò của hoạt động vẽ trang trí đối với việc giáo dục thẩm mỹ cho trẻ mẫu giáo lớn

VTT là một hoạt động nghệ thuật, tạo nên những điều kiện thuận lợi cho sự pháttriển của các giác quan: Việc quan sát, tìm hiểu các sự vật hiện tượng giúp trẻ nhận racác đặc điểm thẩm mỹ (hình dáng, màu sắc, cấu trúc, tỷ lệ, sự sắp xếp trong khônggian…) nhận ra những nét độc đáo tạo nên sức hấp dẫn của đối tượng miêu tả

Các đặc điểm thẩm mỹ phong phú, đa dạng của các đối tượng miêu tả là nhữngyếu tố kích thích sự xuất hiện những rung động thẩm mỹ (cảm xúc về cái đẹp của hình,màu, nhịp điệu…) Từ xúc cảm thẩm mỹ mà hình thành nên tình cảm thẩm mỹ và thái

độ thẩm mỹ giúp trẻ biết thưởng thức cái đẹp từ thiên nhiên các tác phẩm nghệ thuật

Sự phối hợp cuả khả năng tri giác thẩm mỹ và nhận thức thẩm mỹ với yếu tố tình cảmthẩm mỹ và thái độ thẩm mỹ sẽ làm cho quá trình tiếp xúc, quan sát tìm hiểu các đốitượng miêu tả trong tạo hình thực sự trở thành một quá trính cảm thụ thẩm mỹ

Quá trình thể hiện sản phẩm là điều kiện thuận lợi cho trẻ vận dụng tích cực vốnbiểu tượng đã tích luỹ được để phối hợp, xây dựng hình tượng mới làm cho các sản

phẩm tạo thành của trẻ ngày càng trở nên sinh động đầy hấp dẫn và mang màu sắcnghệ thuật Sự thể hiện nội dung tạo hình bằng phương tiện truyền cảm mang tính trựcquan (đường nét, hình dạng, màu sắc…) sẽ làm cho cảm xúc thẩm mỹ của trẻ ngàycàng trở nên sâu sắc hơn, trí tưởng tượng của trẻ mang tính nghệ thuật của trẻ ngàycàng phong phú.

Hoạt động VTT không chỉ là cơ hội thuận lợi cho trẻ luôn được tiếp xúc với cáiđẹp, luôn được rèn luyện trong việc tìm kiếm, tìm hiểu về cái đẹp ở trong cuộc sốngcũng như ở trong thiên nhiên mà còn làm nảy sinh và nuôi dưỡng ở trẻ hứng thú vàniềm say mê, chủ động tích cực sáng tạo cái đẹp Chính hứng thú trong hoạt động VTT

đã giúp trẻ khám phá cái đẹp, cái mới lạ trong thế giới xung quanh, cái mà khi chưatham gia vào hoạt động VTT trẻ chưa từng thể hiện lại Khác với các hoạt động khác ởtrường mầm non, khi tham gia hoạt động VTT trẻ không chỉ làm quen với cái đẹptrong cuộc sống mà cả cái đẹp trong nghệ thuật (tranh, ảnh, đồ thủ công mỹ nghệ ).Các tác phẩm nghệ thuật phù hợp với lứa tuổi sẽ mở ra trước mắt trẻ sự phong phú,sống động, vẻ đẹp rực rỡ các sắc màu, hình dạng, ánh sáng, không gian và sự biến đổisinh động của chúng trong thế giới xung quanh Qua đó trẻ sẽ so sánh đối chiếu giữahiện thực và các tác phẩm nghệ thuật sẽ giúp trẻ nhận ra cái đẹp của các sự vật, hiệntượng xung quanh và mong muốn thể hiện cái đẹp đó một cách sáng tạo nhất

Sự phản ánh hiện thực và biểu lộ tình cảm trong các phương tiện truyền cảm đặctrưng cho các loại hình nghệ thuật vật thể như đường nét, màu sắc, bố cục khônggian Chính là con đường lĩnh hội của các kinh nghiệm văn hoá thẩm mỹ rất phù hợpvới lứa tuổi của trẻ, trên cơ sở đó mà hình thành thị hiếu thẩm mỹ

1.4.2 Ý nghĩa của hoạt động vẽ trang trí đối với việc nâng cao tính chủ động sáng tạocho trẻ mẫu giáo lớn

Hoạt động VTT lấy việc nâng cao tính chủ động sáng tạocho trẻ mẫu giáo lớnlàm mục đích là vô cùng quan trọng Như vậy, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dụcnói chung là giáo dục toàn diện đó là phát triển cả về đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ vàlao động Vì thế trong chương trình các cấp học đều có nội dung thẩm mỹ Nâng caotính chủ động sáng tạocho trẻ mẫu giáo thông qua các môn học, trong đó các mônnghệ thuật như: văn học mỹ thuật, âm nhạc, kịch…

Ở trường mầm non, chương trình GDMN, chương trình HĐTH chiếm khá nhiềuthời gian và thông qua nhiều bài học như: vẽ, nặn, xé, gián, chắp ghép và làm quen với

sản phẩm tạo hình Tất cả mọi hoạt động tạo hình ở trường mầm non, đều hướng đếnnâng cao tính chủ động sáng tạocho trẻ mẫu giáo cho trẻ tạo điều kiện cho trẻ tiếp xúc,làm quen và tập tạo ra cái đẹp để trẻ nâng cao nhận thức thẩm mỹ và vận dụng nhữnghiểu biết về cái đẹp về trong cuộc sống hằng ngày, từ đó trẻ có ý thức tôn trọng, quýtrọng và bảo vệ sản phẩm của trẻ cũng như của các bạn làm ra.

Hoạt động VTT có ý nghĩa quan trọng đối với việc nâng cao tính chủ động sángtạo ở trẻ mẫu giáo, khi trang trí thì sẽ tập trung VTT theo ý tưởng của trẻ tưởng tượng

ra, trẻ muốn tạo ra sản phẩm đẹp nên thu hút sự tập trung chú ý, khả năng sáng tạo, sựchủ động, tích cực ở trẻ

1.5 Lý luận về tính chủ động sáng tạo trong hoạt động vẽ trang trí của trẻ mẫu giáo.

1.5.2.Sáng tạo

1.5.2.1.Khái niệm về sáng tạo

Đối với L.X.Vưgôtxki hoạt động sáng tạo được coi là hoạt động cao nhất của con

người, và cơ sở vật chất của sáng tạo chính là bộ não “Bộ não không những là một cơ quan giữ lại và tái hiện kinh nghiệm cũ của chúng ta, nó còn phối hợp một cách sáng tạo và xây dưng nên những tình thế mới và những hành vi mới bằng những yếu tố của kinh nghiệm cũ đó”[19,Tr8] Hoạt động sáng tạo được ông nhìn nhận như sau:“Sự sáng tạo thật ra không chỉ có ở nơi nó tạo ra những tác phẩm vĩ đại, mà ở khắp nơi nào con người tưởng tượng, phối hợp, biến đổi và tạo ra cái gì mới, cho dù cái ấy nhỏ

bé đến đâu đi nữa so với những sáng tạo của các thiên tài…”[18,Tr10]

Theo Freud “Sáng tạo cũng giống như giấc mơ hiện hình, là sự tiếp tục và thay thế trò chơ trẻ con cũ”.[10,Tr28]

Theo tác giả Chu Quang Tiềm đã định nghĩa sáng tạo là: “Căn cứ vào những ý tưởng đã có sẵn làm tài liệu rồi cắt xén gạt bỏ chọn lọc tổng hợp thành một hình tượng mới”.[5,Tr295]

Trong từ điển Tiếng Việt:“Sáng tạo là tìm ra cái mới, giải quyết mới, không bị

gò bó, phụ thuộc vào cái đã có”.[5, Tr9]

Trong “Sổ tay tâm lý học”, tác giả Trần Hiệp và Đỗ Long cho rằng: “Sáng tạo là một hoạt động tạo lập phát hiện những giá trị vật chất và tinh thần sáng tạo đòi hỏi

cá nhân phải phát huy năng lực, phải có động cơ, tri thức, kỹ năng với điều kiện như vậy mới tạo nên sản phẩm mới, độc đáo, sâu sắc”.[7, Tr5]

Theo tác giả Nguyễn Huy Tú thì: “Sáng tạo thể hiện khi con người đứng trước hoàn cảnh có vấn đề Quá trình này là tổ hợp các phẩm chất và năng lực mà nhờ đó con người trên cơ sở kinh nghiệm của mình bằng các tư duy độc lập đã tạo ra được những ý tưởng mới, độc đáo, hợp lý trên bình diện cá nhân hay xã hội Ở đó con người sáng tạo gạt bỏ các giải pháp truyền thống để đưa ra những giải pháp mới,độc đáo và thích hợp cho vấn đề đặt ra” [16,Tr25]

Tóm lại, những nhà nghiên cứu đã đưa ra những quan điểm khác nhau về sángtạo nhưng có điểm chung là sáng tạo là một quá trình tạo ra hay hướng đến cái mới

Trên cơ sở phân tích một số quan niệm trên chúng ta có thể đồng ý với kết luận :

Sáng tạo là quá trình tư duy dộc lập, con người đã phối hợp, biến đổi và xây dựng nênnhững cái mới trên bình diện cá nhân hay xã hội từ những kinh nghiệm có sẵn củamình

1.5.2.2.Đặc điểm sáng tạo của trẻ mẫu giáo.

Khả năng sáng tạo như là khả năng trực giác ở trẻ được sinh ra cùng đứa bé.Trong mọi hoạt động của mình trẻ luôn có cảm giác thắc mắc, tò mò cao độ và sự nỗlực nhằm khám phá thử nghiệm và thao tác độc đáo mang tính trò chơi Đó là biểuhiện mang tính sáng tạo của trẻ Sự sáng tạo của trẻ mẫu giáo có những đặc điểm sau:

Sự thể hiện đặc trưng của sáng tạo là sự tự do tâm lý, trẻ tự do thể hiện cái tôi củamình trong việc nhận thức, tìm hiểu và hành động với các sự vật hiện tượng trong môitrường xung quanh Sáng tạo của trẻ thể hiện một cách tự phát, độc lập với ý muốn củangười lớn

Sáng tạo của trẻ như một trò chơi nảy sinh từ nhu cầuchơi của trẻ, trẻ sáng tạodựa trên vốn hiểu biết về thế giới xung quanh của mình và trẻ không sáng tạo cái gì mà

trẻ không biết Trẻ có thể sáng tạo đột nhiên, có cách làm việc tự do, không cần bắtchước, sản phẩm của trẻ tạo ra ít khi trẻsuy nghĩ lâu về tác phẩm của mình Trẻsángtạo vào sản phẩm của mình nhanh chóng những tình cảm tràn ngập trong lòng trẻ Trẻ

tự mình khám phá, tìm tòi, nghĩ những cái mới và tái hiện cái mới đó với niềm vuisướng, phấn khởi

Sáng tạo của trẻ mang tính tổng hợp các lĩnh vực trí tuệ, tình cảm, ý chí đặc biệt

là tưởng tượng sáng tạo được hưng phấn với một sức mạnh trực tiếp từ cuộc sống.Trong quá trình sáng tạo, sự bắt chước đóng vai trò quan trọng, tuy nhiên sự tái hiệnlại trong quá trình đó không giống trong thực tế Sáng tạo của trẻ mang tính tổng hợpcác lĩnh vực trí tuệ, tình cảm, sự sáng tạo được trẻ lấy từ cuộc sống Những sản phẩm

mà trẻ tạo ra không phải là hồi ức đơn giản mà là sự sáng tạo những ấn tượng về thếgiới xung quanh mà đã có ở trẻ từ đó trẻ hứng thú sáng tạo ra cái mới, hứng thú tạo ranhững sản phẩm đẹp

So với người lớn, tri thức và kinh nghiệm của trẻ còn ít ỏi, trí tưởng tượng của trẻcòn nghèo nàn, hứng thú đơn giản và sơ đẳng nhưng do sự dễ dãi, sự mộc mạc của trítưởng tượng nên trẻ sống trong thế giới tưởng tượng nhiều hơn, trẻ tin vào những sảnphẩm của trí tưởng tượng nhiều hơn do đó mà trẻ dễ có những biểu hiện sáng tạo Tầmnhìn về thế giới xung quanh của trẻ còn rất hạn chế nên các sản phẩm sáng tạo của trẻcòn mang tính ước lệ và rất ngây thơ Sản phẩm của trẻ có thể hoàn hảo nhưng ưu thế

là trẻ đã sáng tạo trong quá trình tạo ra sản phẩm Những cái mới, cáo độc đáo trongsản phẩm của trẻ có ý nghĩa đối với sự phát triển bản thân trẻ, có vai trò to lớn trongkhông chỉ trong việc phát triển trí tuệ, tư duy, nhân cách mà còn phát triển khả năngchủ động sáng tạo của trẻ

Ý nghĩa của sự sáng tạo của trẻ không nên xem xét ở kết quả, ở sản phẩm sángtạo mà làbản thân trẻ trong quá trình sáng tạo Điều quan trọng là không phải cái màtrẻ xây dựng nên, làm nên mà là trẻ đang được sáng tạo, đang được rèn luyện tronghoạt động tưởng tượng sáng tạo và thể hiện sự tưởng tượng đó Khi trẻ tạo ra sản phẩmtạo hình cần tổ chức một cách nghiêm túc, giúp trẻ rèn luyện những khát vọng và kỹnăng sáng tạo của mình Hoạt động sáng tạo mang lại khoái cảm trong khi chơi chođứa trẻ, rèn luyện tính sáng tạo, các tư chất khác cho trẻ

1.6 Đặc điểmchủ động sáng tạo trong hoạt động vẽ trang trí của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Trẻ 5 – 6 tuổi khả năng ghi nhớ và chú ý đã có chủ định, khả năng quan sát củatrẻ đã biết đầy đủ về hình dáng, màu sắc, kích thước, tỷ lệ đối tượng Ở lứa tuổi này,trẻ không chỉ phát triển toàn diệncả trí tuệ, nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm và tư duy

Sự phát triển tư duy ở độ tuổi này mạnh mẽ về thể loại, các thao tác và thiết lập nhanhchóng các mối quan hệ giữa các sự kiện, hiện tượng, thông tin giữa mới và cũ, gần vàxa Đối với HĐTH - VTT trẻ không chỉ biết các kỹ năng cơ bản mà còn biết nhận xét

và diễn tả được ý định qua hành động và ngôn ngữ Đây là giai đoạn trẻ phát triểnmạnh về tư duy, trẻ biết so sánh, đánh giá, trẻ thích làm theo ý thích của mình Vì thế,việc chủ động sáng tạo trong hoạt động VTT của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cũng rất đượcquan tâm

Ở tuổi này, trẻ biết hướng ý thức, chú ý của mình vào các đối tượng cần cho cáchoạt động như: vui chơi, học tập hoặc lao động tự phục vụ.Trẻ có khả năng chú ý cóchủ định từ 37 - 51 phút, đối tượng chú ý hấp dẫn, nhiều thay đổi, kích thích được sự

tò mò, ham hiểu biết của trẻ.Trẻ có thể phân phối được chú ý vào 2 -3 đối tượng cùngmột lúc, tuy nhiên thời gian phân phối chú ý chưa bền vững, trẻ dễ dao động Sự dichuyển chú ý của trẻ nhanh, nếu sự hướng dẫn di chuyển tốt, sự phân tán chú ý ở trẻcòn mạnh, nhiều khi trẻ không tự chủ được do xung lực bản năng chi phối Do vậy,khả năng chủ động sáng tạo trong hoạt động VTT của trẻcòn bị nhiều yếu tố chi phối

Sự tập trung chú ý của trẻ còn bị ảnh hưởng, chi phối bởi nhiều yếu tố nên sự tậptrung của trẻ, sự sáng tạo khi trẻ tham gia hoạt động VTT chưa đạt được kết quả cao.Khả năng chủ động vào tất cả mọi việc cũng như hoạt động VTT còn chưa cao,thường thì khi được yêu cầu trẻ mới thực hiện VTT, ít khi trẻ chủ động trong việc vẽtrang trí

Vì vậy, nên khi cần nâng cao tínhchủ động sáng tạo trong hoạt động VTT của trẻthìchúng ta cần phát triển cho trẻ khả năng tri giác về đồ vật, làm giàu vốn biểu tượng

ở trẻ và hình thành ở trẻ các kỹ năng, kỹ xảo tạo hình cần thiết Khuyến khích khảnăng chủ động, tự lập sáng tạo của trẻ đồng thời bồi dưỡng cho trẻ những cảm xúc,tình cảm thẩm mỹ trong sáng, lành mạnh Khi cho trẻ thực hiện HĐTH mà đặc biệt làVTT thì người GVMN cần hướng dẫn tổ chức sao cho thu hút sự tập trung hứng thú ởtrẻ, khơi gợi khả năng chủ động, sự sáng tạo của trẻ khi trẻ tham gia hoạt động vẽ

trang trí GV cần có sự thay đổ về hình thức tổ chức học tập, cần sử dụng các biệnpháp khác nhau trong khi dạy, chuẩn bị đồ dùng, các đồ chơi, trò chơi hấp dẫn hơn đểthu hút khả năng chủ động sáng tạo của trẻ trong hoạt động VTT.

Tiểu kết chương1: HĐTH - VTT với niềm say mê, hứng thú sẽ giúp trẻ chủ

động sáng tạo, nảy sinh nhiều ý tưởng hay, mới lạ, làm cho sản phẩm vẽ VTT của trẻthêm sinh động, độc đáo hơn Nhờ đặc điểm về cảm xúc, tình cảm, thẩm mỹ, tư duyđang phát triển mạnh ở lứa tuổi Mẫu giáo lớn mà trẻ có thể tiến hành được các hoạtđộng đòi hỏi sự phối hợp giữa tư duy và kỹ năng, sự nỗ lực về trí tuệ, tưởng tượng, hệthống hóa và xử lý các biểu tượng trẻ đã biết để tạo nên các tác phẩm trang trí đẹp, cóchất lượng

Biểu hiện của khả năng chủ động sáng tạo của trẻ trong hoạt VTT không tự xuấthiện và phát triển mà nó chỉ được phát triển khi có sự kích thích hứng thú, sự hướngdẫn chỉ đạo của các nhà giáo dục Chính vì vậy để nâng cao tính chủ động sáng tạo củatrẻ trong hoạt động VTT cho trẻ mẫu giáo lớn 5 - 6 tuổi cần được các nhà giáo dụcquan tâm, đặc biệt là GVMN, cần có một số biện pháp, cách thức tổ chức hoạt động vẽtrang trí một cách có hiệu quả

CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG KHẢ NĂNG CHỦ ĐỘNG SÁNG TẠO CỦA TRẺ TRONG HOẠT ĐỘNG TẠO HÌNH Ở TRƯỜNG MẦM NON ĐỒNG PHÚ

Trường mầm non Đồng Phú luôn “Là lá cờđầu” trong dạy học và thi đua, là địađiểm đáng tin cậy của các bậc phụ huynh trong địa bàn thành phố, cũng như trong toànTỉnh Trường luôn đạt những thành tích cao trong các cuộc thi do phòng

rõ nét được thể hiện qua kết quả đánh giá, xếp loại theo chuẩn nghề nghiệp GVMN do

Bộ Giáo dục – Đào tạo quy định và chất lượng tham gia Hội thi “ Giáo viên dạy giỏi”các cấp

* Số lượng, trình độ đào tạo của giáo viên

- Tổng số giáoviên: 24(biên chế: 24); tổng số nhân viên: 12 (hợp đồng:12) Trình

độ đào tạo của giáo viên: đạt chuẩn 100% trong đó trên chuẩn: 100%

* Hoạt động chuyên môn

- 100% giáo viên đạt chuẩn của bậc học GDMN, các giáo viên có kinh nghiệm,

kế hoạch, có kiến thức và kỷ năng chăm sóc, giáo dục trẻ tốt, đáp ứng yêu câu giáodục đề ra

2 Chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ

- Nhà trường thực hiện chương trình GDMN ở cả 4 độ tuổi với 100% nhóm, lớp

Cụ thể: Số lớp 12; Số học sinh: 500 Được phân chia theo các độ tuổi: Mẫu giáo Lớn:

04 lớp; Mẫu giáo Nhỡ: 03 lớp; Mẫu giáo Bé: 04 lớp; Nhà trẻ: 01 lớp

Hàng năm chất lượng chăm sóc và giáo dục trẻ luôn được nhà trương chú trọng,quan tâm Trẻ được tổ chức khám sức khỏe định kỳ, trẻ được kiểm tra cân nặng, chiềucao theo hàng quý Trẻ được vui chơi, học tập theo đúng yêu cầu của bậc học GDMN

1.2 Đối tượng và thời gian khảo sát

* Đối tượng khảo sát

- Nhóm trẻ:

Tôi tiến hành trên 60 trẻ MGL (5 - 6 tuổi) ở trường mầm non Đồng Phú Trẻ đều

có sức khỏe tốt, có điều kiện chăm sóc, giáo dục, năng lực như nhau

- Giáo viên:

Tôi tiến hành khảo sát điều tra 15 GV đang trực tiếp giảng dạy tại trường Mầmnon Đồng Phú - Thành phố Đồng Hới Hầu hết tất cả các giáo viên đều có sức khỏetốt, năng lực giáo dục và kinh nghiệm chăm sóc, giáo dục trẻ tương đương nhau, tất cảđều đạt chuẩn GVMN

* Thời gian khảo sát

Từ ngày 26/2 đến ngày 24/4 năm 2018

1.3 Nội dung khảo sát

Tìm ra một số hình thức tổ chức hoạt động VTT cho trẻ nhằm nâng cao tính chủđộng sáng tạo trong hoạt động VTT của trẻ mẫu giáo lớn tại trường Mầm non ĐồngPhú.

1.4 Phương pháp nghiên cứu

* Phương pháp quan sát

Trong quá trình dự giờ tôi tiến đã ghi chép lại các hoạt động của giáo viên vàhoạt động của trẻ, đặc biệt là quan sát khi trẻ vẽ trang trí Ngoài ra, tôi còn chú ý quansát các biện pháp GV kích thích khả năng chủ động sáng tạo của trẻ

Quan sát hoạt động VTT của trẻ trong giờ học vẽ trang trí để tìm ra những biểuhiện sự chủ động sáng tạo của trẻ Về hành động tri giác, tư duy, khả năng nhạy bén,thái độ của trẻ khi tham gia hoạt hoạt tạo hình, khi trẻ nhìn thấy các sản phẩm đẹp, khitrẻ tiếp xúc với thế giới xung quanh

Quan sát cô đứng lớp: tôi quan sát cách thức GV tổ chức các hoạt động VTT chotrẻ, quan sát thái độ và cách ứng xử của giáo viên trước nhu cầu, khả năng chủ độngsáng tạo của trẻ, trò chuyện, hướng dẫn trong quá trình trẻ VTT

* Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

Tôi đã sử dụng các bảng hỏi cho các GV phụ trách các lớp mẫu giáo lớn 5 - 6tuổi ở trường Mầm non Đồng Phú - Thành phố Đồng Hới

* Phương pháp trò chuyện

Những thông tin qua trò chuyện sau khi trẻ hoàn thành sản phẩm là rất quantrọng, điều đó làm rõ tâm tư, mong muốn của trẻ được trẻ tạo ra sản phẩm và gợi ý,giải thích thêm những thông điệp mà trẻ muốn bày tỏ Tôi tiến hành trao đổi với trẻmột số câu hỏi như:

- Con có thể giới thiệu về sản phẩm của mình cho cô và các bạn cùng biết đượckhông? Tôi gợi ý cho trẻ bằng những câu hỏi như:

- Bức tranh của con có tên là gì?

- Con đã vẽ những gì trong bức tranh?

- Tại sao con lại tô màu này?

* Phương pháp thống kê toán học

Tôi sử dung phương pháp thống kê toán học để xử lý các số liệu thu thập đượctrong quá trình nghiên cứu

* Phương pháp phân tích sản phẩm của hoạt động tạo hình

Tôi đánh giá thực trang về khả năng chủ động sáng tạo của trẻ trong hoạt độngVTT, nghiên cứu các sản phẩm của trẻ và phát hiện những biểu hiện chủ động sáng tạo

mà trẻ thể hiện trong quá trình trẻ tham gia hoạt động VTT, từ đó tìm ra các hình thức

để nâng cao khả năng chủ động sáng tạo của trẻ

2.Kết quả nghiên cứu thực trạng mức độ chủ động sáng tạo của trẻ 5-6 tuổi trong hoạt động vẽ trang trí.

Để có được kết quả nghiên cứu thực trạng mức độ chủ động sáng tạo của trẻ 5-6tuổi trong hoạt động VTT tôi thực hiện trên 30 trẻ mẫu giáo lớn, tất cả đều có sức khỏetốt, có nề nếp trong học tập và tiến hành khảo sát điều tra 15 GV đang trực tiếp giảngdạy tại trường mầm non Đồng Phú - Thành phố Đồng Hới.Tôi nhận thấy khả năng chủđộng sáng tạo của trẻ trong hoạt động VTT còn hạn chế, đa số trẻ chưa chủ động trongviệc VTT, trẻ con phụ thuộc vào hướng dẫn của GV

Tôi dự giờ 2 hoạt động học có chủ đích của trong đó HĐTH là trọng tâm VTT:

“Vẽ trang trí chiếc khăn tay hình vuông” và “Vẽ trang trí hình tròn” Trong đó, tôichọn cả 2 hoạt động học để đánh giá mức độ chủ động sáng tạo của trẻ trong hoạt độngVTT

mà cô đãtô sẵn

Qua khảo sát mức độ chủ động sáng tạo ở 30 trẻ qua 3 nội dung:

- Kỹ năng tạo đường nét, hình dáng cơ bản

- Kỹ năng tạo bố cục sản phẩm

- Kỹ năng phối hợp màu sắc hợp lý

Bảng 2.2: Kết quả khảo sát mức độ chủ động sáng tạo của trẻ qua 3 nội dung trên

hề nhỏ và đáng để các GVMN và các nhà nghiên cứu quan tâm Hầu hết các GV nhậnđịnh rằng: mức độ sáng tạo của trẻ trong HĐTH - VTT chỉ khác đôi chút so với sựhướng dẫn của cô giáo Đây là một đánh giá tương ứng với kết quả nghiên cứu thựctrạng của đề tài, điều này cho thấy kết quả nghiên cứu thực trạng trên đây là hợp lý vàthuyết phục

Trong quá trình trẻ tham gia hoạt động VTT, số ít trẻ thể hiện sự độc lập, chủđộng trong việc tìm kiếm đối tượng và cách thể hiện ý tưởng của mình, phần lớn trẻchỉ có một số thay đổi nhỏ so với tranh mẫu của cô, chủ yếu thêm vào các nhân vậtnhư cô gợi ý như: cỏ, cây, ông mặt trời, đám mây, đường đi Trẻ chủ yếu sử dụngnhững màu quen thuộc, ít thay đổi trong màu sắc của sự vật Điều này cho thấy nhậnthức và khả năngchủ động sáng tạo của trẻ chưa đồng đều, mức độ chủ động sáng tạotranh của trẻ còn hạn chế Ngay từ bắt đầu buổi học HĐTH- VTT chiếc khăn tay hìnhvuông, khi biết được cô giáo cho vẽ theo đề tài này, số trẻ tỏ ra hào hứng, vui sướng làrất ít.Khi trẻ bắt đầu thực hiện, GV quan sát, hướng dẫn từng trẻ chưa khơi được hứngthú cho trẻ với đề tài trẻ đang thực hiện Kết thúc giờ vẽ, hầu như trẻ nào cũng có một

sản phẩm trang trí riêng của mình Tuy nhiên phần lớn sản phẩm của trẻ chưa thể hiệnđược sự mới lạ chưa nhiều, vẫn còn ảnh hưởng của cô.

* Nhận thức của giáo viên về việc nâng cao tính chủ động sáng tạo của trẻ 5 - 6 tuổi trong hoạt động vẽ trang trí

Bảng2.3: Đánh giácủa giáo viên về mức độ quan trọng của việc nâng cao tính chủ động sáng tạo của trẻ trong hoạt động vẽ trang trí

Qua đó,có thể khẳng định trình độ nhận thức của GV về mức độ quan trọng củaviệc nâng cao tính chủ động sáng tạo của trẻ trong hoạt động VTT là không giốngnhau Đa số GV cho rằng việc nâng cao tính chủ động sáng tạo của trẻ trong việc VTT

là quan trọng Tuy nhiên tỉ lệ mà GV cho rằng việc nâng cao tính chủ động sáng tạocủa trẻ trong hoạt động VTT không quan trọng còn khá cao đến 33% Đây là con số rấtđáng lo ngại vì việc nâng cao tính chủ động sáng tạo của trẻ trong hoạt động VTTkhông chỉ phát triển ở trẻ về mặt thẩm mĩ mà còn giúp phát triển toàn diện ở trẻ về cảđao đức, trí tuệ, khả năng tư duy, ngôn ngữ và phát triển toàn diện nhân cách của trẻ.Như vậy qua số liệu điều tra, ta thấy được ý nghĩa quan trọng và to lớn của việc pháthuy khả năng chủ động sáng tạo của trẻ mẫu giáo lớn 5 - 6 tuổi trong hoạt động VTT

* Mức độ thường xuyên tổ chức các hoạt độngvẽ trang trícho trẻ 5 - 6 tuổi để nâng cao tính chủ động sáng tạo.

Bảng 2.4: Mức độ thường xuyên tổ chức các hoạt độngvẽ trang trí cho trẻ 5- 6 tuổi để nâng cao tính chủ động sáng tạo.

Nhận xét: Qua bảng 2.4 ta thấy phần lớn các GVđều tổ chức các hoạt động VTTcho trẻ Mặc dù các GV đa sốđã nhận thức tốt và đề cao vai trò của việc nâng cao tínhchủ động sáng của trẻ nhưng thực tế vẫn còn đến 74% GV thỉnh thoảng mới tổ chứccác hoạt động về hoạt động VTT để nâng cao tính chủ động sáng của trẻ Mức độ GVthường xuyên tổ chức các hoạt động VTT để nâng cao tính chủ động sáng của trẻ cònquá thấp chỉ chiếm tỷ lệ 13% Điều này cho thấy các GVMN còn chưa quan tâm, chưachú trọng đến việc tổ chức các hoạt động VTT để nâng cao khả năng chủ động sángtạo cho trẻ, các GV đang còn thiếu sự quan tâm, chưa nhận thức được tầm quan trọngcủa việc tổ chức hoạt động VTT trong việc nâng cao tính chủ động sáng tạo của trẻ

* Các cách thức để tạo hứng thú nhằm nâng cao khả năng chủ động sáng tạo trong của trẻ hoạt động vẽ trang trí

Bảng2.5:Các cách thức sửtạo hứng thú nhằm nâng cao khả năng chủ động sáng tạo trong của trẻ hoạt động vẽ trang trí

Các cách thức

Thường sử dụng Ít sử dụng Không sử

dụng

Số lượng

Tỷ lệ (%)

Số lượng

Tỷ lệ (%)

Số lượng

Tỷ lệ (%)

Nhận xét: Qua bảng 2.5: Các cách thức để tạo động cơ, hứng thú nhằm nâng caokhả năng chủ động sáng tạo trong của trẻ hoạt động VTT cho thấy việc sử dụng bàihát, bài thơ được tất cả các GV đánh giá là thường sử dụng và sự khích lệ động viênđược GV sử dụng một cách thường xuyên đạt tỷ lệ cao 97% Ngoài ra, một số cách

thức như: tạo tình huống có vấn đề, trò chơi cũng được các GV thường sử dụng nênchiếm tỷ lệ khá cao

Ngược lại hình thức tạo tình huống có vấn đềđể tạo động cơ, hứng thú nhằmnâng cao khả năng chủ động sáng tạo trong của trẻ hoạt động VTT chỉ chiếm 20% GVthường xuyên sử dụng, tỷ lệ GV ít sử dụng chiếm tới 73%

Qua trao đổi với một số GV cho rằng tình huống có vấn đề sẽ kích thích trẻ suynghĩ, trẻ sẽ lộn xộn, mà trong hoạt động VTT một sản phẩm đẹp là sản phẩm có bố cụchài hòa, cân xứng là được không cần kích thích khả năng tư duy, suy nghĩ của trẻ quánhiều Quan điểm này chưa chuẩn với mục tiêu hướng đến HĐTH mà đặc biệt là hoạtđộng VTT, hình tượng nghệ thuật phán ánh hiện thực khách quan nhưng theo quanđiểm chủ quan của trẻ Ngoài ra, qua quá trình tìm hiểu, quan sát, dự giờ tiết dạy VTTtôi nhận thấy một số GV đã đặt câu hỏi nâng cao khả năng chủ động sáng tạo trongcủa trẻ hoạt động VTT nhưng phần lớn là tưởng tượng tái tạo, ít có những hình thức đểnâng cao khả năng chủ động sáng tạo của trẻ

Việc tổ chức cho trẻ vẽ ngoài trời để tạo động cơ, hứng thú để nâng cao khả năngchủ động sáng tạo trong của trẻ hoạt động VTT các GV không sử dụng Qua trao đổitìm hiểu thì tất cả các HĐTH, VTT đều được tổ chức trong lớp học, việc cho trẻ vẽngoài trời là không có Nguyên nhân là do cơ sở vật chất của nhà trường không cókhoảng không gian thuận lợi, không có giá để đủ cho tất cả các trẻ vẽ Nếu trẻ đượcthay đổi môi trường, được ra ngoài hít thở không khí thiên nhiên, được ngắm phongcảnh và được vẽ trên giá vẽ thì sẽ góp phần mang lại cho trẻ niềm vui, tạo trạng tháiphấn khởi, tạo môi trường thuận lợi cho trẻ phát huy khả năng chủ động sáng tạo củamình trong khi VTT

*Các biện pháp sử dụng để nâng cao khả năng chủ động sáng tạo của trẻ trong hoạt động VTT.

Khi được hỏi về các biện pháp có thể vận dụng để nâng cao khả năng chủ độngsáng tạo trong hoạt động VTT cho trẻ 5 - 6 tuổi, các GV đã có những đánh giá nhưsau:

Bảng 2.6: Các biện pháp vận dụng để nâng cao khả năng chủ động sáng tạo của trẻ trong hoạt độngVTT

Các biện pháp

Thường sử dụng

Ít sử dụng Không sử

dụng

lượng (%) lượng (%) lượng (%)

Sau khi tìm hiểu sâu hơn về biện pháp sử dụng các đồ dùng trực quan kết quả thuđược như sau: GV thường sử dụng các hình thức vẽ mẫu trên bảng của cô, vẽ tranhmẫu, các hình ảnh minh họa, vật thật, còn các phương tiện khác thì GV ít sử dụng vàkhông sử dụng chiếm tỷ lệ cao Việc sử dụng các đồ dùng trực quan trong hoạt độngVTT sẽ giúp cho trẻ mở mang vốn hiểu biết về nghệ thuật, trẻ tìm ra được những cáihấp dẫn, nổi bật từ đó lưu lại ấn tượng trong trí nhớ của trẻ Trẻ nhìn nhận được nhữngcái đẹp, khám phá ra những cái độc đáo của mỗi tác phẩm, đông thời rung động và biếtthưởng thức những cái đẹp để có thể lựa chọn và đưa vào sản phẩm của mình

Qua các đoạn video, vật thật hay các sự vật hiện tượng cũng được GV chú ý đểtạo thêm cho trẻ vốn biểu tượng phong phú Trẻ được nhìn ngắm các hoạt động trongmôi trường thiên nhiên là điều mà trẻ rất thích thú, say mê, hình thức này có tác dụng

mở rộng tầm hiểu biết của trẻ làm giàu vốn biểu thượng, góp phần vào việc phát huykhả chủ động năng sáng tạo của trẻ

* Các hình thứcGV lựa chọn trong việc nâng cao tính chủ động sáng tạo cho trẻ trong hoạt động VTT.

Khi được hỏi về các các hình thức mà GV lựa chọn để nâng cao khả năng chủđộng sáng tạo trong hoạt động VTT cho trẻ 5 - 6 tuổi, các GV đã có những đánh giánhư sau:

Bảng 2.7: Đánh giá của giáo viên về các hình thức nâng cao tính chủ động sáng tạo cho trẻ trong hoạt động VTT.

Tăng cường cho trẻ tiếp xúc, quan sát sự vật hiện

tượng trong môi trường xung quanh

Tăng cường cung cấp các biểu tượng về thế giới

xung quanh cho trẻ

Gây hứng thú cho trẻ bằng trò chơi, câu đố, chuyện

kể, bài thơ, bài hát, khích lệ động viên trẻ

Tổ chức các buổi trển lãm về trang vẽ trang trí để

kích thích ở trẻ khả năng chủ động sáng tạo trong

để nâng cao khả năng chủ động sáng tạo của trẻ Các hình thức như: tăng cường chotrẻ tiếp xúc, quan sát sự vật hiện tượng trong môi trường xung quanh; gây hứng thúcho trẻ bằng trò chơi, câu đố, chuyện kể, bài thơ, bài hát, khích lệ động viên trẻ; tổchức các buổi trển lãm về tranh VTT để kích thích ở trẻ khả năng chủ động sáng tạotrong hoạt động VTT; tổ chức quan sát, miêu tả, nhận xét sản phẩm vẽ trang trí của trẻvào đời sống được các GV thống nhất 100% cho rằng các hình thức này sẽ giúp nângcao khả năng chủ động sáng tạo của trẻ

3 Nguyên nhân

Điều kiện cơ sở vật chất chưa đáp ứng yêu cầu của chương trình GDMN trongquá trình tổ chức HĐTH - VTT cho trẻ GV còn gặp nhiều khó khăn vì số lượng trẻquá đông, trẻ còn rụt rè Vì lớp quá đông nên việc quan sát và tiếp nhận kiến thức từ

GV của trẻ còn hạn chế, tài liệu hướng dẫn và đồ dùng, đồ chơi còn hạn chế Khi thamgia hoạt động thì trẻ khá thụ động, một số trẻ còn ngồi chờ sự giúp đỡ từ GV và làmtheo hướng dẫn Khi nhận xét sản phẩm đa số trẻ còn nhút nhát chưa nói lên được ý

thích của mình, trẻ chưa trình bày được về sản phẩm mà mình tạo ra Một số ít GVchưa phát huy hết tinh thần trách nhiệm của mình để nâng cao khả năng chủ độngsáng tạo của trẻ.

GV chưa có điều kiện tham gia vào các lớp bồi dưỡng, nâng cao chuyên mônnghiệp vụ, chưa thực sự đi sâu, đi sát với mục tiêu GDMN giai đoạn mới.Đa số các

GV trong trường đã nhận thức một cách đúng đắn về tầm quan trong của việc nâng caokhả năng chủ động sáng tạo của trẻ trong HĐTH - VTT Các GV chủ yếu chưa tậptrung tăng cường cho trẻ tiếp xúc, quan sát các sự vật hiện tượng trong môi trườngxung quanh, chưa quan tâm đến việc lồng ghép các hoạt động học tập và các biện phápkhác, việc sử dụng các biện pháp còn máy móc, chưa sáng tạo, còn đơn điệu, gò bódẫn đến trẻ thụ động nhàm chán, không hứng thú khi tham gia HĐTH - VTT GVvẫn chưa thực sự tạo cơ hội cho trẻ VTT, chưa để trẻ tự do thể hiện tình cảm, xúc cảm,suy nghĩ, tư duy, sự chủ động sáng tạo của mình vào sản phẩm Việc nâng cao khảnăng chủ động sáng tạo trong hoạt động VTT chưa được các GV thực sự chú trọng,quan tâm GV chưa tận dụng hết các môi trường xung quanh để tạo cảm xúc cho trẻ.Phòng học trang trí vẫn chưa thu hút được sự chú ý của trẻ, trong quá trình tổ chứchoạt động VTT còn nặng nề về kết quả mà chưa chú ý đến việc trẻ đã thực sự chủđộng sáng tạo, có hứng thú, sẵn sàng tham gia hoạt động hay không?

Gia đình trẻ: Trong thực tế còn tồn tại một số gia đình ít quan tâm đến việc nângcao khả năng chủ động sáng tạo của trẻ trong hoạt động VTT Nhiều trẻ có năng khiếunghệ thuật, có khả năng chủ động sáng tạo nhưng lại không được gia đình quan tâm,không nhận ra điều đó làm cho trẻ không phát huy hết năng khiếu của mình, hoặc khitrẻ dùng bút vẽ vẽ trang trí lên các đồ dùng trong gia đinhg lại bị la mắng Mọi ngườitrong gia đình không biết đó là trẻ đang trải nghiệm, tự chủ động sáng tạo để tạo ra sảnphẩm trang trí của mình mà trông không ra hình thù gì Có gia đình thì hình mẫuchuẩn đạo đức lại không được thực hiện: bố mẹ cãi nhau, đánh nhau, trộm cắp, chửibới, xúc phạm người khác, điều này ảnh hưởng đến tâm lý của trẻ làm cho trẻ chỉ tiếpnhận những cái xấu, cái tiêu cực mà không nhìn nhận được cái tốt đẹp trong gia đình

và xã hội Gia đình là môi trường tác động rất lớn đến nâng cao khả năng chủ độngsáng tạo của trẻ trong hoạt động VTT Vì vậy, nếu phương pháp giáo dục trẻ trong giađình không thống nhất với nhà trường thì sẽ dẫn đến việc nâng cao khả năng chủ động

sáng tạo của trẻ trong HĐTH - VTT không có hiệu quả, khả năng chủ động sáng tạocủa trẻ không được bồi dưỡng.

Tiểu kết chương 2: Qua nghiên cứu thực trạng khả năng chủ động sáng tạo của

trẻ trong hoạt động VTT đối với trẻ mẫu giáo lớn 5 - 6 tuổi có thể rút ra một số tiểu kếtnhư sau:

- Khảnăng chủ động sáng tạo trong hoạt động VTT của trẻ mẫu giáo lớn 5 - 6tuổi chiếm tỷ lệ trung bình lớn

- Bên cạnh đó, mức độ hứng thú, chủ động sáng tạo của trẻ chưa cao xuất phát từmột số nguyên nhân sau:

+ Phần lớn GV mới tập trung sử dụng các biện pháp dạy học truyền thống, đặctrưng cho GDMN nói chung, ít mang đặc thù của HĐTH - VTT

+ Đồ dùng dạy học chưa được quan tâm đầu tư, chưa có đủ cơ sở vật chất phục

vụ cho việc dạy học

+ GV chưa có những biện pháp, hình thức tích cực để kịp thời tác động đến cánhân từng trẻ, ít tạo cơ hội cho trẻ bộc lộ, phát triển ý tưởng

Việc tìm ra các biện pháp, hình thức tác động phù hợp, nâng cao khả năng chủđộng, chủ động sáng tạo trong HĐTH - VTT, tìm ra các giải pháp nhằm hạn chếnhững khó khăn của trẻ là rất cần thiết

CHƯƠNG III: MỘT SỐ HÌNH THỨC NÂNG CAO TÍNH CHỦ ĐỘNG SÁNG TẠO TRONG HOẠT ĐỘNG VẼ TRANG TRÍ ĐỐI VỚI TRẺ MẪU GIÁO LỚN

5 – 6 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON ĐỒNG PHÚ- THÀNH PHỐ ĐỒNG HỚI.

I Một số hình thức nâng cao tính chủ động sáng tạo trong hoạt động vẽ trang trí cho trẻ mẫu giáo lớn 5-6 tuổi ở trường Mầm non Đồng Phú - Thành phố Đồng Hới.

1 Hình thức 1: Tổ chức các hoạt động nhằm cung cấp cho trẻ vốn hiểu biết về thế giới xung quanh.

Việc GV tổ chức các hoạt động nhằm cung cấp thêm cho trẻ vốn hiểu biết về thếgiới xung quanh nhằm làm phong phú vốn biểu tượng của trẻ về các đối tượng là hìnhthức cần thiết Việc cung cấp thêm cho trẻ vốn hiểu biết sẽ giúp trẻ hồi tưởng lại cácbiểu tượng trong thế giới mà trẻ biết, khi tham gia hoạt động VTT trẻ sẽ sáng tạo, trauchuốt lại các đối tượng một cách chủ động, độc đáo, riêng biệt và đầy hứng thú Trangtrí tạo môi trường nghệ thuật đễ gây cảm xúc, gây ấn tượng cho trẻ về nghệ thuật tạohình Tạo môi trường đẹp trong lớp khi trẻ đến lớp ấn tượng đầu tiên tác động vào trẻ

là toàn bộ sự bài trí, cách sắp xếp, trang trí lớp học của bé Trẻ quan sát xung quanhxem lớp mình có khác gì nhà của trẻ không? Có đẹp hơn nhà của trẻ không? Chínhmôi trường lớp học sẽ tạo ấn tượng khó phai trong trẻ, đây là tác động cần thiết đểhình thành cảm xúc, cảm thụ nghệ thuật cho trẻ Qua tìm hiểu về yêu cầu của chủ đề,chủ điểm, căn cứ vào cấu trúc phòng học của lớp và đặc điểm tâm lý trẻ 5- 6 tuổi màtạo môi trường nghệ thuật xung quanh trẻ Để có thể giúp trẻ nâng cao tính chủ độngsáng tạo trong hoạt động VTT cho trẻ mẫu giáo lớn 5-6 tuổi, từ đó làm cho bài vẽ củatrẻ sẽ đẹp hơn, đầy sự sáng tạo

Vì vậy, GV phải cho trẻ tiếp xúc với thế giới xung quanh nhiều hơn, thườngxuyên tổ chức các buổi ngoại khóa, cho trẻ đi tham quan du lịch, cho trẻ cọ xát với thếgiới xung quanh để trẻ mở rộng thêm hiểu biết, làm phong phú vốn biểu tượng, vốn từcủa trẻ tăng lên, hình thành ở trẻ những biểu tượng trong cuộc sống Từ đó, khi trẻtham gia vào hoạt động VTT trẻ sẽ vận dụng những gì trẻ đã trải nghiệm để có thể táitạo lại, sáng tạo, tích cực chủ động hơn khi thực hiện hoạt động VTT Ngoài ra khi tổchức các hoạt động nhằm cung cấp cho trẻ vốn hiểu biết về thế giới xung quanh sẽphát triển mạnh ở trẻ khả năng ngôn ngữ, tư duy, nhận thức, trí tưởng tượng, giáo dụcđạo đức, nâng cao khả năng cảm thụ thẩm mỹ từ đó phát triển toàn diện nhân cách củatrẻ

Một lớp học đẹp đẽ sẽ tạo hứng thú, tính chủ động sáng tạo giúp trẻ tập trunghoạt động tại lớp GV cần tạo môi trường với các góc mở trưng bày các sản phẩm củatrẻ chủ yếu là sản phẩm tạo hình đặc biệt là VTT Trong góc tạo hình chúng ta đềunhận thấy tạo hình luôn là một môn nghệ thuật luôn được trẻ yêu thích, tạo cho trẻkhám phá cái mới lạ thích thú sáng tạo Vì vậy trong góc tạo hình, GV cần chia thànhnhữnh góc nhỏ, cung cấp cho trẻ vật liệu và tạo cơ hội cho trẻ, bằng bút màu, VTTbằng bút dạ…

Cho trẻ lựa chọn các phương tiện để trẻ thể hiện tuỳ theo ý muốn, qua đó trẻđược học và phát triển những kỹ năng cơ bản trẻ được vẽ bằng sự tưởng tượng, sángtạo của mình Trẻ thấy tự hào với sản phẩm của chính mình tạo ra và sự tự hào về sảnphẩm đó Trong các hoạt động góc thường xuyên để ý và bồi dưỡng cho trẻ.

Ví dụ: hướng trẻ vào chủ điểm đang học, khi dạy trẻ về chủ đề nghề nghiệp GVcần tạo cho trẻ có thể tưởng tượng về các nghề nghiệp, nhiều tranh ảnh phong phú đểtrẻ tiếp xúc với những hình ảnh đó sâu sắc hơn

Nên thay đổi các góc chơi khác nhau cho trẻ Ví dụ: ngày hôm nay cho trẻ chơigóc này, ngày mai cho trẻ chơi góc khác, đồng thời gây hứng thú kích thích tư duy, tạocho trẻ nhiều biểu tượng hơn trong cuộc sống của trẻ, phát huy năng khiếu của trẻ như:

tổ chức các cuộc thi trong tiết tạo hình

2 Hình thức 2: Tạo hứng thú, phát triển ở trẻ những xúc cảm, tình cảm thẩm

mỹ khi tham gia hoạt động vẽ trang trí.

Hoạt động VTT là một hoạt động nghệ thuật, nói đến nghệ thuật là nói đến cảmxúc và hứng thú với đối tượng cần thể hiện Vì thế muốn trẻ yêu thích hoạt động VTT,muốn trẻ thể hiện đối tượng cần trang trí một cách chủ động sáng tạo thì trước hết cầntạo cho trẻ những cảm xúc những ấn tượng, tạo hứng thú với đối tượng sắp trang trí.Hình thành hứng thú, phát triển ở trẻ những xúc cảm, tình cảm thẩm mỹ khi thamgia hoạt động vẽ trang trí phụ thuộc vào: dụng cụ trực quan, môi trường, phương phápdạy học của giáo viên Vì vậy, khi đồ dùng dạy học được quan tâm, đầu tư đúng mức,nguyên vật liệu phong phú, phương pháp dạy học sinh động, nó sẽ tạo điều kiện khơigợi cảm xúc, kích thích sự hứng thú của trẻ Những cảm xúc này thúc đẩy trẻ muốnthể hiện bằng ngôn ngữ tạo hình Trong quá trình VTT, những cảm xúc đó lại trỗi dậymạnh mẽ giúp trẻ HĐTH - VTT một cách chủ động sáng tạo, tự tin, sản phẩm của trẻtrở nên phong phú và sinh động hơn

Để tạo hứng thú, phát triển ở trẻ những xúc cảm, tình cảm thẩm mỹ khi tham giahoạt động VTT các giáo viên cần:

* Sử dụng học cụ trực quan:

Học cụ trực quan vừa là đối tượng tri giác, vừa là yếu tố thu hút sự chú ý tậptrung của trẻ, làm xuất hiện những cảm xúc tự nhiên Qua việc tiếp xúc, cảm thụ cáchọc cụ trực quan làm cho quá trình lĩnh hội tri thức trở nên dễ dàng hơn, hình thànhcảm xúc thẩm mỹ và nhu cầu sáng tạo nghệ thuật Học cụ trực quan mang lại ý nghĩa

quan trọng trong vẽ trang trí, nó kích thích nhu cầu vẽ, khả năng chủ động sáng tạo củatrẻ.

Vì vậy, khi sử dụng học cụ trực quan yêu cầu:

- Có sự đa dạng về nội dung, thể loại và hình thức

- Cần có màu sắc đẹp, sinh động, bố cục rõ ràng dễ hiểu đối với trẻ Đặc biệt vớicác tác phẩm nghệ thuật thì giáo viên cần lưu ý:

+Lựa chọn tác phẩm phù hợp với lứa tuổi của trẻ, nội dung, ý nghĩa vừa với sựhiểu biết của trẻ

+Hình ảnh sử dụng có màu sắc tươi sáng

+ Nội dung và hình thức các tác phẩm nghệ thuật cần phong phú về thể loại, chấtliệu vẽ và đặc biệt các tác phẩm có cùng nội dung nhưng khác nhau về hình thức

* Sử dụng hệ thống câu hỏi kích thích sự sáng tạo của trẻ:

Với những câu hỏi mà giáo viên đưa ra để trẻ phải tự mình huy động vốn kinhnghiệm đã có để có thể tìm kiếm tri thức mới, tự xây dựng trong trí tưởng tượng về nộidung đề tài, xây dựng các ý tưởng của mình Từ đó làm phát huy tích cực nhận thức,khả năng chủ động sáng tạo của trẻ GV nên sử dụng những câu hỏi mang tính chấtnhư sau:

- Hạn chế câu hỏi mà trẻ trả lời “có” hoặc “không”

- Các câu hỏi phải kích thích sự hứng thú của trẻ, trẻ có nhu cầu vận dụng nhữnghiểu biết, tình cảm của mình để trả lời Tránh để trẻ rơi vào tình trạng mệt mỏi, căngthẳng, sợ sệt khi trả lời câu hỏi

- Các câu hỏi cần rõ về nội dung, ngắn gọn, phù hợp với những kinh nghiệm màtrẻ có

* Sử dụng tình huống trò chơi trong hoạt động VTT:

Hoạt động chủ đạo của trẻ lứa tuổi mầm non là hoạt động vui chơi Trẻ chơi màhọc, học mà chơi Vì thế tổ chức hoạt động VTT không thể tách rời hoạt động vui chơicủa trẻ Trò chơi là một biện pháp hữu hiệu giúp trẻ thực hiện nhiệm vụ VTT một cách

tự nguyện, trẻ sẽ thích những sản phẩm trẻ làm ra lại được sử dụng một cách có ýnghĩa, trẻ sẽ nỗ lực thực hiện chúng để đáp ứng nhu cầu vui chơi của mình, điều đó sẽlôi cuốn sự chú ý của trẻ và trẻ có thể say mê hoạt động VTT trong thời gian dài.Yêu cầu của việc sử dụng tình huống trò chơi trong hoạt động VTT:

- Cần hướng vào những kỹ năng mà trẻ sắp thực hiện, những đề tài sắp triển khai

- Nội dung của trò chơi gây được sự kích thích sáng tạo ở trẻ, gợi cảm xúc chotrẻ.

- Luôn có sự thay đổi về các trò chơi để tăng độ mới lạ, giảm sự nhàm chán

- Trò chơi mới lạ, ngắn gọn, tự nhiên, phù hợp với khả năng của trẻ, thu hút trẻtích cực tham gia, dẫn dắt trẻ thực hiện yêu cầu VTT một cách say sưa, trẻ chủ độngsáng tạo hơn

* Dạy VTT kết hợp đọc thơ, hát, kể chuyện:

Những câu thơ đơn giản, ngộ nghĩnh, dễ thương, giàu âm điêụ và phù hợp vớitình huống của từng giờ học, có tác dụng làm cho hoạt động VTT trở nên hấp dẫn hơn.Giáo viên có thể đọc từng câu thơ theo từng nét vẽ nếu bài thơ đó có phù hợp với từngđường nét của đối tượng hoặc đọc bất kỳ thời điểm nào trong quá trình hướng dẫn trẻnếu nội dung bài thơ chỉ nói về đối tượng trẻ đang VTT Ngoài ra, giáo viên có thểsáng tác ra một câu chuyện ngắn có liên quan đến đối tượng vẽ để giúp trẻ thích thúchủ động sáng tạo hơn, trẻ cầm bút vẽ một cách tự nhiên

Bên cạnh đó, âm nhạc cũng có tác động mạnh mẽ đến cảm xúc, khả năng sángtạo của trẻ Khi trẻ tri giác vào đối tượng đồng thời trẻ được nghe những bài ca, bảnnhạc phù hợp với đề tài thì trẻ sẽ có những ấn tượng sâu sắc với đối tượng trẻ VTT Vìthế giáo viên có thể chọn một số bài hát phù hợp với đề tài tạo cho trẻ nhu cầu thểhiện cảm xúc, suy nghĩ của mình, trẻ cảm thụ và thỏa trí tưởng tượng sáng tạo, trẻ chủđộng hơn khi VTT

GV cần sử dụng những bài thơ, bài hát, câu chuyện theo những yêu cầu sau:

- Bài thơ, bài hát, câu chuyện ngắn gọn, có nội dung phù hợp với đề tài trẻ chuẩn

thành công Sau mỗi giờ học, GV cùng trẻ nhận xét từng sản phẩm mà trẻ vừa tạo ra.

GV cần đánh giá các sản phẩm của trẻ một cách tích cực, đối với những sản hẩm chưađạt yêu cầu thì GV cần tìm ra những ưu điểm để động viên hoặc có những lời nhận xéthóm hỉnh để trẻ nhận thấy cái chưa đạt của mình Đồng thời GV phải vạch ra cho trẻnhững khả năng có thể làm được và trẻ cảm thấy vui mừng với kết quả trẻ làm được.Khi thực hiện hình thức khuyến khích, động viên trẻ GV cần:

- Sử dụng những hình thức thi đua để tạo động lực cho trẻ phấn đấu

- Cần tán thưởng những ý tưởng mới, những ưu điểm của trẻ, có những lời nhậnxét phù hợp

3 Hình thức 3: Sử dụng nhiều chất liệu khác nhau

Việc sử dụng nhiều chất liệu khác nhau trong VTT sẽ tạo hứng thú cho trẻ thamgia vào tiết học, giúp trẻ tiếp xúc với các chất liệu khác nhau, trẻ nhận diện được màusắc khác nhau và trí tưởng tượng sáng tạo của trẻ bay bổng GV có thể cho trẻ vẽ trangtrí trên giấy, trang trí trên lá, trên các đồ gốm, tấm nhựa, miếnng gỗ, bức tường đều

đó sẽ kích thích tối đa sự chủ động sáng tạo của trẻ Ngoài việc GV cung cấp cho trẻcác chất liệu khác nhau trong VTT thì GV có thể hướng dẫn trẻ sưu tầm các chất liệu,nguyên vật liệu khác nhau mà trẻ thích để trẻ sử dụng vào các bài trang trí Hằng ngàynhững loại vỏ cây, hoa, lá, vỏ hạt, vỏ sò, ốc, đá sỏi, rơm, que, cành sau khi ăn xongtrẻ có thể sưu tầm lại để trang trí lên các đồ vật khác Với cách làm như vậy, trẻ đượctrực tiếp tìm kiếm, lựa chọn, cất giữ và chuẩn bị ý tưởng, dự định với những vật liệukhác nhau đó Đây là một cách làm đơn giản nhưng lại có hiệu qua cao trong giáo dục

và trong việc nâng cao tính chủ động sáng tạo của trẻ Vì qua việc tìm kiếm và chọnlọc các vật liệu đó trẻ thỏa sức sáng tạo, tưởng tưởng, có ý tưởng trước nên khi bắt tayvào hoạt động trang trí trẻ sẽ chủ động tạo ra nhiều sản phẩm độc đáo, mới lạ, thỏa sứcsáng tạo dựa trên các vật liệu do mình chuẩn bị GV cần tạo cho trẻ cơ hội tự mình tìm

ra các vật liệu khác nhau quanh lớp học, có nguồn gỗ thiên nhiên và thực hiện ý tưởngcủa mình mà không đòi hỏi sự chỉ đạo và can thiệp nào

GV cho trẻ trang trí trên các chất liệu khác nhau, bằng những nguyên vật kiệukhác nhau sẽ tạo hứng thú mạnh mẽ trong trẻ Trẻ muốn tự mình tạo ra những sảnphẩm bằng chính những nguyên liệu mà mình sưu tầm Ví dụ: trong bài trang trí hìnhtròn, nếu cáo các vật liêu như đá, vỏ ốc, lá cây, que thì trẻ có thể trang trính lên bìnhhoa bằng những bông hoa, đám mây, những chấm tròn từ vỏ ốc, đá làm cho sản