Hoàn thiện công tác thẩm định tài chính dự án trong cho vay tại ngân hàng TMCP ngoại thương việt nam chi nhánh đà nẵng

Vì vậy, trước khi quyết định đầu tư vốn cho mỗi DAĐT, các ngân hàng đều phải tiến hành thẩm định dự ánmột cách toàn diện, kỹ lưỡng, xem dự án có khả thi không, Doanh nghiệp cókhả năng ho

THÁI BÁ SĨ

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC THẨM ĐỊNH TÀI CHÍNH

DỰ ÁN TRONG CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƯƠNG VIỆT

NAM– CHI NHÁNH ĐÀ NẴNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH

Đà Nẵng - Năm 2015

THÁI BÁ SĨ

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC THẨM ĐỊNH TÀI CHÍNH

DỰ ÁN TRONG CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM– CHI

NHÁNH ĐÀ NẴNG

Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS LÂM CHÍ DŨNG

Đà Nẵng - Năm 2015

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận văn

Thái Bá Sĩ

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Kết cấu của đề tài 4

6 Tổng quan tài liệu nghiên cứu 4

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNGTHẨM ĐỊNH TÀI CHÍNH DỰ ÁN TRONG CHO VAYCỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 8

1.1 TỔNG QUAN VỀ THẨM ĐỊNH TÀI CHÍNH DỰ ÁN ĐẦU TƯ 8

1.1.1 Khái niệm dự án đầu tư 8

1.1.2 Khái niệm, mục đích của thẩm định tài chính dự án 8

1.1.3 Sự cần thiết phải thẩm định tài chính dự án đầu tư 9

1.1.4 Các nguyên tắc chính trong thẩm định tài chính dự án đầu tư 10

1.2 CÔNG TÁC THẨM ĐỊNH TÀI CHÍNH DỰ ÁN ĐẦU TƯ VÀ NỘI DUNG THẨM ĐỊNH TÀI CHÍNH DỰ ÁN ĐẦU TƯ 13

1.2.1 Nội dung công tác thẩm định tài chính dự án đầu tư của NHTM 13

1.2.2 Phương pháp thẩm định tài chính dự án 16

1.2.3 Nội dung thẩm định tài chính dự án 16

1.2.4 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả tài chính dự án 21

1.2.5 Phân tích rủi ro dự án đầu tư 24

1.2.6 Các tiêu chí phản ánh kết quả thẩm định tài chính dự án đầu tư của NHTM 25

1.3.1 Các nhân tố bên trong 27

1.3.2 Các nhân tố bên ngoài 30

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 32

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THẨM ĐỊNH TÀI CHÍNH DỰ ÁN ĐẦU TƯ Ở VIETCOMBANK ĐÀ NẴNG 33

2.1 TỔNG QUAN VỀ VIETCOMBANK ĐÀ NẴNG 33

2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển 33

2.1.2 Chức năng và nhiệm vụ của Vietcombank Đà Nẵng 34

2.1.3 Cơ cấu tổ chức 35

2.1.4 Tình hình hoạt động chủ yếu của Vietcombank Đà Nẵng trong thời gian qua 37

2.2 QUY TRÌNH TÍN DỤNG CHO VAY DỰ ÁN 43

2.3 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THẨM ĐỊNH TÀI CHÍNH DAĐT TẠI VIETCOMBANK ĐÀ NẴNG 46

2.3.1 Tổ chức thực hiện quy trình thẩm định cho vay 46

2.3.2 Thực trạng thực hiện các nội dung của công tác thẩm định DAĐT trong cho vay 48

2.3.3 Kết quả công tác thẩm định tài chính dự án trong cho vay của Vietcombank Đà Nẵng 52

2.4 ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THẨM ĐỊNH TÀI CHÍNH DỰ ÁN TRONG CHO VAY TẠI VIETCOMBANK ĐÀ NẴNG 57

2.4.1 Những mặt thành công 57

2.4.2 Những hạn chế 58

2.4.3 Nguyên nhân của những hạn chế 60

TÀI CHÍNH DỰ ÁN TRONG CHO VAY CỦA VIETCOMBANK –

ĐÀ NẴNG 64

3.1 CĂN CỨ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP 64

3.1.1 Phân tích môi trường kinh doanh ảnh hưởng đến hoạt động cho vay đầu tư dự án tại Vietcombank Đà Nẵng 64

3.1.2 Định hướng công tác thẩm định dự án đầu tư của Vietcombank 65

3.2 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC THẨM ĐỊNH TÀI CHÍNH DỰ ÁN ĐẦU TƯ TRONG CHO VAY CỦA VIETCOMBANK ĐÀ NẴNG 68

3.2.1 Tăng cường chất lượng công tác thu thập và xử lý thông tin thẩm định 68

3.2.2 Hoàn thiện công tác tổ chức quản lý công tác thẩm định 72

3.2.3 Hoàn thiện nội dung thẩm định tài chính dự án 74

3.2.4 Tổ chức đánh giá chất lượng thẩm định tài chính sau đầu tư 76

3.2.5 Nâng cao chất lượng, trình độ chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp cho bộ phận tín dụng 77

3.3 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ 79

3.3.1 Đối với Vietcombank 79

3.3.2 Đối với Chính phủ và các bộ ngành liên quan 80

KẾT LUẬN 82

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN (bản sao)

PHỤ LỤC

NHTM Ngân hàng Thương mại

NPV Giá trị hiện tại ròng

IRR Tỷ suất hoàn vốn nội bộ

PBP Thời gian hoàn vốn đầu tư

TCKT Tổ chức kinh tế

TMCP Thương mại cổ phần

VAT Thuế giá trị gia tăng

Vietcombank Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam

Vietcombank Ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam – CN Đà Nẵng

Đà Nẵng

WACC Chi phí sử dụng vốn bình quân

WTO Tổ chức thương mại thế giới

Số hiệu Tên bảng Trangbảng

2.1 Huy động vốn của Vietcombank Đà Nẵng 2012 - 2014 372.2 Cho vay của Vietcombank Đà Nẵng 2012 - 2014 382.3 Nợ quá hạn của Vietcombank Đà Nẵng 2012 – 2014 402.4 Các hoạt động khác của Vietcombank Đà Nẵng 2012-

Số hiệu Tên hình Tranghình

2.1 Sơ đồ về tổ chức quản lý của Vietcombank Đà Nẵng 362.2 Chênh lệch thu chi của Vietcombank Đà Nẵng 422.3 Sơ đồ quy trình tín dụng cho vay dự án 43

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm qua, thực hiện đường lối chính sách mà Đảng và nhànước đã đề ra, kinh tế Việt Nam đã có những chuyển biến sâu sắc: từ mộtnước nghèo nàn, lạc hậu và chậm phát triển, giờ đây nền kinh tế Việt Nam đãphát triển khá vững chắc, bước đầu thoát khỏi những khó khăn do thời kỳtrước để lại Tuy nhiên, để thực hiện được mục tiêu mà Đảng và Nhà nước đề

ra là đến năm 2020 sẽ đưa Việt Nam trở thành một nước Công nghiệp Hiện đại hoá thì đòi hỏi cả nước cần phải nỗ lực hơn nữa Trong giai đoạnnày, Việt Nam cần tập trung đầu tư vào cơ sở hạ tầng, trang thiết bị máy móchiện đại, xây dựng các khu công nghiệp, khu chế xuất, đổi mới kỹ thuật côngnghệ… Điều này trên thực tế vấp phải một trở ngại rất lớn đó là thiếu hụt vốn

hoá-từ các thành phần kinh tế trong nước Hơn nữa, các dự án đầu tư (DAĐT)như vậy đòi hỏi số vốn lớn, thời gian hoàn vốn lâu mà không phải bất kỳdoanh nghiệp (DN), cá nhân nào cũng có thể đáp ứng Do vậy, sự trợ giúp từphía hệ thống ngân hàng là điều kiện quan trọng để DAĐT có thể thực hiệnthành công

Ngân hàng thương mại (NHTM) là loại hình DN hoạt động trong lĩnhvực tài chính -tiền tệ vì mục tiêu lợi nhuận Mọi hoạt động của ngân hàng đềuhuớng tới hiệu quả kinh tế, tìm cách phân tán và giảm thiểu rủi ro Trongnhững năm trở lại đây, hệ thống tài chính thế giới luôn biến động, sự cạnhtranh giữa các quốc gia diễn ra ngày càng khốc liệt nhằm giành vị thế trênthương trường quốc tế; trong bối cảnh hội nhập quốc tế, nhất là từ khi ViệtNam gia nhập WTO, các ngân hàng Việt Nam một mặt phải đối mặt vớinhững thách thức do yếu tố cạnh tranh toàn cầu gây ra, mặt khác phải đẩynhanh, đẩy mạnh quá trình thu hút và sử dụng vốn, đặc biệt là thông qua việc

đầu tư vào các dự án (DA) có hiệu quả để phục vụ cho công cuộc Côngnghiệp hoá - Hiện đại hoá đất nước theo đúng đường lối, chính sách củaĐảng và Nhà nước.

Để thực thi đường lối phát triển kinh tế đó, các ngân hàng cần chútrọng đến các hoạt động đầu tư, đặc biệt là hoạt động cho vay vốn đầu tư.Hoạt động này luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro, bất trắc do biến động của giá cảhàng hóa, lãi suất, tỉ giá hối đoái thay đổi Vì vậy, trước khi quyết định đầu

tư vốn cho mỗi DAĐT, các ngân hàng đều phải tiến hành thẩm định dự ánmột cách toàn diện, kỹ lưỡng, xem dự án có khả thi không, Doanh nghiệp cókhả năng hoàn vốn, thu được lợi nhuận không và nhất là có khả năng trả nợgốc, lãi cho ngân hàng không, khả năng chịu đựng của dự án trước nhữngbiến động bất lợi của thị trường Như vậy, hoạt động thẩm định vừa giúpcho ngân hàng tránh được rủi ro vừa góp phần hạn chế tình trạng một sốDoanh nghiệp kinh doanh kém hiệu quả, thua lỗ hoặc có thể phá sản

Có thể nói, thẩm định DAĐT là bước đầu tiên và quan trọng nhất đểđảm bảo rằng một khoản cho vay có thể đạt được hai tiêu chí cơ bản: lợinhuận – bảo toàn vốn Tuy nhiên trên thực tế, hoạt động thẩm định DAĐT củacác NHTM vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế; vẫn còn nhiều DAĐT hoạt độngkhông hiệu quả, ngân hàng không thu hồi được vốn đầu tư do những nguyênnhân khách quan và chủ quan Là một trong những ngân hàng lớn trong hệthống NHTM của Việt Nam, Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam(Vietcombank) nói chung và Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam

– Chi nhánh Đà Nẵng (Vietcombank Đà Nẵng) nói riêng cũng không nằm ngoài tình trạng này

Để góp phần hoàn thiện công tác thẩm định DAĐT tại Vietcombank ĐàNẵng, trong điều kiện không gian và thời gian cho phép, với những kiến thứcthu thập được trong quá trình học tập tại nhà trường và kinh nghiệm công tác

thực tế tại Vietcombank Đà Nẵng, tôi đã chọn đề: “Hoàn thiện công tác thẩmđịnh tài chính dự án trong cho vay tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương ViệtNam - Chi nhánh Đà Nẵng” để nghiên cứu Trong đó chủ yếu tập trung xemxét nội dung thẩm định khía cạnh tài chính của DAĐT.

2 Mục tiêu nghiên cứu

- Hệ thống hoá và làm rõ hơn cơ sở lý luận về hoạt động thẩm định tài chính DAĐT của NHTM

- Đánh giá thực trạng hoạt động thẩm định tài chính DAĐT tại

Vietcombank Đà Nẵng trong những năm gần đây

- Đề xuất một số giải pháp cơ bản ở tầm vĩ mô và vi mô để góp phầnhoàn thiện hoạt động thẩm định DAĐT tại Vietcombank Đà Nẵng Qua đó,giúp Chi nhánh Đà Nẵng nói riêng và Vietcombank nói chung gia tăng lợinhuận, giảm thiểu rủi ro, đáp ứng tốt nhất nhu cầu của khách hàng và nâng cao hình ảnh Vietcombank trên thị trường tài chính

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu là những vấn đề lý luận về thẩm định tài chính

dự án đầu tư và thực tiễn hoạt động thẩm định tài chính DAĐT tạiVietcombank Đà Nẵng

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Về không gian: Tại Vietcombank Đà Nẵng

+ Nội dung: Công tác thẩm định tài chính DAĐT

+ Phạm vi khảo sát thực trạng thẩm định DAĐT tập trung vào khoảng thời gian từ năm 2012 đến năm 2014

4 Phương pháp nghiên cứu

Để phù hợp với nội dung, yêu cầu, mục đích của đề tài đề ra, phươngpháp được thực hiện trong quá trình nghiên cứu gồm phương pháp so sánh,phân tích kết hợp với phương pháp điều tra chọn mẫu và hệ thống hoá Bên

cạnh đó, đề tài cũng vận dụng kết quả nghiên cứu của các công trình khoa họcliên quan để làm phong phú và sâu sắc hơn các cơ sở khoa học và thực tiễncủa đề tài.

* Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

- Về mặt lý luận: Đề tài đã hệ thống lại một cách khoa học các cơ sở lýluận về thẩm định tài chính dự án đầu tư, tạo nền tảng cho việc nghiên cứuthực tiễn công tác thẩm định tài chính dự án đầu tư tại đơn vị nghiên cứulogic hơn

- Về mặt thực tiễn: Trên cơ sở nền tảng lý luận về thẩm định tài chính

dự án đã được hệ thống, nghiên cứu này làm sáng tỏ hơn thực trạng công tácthẩm định tài chính tại Vietcombank Đà Nẵng, chỉ ra những vấn đề đã làmđược, những vấn đề cần phải hoàn thiện, những điểm bất cập, chưa hợp lý

Từ đó đề xuất những giải pháp cho công tác thẩm định tài chính dự án để đạtđược những mục tiêu kinh doanh của đơn vị

5 Kết cấu của đề tài

Ngoài lời nói đầu, mục lục, kết luận chung và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu thành 3 chương:

- Chương 1: Cơ sở lý luận về hoạt động thẩm định tài chính dự án trong cho vay của Ngân hàng thương mại

- Chương 2: Thực trạng công tác thẩm định tài chính dự án đầu tư ở Vietcombank Đà Nẵng

- Chương 3: Giải pháp hoàn thiện công tác thẩm định tài chính dự án trong cho vay của Vietcombank Đà Nẵng

6 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Trong thời gian qua, Việt Nam vẫn duy trì được đà tăng trưởng kinh tếtrong khi kinh tế thế giới suy giảm và có nhiều biến động Qua đó cho thấynhu cầu đầu tư của các thành phần kinh tế trong nước ngày càng gia tăng cả

về số lượng lẫn quy mô đầu tư Các đề tài nghiên cứu về thẩm định cho vay

dự án đầu tư của NHTM là thực tế và cần thiết Thẩm định cho vay bao gồmnhiều nội dung thẩm định nhưng chỉ có thẩm định tài chính mới cho kết quảđịnh lượng Chính vì vậy, trong thời gian qua cũng đã có một số đề tài nghiêncứu về nội dung hoàn thiện công tác thẩm định tài chính DAĐT trong cho vaytại một số chi nhánh Ngân hàng TMCP trên địa bàn Thành phố Đà Nẵng và tạicác Tổ chức tín dụng nói chung

Trong quá trình nghiên cứu đề tài : “Hoàn thiện công tác thẩm định tài chính dự án trong cho vay tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Đà Nẵng”, tác giả đã nghiên cứu một số công trình sau:

 Đề tài “Hoàn thiện công tác thẩm định dự án đầu tư trong cho vaytại Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB) - Chi nhánh Đà Nẵng”, năm 2013, Luậnvăn thạc sỹ của tác giả: Phan Thị Hoài Dung Tác giả này đã trình bày đượcnhững kiến thức chung về DAĐT, thẩm định tài chính DAĐT Luận văn đãnêu rõ các nhân tố ảnh hưởng đến công tác thẩm định dự án đầu tư và đánhgiá thực trạng hoạt động thẩm định dự án đầu tư để đưa ra một số giải pháp

có tính thực tế cao Tên đề tài nghiên cứu là “Hoàn thiện công tác thẩm định

dự án đầu tư trong cho vay tại Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB) - Chi

nhánh Đà Nẵng” nhưng đề tài chỉ mới đi sâu về mặt tài chính dự án, chưa đềcập những nội dung khác khi thẩm định dự án trong cho vay hết sức quantrọng như: thẩm định hồ sơ pháp lý dự án, thẩm định kỹ thuật, năng lực sảnxuất kinh doanh…

Đầu tư và phát triển Việt Nam - Chi nhánh Bình Định”, năm 2013, Luận vănthạc sỹ của tác giả: Đỗ Quang Trung Tác giả đã hệ thống được các cơ sở lýluận về thẩm định cho vay dự án của NHTM như thẩm định tổng quát doanhnghiệp, năng lực hoạt động sản xuất kinh doanh, hồ sơ pháp lý, rủi ro của cho

vay dự án đầu tƣ Tuy nhiên, phạm vi và nội dung đề tài này khá rộng nên một số nội dung chƣa sâu.

 Đề tài “ Hoàn thiện công tác thẩm định tài chính dự án đầu tƣ tạiTổng công ty tài chính Cổ phần dầu khí Việt Nam - Chi nhánh Đà Nẵng”,năm 2012, Luận văn thạc sỹ của tác giả: Nguyễn Văn Lành Tác giả này đãtổng hợp đƣợc khá đầy đủ cơ sở lý luận về các vấn đề liên quan đến công tácthẩm định tài chính dự án Đề tài này đã nêu lên đƣợc mối quan hệ giữa thẩmđịnh tài chính với các hoạt động thẩm định khác Tuy nhiên, cách tiếp cậnchƣa đi sâu vào công tác thẩm định tài chính và một vài giải pháp không liênquan nhiều đến công tác thẩm định tài chính

 Đề tài “ Hoàn thiện công tác thẩm định tài chính dự án cho vay củaNgân hàng VP Bank - Đà Nẵng”, năm 2012, Luận văn thạc sỹ của tác giả: HồThân Ái Vân Tác giả dựa trên việc hệ thống hóa cơ sở lý luận về thẩm địnhtài chính dự án đầu tƣ và chủ yếu khảo sát số liệu để đƣa ra các giải chính.Nhìn chung, nội dung phân tích còn đơn giản, các giải pháp đƣa ra mang tínhtạm thời, không ổn định

 Đề tài “ Hoàn thiện công tác thẩm định tài chính trong hoạt động chovay tại Vietcombank Quảng Nam” , năm 2008 Luận văn thạc sỹ của tác giảTrần Thị Nhƣ Lai Tác giả chủ yếu làm rõ vấn đề thẩm định tài chính tronghoạt động cho vay của NHTM, đánh giá thực trạng hoạt động thẩm định tàichính trong cho vay của Vietcombank Quảng Nam, qua đó đã rút ra những kếtquả đạt đƣợc, những hạn chế trong công tác thẩm định tài chính và tìm ranhững nguyên nhân của những hạn chế trên Trên cơ sở thực trạng đó, tác giả

đã đề ra các giải pháp chủ yếu hoàn thiện công tác thẩm định tài chính trongcho vay tại Vietcombank Quảng Nam Nội dung của luận văn tập trung chủyếu về phân tích báo cáo tài chính của dự án và chủ đầu tƣ Do đó, các giảipháp tác giả đƣa ra chƣa bao quát và đầy đủ

Do đó, trong quá trình nghiên cứu đề tài“Hoàn thiện công tác thẩm định tài chính dự án trong cho vay tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Đà Nẵng”, tác giả sẽ kế thừa những mặt đạt được như sau:

+ Nội dung cơ sở lý luận thẩm định tài chính DAĐT trong cho vay tạicác NHTM, tạo nền tảng cho việc nghiên cứu thực tiễn công tác thẩm định tàichính DAĐT tại Vietcombank

+ Một số phương pháp thẩm định tài chính dự án của các đề tài trướcnhư: phương pháp so sánh, phân tích kết hợp với phương pháp điều tra chọnmẫu…

Bên cạnh những điểm kế thừa trên, luận văn sẽ phát triển thêm các nộidung về các nguyên tắc chính trong thẩm định tài chính, công tác thẩm địnhtài chính Trên cơ sở đánh giá thực trạng công tác thẩm định tài chính DAĐTtrong cho vay của Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam – Chi nhánh ĐàNẵng trong thời gian gần đây để tìm ra những mặt thành công, những mặt cònhạn chế và phân tích những nguyên nhân để làm cơ sở đề xuất giải pháp nhằmhoàn thiện công tác thẩm định tài chính DAĐT trong cho vay

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNGTHẨM ĐỊNH TÀI CHÍNH

DỰ ÁN TRONG CHO VAYCỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG

MẠI

1.1 TỔNG QUAN VỀ THẨM ĐỊNH TÀI CHÍNH DỰ ÁN ĐẦU TƯ

1.1.1 Khái niệm dự án đầu tư

“Dự án” là một tập hợp những đề xuất có liên quan đến việc bỏ vốn đểtạo mới, mở rộng hoặc cải tạo những cơ sở vật chất nhất định, nhằm đạt được

sự tăng trưởng về số lượng hoặc duy trì, cải tiến, nâng cao chất lượng củasản phẩm hoặc dịch vụ trong khoảng thời gian xác định.[9]

Xét về mặt hình thức thì DAĐT là tập hợp các hồ sơ, tài liệu của Chủđầu tư được trình bày một cách chi tiết và có hệ thống về kế hoạch các hoạtđộng và chi phí tương ứng để đạt được những mục tiêu nhất định trongtương lai

1.1.2 Khái niệm, mục đích của thẩm định tài chính dự án

Mặc dù trong dự án đã đề cập đến kế hoạch các hoạt động và chi phítương ứng một cách khá đầy đủ và chi tiết Tùy góc độ của người tiếp nhận

dự án mà có sự đánh giá khác nhau Điều này đòi hỏi dự án phải trải qua quátrình thẩm định kỹ càng Trên phương diện tài trợ vốn cho các DAĐT, cácNHTM cũng quan tâm vấn đề này Nội dung thẩm định DAĐT thường baogồm đầy đủ các mặt thẩm định sau: Sự cần thiết của dự án, tính pháp lý, thẩmđịnh thị trường của dự án, thẩm định kỹ thuật, công nghệ, thẩm định phươngdiện tổ chức, quản lý dự án, thẩm định phương diện tài chính dự án, thẩmđịnh kinh tế xã hội môi trường Trong đó, thẩm định phương diện tài chính sẽcho kết quả định lượng, còn các nội dung thẩm định khác sẽ cho kết quả địnhtính

Thẩm định tài chính dự án trong cho vay là sử dụng các công cụ và kỹthuật phân tích một cách khoa học, khách quan và toàn diện các khía cạnh tàichính nhằm kiểm tra, đánh giá tính khả thi, hiệu quả và mức độ rủi ro của một

dự án đầu tư của Chủ đầu tư nhằm phục vụ cho việc ra quyết định cho vay

+ Kết quả thẩm định tài chính sẽ được làm cơ sở để xác định số tiềncho vay, thời hạn cho vay, kế hoạch trả nợ hợp lý để đảm bảo vừa tạo điềukiện thuận lợi cho chủ đầu tư hoạt động có hiệu quả, vừa có khả năng thu hồivốn đã cho vay đúng hạn

+ Thông qua thẩm định tài chính, NHTM xác định mức độ rủi ro mà dự

án có thể chịu đựng được, kết hợp với những kinh nghiệm quản lý rủi ro củamình, NHTM có thể đưa ra những điều kiện cho vay và biện pháp quản lýkhoản vay sẽ góp phần nâng tính khả thi, an toàn cho dự án

Chính vì tầm quan trọng của thẩm định tài chính dự án mà các NHTMluôn chú trọng công tác thẩm định cả về nội dung và hình thức thẩm định

1.1.3 Sự cần thiết phải thẩm định tài chính dự án đầu tư

Trong các hoạt động cho vay của ngân hàng thì cho vay dự án đượcngân hàng đặc biệt quan tâm vì nó đòi hỏi vốn lớn, thời hạn kéo dài và tiềm

ẩn nhiều rủi ro Các rủi ro này có thể dẫn đến việc Chủ đầu tư không trảđược các khoản nợ khi đến hạn Trước khi quyết định cho vay, các NHTM đãtiến hành thẩm định khách hàng trên nhiều khía cạnh: pháp lý, kỹ thuật, thịtrường, tài chính, rủi ro Trong các loại thẩm định trên, thẩm định tài chính

sẽ cho kết quả định lượng nên rất thuận lợi cho Ngân hàng trong việc ra quyếtđịnh cho vay Do đó, với tư cách là người cho vay, tài trợ vốn cho các DAĐTthì các NHTM đặc biệt quan tâm đến khía cạnh thẩm định tài chính dự án, nó

có ý nghĩa quyết định trong các nội dung thẩm định Vì vậy, để Ngân hàngquyết định có chấp nhận cho vay hay không, ngân hàng cần phải coi trọngthẩm định tín dụng nói chung và thẩm định tài chính dự án nói riêng

Thẩm định tài chính dự án sẽ góp phần tạo ra cơ sở vững chắc cho hoạtđộng cho vay của Ngân hàng đạt hiệu quả Hoạt động cho vay là hoạt độngmang lại lợi nhuận lớn nhất của Ngân hàng và cũng là hoạt động chứa đứngnhiều rủi ro nhất Do đó, điều mà ngân hàng quan tâm hàng đầu là hiệu quả vàbảo toàn vốn Tức là khoản cho vay đầu tư dự án phải đảm bảo khả năng thuhồi đầy đủ và đúng hạn nợ gốc và lãi

Ngoài ra, trong quá trình thẩm định, NHTM sẽ phải thu thập rất nhiềuthông tin từ nhiều nguồn khác nhau Qua đó, đã hạn chế được những ảnhhưởng của tình trạng bất đối xứng thông tin giữa Chủ đầu tư với NHTM.Giúp cho NHTM có cái nhìn khách quan, toàn diện và khoa học về dự án đầutư

Như vậy, sau khi thẩm định tài chính sẽ giúp Ngân hàng lựa chọnnhững dự án hiệu quả, đảm bảo khả năng thu hồi vốn để cho vay và từ chốinhững dự án kém hiệu quả, tiềm ẩn nhiều rủi ro

1.1.4 Các nguyên tắc chính trong thẩm định tài chính dự án đầu tư

a Thẩm định tài chính dự án cần dựa trên nguyên lý giá trị thời gian

của tiền

Giá trị thời gian của tiền hàm ý một đồng nhận được ngày hôm nay cógiá trị hơn một đồng nhận được trong tương lai, hay nói cách khác, giá trị củađồng tiền ở các thời điểm khác nhau là không giống nhau Nguyên tắc này cótầm quan trọng rất lớn đến quyết định đầu tư nói riêng và các quyết định tài

chính nói chung Có ba lý do dẫn đến nguyên tắc này là:

Thứ nhất: Tiền đem đầu tư phải tạo ra tiền lớn hơn, nghĩa là tất cả cácquyết định đầu tư tài chính phải đặt trong bối cảnh sinh lợi của tiền tệ Đây lànguyên tắc giống như một chân lý hiển nhiên

Thứ hai: các nhà tài chính có khuynh hướng chiết khấu số lượng tiềntrong tương lai về hiện tại để so sánh Bởi lẽ họ không chắc chắn rằng nhữngđiều mà mình đã dự đoán có thể xảy ra trong tương lai hay không? Tương lailúc nào cũng bao hàm một ý niệm không chắc chắn, do đó một đồng nhậnđược trong tương lai không thể có cùng giá trị với một đồng nhận được ngayhôm nay

Thứ ba: Tiền tệ sẽ bị mất sức mua trong điều kiện có lạm phát Trongmôi trường lạm phát tiền tệ sẽ bị mất sức mua theo thời gian Điều này làmmột đồng nhận được trong tương lai có giá trị ít hơn một đồng nhận đượcngay hôm nay [10]

b Thẩm định dự án dựa trên dòng thu nhập ròng mà không dựa trên lợi nhuận kế toán

Trong thẩm định dự án, NHTM cần dựa trên dòng thu nhập ròng (dòngtiền ròng) mà không dựa trên lợi nhuận kế toán.[10]

Dòng tiền ròng là chênh lệch giữa số tiền nhận được (dòng tiền vào) và

số tiền chi ra (dòng tiền ra) theo thời gian vận hành của dự án

Dòng tiền vào gồm các khoản như: doanh thu bán hàng, doanh thu từthanh lý tài sản cố định và các khoản thu nhập khác … Dòng tiền ra gồm cáckhoản chi như chi phí hoạt động sản xuất kinh doanh, chi phí khác, thuế thunhập doanh nghiệp

Xét về nội dung, có thể phân thành 3 loại dòng tiền:

+ Dòng tiền hoạt động: Bán các sản phẩm hàng hóa, dịch vụ, cho thuê tài sản …

+ Dòng tiền đầu tư: Đầu tư vào tài sản cố định như nhà xưởng, đất đai, máy móc thiết bị …

+ Dòng tiền tài trợ: đây là nguồn tài trợ ngoài nguồn vốn chủ sở hữu Theo nguyên tắc này, dòng tiền của dự án đầu tư chỉ tính đến nhữngkhoản thu nhập và chi tiêu có thật Đối với hạch toán kế toán, khấu hao đượcxem như một khoản chi phí được phân bổ để khấu trừ vào doanh thu nhằmxác định lợi nhuận Do đó, khi đánh giá dòng tiền ròng của dự án thì khấu haokhông được xem là chi phí vì nó chỉ là bút toán phân bổ chi phí đầu tư banđầu

Dòng thu nhập ròng phải là dòng thu hồi sau thuế, trước lãi vay

Mặc dù, chi phí lãi vay là khoản chi tiêu thật bằng tiền Tuy nhiên, xácđịnh dòng thu nhập ròng dự án, chúng ta không được khấu trừ chi phí lãi vaybởi vì chi phí lãi vay đã được xem xét khi đánh giá giá trị thời gian của tiềntệ

c Thẩm định dự án cần dựa trên cơ sở quy định của pháp luật và các căn cứ thực tiễn của dự án đã triển khai

Để việc đánh giá và ra quyết định đầu tư vào dự án có cơ sở khoa học

và khả thi đòi hỏi trong quá trình xây dựng phương án tài chính, dữ liệu vàcác thông số tính toán phải có cơ sở khoa học và tính khả thi

Tính khoa học là đòi hỏi số liệu phải chính xác, có căn cứ từ nhữngthông tin đáng tin cậy Dự án phải được xem xét trên nhiều khía cạnh khácnhau, nhiều nội dung tính toán phức tạp Do đó, đòi hỏi người thẩm định phải

có trình độ, am hiểu rộng trên nhiều lĩnh vực

Tính khả thi là khả năng thực thi trên thực tế Do đó, việc thẩm định dự

án phải căn cứ vào tình hình cụ thể cả về không gian lẫn thời gian [10]

Để nâng cao chất lượng thông tin sử dụng trong việc thẩm định tài chínhcủa dự án, các NHTM cần bám sát các quy định và thông số của Nhà nước về

đầu tư xây dựng các dự án (suất đầu tư, đơn giá mua điện…) Đồng thời, cácNHTM cần có sự tham khảo các thông số của những dự án đã được thực hiệnnhằm đối chiếu so sánh và phát hiện những điểm hợp lý hay bất hợp lý từnhững thông số và kết quả tính toán các chỉ tiêu tài chính của dự án.

1.2 CÔNG TÁC THẨM ĐỊNH TÀI CHÍNH DỰ ÁN ĐẦU TƯ VÀ NỘI DUNG THẨM ĐỊNH TÀI CHÍNH DỰ ÁN ĐẦU TƯ

1.2.1 Nội dung công tác thẩm định tài chính dự án đầu tư của NHTM

Công tác thẩm định tài chính dự án đầu tư là một phần của công tácthẩm định dự án đầu tư Thẩm định tài chính dự án đó là xem xét tính khả thicủa các nguồn vốn cần thiết cho dự án, hiệu quả tài chính của dự án và mức

độ chịu đựng rủi ro… Nguồn vốn cho dự án không chỉ dừng lại ở nguồn vốnđầu tư tài sản cố định với thời hạn dài mà còn phải xem xét đến cả nguồn vốnlưu động hàng năm để đảm bảo cho dự án hoạt động được

Nói khác đi đó là việc rà soát, đánh giá một cách toàn diện và khoa họcmọi khía cạnh tài chính của dự án trên giác độ của NHTM

Hoạt động thẩm định tài chính diễn ra theo một quy trình thống nhấtvới các bước cụ thể Thông thường công tác thẩm định tài chính DAĐT đượctiến hành như sau:

Công tác thu thập thông tin và xử lý thông tin:

Đây là công tác đầu tiên trong hoạt động thẩm định nhằm tìm kiếmnhững dữ liệu, thông tin làm căn cứ thẩm định các yếu tố đầu vào, đầu ra, tínhkhả thi của dự án và các thông tin có liên quan đến dự án Các thông tin nàyphải đảm bảo tính chính xác, trung thực, có độ tin cậy cao và phải có nguồngốc cụ thể rõ ràng Thông tin càng chính xác, cụ thể thì càng thuận lợi chocông tác thẩm định tài chính dự án và kết luận thẩm định càng đáng tin cậy

Ngoài các thông tin dự án của chủ đầu tư cung cấp, trong quá trìnhthẩm định, nguồn thông tin chủ yếu phục vụ cho công tác thẩm định tài chính

dự án của NHTM là:

+ Các nguồn thông tin kinh tế xã hội, cung cầu, giá cả thị trường, kỹthuật… có thể thu thập từ các tài liệu công bố, lưu trữ của các cơ quan Nhànước như: Báo cáo tình hình kinh tế xã hội của UBND, báo cáo thống kê củaCục thống kê, CIC của NHNN và các văn bản của các cơ quan bộ ngành liênquan…

+ Các tài liệu kỹ thuật như sách kỹ thuật, báo chí, thông tin chuyên ngành kỹ thuật

+ Các thông tin từ dự án tương tự, các bảng báo giá, chào hàng của nhàcung cấp…

+ Ngoài ra, NHTM cũng có thể tham khảo ý kiến chuyên gia hoặc cóthể tiến hành điều tra, khảo sát thực tế thông qua chương trình phỏng vấn,thống kê số lượng cũng nhu thu thập thị hiếu, nhu cầu thị trường …

Xử lý thông tin: Sau khi thu thập xong dữ liệu, NHTM cần có sự phânloại, sắp xếp và lưu trữ các thông tin theo những chủ đề nhất định nhằm tạo điềukiện thuận lợi trong việc khai thác sử dụng khi cần Có những thông tin như vềđiều kiện tự nhiên, kỹ thuật, công nghệ, thiết bị … sau khi phân tích, xử lý là cóthể sử dụng được ngay Những thông tin về thị trường thì sau khi phân tích xử lýcần tiến hành dự báo tương lai để phục vụ cho việc thẩm định tài chính dự án

Việc phân tích, xử lý thông tin phải được tiến hành dựa trên cácphương pháp khoa học về phân tích kinh tế, phân tích thống kê và các công

cụ toán học Đồng thời, kết hợp với kinh nghiệm của các chuyên gia, khảnăng cảm nhận của Cán bộ thẩm định (nhãn quang tín dụng)

Như vậy, có thể nói công tác thu thập và xử lý thông tin thẩm định giữvai trò quyết định đến chất lượng thẩm định

Công tác Thẩm định tài chính dự án:

+ Lập các bảng thông số giả định cho trường hợp cơ sở: Trên cơ sở

những phân tích, đánh giá về thị trường, cung cầu, báo cáo khả thi của dựán… Cán bộ thẩm định ước tính các chỉ tiêu quan trọng nhất trong thẩm địnhDAĐT:

1 Phân tích thị trường + Sản lượng tiêu thụ

+ Giá bán+ Chi phí bán hàng…

2 Nguyên vật liệu, nguồn + Giá các yếu tố đầu vào

3 Kỹ thuật + Định mức tiêu hao nguyên vật liệu

+ Công suất+ Thời gian khấu hao+ Vòng đời dự án

4 Kế hoạch thực hiện + Chi phí tài chính

Bảng thông số giả định cho phương án cơ sở sẽ tập trung đầy đủ cácthông số đầu vào của dự án Điều này sẽ thuận lợi cho cán bộ thẩm định trongviệc điều chỉnh thông số đầu vào

+ Lập các bảng tính trung gian: Trước khi lập bảng tính hiệu quả tàichính dự án, Cán bộ thẩm định phải tiến hành lập các bảng tính trung gian đểthuận lợi trong việc xử lý, tính toán các chỉ tiêu tài chính Tùy mức độ phứctạp, đặc điểm của từng DAĐT mà có số lượng bảng tính trung gian khácnhau Các bảng tính trung gian thường dùng như: Bảng vốn đầu tư, nguồnvốn đầu tư, khấu hao, doanh thu, chi phí hoạt động, kết quả kinh doanh, cânđối thu chi (dòng tiền), kế hoạch trả nợ, phân tích độ nhạy …

Sử dụng kết quả thẩm định: Trên cơ sở thẩm định tài chính, NHTM sẽkết hợp các thẩm định khác sẽ đưa ra kết luận cho vay hay không Trường

hợp cho vay thì số tiền cho vay bao nhiêu, thời hạn cho vay, thời hạn ân hạn,phương thức trả nợ gốc, lãi và các điều kiện kèm theo.

1.2.2 Phương pháp thẩm định tài chính dự án

Thẩm định tài chính dự án đầu tư là hoạt động mang tính khoa học vàchính xác Do đó, hoạt động này đòi hỏi phải được tiến hành theo nhữngphương pháp cụ thể

- Phương pháp phân tích, so sánh: Đây là phương pháp phổ biến nhất,thường được áp dụng trong thẩm định Người thẩm định phân tích và so sánhgiữa các nội dung tài chính của dự án với các quy định về kinh tế, kỹ thuật doNhà nước ban hành, cũng như các thông tin đã được kiểm chứng để đảm bảo

độ chính xác và độ tin cậy cao Việc phân tích và so sánh có thể tiến hành mộtcách trực tiếp hoặc thông qua việc tính toán lại các chỉ tiêu tài chính đã được chủ đầu tư đề cập trong dự án.[11]

- Về trình tự: Công tác thẩm định tài chính thường được tiến hành theophương thức thẩm định tổng quát trước, thẩm định chi tiết sau Thẩm địnhtổng quát nhằm đánh giá, xem xét những yếu tố lớn của dự án, sự đầy đủ củacác khoản mục chi phí, mức độ tương quan với các dự án khác (suất đầu tư).Thẩm định chi tiết nhằm tính toán lại, so sánh đối chiếu từng chỉ tiêu kinh tếcủa dự án với các thông tin và tài liệu làm cơ sở từ đó tìm ra sự khác biệt,những điểm bất hợp lý nhằm mục tiêu bổ sung, hoàn thiện hoặc đưa ra cáckết luận cần thiết trong từng trường hợp cụ thể.[11]

1.2.3 Nội dung thẩm định tài chính dự án

Thẩm định tài chính DAĐT là một trong những nội dung quan trọngcủa quá trình thẩm định dự án Dựa trên các kết quả thẩm định khác, thẩmđịnh tài chính sẽ cho kết quả định lượng về hiệu quả tài chính dự án Đây làmột trong những điều kiện quan trọng để NHTM ra quyết định cho vay Do

đó, nội dung thẩm định tài chính DAĐT phải đảm bảo tính khoa học, có căn

cứ và tính khả thi Các nội dung thẩm định tài chính bao gồm:

a Thẩm định tổng mức đầu tư và tính khả thi nguồn

vốn - Tổng mức vốn đầu tư Dự án:

Đây là một nội dung quan trọng đầu tiên cần xem xét khi tiến hànhthẩm định tài chính dự án Tổng mức vốn đầu tư dự án là bao gồm toàn bộcác khoản chi phí tài trợ cho tài sản cố định và tài sản lưu động đảm bảo cho

dự án đi vào hoạt động kinh doanh bình thường nhằm đạt được các mục tiêu

mà dự án đề ra

Việc xác định tổng mức đầu tư sát thực với thực tế sẽ là cơ sở để tínhtoán hiệu quả tài chính và dự kiến khả năng trả nợ của DA Do đó, việc thẩmđịnh chính xác tổng mức vốn đầu tư có ý nghĩa hết sức quan trọng đối vớitính khả thi của dự án Nếu vốn đầu tư dự tính quá thấp thì dự án không thựchiện được trong thực tế và ngược lại, nếu dự tính quá cao thì sẽ không phảnánh chính xác hiệu quả tài chính, khả năng trả nợ của dự án Tổng mức vốnnày được chia ra làm hai loại là vốn đầu tư vào tài sản cố định và vốn đầu tưvào tài sản lưu động ròng

- Vốn đầu tư vào tài sản cố định:

Vốn đầu tư vào tài sản cố định là toàn bộ chi phí liên quan đến việchình thành tài sản cố định (hữu hình, vô hình) từ giai đoạn chuẩn bị đầu tưđến giai đoạn thực hiện đầu tư và giai đoạn kết thúc xây dựng dự án đưa vào

sử dụng

Giai đoạn chuẩn bị đầu tư: Bao gồm những chi phí trước khi thực hiện

dự án Các chi phí này không trực tiếp tạo ra tài sản cố định nhưng là chi phígián tiếp hoặc liên quan đến việc tạo lập dự án Các chi phí như chi phí đođạc, chi phí khảo sát, chi phí thiết kế, nghiên cứu, tư vấn lập hồ sơ dự án….Các chi phí này khó có thể tính toán chính xác được Bởi vậy, cần phải đượcxem xét đầy đủ các khoản mục để thẩm định cho chính xác Thẩm định chi

phí giai đoạn chuẩn bị đầu tư được kiểm tra theo quy định hiện hành của nhà nước.

Giai đoạn thực hiện đầu tư: Bao gồm các chi phí sau:

 Chi phí xây dựng và mặt bằng: Chi phí về tiền thuê đất, mặt nước,mặt biển, chi phí san lấp mặt bằng, chi phí xây dựng các hạng mụccông trình, nhà tạm…

 Chi phí về máy móc thiết bị (bao gồm cả lắp đặt và chạy thử),phương tiện vận tải: Bao gồm các chi phí liên quan đến việc muasắm trang thiết bị và lắp đặt thiết bị

 Các chi phí khác: lãi vay, giám sát dự án, dự phòng…

Do đó, việc kiểm tra chi phí xây lắp và mua sắm thiết bị cần tập trungvào việc xác định nhu cầu xây dựng hợp lý của dự án, mức độ hợp lý của đơngiá xây lắp và thiết bị

Đồng thời, đối với các dự án có thời gian triển khai dài thì cần xác địnhnhu cầu vốn đầu tư theo tiến độ thực hiện DA: Phải xem xét, đánh giá về tiến

độ thực hiện DA và nhu cầu vốn cho từng giai đoạn như thế nào, có hợp lýhay không Đây là cũng là cơ sở để Ngân hàng xem xét sự phù hợp với kếhoạch thu xếp các nguồn vốn tài trợ của dự án và cơ sở để tính toán lãi vaytrong thời gian đầu tư xây dựng

Ngoài ra, đối với Ngân hàng thì nhu cầu vốn vay theo tiến độ dự án cómối quan hệ chặt chẽ với tiến độ rút vốn vay dự án, Ngân hàng cần nắm rõlịch trình này để chủ động trong việc tạo lập nguồn vốn cho vay nếu ký hợpđồng tín dụng với chủ đầu tư

Giai đoạn kết thúc xây dựng dự án đưa vào sử dụng: Bao gồm các chi

phí hoàn công, quyết toán hồ sơ dự án, kiểm toán dự án …

Vốn đầu tư vào tài sản lưu động ròng:

Vốn lưu động là số vốn tối thiểu cần thiết để đảm bảo cho việc dự trữ

các tài sản lưu động nhằm đáp ứng cho nhu cầu hoạt động của dự án Khi dự

án đi vào hoạt động, tất yếu sẽ phát sinh nhu cầu vốn lưu động, do đó cần tínhtoán, xác định nhu cầu vốn lưu động cần thiết ban đầu để thực hiện quá trìnhchạy thử, nghiệm thu và đảm bảo hoạt động của DA sau này nhằm có cơ sởthẩm định giải pháp nguồn vốn và tính toán hiệu quả tài chính Do đó, chỉ cóvốn lưu động ban đầu (chu kỳ sản xuất đầu tiên) và phần thay đổi vốn lưuđộng hàng năm mới được tính vào vốn đầu tư

Đặc tính vốn lưu động là không được khấu hao mặc dù nó được sửdụng trong suốt vòng đời dự án và được thu hồi toàn bộ khi dự án kết thúc

- Nguồn vốn đầu tư:

Một dự án có thể được hình thành từ nhiều nguồn vốn khác nhau: Vốn tự

có của chủ đầu tư, vốn NSNN, vốn vay TCTD, vốn trái phiếu….Chủ đầu tưphải giải trình một cách chắc chắn có cơ sở pháp lý khả năng thu xếp cácnguồn vốn dự kiến để tài trợ cho dự án

Trên cơ sở tổng mức vốn đầu tư được thẩm định, Ngân hàng cần ràsoát lại từng loại nguồn vốn tham gia tài trợ cho Dự án, đánh giá khả năngtham gia của từng loại nguồn vốn

Đánh giá khả năng tham gia vốn tự có của chủ đầu tư: Căn cứ vào tìnhhình tài chính hiện tại, kế hoạch tăng vốn của chủ sở hữu, năng lực tài chínhcủa các chủ sở hữu

Đối với các nguồn vốn huy động khác: Chủ đầu tư phải đưa ra kếhoạch thu xếp và chứng minh tính khả thi của các nguồn vốn đó như: Quyếtđịnh cấp vốn NSNN, chấp thuận cho phép phát hành trái phiếu doanh nghiệp,các hợp đồng tín dụng…

Ngoài ra, Ngân hàng còn đánh giá khả năng đáp ứng nhu cầu vốn trongtừng giai đoạn thực hiện DA để đảm bảo tiến độ thi công dự án Các nguồnvốn đã thu xếp phải sẵn sàng đáp ứng tiến độ vốn của dự án

b Thẩm định kế hoạch sản xuất kinh doanh

Ở nội dung này, NHTM sẽ thẩm định tính khoa học, hợp lý, hợp lệ củacác bảng kế hoạch tài chính Các bảng tài chính được thẩm định thôngthường bao gồm:

- Bảng kế hoạch doanh thu từ hoạt động của DA: bao gồm doanh thu dobán sản phẩm chính, sản phẩm phụ, phế liệu, phế phẩm và từ dịch vụ cungcấp cho bên ngoài Doanh thu của DA được lập trên cơ sở giá bán và côngsuất khả thi trong mức sản xuất dự kiến của DA đã được xác định trong phầnphân tích kỹ thuật Ngoài ra, còn có doanh thu từ thanh lý tài sản cố định vàonăm cuối vòng đời dự án

- Bảng kế hoạch chi phí sản xuất kinh doanh: Chỉ tiêu này được tínhcho từng năm trong suốt cả đời DAĐT Việc tính chi phí sản xuất kinh doanhdựa trên kế hoạch sản xuất hàng năm, kế hoạch khấu hao và kế hoạch trả nợcủa DAĐT (lãi vay)

- Bảng kế hoạch kết quả kinh doanh: trên cơ sở số liệu dự tính về tổngdoanh thu, chi phí từng năm sẽ dự tính mức lãi lỗ hàng năm của DAĐT, thuếthu nhập doanh nghiệp phải nộp Đây là chỉ tiêu quan trọng, phản ánh hiệuquả kế toán tuyệt đối trong từng năm hoạt động của đời DADT

- Bảng dự trù cân đối kế toán của DAĐT: bảng dự trù cân đối kế toáncủa DAĐT được tính cho từng năm hoạt động của DAĐT, mô tả tình trạng tàichính hoạt động kinh doanh của DAĐT thông qua việc cân đối giữa tài sản vànguồn vốn trong từng năm hoạt động của DAĐT Đây là tài liệu giúp Chủ đầu

tư cũng như NHTM phân tích đánh giá được khả năng cân bằng tài chínhcủa DAĐT

- Bảng cân đối thu – chi (dòng tiền của DA): Dòng tiền của DAĐT làdòng tiền thực thu và thực chi của DA trong suốt quá trình hoạt động Việc xác định dòng tiền là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng chủ yếu

đến kết quả thẩm định tài chính dự án đầu tư.

Dòng tiền từ hoạt động kinh doanh = lợi nhuận sau thuế + khấu hao +lãi vay

Dòng tiền ròng của dự án = Dòng tiền từ hoạt động kinh doanh + thayđổi vốn lưu động – Chi tiêu vốn đầu tư

Chi tiêu vốn đầu tư là khoản đầu tư tăng thêm để thay thế, bổ sung tàisản cố định trong thời gian dự án đi vào hoạt động

Trên cơ sở thẩm định tính chính xác, hợp lý của các bảng này, NHTMtiến hành phân tích tài chính DAĐT để xem xét hiệu quả tài chính của DAĐTqua các năm và mức độ rủi ro của dự án

1.2.4 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả tài chính dự

án a Giá trị hiện tại ròng (NPV)

NPV là khoản chênh lệch của các khoản thu nhập đạt được trongtương lai và các khoản chi phí đầu tư để thực hiện dự án đều quy về hiện tạitheo một tỷ lệ chiết khấu nhất định.[1]

Trong công thức trên ta thấy NPV sẽ phụ thuộc rất nhiều vào tỷ lệ chiết

khấu Khi tỷ lệ chiết khấu tăng lên thì NPV sẽ giảm xuống, khi đến một mứcnào đó thì NPV sẽ chuyển từ dương sang âm Do đó, việc xác định tỷ lệ chiếtkhấu hơp lý sẽ góp phần cho kết quả NPV chính xác.

- Các trường hợp của NPV và quyết định của NHTM

 NPV>0: Dự án có suất sinh lời cao hơn chi phí cơ hội của vốn (tỷ lệ chiết khấu) thì:

+ Đối với dự án độc lập thì đều có thể chấp nhận hết

+ Đối với các dự án loại trừ nhau và có thời gian hoạt động như nhau thì sẽ chọn dự án có NPV lớn nhất

 NPV=0: Dự án hòa vốn, tùy thuộc vào tính chất dự án, tìnhhình cụ thể và sự cần thiết của dự án mà quyết định chọnhay không chọn

 NPV<0: Dự án không hiệu quả nên loại bỏ dự án

b Tỷ suất hoàn vốn nội bộ (IRR)

IRR là mức lãi suất chiết khấu mà tại đó, giá trị hiện tại ròng (NPV)bằng 0

Công thức:

Việc tính r từ công thức trên rất phức tạp nên có thể tính bằng phươngpháp nội suy như sau: Chọn r1 và r2 sao cho NPV1>0 và NPV2<0 IRR tínhtheo công thức nội suy như sau:

IRR chính là suất sinh lời thực tế của vốn đầu tư Các trường hợp củaIRR và quyết định của NHTM là:

IRR < r: Dự án không hiệu quả nên loại bỏ dự án

 IRR = r: Tùy điều kiện cụ thể và sự cần thiết của dự ándoanh nghiệp mà NHTM quyết định chấp nhận đầu tư hoặc

từ chối

 IRR> r thì:

 Nếu là dự án độc lập thì chấp nhận dự án.

 Nếu là các dự án loại trừ nhau thì chọn IRR cao nhất

c Thời gian hoàn vốn đầu tư (PBP) là khoảng thời gian để thu nhập

mang lại từ dự án đủ bù đắp được chi phí bỏ

ra Công thức:

Trong đó:

+ NCFt : Dòng tiền ròng năm thứ t được chiết khấu về hiện tại

+ n là số năm để dòng tiền tích lũy của dự án< 0 và đến năm n+1 sẽ >0.Thời gian hoàn vốn này phải nhỏ hơn hoặc bằng với thời gian hoàn vốntheo yêu cầu Thời gian hoàn vốn càng nhỏ càng tốt vì doanh nghiệp mauchóng thu hồi vốn đầu tư bỏ ra và càng hạn chế rủi ro do thua lỗ

d Điểm hòa vốn theo giá trị hiện tại

Điểm hòa vốn theo giá trị hiện tại là điểm hòa vốn mà tại đó NPV của

dự án bằng 0 Khoản đầu tư ban đầu vào dự án và chi phí cơ hội của việc sửdụng vốn có thể được biểu diễn thành chi phí tương đương hàng năm(Equivalent Annual Cost – EAC) như sau:

Chi phí tương đương hàng năm = Vốn đầu tư ban đầu / Hệ số hiện giácủa dòng tiền

Khi đó, việc xác định điểm hòa vốn theo giá trị hiện tại như sau:

(Doanh thu – Biến phí – Định phí – Khấu hao) x (1 – Thuế suất thuế

TNDN) + Khấu hao – Chi phí tương đương hàng năm = 0

Do đó, điểm hòa vốn càng nhỏ càng tốt, dự án càng an toàn

e Chỉ số lợi nhuận (PI) hay còn gọi là tỷ số lợi ích chi phí (B/C ratio)

là tỷ lệ giữa giá trị hiện tại của dòng thu nhập ròng và giá trị đầu tư ban đầu

Công thức:

Giá trị hiện tại của dòng tiền vào

Giá trị hiện tại của dòng tiền ra

Dự án sẽ được có thể được chấp nhận khi BCR> 1 và từ chối khi BCR<1 BCR càng lớn thì càng tốt

1.2.5 Phân tích rủi ro dự án đầu tư

Hiện nay, có nhiều phương pháp phân tích rủi ro nhưng các NHTM thường sử dụng các phương pháp sau đây:

- Ph n tích độ nhạy: Phân tích độ nhạy của DA là xem xét sự thay đổi

các chỉ tiêu hiệu quả tài chính của DA khi các yếu tố có liên quan đến chỉ tiêu

Tỷ lệ (%) thay đổi của chỉ tiêu nhân tố (giá, sản lượng…)

E càng lớn thì độ nhạy của dự án càng lớn Các trường hợp của độnhạy:

 E<0 : Chỉ tiêu hiệu quả tỷ lệ nghịch với nhân tố ảnh hưởng

 E> 0: Chỉ tiêu hiệu quả tỷ lệ thuận với nhân tố ảnh hưởng.

- Phân tích tình huống: Phân tích tình huống là kỹ thuật phân tích sự tácđộng đồng thời của nhiều biến hay nhiều yếu tố đến biến phụ thuộc.[1]

Trong phân tích, có thể tạo ra một số lượng không hạn chế các tìnhhuống Tuy nhiên, người ta thường phân tích thêm các trường hợp trung giangiữa tốt nhất và cơ sở, giữa xấu nhất và cơ sở.

- Phân tích mô phỏng: Phân tích mô phòng là kỹ thuật phân tích phứctạp và hiện đại hơn, nó cho phép khắc phục những hạn chế của phân tích độnhạy và phân tích tình huống Theo đó, người thẩm định sẽ gán cho mỗi nhân

tố rủi ro một phân phối xác xuất nhất định, xác định mối quan hệ tương tácgiữa các nhân tố và yêu cầu máy tính tính toán các chỉ tiêu đã định theo phânphối xác suất đã gán cho các nhân tố rủi ro Kết quả là đồ thị, phát họa suất sinh lời của dự án theo xác suất xuất hiện của nó [1]

1.2.6 Các tiêu chí phản ánh kết quả thẩm định tài chính dự án đầu

tư của NHTM

a Số lượng dự án đã thẩm định cho vay qua các năm

Số lượng dự án đã thẩm định cho vay là tổng số hồ sơ vay vốn dự áncủa chủ đầu tư đã được NHTM thẩm định trong một giai đoạn, thường làmột năm

Các NHTM thường không theo dõi các hồ sơ dự án bị từ chối cho vaynên số lượng dự án đã thẩm định sẽ căn cứ vào số hợp đồng tín dụng tài trợ

dự án trong một giai đoạn

Chỉ tiêu này cho biết số lượng dự án mà NHTM đã tiến hành thẩmđịnh trong một giai đoạn nhiều hay ít

b Quy mô dư nợ cho vay đối với DAĐT

Quy mô dư nợ cho vay đối với DAĐT được thể hiện thông qua dư nợcho vay trung dài hạn của các DAĐT Dư nợ cho vay trung dài hạn cácDAĐT càng lớn cho thấy NHTM có khả năng thẩm định nhiều DADT có quy

mô lớn, có khả năng mở rộng hoạt động cho vay DAĐT

c Thời gian thẩm định trung bình một hồ sơ DAĐT

Đây là khoảng thời gian trung bình tính từ lúc NHTM nhận đủ hồ sơkhách hàng cung cấp theo yêu cầu đến thời điểm khoản vay được cấp thẩmquyền phê duyệt

Thời gian này phụ thuộc rất nhiều vào khả năng tư vấn, hướng dẫn hồ

sơ của Cán bộ thẩm định Trường hợp, Cán bộ thẩm định hướng dẫn hồ sơđầy đủ, chi tiết sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho Chủ đầu tư chuẩn bị hồ sơ,thông tin cung cấp cho Ngân hàng, tránh phải cung cấp nhiều lần Bên cạnh

đó, thời gian thẩm định cũng còn phụ thuộc vào khả năng cung cấp hồ sơ, tàiliệu của chủ đầu tư

Nhìn chung, các NHTM chưa đi sâu vào nghiên cứu, đánh giá chỉ tiêunày do việc lấy dữ liệu thống kê gặp nhiều khó khăn

d Số dự án không hiệu quả

Số dự án không hiệu quả là số lượng dự án hoạt động không đạt đượccông suất hòa vốn hoặc kết quả kinh doanh lỗ Các chủ đầu tư có thể triểnkhai nhiều dự án trong một giai đoạn Do đó, việc đánh giá dự án nào hiệuquả, dự án nào không hiệu quả đòi hỏi chủ đầu tư phải có chính sách kế toánđộc lập cho từng dự án

Các dự án không hiệu quả sẽ ảnh hưởng đến khả năng trả nợ đầy đủ vàđúng hạn cho NHTM Số dự án không hiệu quả càng lớn thì công tác thẩmđịnh tài chính chưa thực sự hiệu quả

Hiện nay, các doanh nghiệp thường có nhiều dự án đầu tư cùng một lúcnên việc đánh giá hiệu quả riêng lẻ từng dự án gặp nhiều khó khăn do chế độhạch toán kế toán chưa phân tách theo từng dự án

e Tỷ lệ nợ quá hạn, nợ xấu của DAĐT

Nợ quá hạn của DAĐT là bất kỳ khoản vay tài trợ DAĐT đến hạn trả

nợ gốc hoặc lãi mà Chủ đầu tư không thanh toán đúng hạn

Nợ xấu của DAĐT là các khoản vay tài trợ DAĐT được phân loại vàonhóm nợ dưới tiêu chuẩn (nhóm 3), nợ nghi ngờ (nhóm 4) và nợ có khả năngmất vốn (nhóm 5) theo Quy định phân loại nợ của NHNN.

Tỷ lệ nợ quá hạn, nợ xấu của các khoản cho vay dự án đầu tư là tỷ lệgiữa nợ quá hạn, nợ xấu của các khoản vay tài trợ DAĐT trên tổng dư nợ chovay dự án Tỷ lệ này càng cao cho thấy công tác thẩm định tài chính chưahiệu quả

1.3 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÔNG TÁC THẨM ĐỊNH TÀI CHÍNH DỰ ÁN TRONG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

Chất lượng thẩm định tài chính dự án đầu tư bị chi phối bởi nhiều nhân

tố, song có thể phân chia thành nhân tố bên trong và nhân tố bên ngoài Nhân

tố bên trong là những nhân tố thuộc về Ngân hàng, có thể kiểm soát, hạn chếđược Các nhân tố bên ngoài là những nhân tố môi trường bên ngoài tác động

và không thể kiểm soát mà chỉ có thể phòng ngừa, khắc phục để thích nghi.Việc xem xét, đánh giá các nhân tố đó là rất cần thiết đối với ngân hàng trongviệc đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng thẩm định tài chính dựán

Để đảm bảo chất lượng và độ tin cậy của kết luận thẩm định, cán bộthẩm định phải trang bị cho mình những kiến thức tổng quát và chuyên sâu

trên các phương diện như: kinh tế, kỹ thuật, pháp luật ….Sự hiểu biết và toàn

bộ những kiến thức về khoa học, kinh tế, xã hội mà cán bộ thẩm định có đượcđều phải thông qua đào tạo hay sự bồi dưỡng kiến thức mà có; kinh nghiệm,

kỹ năng là những gì tích luỹ được thông qua hoạt động thực tiễn; năng lực làkhả năng nắm bắt, xử lý công việc trên cơ sở các tri thức, kiến thức đã đượctích luỹ

Để đạt được chất lượng tốt trong thẩm định tài chính dự án, yêu cầuquan trọng đầu tiên đối với Cán bộ thẩm định là phải nắm vững chuyên mônnghiệp vụ Phải nắm vững các văn bản pháp luật, các chế độ chính sách doNhà nước quy định đối với các lĩnh vực: Ngân hàng, xây dựng cơ bản, tàichính kế toán…

Tính kỷ luật cao, phẩm chất đạo đức tốt của Cán bộ thẩm định là điềukiện để đảm bảo cho chất lượng thẩm định và ngược lại, cán bộ thẩm địnhkhông có kỷ luật, đạo đức không tốt sẽ không đánh giá đúng được tính khả thicủa dự án Đồng thời, cán bộ thẩm định phải có tinh thần trách nhiêm cao vàtrung thực trong công việc, bởi vì nếu kết luận thẩm định thiếu tính chính xác

và không trung thực, khách quan trong quá trình thẩm định dự án sẽ ảnhhưởng đến ý kiến quyết định phê duyệt của cấp thẩm quyền

Như vậy Cán bộ thẩm định là một trong những nhân tố quyết định chấtlượng thẩm định tài chính dự án đầu tư Lấy thông tin gì? Ở đâu? Áp dụng chỉtiêu nào để đánh giá đều được tiến hành bởi Cán bộ thẩm định Do vậy muốnnâng cao chất lượng thẩm định tài chính dự án đầu tư trước hết bản thân trình

độ kiến thức, năng lực đạo đức của Cán bộ thẩm định phải được nâng cao

b Công tác thu thập thông tin, tài liệu phục vụ cho quá trình thẩm định

Thông tin là cơ sở cho các phân tích đánh giá và là nguyên liệu cho quátrình tác nghiệp của Cán bộ thẩm định Muốn có kết quả thẩm định chính xác

thì phải có được thông tin, số liệu đầy đủ, chính xác trên nhiều góc độ khácnhau Để có được nguồn thông tin cần thiết cho dự án, ngân hàng có thể dựavào các thông tin do chủ đầu tư cung cấp hoặc thu thập thông tin từ nhiềunguồn khác nhau liên quan đến vấn đề cần đánh giá và tiến hành sắp xếpthông tin, sử dụng các phương pháp xử lý, phân tích thông tin một cách thíchhợp theo nội dung của quy trình thẩm định.

Hiện nay để có được thông tin về khách hàng của mình không khó đốivới ngân hàng nhưng làm sao để có những thông tin chính xác mới là vấn đềngân hàng phải quan tâm Thông thường để thuận lợi cho việc đi vay, dự án

mà chủ đầu tư đưa đến Ngân hàng đều khả thi và mang tính chủ quan củangười lập, các báo cáo tài chính của doanh nghiệp đều cho thấy tình hình tàichính là lành mạnh Các chủ đầu tư có xu hướng thường cung cấp thông tintheo hướng lạc quan, những thông tin tốt về dự án và che dấu những thông tinbất lợi về dự án Nếu NHTM chỉ dựa vào các thông tin này thì kết quả thẩmđịnh sẽ không phản ánh đúng thực chất hiệu quả của dự án NHTM phải thuthập nhiều thông tin đa chiều để có thể thẩm định các thông tin dự án của chủđầu tư

Như vậy, việc thiết lập hệ thống thông tin đầy đủ, chính xác luôn đượcđặt ra như một nhu cầu cấp bách đối với công tác thẩm định dự án, thiết lậpđược một hệ thống thông tin như vậy sẽ giúp cho Ngân hàng rất nhiều trongviệc nâng cao chất lượng thẩm định tài chính dự án đầu tư của Ngân hàng

c Tổ chức công tác thẩm định

Công tác thẩm định cho vay là nghiệp vụ đòi hòi tập hợp của nhiều hoạtđộng khác nhau với sự tham gia của nhiều bộ phận Giữa các bộ phận liên kếtchặt chẽ với nhau đòi hỏi có một sự phân công, phối hợp, quy định quyền hạn

và trách nhiệm của từng cá nhân, bộ phận tham gia thẩm định, trình tự tiếnhành cũng như mối liên hệ giữa các cá nhân và các bộ phận trong quá trình

thực hiện Việc tổ chức điều hành công tác thẩm định tài chính dự án nếuđược xây dựng khoa học, chặt chẽ, phát huy được năng lực, sức sáng tạo củatừng cá nhân và sức mạnh tập thể tạo thành một hệ thống đồng bộ sẽ nâng caochất lượng thẩm định tài chính dự án Đồng thời, ngân hàng phải có cơ chếkiểm tra, giám sát chặt chẽ quá trình thẩm định đối với từng cá nhân và bộphận thẩm định Tuy nhiên, các quy định trên không được cứng nhắc, gò bólàm mất đi tính chủ động, sức sáng tạo của từng cá nhân ảnh hưởng đến chấtlượng thẩm định dự án.

d Hệ thống trang thiết bị phục vụ cho quá trình thẩm định

Hiện nay khoa học kỹ thuật hiện đại đã ứng dụng vào các lĩnh vực củađời sống xã hội Đặc biệt là công nghệ thông tin đã được ứng vào trong ngànhngân hàng làm tăng khả năng thu thập, xử lý và lưu trữ thông tin một cáchhiệu quả hơn Trên cơ sở đó việc cung cấp thông tin cho việc thẩm định tàichính dự án đầu tư một cách hiệu quả hơn Hiện nay, có rất nhiều phần mềmchuyên dùng cho ngân hàng nói chung và cho công tác thẩm định nói riêngđược thuận tiện hơn Các Cán bộ thẩm định có thể truy cập và xử lý mộtlượng thông tin lớn mà vẫn tiết kiệm thời gian, các chỉ tiêu tính toán đã đượccài đặt chỉ cần nạp số liệu vào máy sẽ cho các chỉ tiêu như: NPV, IRR Tuynhiên, các chương trình ứng dụng này cũng là sản phẩm của con người nênđòi hỏi các Cán bộ thẩm định phải rà soát, kiểm tra lại từng dữ liệu nhập vào

để cho một kết quả chính xác

1.3.2 Các nh n tố bên ngoài

a Môi trường kinh tế

Lạm phát là yếu tố bất định ảnh hưởng đến việc thẩm định tài chính dự

án Lạm phát gây nên sự thay đổi về giá cả theo thời gian, do vậy nó làm biếnđổi dòng tiền kỳ vọng và tỷ lệ chiết khấu khi đánh giá tài chính dự án đầu tư.Mức lạm phát rất khó dự đoán một cách chính xác vì nó phụ thuộc vào nhiều

nhân tố: quy luật cung cầu, tâm lý người tiêu dùng, sức mạnh nền kinh tế Các biến số tài chính trong dự án, các yếu tố đầu vào của các chỉ tiêu NPV,IRR đều chịu tác động của lạm phát Do vậy để đánh giá tính hiệu quả củamột dự án nào đó cần phải xác định một cách chính xác hợp lý giá cả của cácyếu tố trong chi phí hay doanh thu của dự án.

b Môi trường pháp lý

Các chủ thể trong nền kinh tế đều phải hoạt động trong khuôn khổ phápluật Do đó, những văn bản chính sách của các cơ quan Nhà nước sẽ có ảnhhưởng trực tiếp đến hoạt động thẩm định của Ngân hàng Các văn bản này cóthể kể tới như: các văn bản hướng dẫn tính khấu hao, tính tiền thuê đất đai,các khoản phí, thuế tài nguyên, môi trường hay những hướng dẫn về thuế lànhững văn bản có ảnh hưởng trực tiếp tới công tác thẩm định của ngân hàng

Dự án nào càng bị chi phối bởi nhiều quy định của pháp luật, các chínhsách của Nhà nước thì càng tiềm ẩn nhiều rủi ro do hệ thống pháp luật nước

ta chưa ổn định và hay bị thay đổi Do đó, các kết quả thẩm định sẽ khác biệtnhiều so với thực tế trong quá trình triển khai dự án

c Khách hàng

Thông thường, các dự án mà khách hàng gửi tới ngân hàng là nhữngthông tin tích cực, các khách hàng thường che dấu hoặc không đề cập nhữngvấn đề bất lợi Do đó, trường hợp những Cán bộ thẩm định không có tráchnhiệm nghề nghiệp, chủ quan, tin tưởng vào khách hàng mà không tiến hànhkiểm tra lại các thông tin dự án của Khách hàng thì sẽ dẫn đến một hậu quảnghiêm trọng là kết luận sai về tính khả thi, hiệu quả của dự án và nếu ngânhàng cho vay thì có nguy cơ dẫn đến thua lỗ, không thu hồi vốn

Bên cạnh đó, không phải Khách hàng nào cũng biết lập dự án và cung cấpcác thông tin cần thiết cho Ngân hàng Các doanh nghiệp quy mô nhỏ, hoạt độngquản lý mang tính chất gia đình thường không biết lập dự án và đầu