Phương pháp giảng dạy sinh học gắn với đời sống giúp bảo vệ môi trường và gây hứng thú học tập cho học sinh Giảng dạy các ngành động vật trong chương trình Sinh học lớp 7 không những giúp học sinh thấy được sự phát sinh và phát triển của các loài động vật đại diện trong từng ngành, làm cho học sinh nắm vững mối quan hệ giữa các loài trong tự nhiên, tự nhiên với con người… Mà còn giúp học sinh phát hiện ra các loài động vật đó có ý nghĩa như thế nào, có ảnh hưởng thuận lợi hay khó khăn đối với đời sống sản xuất của con người. Ví dụ: + Giảng đến nội dung “Giun đất” trong “Ngành giun đốt” ngoài việc giúp học sinh trình bày được đặc điểm, cấu tạo, dinh dưỡng… của giun đất mà phải giúp học sinh thấy được vai trò quan trọng của chúng trong việc cải tạo hệ sinh thái, cũng như đối với đời sống con người. Trong đông y các nhà thuốc đã coi giun đất là những “Địa long” có thể chữa được nhiều chứng bệnh cho người. Từ việc phân tích và đánh giá đầy đủ ý nghĩa cũng như tác dụng của các ngành động vật. Giáo viên cần làm cho mỗi học sinh không những hiểu được đặc điểm cấu tạo, sinh trưởng và phát triển của chúng như thế nào đến đời sống và hoạt động của con người. Qua quá trình giảng dạy, nghiên cứu và áp dụng sáng kiến tôi thấy học sinh đã có những tiến bộ rõ rệt, các em sẽ tự tin hơn, yêu thích môn học hơn, có hứng thú học hỏi hơn. Đặc biệt các em biết cách bảo vệ môi trường, bảo vệ các loài động vật xung quang chúng ta, hòa đồng với thiên nhiên hơn.
Trang 1THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN
1 Tên sáng kiến: "Phương pháp giảng dạy sinh học gắn với đời sống giúp bảo vệ môi trường và gây hứng thú học tập cho học sinh".
2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Môn Sinh học 7
3 Tác giả:
Họ và tên: Nam (nữ): Nam
Ngày tháng/năm sinh:
Trình độ chuyên môn: Đại học Sư phạm
5 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến:
Giáo viên cần nghiên cứu kỹ nội dung của bài và chọn những nội dung từ cơbản nhất đến các dạng thường gặp và các dạng bài có kiến thức liên quan đến thực
tế như dạng bài thực hành, dạng bài có thể tích hợp được những câu ca dao, tụcngữ hay thành ngữ phù hợp với đối tượng học sinh để tăng hiệu quả
Học sinh cần chuẩn bị bài và có thái độ học tập tích cực
6 Thời gian áp dụng sáng kiến lần đầu: nêu mốc thời gian mà SK được ápdụng lần đầu tiên trong thực tế, hoặc áp dụng thử
Năm học 2013 – 2014
HỌ TÊN TÁC GIẢ (KÝ TÊN) XÁC NHẬN CỦA CƠ QUAN ĐƠN VỊ
ÁP DỤNG SÁNG KIẾN
Trang 2TÓM TẮT NỘI DUNG SÁNG KIẾN
1 Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến.
Trong những năm gần đây, để nâng cao chất lượng dạy và học Ngành giáodục đã tiến hành cải tiến phương pháp giảng dạy trong các trường phổ thông Để
áp dụng có hiệu quả phương pháp mới và nâng cao ý thức học tập bộ môn Sinhhọc lớp 7 Phương pháp giảng dạy gắn với đời sống có ý nghĩa đặc biệt Thông quanội dung kiến thức bài học nó có khả năng gắn với thực tế sản xuất một cách rộngrãi và chặt chẽ, có ý nghĩa thiết thực cho đời sống cũng như cho sản xuất hàngngày
Thực tế bộ môn Sinh học 7 chuyên nghiên cứu tìm hiểu đặc điểm cấu tạo, môitrường sống của các ngành động vật : Từ động vật nguyên sinh đến ngành động vật
có xương sống Vì vậy gắn với thực tế đời sống trong giảng dạy sinh học chính làxuất phát từ bản thân yêu cầu khoa học của bộ môn Sinh học
Từ những đặc điểm nêu trên, trong quá trình giảng dạy bản thân tôi luôn quántriệt yêu cầu gắn với đời sống trong từng bài giảng, mọi vấn đề trong từng bài làviệc làm hết sức quan trọng trong giảng dạy Sinh học 7 Để tăng cường việc giảngdạy sinh học gắn với đời sống, ngoài những yêu cầu cần vận dụng đúng đắn, linhhoạt các phương pháp giảng dạy tích cực, cần thiết, thì giáo viên phải suy nghĩ, tìmtòi những nội dung, kiến thức sinh học có trong thực tế đời sống để liên hệ vào bàihọc Thấy được mối quan hệ chặt chẽ giữa sinh vật với môi trường sống giúpchúng tồn tại và thích nghi với điều kiện môi trường
Trong quá trình giảng dạy Sinh học gắn với đời sống, bản thân tôi đã rút ranhững kinh nghiệm tốt trong lĩnh vực này và đã phát huy được tính tích cực họctập của học sinh
Xuất phát từ các lí do trên, tôi xin mạnh dạn trình bày sáng kiến: "Phương pháp giảng dạy sinh học gắn với đời sống giúp bảo vệ môi trường và gây hứng thú học tập cho học sinh" Viết sáng kiến này với mong muốn góp một phần nhỏ bé của
mình vào việc hoàn thành yêu cầu giảng dạy bộ môn Sinh học 7, đặc biệt là gópphần bảo vệ môi trường và tạo được hứng thú học tập cho học sinh Hy vọng giúpcác em học sinh hăng hái, tích cực học tập và yêu thích bộ môn cũng như có thái
độ đúng đắn, yêu quý, hòa đồng với thiên nhiên hơn Các em được hình thành, rènluyện, củng cố các kĩ năng để vận dụng trong cuộc sống tốt hơn Để các em được
mở mang tầm hiểu biết giúp giáo dục tư tưởng đạo đức và rèn phong cách làmviệc của người lao động mới: có kế hoạch, có định hướng hợp lý trước khi làm bất
kỳ công việc nào đó
2 Điều kiện, thời gian, đối tượng áp dụng sáng kiến.
2.1 Điều kiện.
- Học sinh khối 7
- Chuẩn bị một số cuốn sách tham khảo, sách nâng cao, sách phương pháp
- Tự sưu tầm những câu ca dao, tục ngữ, thành ngữ liên quan tới các loàiđộng vật mà có gắn với môi trường, cuộc sống
2.2 Thời gian.
Trang 3- Thời gian áp dụng sáng kiến từ năm học 2013 - 2014.
2.3 Đối tượng áp dụng sáng kiến.
- Học sinh khối 7
3 Nội dung sáng kiến.
3.1 Tính mới, tính sáng tạo của sáng kiến.
- Giảng dạy các ngành động vật trong chương trình Sinh học lớp 7 không
những giúp học sinh thấy được sự phát sinh và phát triển của các loài động vật đạidiện trong từng ngành, làm cho học sinh nắm vững mối quan hệ giữa các loài trong
tự nhiên, tự nhiên với con người… Mà còn giúp học sinh phát hiện ra các loài độngvật đó có ý nghĩa như thế nào, có ảnh hưởng thuận lợi hay khó khăn đối với đờisống sản xuất của con người
Ví dụ: + Giảng đến nội dung “Giun đất” trong “Ngành giun đốt” ngoài việc
giúp học sinh trình bày được đặc điểm, cấu tạo, dinh dưỡng… của giun đất màphải giúp học sinh thấy được vai trò quan trọng của chúng trong việc cải tạo hệsinh thái, cũng như đối với đời sống con người Trong đông y các nhà thuốc đã coi
giun đất là những “Địa long” có thể chữa được nhiều chứng bệnh cho người.
- Từ việc phân tích và đánh giá đầy đủ ý nghĩa cũng như tác dụng của cácngành động vật Giáo viên cần làm cho mỗi học sinh không những hiểu được đặcđiểm cấu tạo, sinh trưởng và phát triển của chúng như thế nào đến đời sống và hoạtđộng của con người
- Qua quá trình giảng dạy, nghiên cứu và áp dụng sáng kiến tôi thấy học sinh
đã có những tiến bộ rõ rệt, các em sẽ tự tin hơn, yêu thích môn học hơn, có hứngthú học hỏi hơn Đặc biệt các em biết cách bảo vệ môi trường, bảo vệ các loài độngvật xung quang chúng ta, hòa đồng với thiên nhiên hơn
3.2 Khả năng áp dụng sáng kiến.
- Sáng kiến được nghiên cứu và áp dụng thành công với học sinh khối 7 tạitrường tôi công tác nói riêng và có thể áp dụng cho học sinh các trường khác trênđịa bàn nói chung trong quá trình dạy hay trong toàn quốc đều có thể áp dụng đượcnội dung sáng kiến này một cách hiệu quả
3.3 Lợi ích thiết thực của sáng kiến.
- Học sinh có hứng thú học tập hơn, đạt hiệu quả cao Từ đó biết yêu thiênnhiên hơn, hòa đồng với thiên nhiên và có thái độ bảo vệ môi trường tốt hơn, biếtbảo vệ các loài động vật xung quanh hơn
- Giáo viên đã tạo được những phương pháp giảng dạy phù hợp mà khôngtốn kém vì những loài động vật rất gần gũi, bên cạnh đó đã có rất nhiều câu ca dao,tục ngữ, thành ngữ viết về tập tính, đặc điểm của các loài động vật
4 Giá trị và kết quả đạt được của sáng kiến.
- Trước khi chưa áp dụng sáng kiến do học sinh khối lớp 7 còn nhỏ tuổi, vốnsống thực tế ít, khi học môn Sinh học các em được tìm hiểu về đặc điểm cấu tạo vàmôi trường sống của các ngành động vật, đồng thời thấy được lợi ích của chúngđối với đời sống con người Đối với những loài động vật gần gũi với các em thìhọc sinh tiếp thu rất nhanh về đặc điểm cấu tạo và môi trường sống cũng như một
Trang 4số tập tính khác… Nhưng với những loài không có ở địa phương hoặc các em ítđược tiếp xúc thì các em tiếp thu bài rất khó khăn.
- Sau khi áp dụng sáng kiến học sinh tiến bộ rõ rệt trong trả lời và vận dụngvào thực tế cuộc sống rất hiệu quả Bên cạnh đó HS đã biết yêu quý những loàiđộng vật xung quanh, từ đó có thái độ cũng như ý thức tốt trong việc bảo vệ chúnggóp phần tạo sự cân bằng sinh học, ngoài ra HS còn có ý thức giữ gìn và bảo vệmôi trường
5 Đề xuất và kiến nghị để thực hiện áp dụng và mở rộng sáng kiến.
- Nhà trường tiếp tục quan tâm đáp ứng đủ các điều kiện về cơ sở vật chất,tăng cường mua tài liệu, sách tham khảo phục vụ cho việc dạy và học bộ môn Bêncạnh đó tạo điều kiện cho GV bộ môn Sinh học được đi học trên chuẩn để nângcao trình độ giảng dạy
+ Phòng bộ môn có đầy đủ trang thiết bị như: máy tính có kết nối mạngInternet, máy chiếu projecter, bàn thực hành, các dụng cụ thực hành, bồn nước rửa
+ Tạo điều kiện tổ chức cho thầy và trò được đi tham quan thực tế trong cáctiết ngoại khóa để học tập, từ đó sẽ thu được nhiều tư liệu quý từ thực tế mỗi địaphương như: tìm hiểu về số lượng loài các ngành động vật, tập tính, môi trườngsống, đặc điểm cấu tạo
- Đối với phòng giáo dục: Thường xuyên mở các chuyên đề về bồi dưỡng
nâng cao chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên, nhất là các chuyên đề về "Phương pháp giảng dạy sinh học gắn với đời sống giúp bảo vệ môi trường và gây hứng thú học tập cho học sinh” và các phương pháp giảng dạy hiện đại, trao đổi kinh
nghiệm làm mẫu, thí nghiệm kiểm chứng …
- Tổ chức các buổi thảo luận và giới thiệu các sáng kiến kinh nghiệm có chấtlượng cao, ứng dụng lớn trong thực tiễn
Trang 5MÔ TẢ SÁNG KIẾN
1 Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến
Trong chương trình Sinh học nói chung và tìm hiểu về các ngành động vậtnói riêng ở Sinh học 7, đặc biệt là các kiến thức về đặc điểm cấu tạo và môi trườngsống của các ngành động vật, những lợi ích của chúng đối với đời sống con người.Nhất là đối với những loài động vật gần gũi với các em thì học sinh tiếp thu rấtnhanh về đặc điểm cấu tạo và môi trường sống…
Giảng dạy các ngành động vật trong chương trình Sinh học lớp 7 không
những giúp học sinh thấy được sự phát sinh và phát triển của các loài động vật đạidiện trong từng ngành, làm cho học sinh nắm vững mối quan hệ giữa các loài trong
tự nhiên, tự nhiên với con người… Mà còn giúp học sinh phát hiện ra các loài độngvật đó có ý nghĩa như thế nào, có ảnh hưởng thuận lợi hay khó khăn đối với đờisống sản xuất của con người
Là một giáo viên trường THCS tôi thấy các em học sinh đã được trang bị vàluyện tập thành thạo các phần lí thuyết về những hiện tượng gần gũi và thân quenvới con người và những câu ca dao, tục ngữ, thành ngữ đơn giản liên quan đến cácngành động vật gần gũi với các em học sinh
Mặt khác trong quá trình giảng dạy nhiều thầy cô và nhiều em học sinh xácđịnh phương pháp dạy và học không phù hợp, vì vậy việc dạy và học phần cácngành động vật thuộc chương trình sinh học 7 này gặp nhiều khó khăn và lúng
túng Xuất phát từ các lí do trên, tôi xin mạnh dạn trình bày sáng kiến: "Phương pháp giảng dạy sinh học gắn với đời sống giúp bảo vệ môi trường và gây hứng thú học tập cho học sinh" Viết sáng kiến này với mong muốn góp một phần nhỏ bé của
mình vào việc hoàn thành yêu cầu giảng dạy bộ môn Sinh học 7, đặc biệt là phầncác ngành động vật Hy vọng giúp các em học sinh có phương pháp và hướng đểvận dụng vào thực tế cũng như có hứng thú cao trong học tập Các em được hìnhthành, rèn luyện, củng cố các kĩ năng về ứng xử, vận dụng kiến thức trong thực tếcuộc sống một cách hiệu quả nhất Để các em được mở mang tầm hiểu biết giúpgiáo dục tư tưởng đạo đức và rèn phong cách làm việc của người lao động mới: có
kế hoạch, có định hướng hợp lý trước khi làm bất kỳ công việc nào đó
2 Cơ sở lý luận của vấn đề
Đứng trước yêu cầu của công cuộc đổi mới, giáo dục phải luôn đi trước mộtbước Vì thế đòi hỏi ngành giáo dục nói chung và mỗi thầy cô giáo nói riêng phảigánh vác một trọng trách hết sức nặng nề Muốn giáo dục đào tạo tồn tại xứngđáng với vị trí của nó trong xã hội thì các nhà giáo dục phải đổi mới và đề ranhững định hướng kịp thời Trong quá trình giáo dục thì việc luôn phấn đấu, tìmtòi, học hỏi để nâng cao vốn kiến thức của mình là việc cấp thiết Có như vậy mớiđáp ứng được yêu cầu của xã hội, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và gây đượcniềm tin đối với học sinh, phụ huynh và toàn xã hội
Trang 6Trong nhiều năm, bằng thực tế đã làm, trong đó có cả những thành công,hạn chế, tôi đã rút ra được những kinh nghiệm tốt trong việc giảng dạy, đặc biệt làdạy động vật, mặc dù đây là phần mà đa số học sinh rất ít kiến thức về thế giớiđộng vật, nhất là những ngành không có ở địa phương Qua đây tôi đã mạnh dạnviết thành sáng kiến để các đồng chí, đồng nghiệp cùng nghiên cứu tham khảo.
3 Thực trạng của vấn đề.
Trong việc giảng dạy môn Sinh học ở trường phổ thông, việc tìm đượcphương pháp phù hợp để kích thích học sinh và giúp bảo vệ môi trường là hết sứcquan trọng Để đạt được kết quả đó đòi hỏi mỗi học sinh phải có một nền kiến thứcvững chắc Với cách áp dụng linh hoạt những kiến thức đó sẽ giúp người học hoànthành tốt mục tiêu
Học sinh khối lớp 7 còn nhỏ tuổi, vốn sống thực tế ít, khi học môn Sinh họccác em được tìm hiểu về đặc điểm cấu tạo và môi trường sống của các ngành độngvật, đồng thời thấy được lợi ích của chúng đối với đời sống con người Đối vớinhững loài động vật gần gũi với các em thì học sinh tiếp thu rất nhanh về đặc điểmcấu tạo và môi trường sống… Nhưng với những loài không có ở địa phương hoặccác em ít được tiếp xúc thì các em tiếp thu bài rất khó khăn
Ví dụ: Sau khi học bài “Đa dạng và đặc điểm chung của lớp sâu bọ” học sinh
được giới thiệu một số loài sâu bọ (có trong khoảng gần 1 triệu loài) được giớithiệu ở sách giáo khoa mà chưa biết tìm nhiều loài khác có trong thực tế
Tôi đã nêu câu hỏi: Em hãy phát hiện thêm những loài sâu bọ khác ở địaphương và nêu rõ môi trường sống của chúng?
Kết quả: - Có trên 50% học sinh không tìm được loài nào khác đã được nêutrong sách giáo khoa
- 5% số học sinh trong lớp nêu được 6 loài sâu bọ khác có ở địaphương Số còn lại chỉ tìm được 1-2 loài sâu bọ khác có ở địa phương, nhiều emkhông nêu được ý nghĩa thích nghi với môi trường sống của chúng Điều đó chứng
tỏ nếu có phong phú về các mẫu vật được sưu tầm trong thực tế đời sống thì kếtquả học tập của học sinh cao hơn và hứng thú học tập bộ môn nhiều hơn
4 Các giải pháp, biện pháp thực hiện.
4.1 Dùng kiến thức của bài giảng để giải thích những kinh nghiệm cổ truyền của nhân dân ta thể hiện trong các câu ca dao, tục ngữ, thành ngữ để gây hứng thú học tập cho các em.
Thông qua nội dung kiến thức với những bài giảng trong mỗi ngành động vật.Giáo viên có thể vận dụng, để giải thích những dự đoán của nhân dân ta thể hiệntrong câu ca dao và tục ngữ, thành ngữ
Tục ngữ, thành ngữ Ý nghĩa, giải thích Phương pháp dạy Nội dung vận dụng Ghi chú
“Chuồn chuồn bay thấp
thì mưa
Khi dạy đến phần I – Một số đại diện
sâu bọ khác trong bài 27 “Đa dạng
Giảngđến nội
Trang 7Bay cao thì nắng, bay
vừa thì râm”
và đặc điểm chung của lớp sâu bọ”
có đưa đại diện con chuồn chuồn ởhình 27.3 Vì vậy khi dạy đến phầnnày giáo viên có sử dụng câu tục ngữnày để hỏi học sinh: Tại sao chuồnchuồn bay thấp thì mưa, bay cao lạinắng, bay vừa thì râm? Khi độ ẩmtrong không khí tăng lên đột ngột,làm ẩm cánh những côn trùng có bộcánh mỏng manh khiến chúng khôngthể bay cao lên được
dung bài
27 “Đa dạng và đặc điểm chung của lớp sâu bọ”
“Gà lên chuồng muộn
“Con Cóc là cậu ông
Trong thực tế do Cóc có bộ da sầnsùi, bộ da đó rất nhạy cảm với thờitiết, nó co vào khi trời khô và dãn rakhi trời ẩm Về mùa hè khi thời tiết
ẩm, da Cóc dãn ra biết trời sắp mưa
Cóc cái nghiến răng (lên tiếng báohiệu) gọi Cóc đực, tiếng nghiến răng
là do bản năng sinh lý của Cóc, chứkhông phải Cóc có uy lực gì mà Cóc
ta “Nghiến răng chuyển động cả bốn phương trời”…
Khi dạy
“Lớp lưỡng cư” trong
bài 37
“Đa dạng và đặc điểm chung của lớp Lưỡng Cư”
Như vậy từ những tập tính sinh học của các loài sinh vật, giáo viên có thểhướng dẫn học sinh giải thích được những câu ca dao, tục ngữ nói về thời tiết.Gây nên cho học sinh ý thức tò mò muốn tìm hiểu , khám phá những hiện tượngsinh học có trong thực tế đời sống, làm tăng lòng yêu thích học tập bộ môn, khám
Trang 8sông nước lợ Khi dạy bài 17 “Một
số giun đốt khác và đặc điểm chung của ngành Giun đốt”, trong mục I -
Một số giun đốt thường gặp - SGK
có đưa đại diện là rươi Để sinh độnghơn cho bài dạy, khi dạy đến mụcnày giáo viên có thể sử dụng câu tụcngữ này với câu hỏi: Câu tục ngữ đềcập đến vấn đề gì? Với việc sử dụngcâu tục ngữ này chắc chắn giáo viên
sẽ dễ dàng hơn trong việc làm chohọc sinh hiểu: Tháng chín vào ngày
20 và tháng mười vào ngày mồngnăm (âm lịch) thì Rươi xuất hiệnnhiều bởi lẽ đây là giai đoạn chúngkết đôi để sinh sản
Khi dạybài 17
“Một số giun đốt khác và đặc điểm chung của ngành Giun đốt”,
trongmục I
cá lúc rạng đông? Học sinh sẽ dựavào kiến thức ở mục II để trả lời
Giáo viên hướng dẫn thêm: đây làkinh nghiệm đánh bắt tôm, cá củangười dân, tôm có tập tính kiếm ănvào lúc chập tối (chạng vạng), còn đa
số loài cá thì kiếm ăn vào lúc hửngsáng
Khi dạybài 22
“Tôm sông” ở
mục II Dinhdưỡnghoặc cóthể đưavào phầncủng cố
-“Ngang như cua”
Câu thành ngữ này về nghĩa bóng nóiđến tính cách của những người ngangngạnh, ương bướng Khi dạy bài 24
“Đa dạng và vai trò của lớp Giáp xác” - ta có thể sử dụng để giải thích
cách di chuyển của loài cua Rõ ràngđây củng là cách gây hứng thú chohọc sinh trong giờ học
Khi dạybài 24
“Đa dạng và vai trò của lớp Giáp xác”
“Ngư ông lặn ngụp như
cóc bôi vôi”
Câu thành ngữ này chế diễu ngườingư dân mà không biết lặn nhưng nó
Khi dạybài 36
Trang 9lại đè cập đến đặc điểm sinh học củaloài cóc Khi dạy về hệ hô hấp củaếch đồng, giáo viên có thể đưa câuthành ngữ này vào và hỏi học sinh:
Cóc (hoặc ếch) bôi vôi thì sẽ dẫn tớihậu quả gì? Sau đó dẫn dắt học sinhtrả lời: Cóc hô hấp chủ yếu qua da,nếu bôi vôi lên da thì khi xuống nước
nó sẽ không thở được và phải trồi lênmặt nước và sau một thời gian nó cóthể chết Điều này vừa giúp học sinhhiểu về câu thành ngữ vừa có thểkhắc sâu được nội dung bài học liênquan
“Quan sát cấu tạo trong của Ếch đồng qua mẫu mổ”
“Nước mắt cá sấu”
Khi nói về người có tâm địa giả dối,ngoài mặt thì làm ra vẽ xót thươngnhưng trong lòng thì hả hê cha ông ta
đã đúc kết bằng câu thành ngữ trên
Ta có thể vận dụng nó vào việc dạy
bài 40 “Đa dạng và đặc điểm chung của lớp bò sát” Để khai thác giáo
viên có thể hỏi: Câu thành ngữ nàymuốn nói điều gì? Cá sấu khóc có tácdụng gì? Sau đó giáo viên dẫn dắthọc sinh đến câu trả lời: Cá sấu bàitiết nước mắt nhằm
thải bớt lượng muối trong cơ thể
Đây là một trong những cách mà họcsinh có thể khắc sâu lĩnh vực kiếnthức này
Khi dạybài 40
“Đa dạng và đặc điểm chung của lớp
44 “Đa dạng và đặc điểm chung của lớp Chim” có đề cập đến loài vịt Khi
dạy bài này giáo viên đưa câu thànhngữ này vào với cách dẫn dắt: Câuthành ngữ này nói lên điều gì? Emtiếp thu được kiến thức nào ở mônsinh học qua câu thành ngữ trên?
Quá trình đó sẽ giúp học sinh dễdàng tiếp thu được nội dung: ở vịt cótuyến phao tiết chất nhờn, khi rỉa
Bài 44
“Đa dạng và đặc điểm chung của lớp Chim”
Trang 10lông sẽ làm cho lông nó thêm mượt
và không thấm nước, điều này giúp
nó bơi lặn dưới nước mà không bịướt Vậy là câu thành ngữ trên đâycũng chính là một nội dung kiến thứccần truyền tải
“Nhát như thỏ đế”
Đây cũng lại là một câu thành ngữ vềkhía cạnh nghĩa bóng thì muốn ámchỉ tính cách nhút nhát của mộtngười nào đó nhưng về khía cạnhsinh học lại cho chúng ta biết về mộttập tính của loài thỏ Chúng ta có thểđưa câu thành ngữ này vào bài 46
“Thỏ” với mục đích khắc sâu cho
học sinh: loài thỏ thường có tập tính
ẩn náu trong hang, trong bụi rậm đểtrốn tránh kẻ thù, chỉ cần có tiếngđộng nhẹ là nó sẽ lập tức bỏ chạyngay
Bài 46
“Thỏ”
“Hôi như chuột chù”
Với câu này giáo viên có thể sử dụngtương tự như câu 11 trên đây Ở bài
50 “Đa dạng của lớp Thú” giáo viên
đặt câu hỏi: Tại sao lại nói “Hôi nhưchuột chù” ? Học sinh có thể dễ dàngtrả lời được câu hỏi này là vì chuộtchù có tuyến hôi ở hai bên sườn
Bài 50
“Đa dạng của lớp Thú”
Một số câu ca dao, tục ngữ, thành ngữ khác nói về thế giới động vật xungquanh cuộc sống chúng ta
Ca dao; tục ngữ; thành ngữ Ý nghĩa
“Bước sang tháng sáu giá chân”
Bước sang tháng sáu giá chân
Tháng chạp nằm trần nóng đổ mồ
hôi
Con chuột kéo cày lồi lồi
Con trâu bốc gạo vào ngồi trong
cong
Vườn rộng thì thả rau rong
Ao sâu giữa đồng vải cải lấy ngồng
làm dưa
Một đàn con bò đi tắm đến trưa
Một đàn con vịt đi bừa ruộng nương
Những câu ca dao đó thể hiện sự: nóivui, nói ngược về một số tập tính củamột số loài động vật mà rất gần gũivới con người Vì vậy trong quá trìnhgiảng dạy về các ngành động vật như:
“ngành chân khớp” và “ngành động vật có xương sống” để tạo tính hấp
dẫn, gây hứng thú, cũng như giúp họcsinh thấy được thế giới động vậtquanh ta vẫn thường xuyên đi vàonhững câu ca dao, tục ngữ, thành ngữ
Do đó giáo viên có thể đưa ra nhữngvần thơ này kết hợp trong quá trìnhgiảng dạy thể hiện được tích hợp liênmôn, đồng thời khắc sâu thêm những
Trang 11Voi kia nằm ở gầm giường
Cóc kia đánh giặc bốn phương nhọc
nhằn
Chuồn kia thấy cám liền ăn
Heo kia thấy cám nhọc nhằn bay qua
Bao giờ cho đến tháng ba
Ếch cắn cổ rắn tha ra ngoài đồng
Hùm nằm cho lợn liếm lông
Một trăm quả hồng nuốt lão tám
mươi
Nắm xôi nuốt trẻ lên mười
Con gà, nậm rượu nuốt người lao
đao
Lươn nằm cho trúm bò vào
Một đàn cào cào đuổi bắt cá rô
Thóc giống đuổi chuột trong bồ
Một trăm lá mạ đuổi vồ con trâu
Chim chích cắn cổ diều hâu
Gà con tha quạ biết đâu mà tìm
kiến thức liên quan đến từng phần,từng bài cụ thể trong hai ngành trên
Đọc tiếp bài ca dao ta sẽ thấyngay sự phi logic trong các hình ảnhnói ngược đang dần tiến đến đỉnhđiểm:
- Về sự ngược đời ở các con vật
thì: Con chuột kéo cầy/ Con trâu bốc gạo/ Đàn bò đi tắm / Đàn vịt đi bừa
- Về sự ngược đời ở các hoạt động
thì: Voi nằm gầm giường/ Cóc đi đánh giặc/ Vườn rộng thả rau / Ao sâu vãi cải/ Đào ao bằng chổi, quét nhà bằng mai
Sự ngược đời diễn ra ở hầu hếtcác bình diện: trong sản xuất nôngnghiệp, trong chiến đấu đánh giặc,trong các hiện tượng tự nhiên và xãhội
Về tâm lý tiếp nhận thì có sựnói ngược cốt để vui nhưng cũng cónhiều sự đảo ngược trật tự không thểkhông gây ra cảm giác thương tâm vàgợi nhiều suy nghĩ
Hình ảnh con chuột nhỏ bé màphải làm một công việc nặng nhọctrong khi con con trâu sức vóc to lớnthì lại ăn không ngồi rồi gợi lên sự bấtcông trong xã hội
Còn trong hoạt động chiến đấu,voi phải xông pha trận mạc nhưng
đằng này voi lại "nằm ở gầm giường" đùn đẩy chuyện "đánh giặc bốn phương nhọc nhằn" cho con
Cá hanh cá liệt cá cheo cá xà
Bống thệ tai tượng cá tra
- Nói về họ nhà cá Khi dạy phần
“Các lớp Cá” trong ngành “Động vật
có xương sống” Đặc biệt khi dạy bài
34 “Đa dạng và đặc điểm chung của các lớp Cá”
Trong bài 34, ở phần I: Đa dạng
về thành phần loài và môi trườngsống Giáo viên có thể giới về họ nhà
cá quá bài thơ bên để cho HS thấy sự
Trang 12Cá trâu cá diếc cá mai cá sòng
Lưỡi trâu cá trích lóc bông
Cá rua cá móc cá sơn cá trầu
4.2/ Làm tốt công tác thực hành và ngoại khoá Sinh học vẫn đảm bảo nội dung kiến thức bài học và giúp bảo vệ môi trường một cách hiệu quả.
Thực hành và ngoại khoá không những thể hiện nguyên tắc giảng dạy gắn vớiđời sống, đồng thời còn là một hình thức và là một biện pháp để củng cố kiến thức
cơ bản, tăng cường rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo cho học sinh
Thực hành và ngoại khoá còn giúp cho học sinh đem những khả năng, kiếnthức đã học áp dụng vào thực tế cuộc sống, giúp các em có cơ sở để hoạt động tíchcực và tự giác sáng tạo sau này
Muốn đạt được những kết quả kể trên, giáo viên cần có kế hoạch ngay từ đầunăm học và đầu học kỳ Cần thấy được toàn bộ vấn đề và những dự kiến chuẩn bị
từ nội dung đến phương pháp hướng dẫn, cũng như thời gian thực hiện công tácthực hành hay ngoại khoá
4.2.1/ Biện pháp ngoại khóa.
Dưới đây chúng tôi xin giới thiệu một vài nội dung chủ yếu của công tác