Một số kĩ năng tổ chức dạy học theo nhóm trong mô hình trường học mới

Với thực trạng trên và để đáp ứng yêu cầu về đổi mới PPDH cũng như vấn đề nâng cao chất lượng giáo dục học sinh. Theo tôi, để thực hiện tốt phương pháp dạy học theo nhóm, giáo viên cần phải có các kĩ năng tổ chức sau: Kĩ năng chia nhóm. Kĩ năng giao nhiệm vụ. Kĩ năng tổ chức cho học sinh làm việc trong nhóm. Kĩ năng quan sát. Kĩ năng tổ chức cho học sinh trình bày kết quả học tập. Kĩ năng đánh giá kết quả học tập. Kĩ năng phản hồi.

Phần 1: LÍ LỊCH

- Họ và tên tác giả: Lê Hải Anh

- Ngày tháng năm sinh: 08/07/1988

- Chức vụ, chức danh: Giáo viên

- Năm vào ngành: 2009

- Trình độ chuyên môn: Đại học Sư phạm Tiểu học

- Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Lạc Đạo A – Văn Lâm – Hưng Yên

- Tên đề tài nghiên cứu : Một số kĩ năng tổ chức dạy học theo nhóm trong

mô hình trường học mới (VNEN)

Phần 2: TRÌNH BÀY NỘI DUNG ĐỀ TÀI A- PHẦN MỞ ĐẦU

Tóm tắt: Mô hình trường học mới VIETNAM ECUELA NUEVA (VNEN) là

mô hình giáo dục tiên tiến, phù hợp nhất với Việt Nam Hiện nay, Bộ Giáo dục & Đào tạo chính thức triển khai thử nghiệm mô hình trường học mới (VNEN) cho

63 tỉnh thành cả nước với tất cả các môn học.

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, cóđạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mĩ; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩmchất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng côngnghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước

Hội nghị lần thứ 7 Ban chấp hành TW Đảng khoá 7 đã chỉ rõ: “Trong công cuộc công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước, những chính sách, giải pháp đúng trong phát triển giáo dục và đào tạo phải hướng tới hình thành một nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá trong thời đại ngày nay Đó là một nguồn nhân lực bao gồm những người có đức, có tài, ham học hỏi, thông minh sáng tạo, làm việc quên mình vì nền độc lập và sự phồn vinh của Tổ quốc, được chuẩn bị tốt kiến thức văn hoá, được đào tạo thành thạo về kĩ năng nghề nghiệp, về năng lực quản lí sản xuất kinh doanh, điều hành vĩ mô kinh

tế và toàn xã hội, có trình độ khoa học kĩ thuật vươn lên ngang tầm thế giới”.

Tại hội nghị lần thứ II - BCH Trung ương Đảng khoá VIII đã khẳng định:

“ Đổi mới mạnh mẽ phương pháp Giáo dục và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tư duy sáng tạo của người học, từng bước áp dụng phương pháp tiên tiến, phương pháp hiện đại vào quá trình dạy học”

Và gần đây Ban chấp hành trung ương Đảng đã có nghị quyết số 29-NQ/TW

đổi mới căn bản và toàn diện về giáo dục: Mục tiêu tổng quát: “Tạo chuyển biến

căn bản, mạnh mẽ về chất lượng , hiệu quả giáo dục, đào tạo; đáp ứng ngày càng

tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và nhu cầu học tập của nhân dân Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; sống tốt và làm việc hiệu quả Xây dựng nền giáo dục mở, thực học, thực nghiệp, dạy tốt, học tốt, quản lý tốt; có cơ cấu và phương thức giáo dục hợp lý, gắn với xây dựng xã hội học tập; bảo đảm các điều kiện nâng cao chất lượng ; chuẩn hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa, xã hội hóa và hội nhập quốc tế hệ thống giáo dục và đào tạo; giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa và bản sắc dân tộc Phấn đấu đến năm 2030, nền giáo dục Việt Nam đạt trình độ tiên tiến trong khu vực.”

Trong dạy học việc truyền thụ được kiến thức giúp cho người học lĩnh hộiđược kiến thức một cách linh hoạt, sáng tạo, thì người giáo viên cũng phải tìmtòi, khám phá ra mọi kĩ năng nhằm giúp cho việc dạy học đạt kết quả cao Vìvậy trong quá trình thực tế giảng dạy nhiều năm với sự trăn trở tôi đã đi đến chọn

đề tài sáng kiến “Kĩ năng dạy học theo nhóm”, là hình thức dạy học đặt học sinhvào môi trường học tập tích cực, trong đó học sinh được tổ chức thành nhóm mộtcách thích hợp Học hợp tác nhóm giúp các em rèn luyện và phát triển kĩ nănglàm việc, kĩ năng giao tiếp, tạo điều kiện cho học sinh học hỏi lẫn nhau, phát huyvai trò trách nhiệm, tính tích cực xã hội trên cơ sở làm việc hợp tác Thông quahoạt động nhóm, các em có thể cùng làm việc với nhau những công việc mà mộtmình không thể tự làm được trong một thời gian nhất định Đối với cấp Tiểu học,việc rèn cho các em các kĩ năng học hợp tác nhóm là hết sức cần thiết, tạo điềukiện để các em có nhiều cơ hội giao lưu, học hỏi lẫn nhau, giúp đỡ lẫn nhau, gópphần vào việc giáo dục toàn diện nhân cách cho học sinh Việc dạy học theonhóm được tổ chức dạy học như thế nào? Những giáo viên chưa đủ tự tin cũngnhư kĩ năng để vận dụng vào quá trình dạy học Qua thực tế dạy học ở Trườngtôi, chúng ta phải thừa nhận một thực tế rằng: phương pháp dạy học này chưađược phần lớn giáo viên sử dụng một cách thường xuyên, hoặc có sử dụng thì

cũng còn mang tính hình thức, thường thì giáo viên chỉ thực hiện khi có thaogiảng, dự giờ Cũng qua thực tế cho thấy còn có thực trạng trên vì một số nguyênnhân sau:

- Đa số giáo viên chưa hiểu nhiều về phương pháp này Theo họ thì họchợp tác nhóm là xếp các em vào một nhóm để cùng giải quyết một vấn đề khó,một câu hỏi khó mà một em học sinh bình thường không thể giải quyết được

- Cho rằng trình độ học sinh còn thấp, các em còn rụt rè trong các hoạt động, họcsinh chưa chịu hoạt động nhiều nên việc học theo nhóm không có chất lượng vìthế chưa nhìn thấy cái được mà học nhóm mang lại

- Cơ sở vật chất như : Cách sắp xếp bàn ghế chỗ ngồi không thuận lợi choviệc tổ chức, phòng học thiếu không gian, thiết bị dạy học thiếu thốn… - Phảichuẩn bị nhiều thứ; tốn nhiều thời gian; gây mất trật tự trong lớp

Với thực trạng trên và để đáp ứng yêu cầu về đổi mới PPDH cũng như vấn

đề nâng cao chất lượng giáo dục học sinh Theo tôi, để thực hiện tốt phương phápdạy học theo nhóm, giáo viên cần phải có các kĩ năng tổ chức sau:

- Kĩ năng chia nhóm

- Kĩ năng giao nhiệm vụ

- Kĩ năng tổ chức cho học sinh làm việc trong nhóm

- Kĩ năng quan sát

- Kĩ năng tổ chức cho học sinh trình bày kết quả học tập

- Kĩ năng đánh giá kết quả học tập

- Kĩ năng phản hồi

* Đây cũng chính là vấn đề được nhiều giáo viên Trường chúng tôi quan

tâm nhất hiện nay Chính vì điều đó mà tôi chọn đề tài “Một số kĩ năng dạy học theo nhóm trong mô hình trường học mới (VNEN)” để nghiên cứu.

- Ý NGHĨA VÀ TÁC DỤNG CỦA : “Một số kĩ năng tổ chức dạy học theo nhóm trong mô hình trường học mới (VNEN)”.

Phương pháp dạy học theo mô hình trường học mới VNEN khác phươngpháp dạy học hiện hành: Đây là mô hình dạy học không những đổi mới về tổchức lớp học, về trang trí lớp học mà quá trình dạy học cũng được đổi mới từdạy-học cả lớp sang day-học theo nhóm Nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy,tăng cường phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh Lấy học sinhlàm trung tâm trong các hoạt động dạy học, giúp các em tự chiếm lĩnh kiến thức

và tạo mọi điều kiện tốt nhất để mọi học sinh được tham gia vào quá trình học tậpgiáo viên tổ chức hoạt động học tập giúp học sinh vừa tự lực nắm các tri thức, kĩnăng mới, đồng thời được rèn luyện về phương pháp tự học, được tập dượtphương pháp nghiên cứu Giáo viên quan tâm vận dụng vốn hiểu biết và kinhnghiệm của từng cá nhân và của tập thể học sinh để xây dựng bài học Phươngpháp học theo nhóm luôn hiện hữu, cố định, xuyên suốt cả quá trình tham gia họctập của học sinh Học theo phương pháp này các em rất tự tin, nên các em thíchđến lớp đến trường và hứng thú trong học tập Phương pháp dạy học theo môhình trường học mới giúp các em phát huy tính chủ động, sáng tạo trong học tập

và rèn luyện một số kĩ năng cơ bản như kĩ năng hợp tác, kĩ năng học nhóm, kĩnăng giao tiếp Góp phần cùng nhà trường nâng cao chất lượng giáo dục toàndiện

- PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI :

Nội dung đề tài đề cập đến là các kĩ năng giáo viên cần có để tổ chức dạyhọc theo nhóm trong mô hình trường học mới (VNEN)

II PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH :

II.I CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC DAY DẠY HỌC THEO NHÓM TRONG MÔ HÌNH TRƯỜNG HỌC MỚI (VNEN).

1 Cơ sở lí luận: căn cứ chỉ đạo của Chính phủ, Bộ GDĐT, Sở GDĐT Hưng Yên về công tác quản lý dạy học theo mô hình trường học mới Việt Nam (VNEN)

Căn cứ công văn số 6444/BGDĐT-GDTH ngày 28/9/2012 của Bộ giáo dục

và đào tạo về hướng dẫn hoạt động dạy học và đánh giá quá trình học tập của họcsinh ở các lớp triển khai mô hình trường học mới VNEN,

Căn cứ kế hoạch năm học 2014-2015, năm học 2015- 2016 của trường tiểuhọc Lạc Đạo A về thực hiện dự án mô hình trường học mới Việt Nam (VNEN)

Xưa nay con người chỉ hiểu học là học, hoặc học là cắp sách đếntrường Nếu chấp nhận "chân lý" trực quan đó, thì chẳng phải làm gì thêm, cũngchẳng cần đổi mới gì hết Nhưng cuộc đời là đổi thay Để đổi mới cái nếp giáodục vẫn tiến hành như một thói quen, thì điều trước tiên là phải có ý thức rõ rànghọc là gì, học là làm những việc gì, học để đạt tới những sản phẩm gì? Khi đó,nhà sư phạm sẽ xác định được nhiệm vụ giáo dục là tổ chức sự phát triển tâm lýtrẻ em của cả dân tộc, đưa các em đến trình độ cao nhất có thể đạt tới, thựcnghiệm giáo dục là tìm tòi cách thức đúng nhất thực thi nhiệm vụ đổi mới giáodục

Để đi đến mục tiêu đó, điều trước tiên là phải biết chắc trẻ em là gì? Trướckhi có mô hình giáo dục mới (VNEN), nhà giáo làm mọi điều mà chẳng cần biếttrẻ em là gì, họ cũng chẳng khi nào cần hỏi ý kiến con trẻ về thức ăn tinh thầnđem lại cho các cháu, trứng không thể khôn hơn vịt được xem là chân lý hiểnnhiên Theo thói quen, thày chỉ biết dạy là dạy, thày bắt trò nhắc lại lời mình, trògào lên rồi cố mà nhớ, em nào nhớ nhiều chứng tỏ em đó thông minh hơn người.Một cung cách dạy học như thế mang lại kết quả cao nhất là cái tầm của ngườithày Con giỏi lắm chỉ bằng cha, trò giỏi lắm chỉ bằng thầy Những trường hợp

"có phúc" đều là ngoại lệ

Muốn thay đổi cách làm, vấn đề đầu tiên là phải xem trẻ em là gì? Thừahưởng cách làm việc lối phân tích của thời đại công nghiệp hoá Thực nghiệm

giáo dục theo mô hình mới (VNEN) ở Việt Nam cũng phải tìm ra những số đođặc trưng của con em mình, để đến được những câu trả lời đặc trưng của trẻ emnước mình, chứ không phải hô hào "tiến lên", "đuổi kịp các nước khu vực" đãđược coi là đủ đổi mới Những câu "trả lời" của con em lại nằm trong nhữngcông việc giao cho các em thực hiện, và đó là nội dung (hoặc ý nghĩa) thứ hai củathực nghiệm giáo dục.

Thực nghiệm giáo dục theo mô hình mới (VNEN): tổ chức việc làm cho

trẻ em Giáo dục theo mô hình mới (VNEN) còn tìm ra cho trẻ em hệ thống thao

tác học khiến các em thực sự thoát khỏi tình trạng nghe giảng rồi nhắc lại nguyênvẹn lời giáo viên, và thực hiện được công cuộc tự giáo dục cho chính mình

2 Cơ sở thực tiễn:

Dạy học theo nhóm đây là mô hình nhà trường tiên tiến, hiện đại, phù hợpvới mục tiêu phát triển và đặc điểm của giáo dục nước ta Các phòng học dạytheo mô hình VNEN được bố trí giống như phòng học bộ môn, thư viện linhđộng với đồ dùng dạy và học sẵn có để HS tham khảo; góc đồ dùng học tập, góccộng đồng, góc trưng bày sản phẩm Mô hình VNEN thực hiện đổi mới phươngpháp dạy học theo nguyên tắc lấy HS làm trung tâm, học tập mang tính tương tác

và phù hợp với từng cá nhân học sinh Chuyển việc truyền thụ của GV thànhviệc hướng dẫn HS tự học Lớp học do HS tự quản và được tổ chức theo các hìnhthức, như: Làm việc theo cặp, làm việc cá nhân và làm việc theo nhóm, trong đóhình thức học theo nhóm là chủ yếu Học sinh được học trong môi trường học tậpthân thiện, thoải mái, không bị gò bó, luôn được gần gũi với bạn bè, với thầy cô,được sự giúp đỡ của bạn học trong lớp, trong nhóm và thầy cô, phù hợp với tâmsinh lý lứa tuổi các em học sinh khá giỏi được phát huy, học sinh còn hạn chế,yếu kém được học sinh của nhóm và giáo viên giúp đỡ kịp thời ngay tại lớp Ởđây được coi là một phương pháp dạy học Những người tham gia trong nhómphải có mối quan hệ tương hỗ, giúp đỡ và phối hợp lẫn nhau Nói cách khác là

tồn tại tương tác "mặt đối mặt" trong nhóm HS HS trong nhóm cùng thực hiện

nhiệm vụ chung Điều này đòi hỏi trước tiên là phải có sự phụ thuộc tích cực giữacác thành viên trong nhóm Mỗi thành viên trong nhóm cần hiểu rằng họ khôngthể trốn tránh trách nhiệm, hay dựa vào công việc của những người khác Tráchnhiệm cá nhân là then chốt đảm bảo cho tất cả các thành viên trong nhóm thực sựmạnh lên trong học tập theo nhóm Học sinh thường được phát huy hơn, cơ hộicho HS tự thể hiện, tự khẳng định khả năng của mình nhiều hơn Nhóm làm việc

sẽ khuyến khích HS giao tiếp với nhau và như vậy sẽ giúp cho những trẻ em nhútnhát, thiếu tự tin, cô độc có nhiều cơ hội hòa nhập với lớp học Thêm vào đó, họctheo nhóm còn tạo ra môi trường hoạt động mang bầu không khí thân mật, cởi

mở, sẵn sàng giúp đỡ, chia sẻ trên cơ sở cố gắng hết sức và trách nhiệm cao củamỗi cá nhân HS có cơ hội được tham gia tích cực vào hoạt động nhóm Mọi ýkiến của các em đều được tôn trọng và có giá trị như nhau, được xem xét, cânnhắc cẩn thận Do đó sẽ khắc phục tình trạng áp đặt, uy quyền, làm thay, thiếutôn trọng giữa những người tham gia hoạt động, đặc biệt giữa giáo viên và họcsinh

II.II THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH VÀ THỰC HIỆN TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO NHÓM TRONG MÔ HÌNH TRƯỜNG HỌC MỚI (VNEN) TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC LẠC ĐẠO A

1- Thuận lợi – khó khăn

* Thuận lợi :

- Đa số học sinh được trang bị đầy đủ tài liệu HD học và đồ dùng học tập

- Học sinh trong lớp và trường thích học mô hình này.

- Bản thân giáo viên thích nghiên cứu sâu và dạy học theo nhóm học sinh

có hiệu quả

Tài liệu hướng dẫn học được thiết kế 3 trong 1, đó là sách dùng cho họcsinh, sách dùng cho giáo viên và là sách dùng cho phụ huynh học sinh

- Mô hình dạy học của VNEN chuyển cơ bản từ hoạt động dạy của giáo

viên sang hoạt động học của học sinh Tức là chuyển từ phương pháp dạy truyềnthống sang phương pháp học tích cực của học sinh

* Khó khăn:

Đòi hỏi nhiều thời gian: Một lớp học đông với thời gian giảng dạy từ 35đến 40 phút học một tiết là một trở ngại rất lớn cho dạy học nhóm thành công.Nếu như GV không kiểm soát cẩn thận tương tác giữa HS trong nhóm, thì mộtvài HS có thể lãng phí thời gian vào việc thảo luận những vấn đề không có liênquan hoặc có thể xảy ra trường học là một HS phụ trách nhóm theo kiểu độcđoán, đa số các thành viên trong nhóm không tham gia thảo luận mà lại quan tâmđến vấn đề khác…trong nhóm và giữa các nhóm có thể phát sinh tình trạng đốiđịch, ganh đua quá mức Thường khó để đánh giá từng HS một cách công bằng

và một vài em có thể cảm thấy không thoải mái với việc đánh giá dựa trên sự nỗlực của nhóm và sự bình xét của các bạn

2- Thành công - Hạn chế.

* Thành công:

Dạy học theo nhóm đã được GV sử dụng khá phổ biến và thường xuyên:

Từ khi có chủ trương đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tăng cường sựtham gia của HS, phát huy tối đa vai trò chủ động, tích cực của các em thì dạyhọc theo nhóm đã được coi là phương pháp dạy học hữu hiệu và bước đầu đã làmthay đổi bộ mặt phương pháp dạy học trong nhà trường phổ thông GV đã nhậnthức được những ích lợi của dạy học nhóm: GV đã thấy rõ tác dụng của dạy họctheo nhóm trong việc phát huy tính tích cực, chủ động, tăng cường sự tham giacủa HS như: mọi HS đều được trình bày ý kiến, HS tự tìm ra tri thức, nắm bàichắc hơn, hứng thú với học tập hơn.v.v và phát triển những kĩ năng XH cho

HS, như biết lắng nghe và tôn trọng ý kiến của bạn, biết trình bày ý kiến củamình cho các bạn nghe và hiểu, biết thống nhất ý kiến,v.v ; Còn đối với GV thìdạy học nhóm giúp họ không phải nói nhiều trên lớp, nhưng chuẩn bị bài cần kỹ

lưỡng hơn; hiểu khả năng của HS hơn.v.v GV đã có kiến thức và một số kĩnăng để tiến hành dạy học theo nhóm: Qua dự giờ của một số giáo viên đều chothấy về cơ bản GV biết sử dụng phương pháp dạy học nhóm phù hợp với yêucầu, nhiệm vụ, mục tiêu và nội dung bài học GV bước đầu đã biết lựa chọn hìnhthức và cơ cấu nhóm tương đối phù hợp, đã nêu được các bước dạy học theonhóm Khâu chuẩn bị của GV cho HS trong nhóm làm việc theo 10 bước học tậpcũng rất tốt HS bước đầu đã có những kĩ năng làm việc theo nhóm: Các em đãbiết nhanh chóng gia nhập vào nhóm, bầu nhóm trưởng, thư kí; bước đầu biết bày

tỏ quan điểm, ý kiến và trình bày mạch lạc kết quả làm việc chung của cả nhóm

* Hạn chế:

Bên cạnh những kết quả tích cực như trên, vẫn còn những tồn tại nhất định,

cụ thể là: Gia đình các em đa số làm nông, kinh tế một số gia đình khó khăn nênchưa thực sự quan tâm đến việc học của con em, phải lo cuộc sống mưu sinh cònphó mặc công việc học tập của con em mình cho nhà trường

Khi tiến hành tổ chức dạy học theo nhóm nhỏ, GV chủ yếu hướng HSnhằm vào mục tiêu hoàn thành nhiệm vụ học tập cụ thể mà nhóm HS cùng nhauthực hiện chứ chưa chú trọng GD cho HS những kĩ năng xã hội quan trọng màlàm việc nhóm có ưu thế

Sau khi các nhóm thảo luận GV ít quan tâm chốt lại nhữngkiến thức, kết luận chung làm cho HS không biết ý kiến nào làphù hợp Dạy học nhóm chưa được sử dụng đồng đều ở tất cảcác môn học Còn đơn điệu trong việc sử dụng các hình thức tiếnhành và nhiệm vụ giao cho nhóm Nhiệm vụ giao cho nhóm cònđơn giản, ít phương án trả lời, không cần huy động nhiều kinhnghiệm của từng cá nhân và thiếu định hướng để HS buộc phảiphân chia công việc hay phải trưng cầu ý kiến riêng của từngngười trong nhóm

3- Mặt mạnh – Mặt yếu

* Mặt mạnh :

Dạy học theo nhóm có thể tập trung những mặt mạnh của từng học sinh,hoàn thiện cho nhau những điểm yếu Dạy học theo nhóm nâng cao tính tươngtác giữa các thành viên trong nhóm Thực hiện tốt theo 10 bước học tập

- Tăng cường động cơ học tập, làm nảy sinh những hứng thú mới Kíchthích sự giao tiếp, chia sẻ tư tưởng, nguồn lực và cách giải quyết vấn đề

- Tăng cường các kĩ năng biểu đạt, phản hồi bằng các hình thức biểu đạtnhư lời nói, ánh mắt cử chỉ…

- Khích lệ mọi thành viên tham gia học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau, pháttriển mối quan hệ gắn bó, quan tâm đến nhau, từng người và trở thành niềm vuichung của tất cả Họ gắn kết với nhau theo phương thức Nhà trường - Gia đình -

Cộng đồng.

* Mặt yếu:

Một số khó khăn trong quá trình tổ chức hoạt động nhóm.

Diện tích phòng học còn nhỏ, hẹp chưa thực sự phù hợp để có thể sắp xếpcho dạy học nhóm, một số HS lúng túng và nhút nhát, chưa mạnh dạn tham giavào các hoạt động trong nhóm Một số học sinh còn ỷ lại, dựa dẫm vào các bạncùng nhóm Việc quan sát, đánh giá của giáo viên chưa được quan tâm đúngmức

II III BIỆN PHÁP, PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN :

1 Các biện pháp tiến hành nghiên cứu

1.1 Các biện pháp tiến hành nghiên cứu

1.1.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận:

- Đọc các tài liệu có liên quan đến đề tài:

- Tìm hiểu nội dung HDH, HDGV; Tài liệu tập huấn

1.1.2 Phương pháp điều tra quan sát:

- Phóng vấn học sinh ngoài giờ lên lớp

- Quan sát khi học sinh hoạt động có nội dung liên quan đến đề tài

1.1.3.Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

1.1.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

2 Thời gian nghiên cứu :

-Tháng 6, tháng 7/ 2014 : Nghiên cứu đề tài, lập đề cương

-Tháng 8, tháng 9/ 2014 : Đăng ký đề tài, điều tra thực trạng việc “Tổ chức dạy học theo nhóm trong theo mô hình VNEN ” ở lớp 2 Trường tiểu học

tra thực trạng việc “Tổ chức dạy học theo nhóm trong theo mô hình VNEN ” ở

lớp 3 Trường tiểu học Lạc Đạo A

- Tháng 10, 11, 12/ 2015: Tiếp tục nghiên cứu, bổ sung, hoàn thiện đề tài

B - PHẦN NỘI DUNG

I- MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI

a) Mục tiêu: Nhằm đề xuất các giải pháp giúp nâng cao

hiệu quả học tập theo nhóm trong học sinh ở trường tiểu họcqua đó phát triển các kĩ năng dạy học theo nhóm và nhân rộng ởcác lớp, qua dạy học nhóm giúp chia sẻ, tư duy sáng tạo, chiếmlĩnh tri thức một cách chủ động, tự tin… góp phần nâng cao chất

lượng học tập cho học sinh, đáp ứng yêu cầu học tập hiện naytrong thời kỳ hội nhập

Bản thân tôi cũng là một trong số nhiều giáo viên đangtham gia giảng dạy thí điểm mô hình trường học mới VNEN, với

mô hình này việc dạy học theo nhóm rất thường xuyên đượcthao tác như một chìa khóa để đi đến thành công trong quá trìnhdạy học

b) Nhiệm vụ: Với thực trạng trên và để đáp ứng yêu cầu về

đổi mới PPDH cũng như vấn đề nâng cao chất lượng giáo dục họcsinh Theo tôi, để thực hiện tốt phương pháp dạy học theo nhóm,giáo viên cần phải có các kĩ năng tổ chức sau:

- Kĩ năng chia nhóm

- Kĩ năng giao nhiệm vụ

- Kĩ năng tổ chức cho học sinh làm việc trong nhóm

- Kĩ năng quan sát

- Kĩ năng tổ chức cho học sinh trình bày kết quả học tập

- Kĩ năng đánh giá kết quả học tập

- Kĩ năng phản hồi

II GIẢI PHÁP CỦA ĐỀ TÀI

1 Mục tiêu của giải pháp

Mục tiêu : Mô hình lớp học mới ở học sinh và giáo viên có đặc điểm chủ

yếu:

- Học sinh: Tự giác, tự quản; tự học; tự đánh giá; tự trọng; tự tin

- Giáo viên: Với vai trò tổ chức, hướng dẫn các hoạt động; quan sát hoạtđộng học tập nhóm, giúp đỡ, hỗ trợ, chốt lại các vấn đề từ học sinh, đánh giá quátrình…

Với các đặc điểm đó, ta thấy lớp học theo mô hình VNEN đã có sự thayđổi căn bản về phương pháp và hình thức tổ chức lớp học so với kiểu truyền

thống Từ chỗ giáo viên phần lớn mang tính giảng giải, truyền thụ sang vai trò tổchức, hướng dẫn các hoạt động để học sinh tìm đến kiến thức bài học Học sinh

từ nghe, làm thụ động thật sự chuyển sang tự học, nghiên cứu tìm ra kiến thức bàihọc theo nhóm; nhóm luôn hỗ trợ lẫn nhau, với phương pháp chủ đạo là phươngpháp dạy học hợp tác nhóm

Các giải pháp, biện pháp

Dạy-học theo mô hình trường học mới ở học sinh và giáo viên cần có cáckĩ năng sau :

K

ĩ năng giao tiếp, tương tác trẻ với trẻ.

+ Biết lắng nghe và trình bày ý kiến một cách rõ ràng

+ Biết lắng nghe và biết thừa nhận ý kiến của người khác

+ Biết ngắt lời một cách hợp lí

+ Biết phản đối một cách lịch sự và đáp lại lời phản đối

+ Biết thuyết phục người khác và đáp lại sự thuyết phục

K

ĩ năng tạo môi trường hợp tác

Đây là sự ảnh hưởng qua lại , sự gắn kết giữa các thành viên

K

ĩ năng xây dựng niềm tin

Đây là kĩ năng tránh đi sự mặc cảm nhất là đối tượng học sinh có khó

khăn về học

K

ĩ năng giải quyết mâu thuẫn

Đây là kĩ năng giúp học sinh tránh những từ ngữ dễ gây mất lòng nhau Vìthế, trong thảo luận cần tránh những từ ngữ như đúng, sai mà cần thay vào đónhững cụm từ như: thế này sẽ tốt hơn, tìm một giải pháp hợp lý hơn…

2 Các kĩ năng tổ chức dạy học theo nhóm trong mô hình trường học mới (VNEN)

Nhằm để khắc phục thực trạng trên đồng thời rèn kĩ năng tổ chức hoạtđộng nhóm theo quan điểm dạy học lấy học sinh làm trung tâm và từng bướcnâng cao chất lượng giáo dục theo chương trình của Bộ

Bản thân tôi đã áp dụng vào lớp 2B (năm học 2014- 2015) và lớp 3B (nămhọc 2015- 2016) ở Trường Tiểu học Lạc Đạo A và chia sẻ kinh nghiệm của mìnhtới đồng nghiệp.

2.1 Kĩ năng chia nhóm

Chia nhóm là một bước quan trọng của hoạt động nhóm Các nhóm phải phù hợp với điều kiện thực tế của lớp học, phù hợp với mục tiêu của bài học và giúp học sinh thoả mái trong mọi hoạt động của bài học Tôi xin đưa ra một số kĩ thuật chia nhóm như sau:

Kiểu nhóm:

Nhóm cặp

Nhóm cặp

Nhóm

theo tháng sinh

nhật

Nhóm

theo tháng

sinh

nhật

Nhóm theo ghép hình

Nhóm theo ghép hình

Nhóm tương trợ

Nhóm tương trợ

Nhóm theo

mã màu

Nhóm theo

mã màu

Nhóm theo biểu tượng

Nhóm theo biểu tượng

Bàn trên quay xuống bàn dưới

Bàn trên quay xuống bàn dưới

Nhóm theo sở thích

Nhóm theo sở thích

Nhóm theo trình độ

Nhóm theo trình độ

Nhóm theo đếm số

Nhóm theo đếm số

CÁC KIỂU NHÓM CÁC KIỂU NHÓM

Tuy nhiên trong thực tế thì có nhiều kiểu nhóm khác Cách chia như sau :

* Nhóm đếm số : Muốn chia lớp thành 6 nhóm thì điểm số từ 1 đến 6 rồi

quay lại 1…6.Ví dụ lớp bạn có 30 học sinh , bạn muốn chia thành 6 nhóm thì yêucầu học sinh đếm 1,2,3,4; 5; 6 Bạn yêu cầu những học sinh có số đếm là 1 thì vềnhóm 1, những học sinh có số 2 về nhóm 2 … Khi chuyển nhóm có thể cho họcsinh vừa đi vừa hát hoặc vỗ tay …

Ưu điểm: Tốn ít thời gian, tạo cho học sinh có không khí học tập thoải mái,

phong cách nhanh nhẹn, áp dụng được cho tất cả các môn học

Nhược điểm: Trình độ học sinh trong một nhóm không đồng đều chưa phù

hợp cho các hoạt động phát triển, nâng cao năng lực, vốn kiến thức cho học sinh

Cách khắc phục: Thường xuyên thay đổi nhóm, hoặc thay đổi khi cần thiết

phù hợp với nội dung hoạt động học tập

* Nhóm biểu tượng

- Biểu tượng có thể là : (con vật , cây cối , hình ảnh, các bông hoa

…)Muốn chia lớp thành 5 nhóm thì bạn phải chuẩn bị 5 biểu tượng

Ví dụ : Lớp bạn có 30 học sinh , bạn muốn chia thành 5 nhóm theo biểu

tượng là thời tiết , bạn phải chuẩn bị các biểu tượng thời tiết như: nắng, mưa, mặt trăng, mặt trời …chẳng hạn Mỗi nhóm thời tiết bạn phải có 6 biểu tượng.

Ngoài ra bạn phải chuẩn bị 5 biểu tượng của 5 dạng thời tiết trên có kích thướclớn hơn để đặt lên bàn cho mỗi nhóm Sau khi phát biểu tượng hoặc cho học sinhchọn biểu tượng xong, HS nào có biểu tượng nào sẽ về bàn có biểu tượngđó.Tương tự như thế với biểu tượng là: (cây cối, hoa, phim hoạt hình,…)

Ưu điểm:

Tốn ít thời gian, tạo cho học sinh có không khí học tập thoải mái, lớp họcsinh động, áp dụng được cho tất cả các môn học nhất là các môn học có chủ đề.Lớp học sôi nổi hứng thú cho tất cả học sinh

Nhược điểm:

GV phải chuẩn bị nhiều, gây tốn kém

Cách khắc phục: Giáo viên sử dụng thẻ trắng vẽ biểu tượng đơn giản.

* Nhóm mã màu: Hình thức chia như nhóm biểu tượng.

* Nhóm cặp đôi: Xếp 2 học sinh vào một cặp

Ưu điểm: Tốn ít thời gian, áp dụng dễ dàng cho tất cả các môn học, học

sinh hỗ trợ, kiểm soát, tương tác với nhau dễ dàng

Nhược điểm: Số lượng thành viên trong nhóm nhỏ, việc huy động ý tưởng

các thành viên sẽ không cao

Cách khắc phục: Xây dựng nhóm cặp đôi trong nhóm lớn.

* Nhóm sở thích : Những học sinh có cùng sở thích, yêu thích nhau ngồi

cùng một nhóm

Ưu điểm: “Những người cùng sở thích thì sự thống nhất sẽ cao hơn.”

Nhược điểm: Học sinh sẽ không tìm được cái mới, lạ, hấp dẫn của các sở

thích khác

* Nhóm tương trợ : Xếp những học sinh có trình độ và năng lực khác nhau

( khá giỏi và trung bình- yếu) vào một nhóm

Ưu điểm: Học sinh khá giỏi có thể hỗ trợ học sinh yếu kém, trung bình Nhược điểm: Học sinh yếu kém, trung bình có thể ỷ nại, lười hoạt động,

học sinh khá giỏi không có thời gian để phát triển khả năng của mình

Cách khắc phục: Học sinh phải làm việc cá nhân trước khi thực hiện hoạt

động cặp đôi hoặc nhóm, học sinh khá giỏi chỉ hỗ trợ khi thực sự cần thiết, giáoviên phải chuẩn bị nguồn bổ trợ cho học sinh khá giỏi nhằm nâng cao chất lượng

* Nhóm theo ghép hình :

Cắt hình ra thành nhiều mảnh , cho học sinh nhận mỗi em mỗi mảnh sau

đó ghép lại thành hình lúc đầu

Ưu điểm: Lớp học sôi nổi, học sinh hứng thú tìm mảnh ghép thích hợp với

mình

Nhược điểm:Cách này ít khi sử dụng vì tốn nhiều thời gian cho một tiết

học, chỉ thích hợp với các hoạt động ngoại khoá

*Nhóm theo trình độ: Những học sinh cùng năng lực và trình độ sẽ ngồi

một nhóm

Ưu điểm : Giáo viên có thời gian giúp đỡ, hỗ trợ những nhóm có trình độ

yếu và phát huy tính tự lập cho nhóm khá giỏi

Nhược điểm: Không hình thành trong học sinh kĩ năng giúp đỡ, chia sẻ, tạo

ra sự phân biệt trong học sinh

Cách khắc phục: Chỉ sử dụng nhóm cùng trình độ với nội dung bài đòi hỏi

phân chia theo đúng mức độ nhận thức của học sinh

*Nhóm cùng tháng sinh:

Nhóm này cũng ít khi sử dụng vì trong lớp đôi khi cùng tháng nhiều hơn

khác tháng, gây mất cân bằng Chỉ thích hợp khi mình có tổ chức sinh nhật chohọc sinh…

Ví dụ minh hoạ: Cách chia nhóm ngẫu nhiên từ một hoạt động cụ thể:

Trong quá trình dạy học, nếu tiết học nào đó mà học sinh nhàm chán,chúng ta muốn tổ chức cho học sinh một trò chơi “ phá băng ” từ trò chơi đó tacũng có thể chia thành nhóm học tập mới

* Cách làm như sau:

Người quản trò hô“ kết bạn –kết bạn “ HS đáp “ kết mấy – kết mấy” kết thành vòng tròn, từ đó ta chia nhóm tiếp

Giả sử lớp có 36 học sinh nhưng ta muốn chia lớp thành 6 nhóm thì ta hô “

kết bạn – kết bạn” “ kết mấy kết mấy” : “ kết 6- kết 6”

Như vậy, ta đã chia được thành 6 nhóm ngẫu nhiên và tạo cho lớp học không khí vui tươi, sôi nổi, giảm áp lực cho các em học sinh trước mô hình học mới mẻ.

2.2 Kĩ năng giao nhiệm vụ

Chia được nhóm rồi thì tổ chức làm việc như thế nào cho có hiệu quả ? Đểtrả lời câu hỏi này ta cần có kĩ năng giao nhiệm vụ

a/ Vấn đề 1: Giao nhiệm vụ cho các thành viên trong nhóm

Vai trò và trách nhiệm của các thành viên trong nhóm.

Chúng ta cùng tìm hiểu qua mô hình sau:

Giao nhiệm vụ

Bước 1: Giúp học sinh nắm được nhiệm vụ:

- Là người giáo viên bạn cần phải giúp học sinh nắm được vai trò, nhiệm

vụ của từng thành viên trong một nhóm Khi học sinh nắm được nhiệm vụ phảilàm của mình, các em sẽ thực hiện tốt các công việc bạn giao

Nhóm trưởng

!Thư kí

!

Thư kí

U Báo cáo viên

U Báo cáo viên

Thành viên 2

Thành viên 2

Thành

viên 1

Thành

viên 1

Thành viên 3

Thành viên 3