nếp sống VMTL 678 sách giáo khoa cho HS

I. Ng­êi Hµ Néi thanh lÞch, v¨n minh 1. ThÕ nµo lµ ng­êi thanh lÞch, v¨n minh? Thanh lÞch, v¨n minh lµ nÐt ®Ñp v¨n hãa cña con ng­êi cã hiÓu biÕt vµ t©m hån trong s¸ng. Ng­êi thanh lÞch, v¨n minh lµ ng­êi cã hµnh vi trong sinh ho¹t (¨n, mÆc, ë, nãi n¨ng, ®i l¹i…), giao tiÕp, øng xö lÞch sù, nh• nhÆn ë mäi hoµn c¶nh vµ mäi n¬i, mäi lóc. Ng­êi thanh lÞch, v¨n minh lµ ng­êi biÕt kÕ thõa cã chän läc nh÷ng nÐt ®Ñp cña truyÒn thèng, biÕt tiÕp thu nh÷ng c¸i hay, c¸i tiÕn bé vµ thÓ hiÖn trong ®êi sèng hµng ngµy. 2. Thanh lÞch, v¨n minh NÐt ®Ñp cña ng­êi Hµ Néi a. Quan niÖm vÒ “Ng­êi Hµ Néi” Hµ Néi lµ Thñ ®« cña c¶ n­íc. V× thÕ, d©n c­ tõ mäi n¬i cã thÓ vÒ Hµ Néi lµm ¨n, sinh sèng, häc tËp, c«ng t¸c. Khi nh÷ng ng­êi d©n tø xø vÒ Hµ Néi ®Þnh c­, c¸c phong tôc, tËp qu¸n, nÕp sèng ®Ñp mµ hä mang theo sÏ gãp phÇn lµm phong phó thªm nÐt v¨n hãa ®Æc s¾c cña Thñ ®« lµ thanh lÞch, v¨n minh. Tr¶ lêi c©u hái “ThÕ nµo lµ ng­êi Hµ Néi”, tuy cßn cã nhiÒu c¸ch hiÓu kh¸c nhau nh­ng ®a sè ý kiÕn thèng nhÊt r»ng: “ng­êi Hµ Néi” lµ nh÷ng ng­êi ®• vµ ®ang sèng, sinh c¬ lËp nghiÖp trªn ®Êt Hµ Néi. Dï quan niÖm thÕ nµo ®i ch¨ng n÷a th× chØ cã nh÷ng ng­êi sèng ë Hµ Néi, yªu Hµ Néi, g¾n bã víi Hµ Néi, häc ®­îc nh÷ng c¸i hay, c¸i ®Ñp cña Hµ Néi, cã hµnh vi, giao tiÕp, øng xö v¨n hãa míi xøng ®¸ng víi Hµ Néi, míi gäi lµ ng­êi Hµ Néi thanh lÞch, v¨n minh. b. Nh÷ng biÓu hiÖn thanh lÞch, v¨n minh cña ng­êi Hµ Néi Ng­êi Hµ Néi thanh lÞch, v¨n minh thÓ hiÖn tõ trong sinh ho¹t c¸ nh©n ®Õn giao tiÕp, øng xö ngoµi x• héi. Trong c¸ch ¨n uèng: Ng­êi Hµ Néi lµ nh÷ng ng­êi cã kiÕn thøc vÒ viÖc ¨n uèng, biÕt n©ng viÖc ¨n uèng lªn thµnh nghÖ thuËt mµ ng­êi ta th­êng gäi lµ nghÖ thuËt Èm thùc.

chơng trình giáo dục nếp sống thanh lịch, văn minh

cho học sinh hà nội cấp trung học cơ sở

Bài 1

Lớp 6 THANH LỊCH , VĂN MINH – nét đẹp của ngời Hà Nội

Bài 1

Lớp 7 Tiếng nói của ngời hà nội Bài 2 Giao tiếp, ứng xử trong gia đình

Bài 3 Giao tiếp, ứng xử trong nhà trờng

Bài 1

Lớp 8 Tác phong của ngời hà nội Bài 2 Giao tiếp, ứng xử ngoài x hộiã hội

Bài 3 ứng xử với môI trờng tự nhiên

Bài 4 ứng xử khi tham gia giao thông

Bài 5 ứng xử với các di tích, danh thắng

Lớp 9 Hớng dẫn chung

Bài 1 (1 tiết) Thanh lịch, văn minh - nét đẹp của ngời Hà Nội

I Ngời Hà Nội thanh lịch, văn minh

1 Thế nào là ngời thanh lịch, văn minh?

Thanh lịch, văn minh là nét đẹp văn hóa của con ngời có hiểu biết và tâm hồn trongsáng

Ngời thanh lịch, văn minh là ngời có hành vi trong sinh hoạt (ăn, mặc, ở, nói năng, đilại ), giao tiếp, ứng xử lịch sự, nhã nhặn ở mọi hoàn cảnh và mọi nơi, mọi lúc

Ngời thanh lịch, văn minh là ngời biết kế thừa có chọn lọc những nét đẹp của truyềnthống, biết tiếp thu những cái hay, cái tiến bộ và thể hiện trong đời sống hàng ngày

2 Thanh lịch, văn minh - Nét đẹp của ngời Hà Nội

a Quan niệm về Ng“Ng ời Hà Nội”

Hà Nội là Thủ đô của cả nớc Vì thế, dân c từ mọi nơi có thể về Hà Nội làm ăn, sinhsống, học tập, công tác Khi những ngời dân tứ xứ về Hà Nội định c, các phong tục, tậpquán, nếp sống đẹp mà họ mang theo sẽ góp phần làm phong phú thêm nét văn hóa đặc sắccủa Thủ đô là thanh lịch, văn minh.

Trả lời câu hỏi “NgThế nào là ngời Hà Nội”, tuy còn có nhiều cách hiểu khác nhau

nh-ng đa số ý kiến thốnh-ng nhất rằnh-ng: “Ngnh-ngời Hà Nội” là nhữnh-ng nh-ngời đã và đanh-ng sốnh-ng, sinh cơ lậpnghiệp trên đất Hà Nội Dù quan niệm thế nào đi chăng nữa thì chỉ có những ngời sống ở

Hà Nội, yêu Hà Nội, gắn bó với Hà Nội, học đợc những cái hay, cái đẹp của Hà Nội, cóhành vi, giao tiếp, ứng xử văn hóa mới xứng đáng với Hà Nội, mới gọi là ngời Hà Nội thanhlịch, văn minh

b Những biểu hiện thanh lịch, văn minh của ngời Hà Nội

Ngời Hà Nội thanh lịch, văn minh thể hiện từ trong sinh hoạt cá nhân đến giao tiếp,ứng xử ngoài xã hội

- Trong cách ăn uống:

Ngời Hà Nội là những ngời có kiến thức về việc ăn uống, biết nâng việc ăn uống lênthành nghệ thuật mà ngời ta thờng gọi là nghệ thuật ẩm thực

Dù ăn uống với ai trong hoàn cảnh nào, thời gian nào, thì ngời Hà Nội đều có thái

độ, cách ứng xử chuẩn mực, phù hợp tạo nên không khí chân thành, cởi mở đối với mọi ng ời

- Trong trang phục

Ngời Hà Nội a chuộng sự gọn gàng, tề chỉnh và trang nhã ở mọi nơi, mọi lúc, khôngcầu kì, lòa loẹt, không phô trơng, lố lăng

Ngời Hà Nội phân biệt trang phục trong nhà, khi ra đờng, lúc tiếp khách, khi lao

động, dự lễ hội, biết tiếp thu cách ăn mặc thời trang, phù hợp cuộc sống hiện đại, biết cáchphối hợp màu sắc để bộ trang phục vừa hiện đại mà vẫn giữ đợc vẻ nền nã, lịch sự

- Trong cách sắp xếp nơi ở

Ngời Hà Nội nhà ở dù rộng, hẹp vẫn sắp xếp gọn gàng, ngăn nắp, bày biện đồ dùnghài hòa, hợp lí, vệ sinh sạch sẽ Đặc biệt, rất chú ý phòng khách, nơi thờ tự, góc học tập củahọc sinh

Những gia đình có điều kiện, bố trí phòng ở phù hợp hớng gió, phong tục tập quán,thuận tiện cho sinh hoạt chung của gia đình

- Trong cách đi, đứng, ngồi, nằm

Ngời Hà Nội đi đứng nhẹ nhàng, khoan thai, đĩnh đạc, luôn thể hiện sự tự tin của bảnthân Không vội vàng, hấp tấp, không kéo lê giầy dép, đi đứng ngả nghiêng Ngay trongcách ngồi, nằm cũng ý tứ, phù hợp với giới tính, tuổi tác và hoàn cảnh cụ thể.

- Trong giao tiếp, ứng xử

Ngời Hà Nội luôn có thái độ hòa nhã đúng mực, khiêm tốn với mọi ngời Biết kínhgià, yêu trẻ, biết giúp đỡ chia sẻ với mọi ngời khi gặp khó khăn, hoạn nạn

Trong giao tiếp, ứng xử Ngời Hà Nội luôn tế nhị, lịch sự, luôn có ý thức về lời ăntiếng nói, cử chỉ, tác phong của mình ở mọi nơi, mọi lúc cho phù hợp, nhất là ở nơi côngcộng, nơi đông ngời, với ngời lạ và với ngời nớc ngoài; biết nói lời “Ngcảm ơn”, “Ngxin lỗi”, có

sự tự trọng và thái độ tôn trọng gời khác

Ngời Hà Nội có ý thức giữ gìn trật tự, vệ sinh chung, yêu và thân thiện với thiên nhiên,giữ gìn bảo vệ môi trờng sống, bảo vệ di tích, danh thắng, bảo vệ của công, tài sản xã hội

II Xây dựng nếp sống thanh lịch, văn minh của học sinh Hà Nội

1 Chúng ta tự hào là ngời Hà Nội

Hà Nội – vùng đất địa linh nhân kiệt, giàu đẹp, văn hiến, anh hùng Mảnh đất thiêng mang hình thế rồng cuộn hổ ngồi, nhìn sông dựa núi, muôn vật phong phú, tốt tơi

chính là nơi hội tụ của bốn phơng đất nớc

Thanh lịch, văn minh là nét đẹp văn hoá truyền thống đặc trng của Hà Nội, góp phầnlàm nên phong cách ngời Hà Nội trong mắt ngời dân cả nớc và bạn bè quốc tế Bởi thế, đợcsống và học tập ở Hà Nội vừa là vinh dự, vừa là niềm tự hào cho mỗi chúng ta Mỗi họcsinh Thủ đô cần biết giữ gìn, kế thừa và phát huy truyền thống thanh lịch, văn minh gópphần làm cho Thủ đô ngày càng giàu đẹp

2 Học sinh Thủ đô xây dựng nếp sống thanh lịch, văn minh

Học sinh thủ đô xây dựng nếp sống thanh lịch, văn minh thông qua những hành vi

sinh hoạt, giao tiếp, ứng xử văn hoá ở mọi nơi, mọi lúc

- Trong gia đình

Hiếu thảo với ông bà, cha mẹ; quan tâm, chăm sóc, nhờng nhịn anh em trong gia

đình; biết giữ gìn nề nếp gia phong; c xử có văn hóa, tôn trọng mọi thành viên trong gia

đình; tự giác giúp đỡ gia đình những công việc phù hợp với khả năng và sức khỏe của bảnthân

Biết nói lời hay, làm việc tốt, ứng xử đẹp, lễ phép với ngời lớn tuổi, tôn trọng và giúp

đỡ mọi ngời; biết ăn mặc gọn gàng, sạch sẽ; biết cách đi đứng, cử chỉ, nói năng lịch sự, phùhợp; biết giữ vệ sinh nơi công cộng, bảo vệ môi trờng

Chúng ta tự hào vì mình là ngời Hà Nội, đợc kế thừa những nét đẹp văn hóa truyền thống của cha ông Chứng kiến sự đổi thay của Hà Nội hôm nay, mỗi ngời càng thấy có trách nhiệm đóng góp công sức nhỏ bé của mình cho sự phát triển của Thủ đô và đất nớc

T liệu tham khảo

Bảo tồn nét thanh lịch của ngời Hà Nội

Chẳng phải ngẫu nhiên mà ngời ta có câu: Chẳng thơm cũng thể hoa nhài/ Dẫu“Ng

không thanh lịch cũng ngời Tràng An Điều đó thể hiện nét đẹp trong cử chỉ, lời ăn tiếng”

nói, hành xử của ngời Thăng Long xa Thời ngày trớc, không bao giờ nghe thấy tiếng nói tục, điệu cời to nh của học trò bây giờ Ngày đó, việc dạy đạo đức đợc đa lên làm đầu Trẻ

đợc học đạo đức ngay từ khi chập chững biết đi Ngay một đứa trẻ cũng biết lễ nghĩa, tôn ti trật tự, kính trên nhờng dới, nói năng luôn có chữ th “Ng a ông, tha bà, tha cha, tha mẹ ở”

đầu câu và chữ ạ ở cuối câu, gặp ng“Ng ” ời lớn đều khoanh tay cúi chào lễ phép Các cháu bé ngày xa rất hay xin lỗi, dù chẳng có lỗi gì to tát Rồi hai chữ cảm ơn luôn th“Ng ” ờng trực trên môi.

Theo tôi, để giữ gìn, phát huy nét thanh lịch của ngời Hà Nội nói riêng và cả nớc nói chung, chúng ta cần phải dạy đạo đức, ứng xử suốt từ mẫu giáo cho đến khi trởng thành Thời chúng tôi, trong các gia đình đều có cuốn sách Luân lý giáo khoa th“Ng sách đồng ấu ”

Cuốn sách này hớng dẫn cha mẹ cách dạy dỗ trẻ những nguyên tắc đạo đức, ứng xử chuẩn mực với gia đình, dòng họ, bạn bè, thầy cô, xã hội Những luân lý ấy thấm nhuần tâm hồn

đứa trẻ, thì khi lớn lên, ắt sẽ trở thành trai thanh - gái lịch.

(Nguyễn Hồng Liên - Theo dantri.com.vn)

Bài 2 (2 tiết)

Cách ăn uống của ngời Hà Nội

I vài nét về việc ăn uống của ngời Hà Nội

Nói đến cách ăn uống của ngời Hà Nội là nói đến một nét đẹp văn hóa mang đặc trngriêng của ngời Thủ đô Cách ăn uống đợc thể hiện qua việc lựa chọn món ăn, đồ uống, cáchchế biến, trình bày, cách thởng thức món ăn

Cách chọn đồ uống cũng theo từng hoàn cảnh cụ thể, phù hợp với tính chất của bữa

ăn, đối tợng có mặt trong bữa ăn Theo vậy mà chọn rợu, bia hay nớc ngọt Đồ uống sửdụng ngoài bữa ăn của ngời Hà Nội rất phong phú với các loại nớc giải khát nh nớc hoa quảngâm, sinh tố hoa quả tơi hay các loại trà nh trà sen, trà nhài, và nớc uống truyền thống

nh chè xanh, nụ vối,

2 Chế biến món ăn, đồ uống

Trong chế biến món ăn, ngời Hà Nội rất chú trọng dùng đúng nguyên liệu cho món

ăn, coi trọng gia vị (đặc biệt là các loại hạt và rau gia vị) - yếu tố cân bằng các nguyên liệutạo nên món ăn có lợi cho sức khỏe đồng thời có tác dụng làm nổi bật hơng vị đặc trng củamón ăn

Trong chế biến món ăn, các khâu trong quy trình nấu nớng rất đợc coi trọng Chínhquy trình và kĩ thuật chế biến đã góp phần sáng tạo nên các món ăn riêng của Hà Nội nhphở, cốm vòng, chả cá,…

Về đồ uống, ngoài cách sử dụng hoa quả để làm các loại nớc uống thì sự thanh lịchtinh tế còn thể hiện rất rõ trong cách chế biến và thởng thức trà ớp sen, nhài

3 Trình bày món ăn, đồ uống

Cách trình bày món ăn thể hiện trình độ thẩm mĩ và cốt cách thanh lịch rất đặc trngcủa ngời Hà Nội Món ăn nào đợc để vào loại bát, đĩa ấy rất phù hợp Bày món ăn khôngcốt để khoe nhiều nên không bao giờ quá đầy, chỉ để vừa phải tạo cảm giác ngon mắt, ngonmiệng

Món ăn thờng đợc trang trí cùng các phụ liệu nh các loại rau, củ, quả tỉa hoa kết hợpvới lá rau để kết hợp màu sắc tạo nên sự hấp dẫn.

Về đồ uống, tùy loại mà sử dụng cốc, tách phù hợp Riêng với rợu cũng đã có rấtnhiều loại ly, cốc khác nhau Nớc hoa quả cũng có loại cốc riêng ấm, tách để uống tràcũng đợc chọn lựa khá tỉ mỉ, tùy theo trà pha ấm hay trà túi lọc, uống nóng hay thêm đá…

4 Thởng thức món ăn, đồ uống

Thởng thức một món ăn hay một đồ uống đầu tiên là cảm nhận sự hấp dẫn của món

ăn bằng thị giác, khứu giác rồi mới đến vị giác và cả thính giác Ngời thanh lịch không ănuống xô bồ; thởng thức một món ngon bao giờ cũng coi trọng d vị để lại của nó, rồi cảngẫm nghĩ để trân trọng sự tài hoa, khéo léo của con ngời

Đặc biệt việc kết hợp thởng thức các món ăn cũng là nét đặc trng riêng, nh cốm ờng ăn kèm với chuối trứng cuốc, bánh dày ăn kèm với giò lụa, bánh cuốn thì ăn với chảquế, nớc mắm cà cuống hoặc mỗi món lại ăn kèm với một loại rau gia vị khác nhau…

th-II Thanh lịch, văn minh trong cách ăn uống của ngời Hà Nội

1 Thanh lịch, văn minh trong cách ăn của ngời Hà Nội

a Trong bữa cơm gia đình

Bữa cơm gia đình có vị trí rất quan trọng trong cuộc sống Đó là dịp cả gia đình đoàn

tụ sau một ngày làm việc, học tập Bữa cơm gia đình với những món ăn quen thuộc tạo sự

ấm cúng, là nơi các thành viên thể hiện tình cảm, sự quan tâm lẫn nhau Bữa cơm gia đìnhgóp phần quan trọng tạo nên hạnh phúc và truyền thống gia đình

Để có bữa cơm gia đình đầm ấm, con cái có thể tham gia vào việc chuẩn bị nh giúp

mẹ nhặt rau, vo gạo rồi lấy bát, so đũa, sắp xếp món ăn, chuẩn bị bàn ăn hay chỗ ngồi chocả nhà…

Trớc khi ăn phải rửa tay sạch sẽ Khi ngồi vào vị trí phải ngồi ngay ngắn, không dạngchân hoặc co chân lên ghế

Trong bữa cơm gia đình, lời mời rất đợc coi trọng Phải mời từ ông bà, cha mẹ,…Mời trớc khi ăn và mời khi mình kết thúc bữa ăn

Khi ăn thờng phải khoan thai, nhẹ nhàng, không nhai tóp tép, nhồm nhoàm, húp xuỵtxoạt, gõ bát đũa ầm ĩ Khi gắp thức ăn mời ông bà, cha mẹ phải dùng đũa riêng hoặc quay

đầu Gắp thức ăn hay chan canh phải quan sát, ý tứ, không để rơi vãi, không gắp khi ngờikhác đang gắp, không khoắng đũa vào bát canh chung Không chỉ gắp thứ mình thích,không bới thức ăn, không lật chọn miếng ngon, không gắp lên bỏ xuống, không nên gắpcho vào miệng luôn Khi đợc ngời khác gắp mời, phải nói lời cảm ơn Không vừa ăn vừalàm việc riêng Khi ho, hắt hơi phải quay mặt ra phía ngoài…

Sau bữa cơm, bậc con cháu phải lấy tăm, lấy nớc Việc đa mời, phải bằng hai tay mộtcách lễ phép Dùng nớc sau bữa ăn cũng phải từ tốn, không súc miệng sòng sọc hay chépmiệng chèm chẹp; xỉa răng không che miệng, vẩy tăm là thiếu lịch sự

b Khi nhà có khách

Khi tiếp khách càng phải ý tứ hơn từ cách chọn món đến mời chào khách Chủ nhàkhông đợc rời mâm, đứng dậy quá sớm, không nói những chuyện không vui hoặc bày tỏthái độ không vừa lòng, đánh mắng con cháu trong bữa ăn

Chủ nhà luôn phải để ý đến sở thích của khách để tiếp thức ăn, đồ uống phù hợp, thểhiện tinh thần hiếu khách, biết giữ chừng mực: ân cần, niềm nở nhng không suồng sã,không tiếp quá nhiều thức ăn một lúc hoặc ép khách uống rợu, bia

Mời nớc khách trớc và sau bữa ăn cũng cần lịch sự, chu đáo để khách vừa lòng

c Trong những dịp liên hoan và ở nơi công cộng

Trong những dịp liên hoan, sinh nhật, cới hỏi, gặp gỡ bạn bè, cần có thái độ ứng xửphù hợp, tạo đợc không khí vui vẻ, thoải mái, dễ chịu cho mọi ngời xung quanh

Việc mời nhau trớc bữa ăn hoặc mời cùng thởng thức một món nào đó tạo cho tất cảmọi ngời cảm giác mình đợc ngời khác quan tâm

Khi đi ăn uống ở những nơi công cộng nh ở nhà hàng, quán sá (dù bữa chính hay chỉ

là ăn quà) thì việc chọn chỗ ngồi cũng đợc chú ý Ngời xa đã nói ăn trông nồi, ngồi trông“Ng

hớng” nên không đợc bạ đâu ngồi đấy Khi ăn phải giữ lịch sự, tránh làm ảnh hởng đến

những ngời xung quanh; không nói, cời ồn ào, không chê bai, sách nhiễu, gây khó chịu chongời khác Khi yêu cầu ngời phục vụ điều gì, ngời Hà Nội thanh lịch bao giờ cũng không

quên kèm từ làm ơn“Ng ” vào lời nói của mình

ăn ở ga tàu, bến xe, những tụ điểm đông ngời, gồm nhiều thành phần xã hội khácnhau, cần tế nhị, chừng mực để không làm ảnh hởng đến những ngời xung quanh Cần giữgìn vệ sinh sạch sẽ nơi công cộng

2 Thanh lịch, văn minh trong cách uống của ngời Hà Nội

ớc, thân tình sau

Khi uống cà phê, cần chú ý cách cầm tách, sử dụng thìa

c Uống bia, rợu

Trẻ em không nên ớng bia, rợu, ảnh hởng đến sức khỏe

Ngời lớn tuổi, khi uống bia, rợu, cần giữ gìn trong cách nói năng, cử chỉ, không đểsay xỉn Không lái xe khi trong ngời có chất rợu, cồn dễ gây tai nạn

Không nên ép ngời khác uống bia, rợu ; không mợn bia, rợu để gây gổ với ngời khác

Văn hóa ẩm thực của ngời Hà Nội đã đợc hình thành từ bao đời nay Để cho nét đẹp

ấy không mai một, mỗi chúng ta cần biết trân trọng truyền thống văn hóa ấy, góp phần làmnên cái đẹp, cái thanh trong cốt cách ngời Hà Nội

T liệu tham khảo

Phở Hà Nội

Phở ăn bất cứ vào giờ nào cũng đều thấy trôi cả Sớm, tra, chiều, tối, khuya, lúc nào cũng ăn đợc Trong một ngày ăn thêm một bát phở, cũng nh lúc trò chuyện ăn giọng nhau mà pha thêm một ấm trà, cùng thởng thức với bạn bè Hình nh không ai nỡ từ chối một ngời quen rủ đi ăn phở Phở giúp cho ngời thanh bạch đủ điều kiện biểu hiện lòng thành theo với bầu bạn nó hợp với cái túi nhỏ của mình Phở cũng tài tình ở cái chỗ là mùa nào ăn cũng thấy có nghĩa thâm thúy Mùa nắng, ăn một bát, ra mồ hôi, gặp cơn gió nhẹ chạy qua mặt qua lng, thấy nh giời quạt cho mình Mùa đông lạnh, ăn bát phở nóng, đôi môi tái nhợt chợt thắm tơi lại Trong một ngày mùa đông của ngời nghèo, bát phở có giá trị

nh một tấm áo kép mặc thêm lên ngời Đêm đông, có ngời ăn phở xong, tự coi nh vừa nuốt

đợc cả một cái chăn bông và tin rằng có thể ngủ yên đến sáng, để mai đi làm khoẻ Dùng những hình ảnh bình dị để nói lên mùa đông ở Việt Nam, tôi cho không gì nên thơ bằng cái hình ảnh một bếp lửa hàng phở bến ô tô nhiều hành khách quây quanh chờ đợi bát mình, vai rụt xuống một tí, ngời nhún nhẩy nh trẻ em đang thú đời Tết, nhà ai cũng bánh chng, cá kho, thịt đông, nhng vẫn rất đông ngời tình cờ mừng tuổi nhau ở những hiệu phở khai tr-

ơng từ mùng hai Tết

…Giờ mà ngồi an tâm ăn bát phở nóng sốt giữa ban ngày bất giác cần nhớ ơn nhiều ngời Rồi mối cảm xúc phở vụt chốc bay xa rộng mênh mông Bỗng nghĩ đến những vùng chăn nuôi xanh rờn áng cỏ sữa khu tự trị Thái - Mèo, những đàn bò Lạng Sơn, Thanh Hoá

đang cúi xuống ngốn cỏ ngon trên đất nớc Gạo mấy vụ liền lại đợc mùa, bột bánh mịn và dẻo Rau cỏ vùng ngoại thành Hà Nội: mở rộng mãi những diện tích xanh ngon vô tận, rau thơm hành hoa phng phức cái hơng vị thổ ngơi

(Trích Phở“Ng ” - Nguyễn Tuân - myhanoi.com.vn)

Bài 3 (2 tiết) trang phục của ngời hà nội

I trang phục thanh lịch, văn minh

Trang phục thể hiện rõ trình độ văn hóa, thẩm mĩ của mỗi ngời Trang phục gồm rấtnhiều thứ nh quần áo, giày dép, phụ kiện kèm theo, nhng thể hiện rõ nhất ở cách mặc

1 Trang phục phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh cụ thể

a Trang phục phù hợp với thời đại

Trang phục mỗi thời có khác nhau Ngời Hà Nội xa thờng giản dị và thanh nhã Namgiới phổ biến là áo cánh, quần ta Phụ nữ thờng mặc váy yếm, áo tứ thân

Trang phục của ngời Hà Nội ngày nay gồm đủ màu, đủ kiểu, thể hiện nhiều phongcách, xu hớng thẩm mĩ khác nhau Tuy vậy, phần lớn ngời Hà Nội vẫn giữ đợc sự tề chỉnh,nền nã trong cách sử dụng trang phục

b Trang phục phù hợp với mùa

Với điều kiện thời tiết bốn mùa, từ xa ngời Hà Nội đã biết tạo cho mình một thóiquen mặc phù hợp với điều kiện thời tiết của từng mùa

Trang phục mùa hè thờng có màu sắc tơi sáng, nhã nhặn, nhẹ nhàng, mát mẻ Quần

áo mặc trong mùa đông phải dầy, ấm áp

Mùa xuân và thu là hai mùa thể hiện rõ nhất sự phong phú trong trang phục của ngời

Hà Nội Những ngày đầu thu là thời điểm rất phù hợp với chiếc áo sơ mi dài tay may kiểucách, đến cuối thu hay những ngày xuân ấm áp lại là lúc để diện những chiếc áo len mỏng,

áo khoác nhẹ, có thể kết hợp thêm chiếc khăn quàng cổ

c Trang phục phù hợp với phong tục, tập quán

Hà Nội ngày nay, ngoài ngời Kinh còn bao gồm nhiều dân tộc anh em cùng sinhsống Trong các sinh hoạt cộng đồng, trang phục mang đặc điểm văn hóa, phong tục tậpquán của từng vùng, từng dân tộc

d Trang phục phù hợp với điều kiện kinh tế

Nếu điều kiện kinh tế khá giả, mặc đơn giản hay cầu kì phức tạp không thành vấn đề,chỉ cốt sao cho tiện và đẹp Nhng với gia đình bình dân thì mặc kiểu cách, cầu kì, mặc đồ

đắt tiền quá cũng không phù hợp

e Trang phục theo hoàn cảnh giao tiếp

Trang phục lễ hội mang đặc trng riêng Trong các dịp trọng đại nh cới, hỏi, ngày Tếtthờng ăn mặc đẹp, sang trọng, phù hợp với không khí lễ hội

Trong đời sống thờng ngày, quần áo cũng đợc phân biệt rõ ở nhà, trang phục saocho thuận tiện, thoải mái nhng vẫn kín đáo Ra khỏi nhà, quần áo phải tơm tất, tề chỉnh

Đến cơ quan, trờng học cần mặc theo quy định

Tùy theo hoàn cảnh giao tiếp đi đâu, làm gì, gặp ai mà chọn trang phục cho phù hợp

Dự lễ cới cần mặc đẹp, ngợc lại đến đám tang thì không mặc quần áo lòe loẹt, sặc sỡ Mặcquần áo khi đi lao động khác với trang phục đến nhà hát, dự dạ hội, đi du lịch

2 Cách lựa chọn và sử dụng trang phục

Cách lựa chọn trang phục khá phổ biến là dựa vào chất liệu vải Rồi từ chất liệu vải

mà kiểu dáng trang phục đợc chọn theo sao cho phù hợp Ngoài ra, màu sắc, đờng kẻ, kiểuhoa cũng là một tiêu chí khi lựa chọn trang phục sao cho tôn lên đợc lợi thế về dáng vóc,che bớt đi khiếm khuyết trên cơ thể mình

Chọn trang phục còn phải phù hợp với giới tính và tuổi tác

Để sử dụng trang phục thanh lịch, văn minh, ngời Hà Nội không quá coi trọng việc

có thật nhiều quần áo mà quần áo phải luôn gọn gàng, sạch sẽ (thay, giặt thờng xuyên, giữquần áo phẳng phiu), hợp cảnh, hợp ngời

II Trang phục của học sinh thủ đô

1 Trang phục ở nhà

Quần áo mặc ở nhà cần phải đảm bảo các tiêu chí : tiện dụng, phù hợp với thời tiết,thoải mái, dễ chịu và bảo vệ sức khỏe

Trang phục ở nhà vào mùa hè rất đa dạng, có thể là những bộ quần soóc, áo phôngvới bạn nam hoặc bạn nữ là bộ đồ hay váy bằng chất liệu vải nhẹ, mát, thấm mồ hôi nh vảilanh, thô, côt - tông.

Vào mùa đông, trang phục ở nhà là những bộ quần áo dài bằng vải bông hoặc côt tông dày có tác dụng giữ nhiệt và rất thoải mái khi mặc Ngoài quần áo, để giữ ấm cơ thểcòn cần đến tất hay khăn quàng, mũ ấm

Học sinh từ tuổi mời hai, mời ba trở đi đang trong quá trình phát triển, thay đổi vềthể chất để thành ngời lớn nên không đợc tùy tiện trong ăn mặc, quần áo cần phải kín đáo,lịch sự hơn

2 Trang phục khi đến trờng

Học sinh Hà Nội khi đến trờng thờng mặc đồng phục

Bộ đồng phục học sinh mang nhiều ý nghĩa, nó không chỉ là dấu hiệu hình thức đểphân biệt học sinh các trờng với nhau mà còn thể hiện sự bình đẳng trong môi trờng học đ-ờng Hơn nữa, đồng phục còn là niềm tự hào của học sinh khi các em đợc mang hình ảnhcủa ngôi trờng thân yêu qua hình lô - gô in trên áo, từ đó xây dựng tình cảm gắn bó vớithầy cô, trờng lớp

Đồng phục của mỗi trờng có thể khác nhau về kiểu dáng và màu sắc nhng nhìnchung có những đặc điểm thống nhất: kiểu dáng gọn gàng, tiện dụng, phù hợp theo mùa(mùa hè thì áo sơ mi kết hợp với quần hoặc váy, mùa đông có thêm áo khoác ) Màu sắccủa đồng phục thờng là áo trắng kết hợp với váy hoặc quần màu xanh hay đen

Sử dụng đồng phục cần phải có sự linh hoạt để phù hợp với điều kiện thời tiết, hoàncảnh gia đình và đảm bảo sức khỏe của học sinh

Phải luôn giữ đồng phục sạch sẽ (thay, giặt thờng xuyên, tránh để quần áo nhàu nát).Mặc đồng phục đến trờng phải gọn gàng, chỉnh tề, thực hiện đúng theo quy định của nhà tr-ờng (về ngày mặc, cách mặc, )

Khi thời tiết chuyển mùa, trong những ngày lạnh cần mặc cho đủ ấm, có thể mặcthêm áo len bên trong áo đồng phục mùa đông hoặc mặc thêm áo sơ mi trong áo khoác

đồng phục; khi nắng ấm có thể cởi áo khoác ngoài

Khi mặc bộ đồng phục đến trờng, đầu tóc cũng phải gọn gàng, không nhuộm xanh,

đỏ lòe loẹt Cách chọn và đội mũ cũng cần phù hợp với quần áo Cùng với bộ đồng phục,phải đi dép có quai hậu hoặc giày, tạo nên sự đồng bộ, năng động, phong cách khỏe khoắncủa học sinh Ngoài ra, tùy theo điều kiện thời tiết, khi đi học, học sinh có thể sử dụng thêmkhăn quàng cổ Dù quàng hay đội khăn cũng cần gọn gàng, tránh lòe xòe, rờm rà

3 Trang phục khi tham gia các hoạt động xã hội

Khi tham gia các hoạt động tập thể, ngoài bộ đồng phục, tùy vào tính chất của buổisinh hoạt có thể mặc các loại trang phục khác nhng không quá màu mè, kiểu cách Cần

phải chú ý tránh lối ăn mặc hở hang, đua đòi không phù hợp với phong tục, tập quán và lứatuổi, nhất là đối với nữ giới.

Khi tham gia lễ hội, trang phục phải đẹp, có thể “Ngđiệu” hơn ngày thờng nhng vẫnphải đúng với lứa tuổi học sinh Tránh lối ăn mặc làm cho mình già đi trớc tuổi làm mất vẻhồn nhiên, trong sáng của tuổi học trò

Khi dự các bữa tiệc nh sinh nhật, đám cới hoặc những cuộc vui cần biết chọn trangphục sao cho phù hợp Tuy nhiên cần phải chú ý đến tính tiện dụng và lịch sự của trangphục

Khi đi chơi hoặc du lịch, dã ngoại, trang phục cần gọn gàng, khỏe khoắn, phù hợpvới lứa tuổi Khi chơi thể thao cần mặc quần áo phù hợp với từng môn, đi giày tất gọn gàng

Trang phục thể hiện nếp sống thanh lịch, văn minh Sử dụng trang phục ngoài ýnghĩa thẩm mĩ còn là văn hóa Vì vậy, học sinh Thủ đô cần biết sử dụng trang phục phù hợptrong mỗi hoàn cảnh để tôn lên nét đẹp trong phong cách ngời Hà Nội

T liệu tham khảo

Bài thơ áo dài

Đất Thăng Long - Hà Nội, ngay cả cô bán bún chả rong, chị cắp thúng bán rong quả bởi, bác đội chăn bông đi đổi, bà hàng xôi cháo bán tra, chị thuyền chài tạm rời con thuyền nan lên bộ bán mớ cá mới đánh đợc cũng phải có tấm áo dài trên thân, thong thả thì buông chùng, vội vàng thì thắt vạt trớc, mà hối hả hơn thì thắt vạt sau lng mà chạy gằn cho tiện.

Nắng hay ma cũng vậy Đầu năm hay sắp tết cũng thế Những năm ba mơi của thế kỉ này (thế kỷ XX), tấm áo dài đợc cách điệu đi, không thắt vạt, không đổi vai mà thành áo tân thời Chữ tân thời đã mang một nghĩa mới, cũng nh chữ cải lơng trong hát cải lơng áo nhung, áo gấm, áo mình khô hoa ớt, áo lơ-muya, áo cổ thấp rồi cổ cao, áo thụng hay tay

bó, tay dài hay tay long đã nhiều thay đổi, nhiều mốt tùy thích Riêng chỉ hai cái tà nh“Ng ”

hai cánh bớm, nh hai dải liễu bay, nh hai lá th tình, nh hai nỗi ám ảnh tâm hồn nam giới,

nh linh hồn của chiếc áo và của ngời mặc là vẫn đợc trân trọng giữ nguyên Nó vẫn giữ chiều dài gần sát gót để có đà tung bay, có khi nhấp nhô nh sóng lợn, để có đà vẫy gọi những con mắt dõi theo Aó dài nhung đỏ đi với kiềng vàng, áo dài nhung đen có chuỗi hạt trai sáng lấp lánh, áo dài trắng có mái tóc đen huyền thả buông lửng sau lng áo, áo tím hàng Vân có chiếc nón bài thơ ngà trắng Đó là sự tuyệt đỉnh hài hòa lộng lẫy khôn cùng, cũng tựa nh tấm áo Đồng Lầm có thắt lng hồ thủy hay hoa đào cũng vậy

Những ai nay còn sót lại của thế hệ nữ sinh trờng Đồng Khánh Trng Vơng, chiều hồ Gơm khoan thai nhịp bớc, cắp cặp trớc ngực, tóc đung đa sau lng, còn hai tà áo dài cứ nh trêu cợt, nh đùa nô, nh vô tình mà nghi ngờ, mà nhắn nhủ, mà xa xôi với bao màu sắc từ

đậm đến nhạt, nh cung bậc cây đàn từ thấp đến cao, gần xa buông bắt Tà áo dài gần chấm gót những ngày ấy đủ sức chuyện trò cùng gió Mềm mại, uyển chuyển, run rẩy, lung linh hình nh đã lan truyền sang cả sóng hồ nên cứ lăn tăn, lan truyền cả vào tầng lá nên cây lá

cứ rì rầm, lay động Có phải lúc này là lúc hồn Hà Nội đã mơ màng nh bát rợu nếp sáng mùng năm tháng năm đối với cô thiếu nữ cha quen men rợu, là lúc cung đàn đã tấu lên với trái tim nhạc sĩ, toan đã căng trên giá vẽ tr“Ng ” ớc nhà tạo hình, nàng thơ đã ốp một cách bí hiểm vào thơ, và mùa màng chín rộ làm rạo rực ngời gieo cấy Ai gỗ đá để có thể dửng dng

đợc trớc nét thanh tân đầy ma lực của tà áo dài cứ lả lớt nh sóng cạn mà bắt hồn ngời ấy, bởi nó vừa ngập ngừng lại vừa thách thức

Mơi năm trở lại đây, tà áo dài Hà Nội bị ngắn đi, chỉ còn trên đầu gối Nó không còn đủ sức bay, có lúc chết cứng trên nửa thân ngời, nh con bớm bị chặt cụt bộ cánh rực

rỡ Thật tiếc! Tà áo dài với chiều dài cần thiết, là sự truyền cảm của đờng kim khâu tay, của nét eo thắt đáy, của sự mở rộng của hai tà xòe ra bốn phía Rút ngắn phần bay l ợn xòe rộng ấy khác nào cắt đi cái tởng tợng và ảo tởng của nhà thơ Phụ nữ mặc áo dài chỉ đẹp thêm Nam giới cũng đợc thơm lây Cuộc đời rực rỡ là điều hẳn ai cũng mong muốn, có phải không hỡi bài thơ áo dài ?

Theo “NgThú ăn chơi ngời Hà Nội”, Băng Sơn,

NXB Văn hóa thông tin, 2009, tr 196-200)

Bài 4 (1 tiết) NơI ở của ngời hà nội

I Sự cần thiết của nơi ở đối với con ngời

Nơi ở, hiểu theo cách đơn giản nhất chính là nơi có ngôi nhà thân yêu, là mái ấm gia

đình Vì vậy, nó có vai trò vô cùng quan trọng đối với cuộc sống của mỗi con ngời Ngôinhà ấy có thể to rộng, có thể nhỏ hẹp, có thể đẹp cũng có thể đơn giản, mộc mạc nhng nó lànhu cầu thiết yếu của mỗi ngời

Các kiểu nhà ở rất phong phú và đa dạng

1 Nhà ở nông thôn

ở vùng nông thôn, nhà ở thờng xây cất theo lối truyền thống, có chung một kiểu kháphổ biến là nhà ba gian, hoặc rộng hơn thì bốn, năm gian Những căn nhà này đợc bố trítheo hàng ngang, có mặt tiền rộng Thờng thì ngời ta hay chọn làm nhà hớng nam Trớc nhà

có sân, vờn

Dù nhà rộng hay hẹp thì gian phòng chính giữa vẫn luôn đợc bố trí làm nơi thờ cúng

và tiếp khách Ngay sát bức tờng đối diện với cửa lớn là bàn thờ tổ tiên Trớc bàn thờ, ngời

ta thờng đặt một bộ trờng kỷ hoặc bàn ghế để tiếp khách Hai gian bên kê giờng ngủ, tủquần áo và những vật dụng cần thiết Còn đối với những nhà bốn hoặc năm gian thì ngời tathờng để một hoặc hai gian làm buồng cất thóc, lúa, đồ dùng, có khi kết hợp làm buồngngủ Thông thờng, khu bếp và vệ sinh cũng nằm trong khuôn viên nhng biệt lập hẳn với cănnhà

2 Nhà ở đô thị

Khác với những ngôi nhà ở nông thôn, nhà ở đô thị không có một kết cấu chung màkhá phong phú về kiểu dáng, thờng nhiều tầng, kề nhau san sát, mặt tiền hớng ra đờng phố.Bên cạnh đó có những khu chung c, đáp ứng nhu về cầu nhà ở cho số đông dân, đồng thờicũng là giải pháp cho không gian chật hẹp ở đô thị

Khác với nhà nông thôn, nhà ở đô thị hiện nay thờng đợc chia thành nhiều phòng ứngvới những chức năng riêng nh phòng khách, phòng bếp, vệ sinh và các phòng ngủ Đối với

những ngôi nhà chật hẹp, ngời ta có thể kết hợp phòng khách với phòng ăn hoặc phòng ngủ

để tiết kiệm diện tích

II Cách sắp xếp nơi ở thanh lịch, văn minh

1 Nhà ở

Nhà ở dù rộng, hẹp, to, nhỏ đều có thể sắp xếp ngăn nắp, gọn gàng, sạch sẽ, trởthành nơi sinh sống thanh lịch, văn minh

Thờng thì bớc chân vào nhà, không gian chính hay phòng lớn sẽ là phòng tiếp kháchcủa cả gia đình Phòng khách thờng rộng rãi, thoáng mát và đợc trang trí lịch sự, phù hợp,không phô trơng, cầu kì, kiểu cách mà thanh nhã, thể hiện óc thẩm mĩ cũng nh tính cáchcủa những ngời sống trong ngôi nhà Bàn ghế tiếp khách đợc bày biện gọn gàng và giữ sạch

sẽ, bộ ấm chén tiếp khách đợc giữ khô ráo và úp xuống cẩn thận

Ngoài phòng khách, một không gian chung nữa của cả gia đình là bếp ăn Bếp ăn ờng đợc chia làm khu chế biến, nấu nớng và khu bàn ăn Bếp ăn là nơi mà cả gia đình gặp

th-gỡ và trò chuyện thờng xuyên nhất Chính vì vậy, bếp ăn cũng là một không gian rất đặcbiệt trong ngôi nhà, cần đợc sắp xếp gọn ghẽ, vệ sinh thờng xuyên, đảm bảo an toàn vềcháy nổ

Đối với nhà của ngời Việt Nam, có một không gian rất đợc coi trọng, đó là nơi dànhcho việc thờ cúng gia tiên Trong những ngôi nhà mới hiện nay, ngời ta thờng dành riêngmột phòng thể thờ cúng Đối với những ngôi nhà diện tích hẹp, ngời ta thờng đặt một bànthờ trên cao, vừa thể hiện sự tôn kính, lại vừa tiết kiệm diện tích

Nhà ở có ý nghĩa rất lớn đối với mỗi con ngời Vì vậy, mỗi thành viên trong gia đình

đều phải có ý thức tôn trọng, giữ gìn và tô điểm cho ngôi nhà của mình thêm đẹp, thêmsinh động và thêm gắn bó

2 Phòng ở

Đối với một ngôi nhà ở đô thị, thờng thì mỗi ngời sẽ có phòng riêng Tuy nhiên, cũng

có những gia đình không có điều kiện, hoặc nh những ngôi nhà ở nông thôn, dù không cóphòng riêng nhng bao giờ cũng có không gian đợc quy ớc dành riêng cho từng ngời, và đóchính là “Ngthế giới” riêng của mỗi ngời trong ngôi nhà

Phòng ở riêng của mỗi ngời là nơi sinh hoạt, nghỉ ngơi và thờng cảm thấy độc lập,thoải mái hơn Phòng ở cần đợc sắp xếp hợp lý, gọn gàng, sạch sẽ, vừa mang những nétriêng của chủ nhân, vừa hài hòa với không gian chung của gia đình Không tùy tiện bàybiện lộn xộn gây ảnh hởng đến nếp sống chung Ngay cả khi phòng ở chỉ có một ngời cũngkhông vì thế mà chăn màn không gấp, để đồ đạc, sách vở lên giờng nằm, guốc dép mỗichiếc một nơi

3 Góc học tập

Trong ngôi nhà, đặc biệt là đối với học sinh, một góc không gian nữa cũng rất quantrọng, đó là góc học tập Nhìn vào góc học tập, ngời ta có thể đánh giá đợc ý thức học tậphọc sinh đó

Góc học tập có gọn gàng, ngăn nắp thì mới tạo đợc tâm thế học tập tốt, giúp học sinh

đạt đợc kết quả tốt trong học tập Trái lại, nếu góc học tập bừa bộn, muốn tìm một quyểnsách, một quyển vở hay một cái bút cũng khó thì không thể đem lại một kết quả cao tronghọc tập

Chính vì vậy, góc học tập cần phải đợc sắp xếp gọn gàng, bàn ghế để ngồi học lúcnào cũng phải đợc kê ngay ngắn, giá sách phải đợc xếp ngăn nắp, từng loại sách phải đợcxếp riêng và gáy sách phải quay ra ngoài cho dễ tìm, vở phải đợc bọc lại và dán nhãn cẩnthận ở góc học tập cần phải có thời gian biểu và thời khóa biểu

Ngoài những vật dụng cần thiết phục vụ cho việc học tập thì góc học tập cũng nên đ

-ợc trang trí thêm cho sinh động Có thể đơn giản chỉ là tấm hình một ban nhạc bạn yêuthích, hay gần gũi hơn nữa là bức ảnh chụp cùng ngời thân trong gia đình hay những ngờibạn Tất cả những thứ ấy sẽ giúp cho góc học tập trở nên có hồn hơn và cảm thấy vui vẻ vàthoải mái hơn mỗi khi ngồi vào bàn học

Nhà ở không chỉ đơn thuần là nơi ở, nó còn là chốn đi về, nơi giao lu, tiếp xúc giữanhững thành viên trong gia đình, đồng thời cũng là nơi để mở rộng quan hệ họ hàng, xómphố Vì vậy, nhà ở chính là một không gian văn hóa vật chất, tinh thần quan trọng đối với

mỗi con ngời, mỗi gia đình Do đó, mỗi ngời cần phải có ý thức làm cho nhà ở của mình trở

thành địa chỉ thanh lịch, văn minh

T liệu tham khảo

Sạch nhà mà … bẩn ngõ bẩn ngõ

Khu tập thể chỗ tôi ở là những dãy nhà cấp bốn nối dài Các gia đình đều sống có ý thức, cái ngõ nhỏ đi chung qua các ngôi nhà sáng nào cũng đợc quét dọn sạch sẽ dẫu một cái hố rác to đùng án ngữ ngay giữa khu tập thể Vậy nhng kể từ ngày chị Hà thuê căn phòng gần cái hố rác thì mọi chuyện thay đổi hẳn.

Theo thờng lệ vào buổi sáng, nhà nào nhà nấy đều quét dọn nhà cửa và quét luôn cả đoạn ngõ trớc cửa nhà mình Nhng chị Hà thì mặc kệ, chị không thèm quét một lần nào

Đoạn sân trớc cổng nhà chị là bẩn nhất, bởi xe chở rác toàn dừng tại đó để lấy rác nên

v-ơng nhiều rác bẩn ra ngoài Mấy hôm đầu các gia đình hàng xóm còn quét giúp, nhng không thấy chị có ý kiến gì, ngời khác quét hộ sân nhà mình chị cũng tỉnh bơ Cuối cùng

mọi ngời mặc kệ rác nhà ai nhà nấy quét Khi đợc nhắc nhở thì chị gắt lên thách thức:

- Tôi không quét đấy!

- Đây là sân nhà chị, nhng cũng là đờng đi chung của cả khu tập thể Chị đi những

đoạn đờng khác sạch sẽ, mát mẻ sao chị không nhìn lại đoạn sân nhà mình? Các gia đình

có dọn dẹp vệ sinh thì cả cái ngõ này mới thông thoáng - Bà hàng xóm góp ý.

- Ôi dào, sân nhà tôi thì kệ tôi Các ngời rỗi hơi lo làm gì? – Dứt lời chị rảo b ớc vào trong nhà.

Ngời ta vẫn bảo nhà sạch thì mát, bát sạch ngon cơm Thế nh“Ng ” ng thói quen cũ sạch nhà, bẩn ngõ hiện vẫn còn tồn tại phổ biến trong một số gia đình nh

Nếu ai cũng biết vì mình, vì cộng đồng thì các đờng phố, ngõ ngách sạch đẹp lắm thay.

(Phơng Nguyên – theo ktdt.com.vn)

Lớp 7 - Bài 1 (2 tiết) Tiếng nói của ngời Hà Nội

i nét đẹp riêng của tiếng nói ngời hà nội

1 Đặc điểm của tiếng Hà Nội

Tiếng Hà Nội là Tiếng Việt mang đặc trng của phơng ngữ Bắc Bộ, đồng thời cũng cónhững đặc thù riêng

- Về mặt ngữ âm: Các nguyên âm đợc phát ra rõ ràng Sáu thanh điệu đợc phát âm

chính xác Các phụ âm cuối đợc phát âm đúng chuẩn

- Về mặt từ vựng: Ngời nói tiếng Hà Nội sử dụng vốn từ toàn dân trong mọi hoạt

động giao tiếp

- Về mặt chính tả: Mặc dù thiếu vắng một số phụ âm đầu và một số vần trong khi

phát âm nhng khi viết chính tả, ngời Hà Nội lại phân biệt rất chính xác các từ ngữ đó

2 Tiếng Hà Nội - sự kết tinh những nét đẹp của ngôn ngữ Việt Nam

Tiếng Hà Nội không đơn thuần là tiếng nói gốc gác của c dân bản địa và cũng khôngphải tiếng nói của riêng một địa phơng nào mang tới

Nhiều ngời cho rằng: đặc trng nổi bật, dễ thấy nhất của tiếng Hà Nội trớc hết là ởgiọng nói- tức hệ thống ngữ âm không thể lẫn lộn với giọng nói của các vùng khác Giọng

Hà Nội là điển hình, là tiêu biểu cho giọng nói của các tỉnh lu vực sông Hồng, nhng cách

II giữ gìn và làm đẹp thêm tiếng nói ngời hà nội

1 Tự hào về cách nói năng thanh lịch, văn minh của ngời Hà Nội

Ngời Hà Nội đợc đánh giá là nói năng nhẹ nhàng, thanh lịch, đầy nhạc tính, dễ nghe,

dùng từ chính xác, giọng nói có âm sắc ngọt ngào Khi nói có cách uốn giọng làm dáng“Ng ”

rất điệu đà“Ng ” ở các thanh hỏi, thanh sắc và thanh ngã, lâu dần thành quen tạo nên sức hấpdẫn, độc đáo của tiếng Hà Nội

Cách xng hô của ngời Hà Nội cũng biểu hiện một thế ứng xử đẹp vốn có từ trong bảnchất một nếp sống, nếp c xử nhã nhặn, lịch sự, tôn trọng ngời đối thoại

Ngời Hà Nội thờng nói những lời tế nhị, không xô bồ, không thô thiển Đặc biệt ở

họ, lời chào khi gặp gỡ, lúc chia tay, các từ cảm ơn, xin lỗi“Ng ” nh đã thành lời cửa miệng

Ngời Hà Nội có vốn từ giàu có, biết cách dùng từ đúng chỗ, đúng lúc và có chọn lọc.Ngay khi biểu thị sự cha vừa ý cũng luôn biết lựa chọn những từ ngữ tế nhị, tránh lối nóinăng thô lỗ, cục cằn

Ngời Hà Nội luôn có ý thức và niềm tự hào về lời ăn tiếng nói trong các mối quan hệgiao tiếp với mọi ngời

2 Học sinh Hà Nội nói năng thanh lịch, văn minh

a Nói để ngời khác nghe

- Nói đúng

Tiếng Việt giàu và đẹp, có đủ điều kiện để diễn tả các suy nghĩ, tình cảm, thái độ củachúng ta Bởi vậy nói đúng trớc hết là vận dụng vốn tiếng Việt trong sáng và giàu sức biểucảm trong các hoạt động hàng ngày, hạn chế việc vay mợn các yếu tố ngôn ngữ nớc ngoài,

dùng tiếng lóng“Ng ” và các hiện tợng ngôn ngữ không chuẩn mực khác

Việc chú ý phát âm chuẩn, dùng từ chính xác, viết đúng chính tả, đặt câu đúng ngữpháp chính là chúng ta đang giữ gìn và làm đẹp thêm tiếng Việt trong đó có tiếng Hà Nộithân yêu

- Nói lời hay

Biết nói tha gửi, chào hỏi cảm ơn, xin lỗi tạo nên thiện cảm đối với ngời giao tiếp.Biết xng hô phù hợp với vị thế của mình, nhất là đối với bề trên, với ngời lớn tuổi.Không nói xấu, bôi nhọ sau lng ngời khác, không mỉa mai, “Ngchụp mũ” làm tổn thơngngời khác

Không nói lời thô tục, chửi thề, nói lời gây gổ, cãi lộn

Trong giao tiếp, hãy luôn có ý thức trong việc chọn lựa lời hay – ý đẹp, sử dụngngôn ngữ có văn hóa, giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt

- Nói phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp và đối tợng giao tiếp

Nói phù hợp với đối tợng giao tiếp:

Khi giao tiếp với ngời lớn tuổi, thầy cô giáo, bề trên cần thể hiện sự kính trọng, lễphép Với bạn bè thì cách nói cởi mở, thân thiện, tự nhiên Ngời mới quen thì phải tỏ ra tôntrọng, giữ phép xã giao nhng không im lặng hoặc ngợc lại nói quá nhiều Nói với ngời nớcngoài cần có sự tự tin, hiểu biết

Chẳng hạn, chào và xng hô là những hành vi ứng xử cần thiết khi gặp mặt nhng tùytheo đối tợng giao tiếp có quan hệ với mình là thân hay sơ, trên hay dới mà có những cáchchào và xng hô khác nhau Đối với ngời trên nh ông, bà, bố mẹ, anh, chị, thầy cô giáo ta

phải chủ động chào trớc: Cháu chào ông (bà, cô, dì, chú, bác “Cháu chào ông (bà, cô, dì, chú, bác…) ạ! Em chào thầy (cô) ạ! …) ạ! Em chào thầy (cô) ạ! ) ạ! Em chào thầy (cô) ạ!

Đối với bạn bè hoặc ngời dới có thể nói: Xin chào! Chào bạn! Chào em! Khi chia tay, có thể nói: Tạm biệt! Hẹn gặp lại! Hẹn ngày mai nhé!

Khi giao tiếp ta phải đặc biệt lu ý đến đối tợng giao tiếp Nghĩa là phải xác định đợc

đối tợng đang giao tiếp với mình là ai? Ngời đó có quan hệ với mình nh thế nào? Từ đó mà

có lời nói, cử chỉ, thái độ, cách ứng xử, xng hô sao cho phù hợp

Nói phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp:

Trong giao tiếp, nếu ta chú ý đến hoàn cảnh, môi trờng giao tiếp thì sẽ tạo đợc hiệuquả cho cuộc giao tiếp Tùy theo hoàn cảnh mà lựa chọn lời nói, cách nói kết hợp với thái

độ, cử chỉ sao cho phù hợp

Khi đến thăm ngời ốm hoặc khi đến đám tang chỉ nói vừa đủ nghe, không nêncời nóioang oang gây khó chịu cho ngời khác

Khi có việc cần phải hỏi hoặc nhờ ngời khác giúp nên nói rõ ràng, không hỏi trốngkhông kiểu nh: “NgMua ở đâu đấy?” “NgNhà hát ở đâu?” Mà có thể nói: “NgLàm ơn cho hỏi ?”

“NgXin lỗi! Bác cho cháu hỏi ?” “NgPhiền bạn, cho mình nhờ một chút ?”Khi đợc ngời khácnhờ giúp, nếu biết có thể trả lời nhã nhặn, lịch sự Nếu không biết, có thể nói: “NgXin lỗi!Cháu (hoặc em ) không biết ạ!”

Khi đợc ngời khác giúp không quên nói lời cảm ơn chân thành: “NgCảm ơn bạn! Nếukhông có bạn, chắc còn lâu mình mới hoàn thành công việc.” Khi giúp ngời khác, đợc ngờikhác cảm ơn mình thì có thể nói: “NgCó gì đâu!” “NgKhông có gì!” “NgChuyện nhỏ mà!”

Khi có lỗi với ngời khác phải biết nói lời xin lỗi Khi ngời khác đã xin lỗi mình thì cóthể nói; “NgĐợc! Không có gì (Có gì đâu)!” Kèm theo lời nói là nụ cời thân thiện

Mỗi cuộc giao tiếp đều có những chuẩn mực riêng Nhng dù giao tiếp trong bất kìhoàn cảnh nào, đối tợng nào, thì lời nói cũng phải đúng mực, cách nói phải dễ hiểu, rõ ràng,mạch lạc cùng với thái độ hòa nhã, chân thành, chắc chắn sẽ để lại ấn tợng tốt đẹp với ngờinghe

b Nghe ngời khác nói

Cùng với “Ngbiết” nói, còn phải “Ngbiết” nghe Giữ lịch sự khi nghe ngời khác nói cũngchính là biểu hiện của con ngời thanh lịch, văn minh

Cần biết tôn trọng ngời nói, biết chăm chú lắng nghe, vừa nghe vừa nhìn ngời nói,không lơ đễnh nhìn đi chỗ khác

Khi đang nghe, chú ý không đợc nói leo theo lời ngời nói Không đợc cắt ngang lờingời nói Khi không nhất trí, có thể xin lỗi trớc khi nêu ý kiến của mình

Không đợc vơn vai, ngáp dài, lộ vẻ đau khổ, mệt mỏi khi nghe ngời khác nói

Không có cử chỉ sốt ruột, chê bai ngời nói

Biết động viên ngời nói bằng cử chỉ: mỉm cời, gật đầu, vỗ tay

Là học sinh của Thủ đô ngàn năm văn hiến, chúng ta luôn tự hào vì mình là ngời HàNội, đợc nói tiếng Hà Nội Vì vậy, việc nói năng sao cho đúng, cho hay, phù hợp với cácchuẩn mực đạo đức của xã hội là điều rất cần thiết đối với mỗi ngời Với sự nhận thức củabản thân và trách nhiệm của học sinh Hà Nội, chúng ta hãy cùng nhau giữ gìn và làm đẹpthêm tiếng nói của ngời Hà Nội bằng những lời nói văn minh, thanh lịch hàng ngày

t liệu tham khảo

Làm đẹp tiếng Hà Thành

Đang lúc thả hồn theo dòng cảm xúc của nhân vật trong truyện, chợt ông Văn thấy

có tiếng chó sủa vang rồi gầm gừ.

- Quái, nhà mình nuôi chó bao giờ thế nhỉ ?

Ông Văn nhỏm dậy ngó quanh, nhìn xuống cả gầm giờng vẫn không thấy gì Lại giọng nói ồm ồm:

- Lạy cụ ạ! Mời cụ nghe điện thoại!

Thì ra đó là tiếng phát ra từ túi áo vét của cậu con trai Một thứ nhạc chuông điện thoại di động mà con ông mới cài đặt.

Vân từ trên gác lao xuống, vồ lấy máy.

- A lô ! Tớ nghe đây! Bao giờ đi pic-nic nhỉ? Thứ bảy hả? Đợc mấy mống rồi? Con Hằng “Cháu chào ông (bà, cô, dì, chú, bác…) ạ! Em chào thầy (cô) ạ! ” rồi? Con Hằng

bồ sứt cạp , con Nga quê một cục , thằng Hòa ngố , thằng Khoa hip hôp , con Thoa

“Cháu chào ông (bà, cô, dì, chú, bác…) ạ! Em chào thầy (cô) ạ! ” rồi? Con Hằng “Cháu chào ông (bà, cô, dì, chú, bác…) ạ! Em chào thầy (cô) ạ! ” rồi? Con Hằng “Cháu chào ông (bà, cô, dì, chú, bác…) ạ! Em chào thầy (cô) ạ! ” rồi? Con Hằng “Cháu chào ông (bà, cô, dì, chú, bác…) ạ! Em chào thầy (cô) ạ! ” rồi? Con Hằng

chân kiềng Sao không rủ mụ Tam mắt xanh, mỏ đỏ ? Ô kê! Bảo chúng nó phải

“Cháu chào ông (bà, cô, dì, chú, bác…) ạ! Em chào thầy (cô) ạ! ” rồi? Con Hằng…) ạ! Em chào thầy (cô) ạ! “Cháu chào ông (bà, cô, dì, chú, bác…) ạ! Em chào thầy (cô) ạ! ” rồi? Con Hằng

moi ra ít năm băng của bà bô mới đủ chi bo nhất đấy! Đ

“Cháu chào ông (bà, cô, dì, chú, bác…) ạ! Em chào thầy (cô) ạ! ” rồi? Con Hằng “Cháu chào ông (bà, cô, dì, chú, bác…) ạ! Em chào thầy (cô) ạ! ” rồi? Con Hằng “Cháu chào ông (bà, cô, dì, chú, bác…) ạ! Em chào thầy (cô) ạ! ” rồi? Con Hằng “Cháu chào ông (bà, cô, dì, chú, bác…) ạ! Em chào thầy (cô) ạ! ” rồi? Con Hằng ợc rồi, cứ thế ! Bai!

Ông Văn vẫy con lại:

- Con vừa nói tiếng nớc nào mà bố cố lắng tai nghe vẫn không hiểu gì cả?

Vân đỏ mặt:

- à, đấy là tiếng lóng của bọn trẻ chúng con, bố tìm hiểu làm gì?

- Không đợc con ạ! Dùng mãi nó quen đi, rồi nói với ngời lớn, ngời bề trên cũng buột mồm thì còn ra làm sao? Con không biết Tiếng Việt mình, mà tiếng Hà Nội đợc coi là tiếng chuẩn đó sao? Tiếng ấy nghe dịu dàng, thanh lịch biết bao? Ngời Hà Nội mình còn nâng tiếng nói thông thờng lên tầm cao là dùng thanh nhã, tế nhị để chỉ những việc làm nhếch nhác, thô thiển nữa kia Vậy mà, các con lại đi ngợc lại việc giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt.

- Con trót quen bắt chớc các bạn…) ạ! Em chào thầy (cô) ạ!

- Đấy, tai hại là bắt chớc cái không hay, không phân biệt đợc sáng, tối, trắng, đen…) ạ! Em chào thầy (cô) ạ! Mọi sự đều khởi nguồn từ sự vô thức ấy, tiêm nhiễm dần thành bệnh, muốn sửa chữa sẽ rất khó Phải làm đẹp tiếng Hà Thành của mình chứ ?

- Con hứa từ nay sẽ…) ạ! Em chào thầy (cô) ạ!

- Đợc, bố ghi nhận và sẽ nghiêm khắc đấy à, còn cái tiếng chó sủa và lạy cụ ạ “Cháu chào ông (bà, cô, dì, chú, bác…) ạ! Em chào thầy (cô) ạ! …) ạ! Em chào thầy (cô) ạ!” rồi? Con Hằng con phải xóa đi, thay nhạc chuông khác ngay.

- Vâng, con xin lỗi bố ! Con làm ngay.

(Trích Văn hóa gia đình ngời Hà Nội, Giang Quân, NXB Quân đội nhân dân, tr.149)

Bài 2(2 tiết)

GIAO TIếP, ứng xử trong gia đình

I tổ chức gia đình của ngời Hà nội

1 Các thế hệ trong một gia đình

a Gia đình hai thế hệ: (còn đợc gọi là gia đình hạt nhân) gồm hai thế hệ sống chung: cha

mẹ và con Đây là kiểu gia đình phổ biến của Hà Nội hiện nay trong xu hớng phát triển củaxã hội hiện đại

b) Gia đình nhiều thế hệ: (còn gọi là đại gia đình) gồm ba, bốn thế hệ cùng một mái nhà:

ông, bà, cha mẹ, con, cháu, gọi là “Ngtam đại, tứ đại đồng đờng” Đây là kiểu gia đình truyền

thống của ngời Hà Nội xa

Gia đình càng lớn, mối quan hệ ứng xử giữa các thành viên càng nhiều, càng phứctạp Các mối quan hệ ấy qui tụ lại thành nếp sống gia đình mà ta gọi đó là gia phong

ở nội thành, do dân nhiều nơi tụ hội chín ngời mời làng ; mặt khác, do tính chất độclập cá nhân cao, nên mối quan hệ họ hàng không có nhiều ảnh hởng và ràng buộc nh ởngoại thành Tuy nhiên, ngời Hà Nội bao giờ cũng giữ gìn và phát huy những truyền thốngtốt đẹp đợc duy trì từ đời này qua đời khác của dòng họ mình

II Giao tiếp, ứng xử thanh lịch, văn minh trong gia đình

1 Giao tiếp, ứng xử trong gia đình

Trong mối quan hệ gia đình (đặc biệt là kiểu gia đình truyền thống) thờng có nhiềutầng quan hệ: đối với bề trên (ông bà, cha mẹ, chú bác), đối với bậc ngang hàng (vợ chồng,anh chị em), đối với bề dới (con cháu) việc ăn ở sao cho trên thuận dới hoà là cả một nghệ

thuật Trong gia đình có các lứa tuổi khác nhau, mỗi lứa tuổi lại chịu những ảnh hởng xãhội khác nhau Vì thế, quan hệ ứng xử giữa các thành viên đều đòi hỏi phải có văn hoá.

a Giao tiếp, ứng xử đối với ông bà

Tục ngữ có câu:

Uống nớc nhớ nguồn.

hay Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.

Con cháu phải tôn kính và hiếu thảo đối với ông bà Tuổi tác cuả ông bà và con cháucách nhau khá xa, vì vậy, thờng nảy sinh các “Ngmâu thuẫn” thế hệ Chính vì thế, cần phảiquan sát, lắng nghe và học cách thấu hiểu đối với ông bà, từ đó có cách ứng xử phù hợp vớitình cảm và đạo lý truyền thống

Ông bà thích truyền thống, hay nói về cái đã qua:

- Khi ông bà kể những chuyện cũ (có thể đã nghe nhiều lần), hãy chú ý lắng nghebằng một thái độ vui vẻ, đừng cau có hoặc nói những câu sỗ sàng: “NgCó mỗi chuyện ấy mà

ông bà cứ nói mãi” Nh thế, sẽ làm ông bà không vui

- Bởi ông bà tuổi đã cao nên tiếp thu cái mới thờng chậm chạp Ngợc lại, các cháuthích cái mới, nên tiếp thu cái mới nhanh Vì thế, ông bà có gì cha hiểu, hãy nhẹ nhàng giảithích để ông bà hiểu Tránh cáu gắt, to tiếng dễ làm ông bà tủi thân

Ông bà thích yên tĩnh, thờng hay đau yếu:

- Đừng ồn ào, mở nhạc, hát hò, nói cời ầm ĩ làm ông bà không hài lòng Khi ông bànằm nghỉ, hãy đi lại nhẹ nhàng, tránh tiếng động vì ngời già rất dễ thức giấc

- Hãy vui lòng nhờng ti-vi khi ông bà đang xem chơng trình yêu thích

Ông bà thích sống có nền nếp, ngăn nắp, rất trân trọng những kỉ vật cũ:

- Không nên để ông bà nhắc nhở vì lối sống lộn xộn, bừa bãi

- Không đợc nghịch vào những đồ vật cũ, kỉ vật cũ của ông bà khi ông bà cha chophép

- Khi nói chuyện với ông bà phải tha gửi lễ phép Khi nhận quà từ ông bà phải đónnhận bằng hai tay, nhớ nói lời cảm ơn

- Hãy nhớ tới ngày sinh nhật của ông bà và tặng ông bà những món quà mình tự làm

- Cần thờng xuyên thăm hỏi, động viên ông bà Chăm sóc chu đáo, tận tình khi ông

bà bị ốm: xúc cho ông bà ăn, lấy nớc cho ông bà uống, kể chuyện cho ông bà nghe, đấm

l-ng, dìu ông bà khi ông bà muốn đi chơi Không lẩn tránh, cáu gắt, miệt thị khi ông bà

đau yếu

b Giao tiếp ứng xử với cha mẹ

Công cha nh núi Thái Sơn Nghĩa mẹ nh nớc trong nguồn chảy ra.

Với cha mẹ, ta phải:

Yêu thơng, kính trọng cha mẹ, học cách làm bố mẹ vui lòng:

- Nói năng, tha gửi lễ phép, đúng mực Lắng nghe, vâng lời khi cha mẹ dạy bảo

- Chăm chỉ, cố gắng trong học tập để đạt đợc kết quả cao

- Giúp đỡ bố mẹ những công việc hàng ngày: dọn dẹp nhà cửa, cơm nớc, trông em

- Không vòi vĩnh, đua đòi, yêu cầu bố mẹ đáp ứng những nhu cầu không phù hợp vớilứa tuổi và hoàn cảnh gia đình

- Khi đi ra ngoài nhớ xin phép và nói rõ mình đi đâu, làm gì để bố mẹ khỏi lo lắng.Khi về muộn, nhớ gọi điện hoặc thông báo địa điểm để bố mẹ yên tâm, đề phòng nhữngbất trắc xảy ra

- Có thái độ tôn trọng, lịch sự, lễ phép khi khách của bố mẹ đến nhà Nếu bố mẹkhông có nhà, hãy lắng nghe ý kiến của khách và tha lại chính xác với bố mẹ

- Nếu là bạn gái, hãy tâm sự với mẹ mọi khúc mắc nh những thay đổi của tuổi mớilớn Hãy nhờ mẹ hớng dẫn làm các món ăn ngon, tập nấu một bữa cơm cho gia đình, trang

điểm, vệ sinh tuổi mới lớn, cách ứng xử với bạn khác giới

- Nếu là bạn nam, hãy tâm sự với bố, nhờ bố dạy cho cách tập làm ngời lớn: biết giúp

đỡ ngời khác, tâm lý với mẹ và em gái, chị gái biết ứng phó với những tình huống trongcuộc sống

- Khi bố mẹ có chuyện buồn, gặp khó khăn trong công việc, nếu có thể, hãy tâm sựcùng bố mẹ Dù không giúp đợc gì, nhng cũng là cách làm bố mẹ vơi đi nỗi buồn hoặc cóthêm động lực vợt qua khó khăn trong cuộc sống

- Khi bố mẹ đi công tác xa, đừng quên chúc bố mẹ đi đờng bình an, hoàn thành tốtcông việc Có thể viết một lời chúc để vào vali của bố mẹ trớc khi đi

c Giao tiếp ứng xử đối với anh chị em

Ca dao có câu:

Anh em nh thể chân tay Rách lành đùm bọc dở hay đỡ đần.

Là anh chị em trong một nhà, chúng ta cần phải:

Yêu thơng, đùm bọc, nhờng nhịn lẫn nhau:

- Khi nói chuyện với anh chị cần lễ phép, đúng mực Khi nói chuyện với các em cầnnhẹ nhàng, không cáu gắt, nặng lời, quát nạt

- Là anh chị lớn trong nhà cần giúp đỡ bố mẹ bằng cách chăm sóc cho các em nh:tắm rửa, thay quần áo, dọn đồ chơi cho em

- Hãy chia sẻ đồ ăn ngon, đồ chơi đẹp với các anh chị em trong gia đình Chia sẻ sẽlàm ta vui vẻ và hạnh phúc hơn Cùng nhau tổ chức sinh nhật cho mỗi anh chị em theonhững cách riêng khi có điều kiện

Tôn trọng, giúp đỡ nhau cùng tiến bộ:

- Là anh chị, khi em sai phải nhẹ nhàng chỉ bảo cho em những lỗi sai để em nhận ra

tự sửa và tránh Không đợc cậy lớn, quát nạt hoặc gây gổ đánh em

- Hớng dẫn em cách để đồ chơi gọn gàng, ngăn nắp Dạy cho em cách làm hoặc chơinhững trò chơi bổ ích Không rủ em chơi những trò chơi nguy hiểm, hoặc đùa nghịch dại

dột Chỉ bảo, hớng dẫn cho em những bài tập khó Dạy cho em những cách học hay để em

học tập tiến bộ

- Đối với anh chị lớn cần tôn trọng, không đợc nghịch vào đồ của anh chị khi cha có

sự đồng ý Không đợc gọi anh chị hoặc em của mình bằng những biệt hiệu xấu, hoặc lôi tật

xấu của mỗi ngời ra để chọc ghẹo, trêu đùa

- Không đợc tự tiện lấy quần, áo, mũ, tất của anh chị em ra dùng khi cha có sự cho phép Khi anh chị em có chuyện buồn, hãy tâm sự, lắng nghe và chia sẻ để tình anh em

thêm thắm thiết

2 Giao tiếp, ứng xử đối với dòng họ

Mỗi gia đình Hà Nội thờng nằm trong sự gắn bó khăng khít của các mối quan hệ họhàng, dòng họ Dòng họ nào cũng có truyền thống lâu đời Cái đặc sắc của Hà Nội là mỗidòng họ đều duy trì cho mình một truyền thống nhất định nh: truyền thống hiếu học, truyềnthống nghề nghiệp, truyền thống gia giáo hoà thuận Vì thế, con cháu của mỗi gia đình đều

ý thức rất rõ về cội nguồn dòng họ của mình

a Truyền thống dòng họ

Các gia đình thờng học tập, họp nhau ở nhà thờ tổ, thăm ngôi mộ tổ, thắp một nénnhang khi giỗ chạp, khi tết đến xuân về, kể cho nhau nghe chuyện các cụ đời trớc đểkhuyên răn con cháu học tập và rèn luyện kế nghiệp xa không để hổ danh dòng họ

Họ lập tộc phả, gia phả ghi chép lại lai lịch phát triển của dòng tộc, của chi họ, củagia đình để mọi nhành biết lẫn nhau, tránh chuyện thị phi, rèm pha, công kích, tranh chấp

để xảy ra chuyện đánh nhau vỡ đầu mới nhận họ.

Họ khuyến học, khuyến tài, lập quĩ khen thởng, cấp học bổng cho con cháu có điềukiện học hành đến nơi đến chốn Những tấm gơng ngời tốt, việc tốt đều đợc nêu gơng, ghichép lại trong sổ vàng lu tại nhà thờ họ Ngời cao tuổi, vợ chồng già song toàn, con cái làm

ăn phơng trởng đợc họ mừng thọ, tặng danh hiệu phúc - lộc - thọ Đây là những việc làm

hết sức tinh tế để tạo sự gắn kết giữa các gia đình Họ còn là trung tâm để đùm bọc, cứu

giúp nhau với tinh thần một giọt máu đào hơn ao nớc lã, chị ngã em nâng, lá lành đùm lá

rách Họ lập ra những ban hoà giải, thu xếp những bất hòa nội bộ nhằm ngăn cản những

hành động sai trái của ngời trong họ

b Cách giao tiếp ứng xử

ý thức đợc vai trò, trách nhiệm của bản thân trong gia đình nói riêng và trong dòng

họ của mình nói chung để có thái độ đúng mực với những ngời trong dòng họ

- Học tập và rèn luyện để xứng danh với tổ tông, với truyền thống của dòng họ.Thờng xuyên thăm hỏi mọi ngời trong họ Nếu ở xa, mỗi năm nên về thăm nhà thờ

tổ, thăm mộ tổ để luôn nhớ tới nguồn gốc của mình, và biết đợc truyền thống của dòng họmình

- Tham gia vào các hoạt động chung do dòng họ phát động, giúp đỡ, động viên, đối

xử tốt với nhau để góp phần gìn giữ những giá trị truyền thống tốt đẹp của gia đình, dònghọ

Xã hội hiện đại ngày càng phát triển, vai trò của gia đình càng trở nên quan trọngtrong cuộc sống của mỗi ngời Gia đình là nguồn cội Gốc có vững bền, cây mới phát triểnxanh tốt Chính vì vậy, chúng ta cần phải giữ gìn, phát huy truyền thống của gia đình, họccách giao tiếp, ứng xử thanh lịch, văn minh, xây dựng một nếp sống có văn hóa để mỗigia đình thực sự là tổ ấm của mọi ngời

T liệu tham khảo

Tôn trọng cả với ngời trong nhà

Cụ bà đang ngồi tiếp ba bà bạn trên chiếc sập gụ kê giữa nhà Chỉ những khách thân

đặc biệt bà mới mời lên sập, còn khách thờng, bà tiếp ở bộ tràng kỷ kê ở gian bếp.

Mẹ trực tiếp pha trà tiếp khách giúp bà ấm chén đã rửa, mẹ tráng nớc sôi Mẹ chợt nhớ lọ trà bà tự tay ớp hoa sen để trong khoang kính tủ chè Thứ trà này đợc ớp hơng cầu

kì lắm Phải mua trà mạn chứ trà búp không hút đợc hơng Bà đặt mua hoa sen hồng Hồ Tây ngắt lúc sáng tinh mơ còn đọng những hạt sơng đêm trên cánh hoa bên ngoài Bà ngắt gơng và nhuỵ sen ra, khẽ mở rộng cánh hoa cho trà vào gần đầy rồi úp chặt cánh lại ủ lấy hơng Khi đủ độ thơm, phải sao lại cho trà không còn độ ẩm tránh bị mốc.

Mẹ tần ngần nhìn bà và khách đã ngồi kín chiếc chiếu hoa Muốn lấy lọ trà phải nhoài ngời vào mới đẩy đợc cánh cửa kính Mẹ lại phía sau bà nói nhỏ:

- Con xin phép mẹ, con lấy lọ trà sen trong tủ chè.

Bà gật đầu tơi cời, ngồi né sang bên Mẹ ý tứ ghé nhẹ lên sập, đẩy cánh cửa tủ, vơn tay nhấc lọ trà rồi đóng nhẹ lại:

- Con cảm ơn mẹ!

ấm trà ngon rót ra tách toả hơng thơm dịu nhẹ Ba bà khách vừa thởng thức trà, vừa nhìn cô con dâu bà bạn một cách trìu mến Chờ cho mẹ lại xin phép xuống nhà dới, các bà mới tỏ lời khen:

- Bà chị đợc nàng dâu sao mà lễ phép thế.

Cụ bà khiêm tốn:

- Tha các bà, cháu chỉ làm theo nếp nhà đấy thôi! Ngời Hà Nội ta, luôn tôn trọng

đối với bề trên trong nhà, chứ đâu phải chỉ đối với khách.

(Theo Giang Quân - Văn hóa gia đình ngời Hà Nội –

NXB Quân đội Nhân dân,2006,tr 244).

Bài 3 (2 tiết)

Giao tiếp ứng xử trong nhà trờng

I Các yếu tố trong một nhà trờng

Trờng học là một môi trờng đặc thù bởi những đặc trng riêng về cơ sở vật chất, cảnhquan và con ngời

Về cơ sở vật chất, trờng học bao gồm: khu hiệu bộ, các phòng học, phòng chức năng,

th viện, sân chơi Trờng học đợc trang bị bàn ghế, các công cụ hỗ trợ, tài liệu giảng dạy,sách giáo khoa, giáo cụ trực quan, các đồ dùng dạy học giúp thầy truyền đạt và trò tiếp thukiến thức

Trong mỗi nhà trờng có đội ngũ thầy cô giáo, các lớp học sinh và nhân viên phục vụ.

Trong đó, mối quan hệ thầy – trò, bạn bè, và những ngời làm việc trong trờng học phải cóqui tắc chuẩn mực riêng Cũng vì vậy, đòi hỏi cách giao tiếp, ứng xử của mỗi ngời phảiphù hợp với các mối quan hệ cụ thể

II Giao tiếp, ứng xử thanh lịch văn minh trong nhà trờng

1 Giao tiếp, ứng xử trong quan hệ thầy - trò

a Truyền thống tôn s trọng đạo

Trong lịch sử truyền thống của dân tộc ta, hiếu học luôn đi đôi với tôn s trọng đạo.

Kính trọng ngời thầy truyền dạy tri thức cho mình đợc coi là một nghĩa vụ và đạo lý làmngời Những ngời thầy chân chính lấy việc dạy học làm nghề cao quí, nên đợc xã hội tônvinh, phụ huynh quí trọng, học trò kính trọng, ghi ơn sâu sắc Bởi vậy, đối với học trò, cáchgiao tiếp ứng xử với thầy cô luôn đợc coi trọng, vừa thể hiện đạo đức vừa là nét văn hóa củacon ngời

b Giao tiếp, ứng xử đối với thầy cô giáo

Trong giờ học:

 Khi thầy cô vào lớp, hãy đứng nghiêm chỉnh, vẻ mặt tơi tắn để chào thầy cô Khithầy cô điểm danh hoặc gọi trả lời câu hỏi, hãy trả lời một cách đầy đủ, lễ phép, có đầu cócuối

 Trên lớp phải chăm chú nghe giảng, hăng hái phát biểu xây dựng bài, không nóichuyện với các bạn xung quanh, không nghịch dới gầm bàn, càng không đợc ngủ trong giờhọc Cố gắng phát huy óc sáng tạo, chủ động trong khi học để cùng thầy cô giải đáp nhữngvấn đề khó

Khi đứng tại chỗ hoặc lên bảng làm bài, không nên uốn éo, gãi đầu gãi tai, hoặc đúttay vào túi quần Hãy đứng nghiêm chỉnh, mắt nhìn thẳng vào thầy cô

 Khi hết giờ học, đứng nghiêm trang chờ thầy cô ra khỏi lớp trớc; không nên chenlấn, xô đẩy, chạy vội ra khỏi lớp học khi cha đợc sự cho phép của thầy cô

 Hoàn thành bài tập thầy cô giao đúng hẹn, không bỏ bê hay làm qua quýt cho xong

Có chỗ nào cha hiểu, hãy mạnh dạn nhờ thầy cô giảng lại