Giáo dục âm nhạc cho trẻ mẫu giáo 5 6 tuổi qua trò chơi

Trong số đó, ngoài việc phân tích kinh nghiệm quốctế Đặng Thành Hưng đã đề xuất quan niệm mới về trò chơi, hoạt động chơinhư hoạt động chủ đạo và các hoạt động cơ bản khác của trẻ mẫu gi

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

NGUYỄN THỊ XUÂN HÒA

GIÁO DỤC ÂM NHẠC CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI QUA TRÒ

CHƠI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI, 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

NGUYỄN THỊ XUÂN HÒA

GIÁO DỤC ÂM NHẠC CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI QUA TRÒ CHƠI

Chuyên ngành: Giáo dục Mầm non

Mã số: 60 14 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học PGS TS Đặng Thành Hưng

HÀ NỘI, 2017

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện luận văn, tác giả đãnhận được sự động viên, khuyến khích và sự giúp đỡ nhiệt tình của các cấplãnh đạo, của các thầy giáo, cô giáo, bạn bè đồng nghiệp và gia đình

Với tình cảm chân thành, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới:

- PGS.TS Đặng Thành Hưng, người hướng dẫn khoa học và giúp đỡchuyên môn cho tôi trong quá trình thực hiện luận văn này

- Lãnh đạo khoa Giáo dục Mầm non và tập thể cán bộ, giảng viên khoaGiáo dục Mầm non, trường Đại học Sư Phạm Hà Nội 2 đã tham gia đào tạo,giảng dạy tại lớp cao học Giáo dục Mầm non

- Các cấp lãnh đạo của Ngành giáo dục huyện Yên Khánh, tỉnh NinhBình cùng các thầy cô giáo và các đồng nghiệp đã tạo điều kiện và giúp đỡtận tình trong những năm tháng học tập, nghiên cứu

Do khả năng và thời gian nghiên cứu còn hạn chế, thực tiễn công tácGiáo dục Mầm non và chỉ đạo công tác này trong nhà trường là vô cùngphong phú và sinh động, có nhiều vấn đề cần giải quyết, chắc chắn luận vănkhông thể tránh khỏi những thiếu sót

Tác giả rất mong sự đóng góp chân thành của các thầy giáo, cô giáo,các cấp lãnh đạo, bạn bè đồng nghiệp và bạn đọc để luận văn này có giá trịthực tễn

Xin chân thành cảm ơn

Hà Nội, ngày 12 tháng 07 năm

2017

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Xuân Hòa

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệutrong luận văn là trung thực Những kết luận khoa học của luận vănchưa được công bố trong bất kì công trình nào khác

Hà Nội, ngày 12 tháng 07 năm

2017

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Xuân Hòa

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

LỜI CAM ĐOAN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH vii MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 4

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Phương pháp nghiên cứu 4

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA GIÁO DỤC ÂM NHẠC QUA TRÒ CHƠI CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON 6

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Giáo dục âm nhạc ở mẫu giáo 6

1.1.2 Trò chơi giáo dục ở mẫu giáo 7

1.1.3 Giáo dục âm nhạc qua trò chơi ở mẫu giáo 9

1.2 Lí luận giáo dục âm nhạc ở mẫu giáo 10

1.2.1 Bản chất của giáo dục âm nhạc ở mẫu giáo 10

1.2.2 Đặc điểm phát triển của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 14

1.2.3 Khả năng âm nhạc của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 16

1.3 Lí luận về trò chơi giáo dục ở mẫu giáo 18

1.3.1 Khái niệm trò chơi và trò chơi giáo dục 18

1.3.2 Chức năng và phân loại trò chơi giáo dục 21

1.4 Yêu cầu giáo dục âm nhạc cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi qua trò chơi 241.4.1 Sự phù hợp giữa trò chơi với mục têu và nội dung giáo dục 241.4.2 Kết hợp các hoạt động cơ bản của trẻ mẫu giáo trong trò chơi 26

1.4.3 Kết hợp khả năng cảm thụ và khả năng trình diễn âm nhạc của trẻ29Kết luận chương 1 31CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG GIÁO DỤC ÂM NHẠC CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI QUA TRÒ CHƠI Ở MỘT SỐ TRƯỜNG MẦM NON 32

2.1 Khái quát về quá trình khảo sát thực trạng

322.1.1 Mục tiêu, qui mô, địa bàn khảo sát 32

2.1.2 Nội dung khảo sát 322.1.3 Phương pháp và kĩ thuật khảo sát 332.2 Kết quả khảo sát 332.2.1 Thực trạng nhận thức của giáo viên về giáo dục âm nhạc và trò chơi giáo dục ở lớp mẫu giáo 5 - 6 tuổi 332.2.2 Thực trạng kinh nghiệm thực tế của giáo viên về giáo dục âmnhạc cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi qua trò chơi 37

2.2.3 Thực trạng kinh nghiệm thiết kế và sử dụng trò chơi của giáo viên để giáo dục âm nhạc ở lớp mẫu giáo 5 - 6 tuổi 412.3 Đánh giá chung về thực trạng 432.3.1 Thành tựu và hạn chế 43

2.3.2 Một số bài học kinh nghiệm 45Kết luận chương 2 48CHƯƠNG 3 MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÁO DỤC ÂM NHẠC CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI QUA TRÒ CHƠI VÀ THỰC NGHIỆM KHOA HỌC

49

3.1 Các biện pháp giáo dục âm nhạc qua trò chơi 49

3.1.1 Phân tch chương trình giáo dục âm nhạc ở lớp mẫu giáo 5

-6 tuổi 49

3.1.2 Xây dựng kĩ thuật thiết kế trò chơi để giáo dục âm nhạc 52

3.1.3 Áp dụng kĩ thuật thiết kế để xây dựng và tổ chức một số trò chơi giáo dục âm nhạc ở lớp mẫu giáo 5 - 6 tuổi 54

3.2 Tổ chức thực nghiệm khoa học 57

3.2.1 Khái quát về thực nghiệm 57

3.2.2 Phân tích kết quả thực nghiệm 58

3.3 Nhận xét chung về thực nghiệm 60

3.3.1 Những thuận lợi và thành tựu được khẳng định

60 3.3.2 Những khó khăn và hạn chế khi sử dụng trò chơi giáo dục 61

Kết luận chương 3 62

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 63

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 66

PHỤ LỤC

GVÂN Giáo viên âm nhạc

DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH

1 Bảng 2.1 Kết quả khảo sát nhận thức của giáo viên về giáo

dục âm nhạc ở trường mầm non

34

2 Bảng 2.2 Kết quả quan sát khả năng âm nhạc của trẻ trong

3 Bảng 2.3 GV nhận định về tác dụng của việc sử dụng trò chơi 37

4 Bảng 2.4 Kinh nghiệm thực tế của giáo viên

về giáo dục âm nhạc cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi qua trò chơi 41

5 Bảng 3.1 Mức độ cải thiện kết quả giáo dục âm nhạc của trẻ

6 Hình 3.1 So sánh kết quả giáo dục giữa đầu vào và đầu ra

Thực tế cho thấy trẻ em ở tuổi mầm non rất nhạy cảm với âm nhạc.Trẻ thích nghe nhạc và hứng thú tham gia vào các hoạt động âm nhạc Mụcđích của giáo dục âm nhạc mầm non là giáo dục tình cảm đạo đức, thẩm

mĩ cho trẻ, góp phần phát triển ở trẻ lòng yêu thiên nhiên, Tổ quốc, tình yêuthương con người Không chỉ vậy, GDÂN còn là phương tiện phát triển trí tuệ,thể chất, tình cảm, nhu cầu và thái độ lạc quan đối với cuộc sống Quátrình trẻ tếp xúc và hoạt động âm nhạc như học hát, nghe hát, vận độngtheo nhạc, chơi trò chơi âm nhạc sẽ hình thành ở trẻ những yếu tố củamột nhân cách phát triển hài hoà, là sự phát triển về thẩm mĩ, đạo đức,trí tuệ và thể lực Chính vì vậy, GDÂN cho trẻ mầm non là một nhiệm vụ vôcùng quan trọng

Trò chơi là một trong những phương tện phổ biến và dễ dàng tạohứng thú cho trẻ Do đó nó được nghiên cứu và ứng dụng rộng rãi trong giáodục mầm non, ở tất cả các nhiệm vụ giáo dục và các lứa tuổi Những nghiêncứu lí luận nền tảng về trò chơi giáo dục được phản ánh trong các công trìnhcủa J Piaget [26], L.X Vygotsky [52], Đ.B Enconhi [7] và nhiều học giảPhương Tây khác được đề cập trong những nghiên cứu của Đặng ThànhHưng [21] [22] [23], Trần Thị Ngọc Trâm [49], Trương Thị Xuân Huệ [19],

Lê Bích Ngọc [31], Lê Thị Minh Hà [10], Lưu Ngọc Sơn [43], Lương Phúc Đức[5],

Nguyễn Thị Thu Hà [11] Trong số đó, ngoài việc phân tích kinh nghiệm quốc

tế Đặng Thành Hưng đã đề xuất quan niệm mới về trò chơi, hoạt động chơinhư hoạt động chủ đạo và các hoạt động cơ bản khác của trẻ mẫu giáo [21][22] cũng như những chức năng giáo dục và tính chất của trò chơi

Có nhiều nghiên cứu ở cấp bài báo, luận án, luận văn dành cho vấn đềtrò chơi trong những nhiệm vụ giáo dục cụ thể Giáo dục ngôn ngữ và vănhóa giao tiếp qua trò chơi được đề cập trong các công trình của Hà NguyễnKim Giang [8][9], Hoàng Thùy Nhi [32], Chu Thị Hồng Nhung [35], giáo dục trítuệ và toán học qua trò chơi được nghiên cứu bởi Nguyễn Thị Hòa [18],Trương Thị Xuân Huệ [19], Phạm Thị Oanh [36], Lưu Ngọc Sơn [43], Trần ThịNgọc Trâm [49], giáo dục các dạng kĩ năng và phẩm chất cá nhân qua trò chơiđược xem xét trong các công trình của Lương Phúc Đức [5], Bùi Thị ThanhĐào [4], Nguyễn Thị Thu Hà [12], Trần Thị Ngoan [30], Lê Thị Hồng Nhung[33], v.v… Ngoài ra còn một số nghiên cứu tâm lí học về trò chơi như hứngthú, tính tích cực, lòng nhân ái, tnh sáng tạo v.v…ở mẫu giáo

Nghiên cứu vấn đề giáo dục âm nhạc qua trò chơi ở mẫu giáo còn hạnchế, mặc dù có khá nhiều công trình bàn về giáo dục âm nhạc như của TrầnHữu Du [3], Lê Tuấn Đức [6], Phạm Thị Hòa và Ngô Thị Nam [17][18], NguyễnThị Thu Trang [47], Hoàng Văn Yến [53] v.v… Trong đó chủ yếu bàn vềphương pháp và biện pháp dạy âm nhạc trong nhà trường Không chỉ âmnhạc mà giáo dục nghệ thuật nói chung ở mẫu giáo tuy được quan tâm,nhưng sử dụng trò chơi ở đây lại ít được nghiên cứu Trong khi đó, chươngtrình giáo dục mầm non chỉ rõ GDÂN cho trẻ cần đảm bảo các lĩnh vực: cahát, vận động theo nhạc, nghe nhạc và trò chơi âm nhạc

Qua phân tích tình hình nghiên cứu vấn đề và thực tế giáo dục âmnhạc hiện nay ở mẫu giáo, có thể thấy vị trí của trò chơi chưa được đánh giáđúng mức, do đó nó cũng ít được áp dụng trong nhà trường Vì vậy đề tài

Giáo dục

âm nhạc cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi qua trò chơi được lựa chọn để thực

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Quan hệ giữa các hoạt động của trẻ trong quá trình tham gia trò chơi và

sự cải thiện kết quả giáo dục âm nhạc ở các cháu trong quá trình giáodục

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Qui mô khảo sát thực trạng GDÂN ở lớp mẫu giáo 5 - 6 tuổi đượcgiới hạn ở 3 trường mầm non: Trường Mầm non Hoa Sen, Thị trấn Yên Ninh,Huyện Yên Khánh, Tỉnh Ninh Bình; Trường Mầm non Khánh Cư, Xã Khánh Cư,Huyện Yên Khánh, Tỉnh Ninh Bình; Trường Mầm non Khánh Hòa, Xã KhánhHòa, Huyện Yên Khánh, Tỉnh Ninh Bình

- Thực nghiệm khoa học được thực hiện tại lớp 5 tuổi B, trường mầmnon Khánh Hòa, xã Khánh Hòa, huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình Thời gian

từ đầu tháng 12 năm 2016 đến tháng 4 năm 2017

- Nội dung giáo dục âm nhạc qua trò chơi được giới hạn ở các lĩnh vực:nghe, nhìn, ca hát, vận động theo nhạc để cảm thụ âm nhạc (ca từ, tiết tấu,làn

điệu, nhịp), thực hành trong trò chơi các hành vi trình diễn âm nhạc (hát,múa theo nhịp nhận diện đơn giản thể loại, thể hiện thái độ, tình cảmthẩm mĩ và trí tuệ phù hợp)

- Các trò chơi được thiết kế dựa vào kế thừa những trò chơi có sẵn

nhưng bổ sung, điều chỉnh lại, và phát triển một số trò chơimới.

4 Giả thuyết khoa học

Nếu các biện pháp giáo dục âm nhạc qua trò chơi tạo ra được cơ hội

trải nghiệm và hứng thú nhận thức, xúc cảm thẩm mĩ của trẻ nhờ tnh hấpdẫn và nội dung của trò chơi, các trò chơi được thiết kế bằng những vật liệu,

qui tắc và nội dung gần gũi với trẻ, thể hiện tnh nghệ thuật của âm nhạc thì

chúng sẽ tác động tích cực đến kết quả giáo dục âm nhạc cho trẻ qua tròchơi

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Xác định cơ sở lí luận của giáo dục âm nhạc cho trẻ mẫu giáo 5 - 6tuổi qua trò chơi ở trường mầm non

5.2 Đánh giá thực trạng giáo dục âm nhạc cho trẻ mẫu giáo 5 - 6tuổi qua trò chơi ở một số trường mầm non thuộc huyện Yên Khánh, tỉnhNinh Bình

5.3 Đề xuất một số biện pháp giáo dục âm nhạc cho trẻ mẫu giáo 5 - 6tuổi qua trò chơi

5.4 Tổ chức thực nghiệm khoa học

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Các phương pháp nghiên cứu lí luận

- Phương pháp phân tích lí luận để tổng quan, chọn lọc tư liệu khoa học

có liên quan đến trò chơi giáo dục, giáo dục âm nhạc ở lớp mẫu giáo 5 - 6 tuổi

- Phương pháp so sánh lí luận để xem xét các nguồn lí thuyết giáo dụcmầm non và kinh nghiệm từ các trường

- Phương pháp tổng hợp, khái quát hóa lí luận để xây dựng hệ thốngkhái niệm và khung lí thuyết của nghiên cứu

6.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi, phỏng vấn, tọa đàm, quan sát

về thực trạng hoạt động giáo dục âm nhạc qua trò chơi cho trẻ mẫu giáo

5 - 6 tuổi ở trường mầm non

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm để xem xét và tiếp thu kinhnghiệm giáo dục âm nhạc qua trò chơi giáo dục ở một số trường mầm nonqua phân tch, đánh giá kế hoạch, hồ sơ chuyên môn của các trường này.

- Phương pháp hồi cứu và phân tích hồ sơ giáo dục, hồ sơ quản lí

- Phương pháp thực nghiệm để kiểm tra tác động của các biệnpháp giáo dục âm nhạc cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi qua trò chơi đã được lựachọn và thiết kế

7 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, nội dung luậnvăn gồm 3 chương sau đây:

Chương 1: Cơ sở lí luận của giáo dục âm nhạc qua trò chơi cho trẻ mẫugiáo 5-6 tuổi ở trường mầm non

Chương 2: Thực trạng giáo dục âm nhạc cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi quatrò chơi ở một số trường mầm non

Chương 3: Một số biện pháp giáo dục âm nhạc cho trẻ mẫu giáo 5-6tuổi qua trò chơi và thực nghiệm khoa học

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA GIÁO DỤC ÂM NHẠC QUA TRÒ CHƠI CHO TRẺ

MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Giáo dục âm nhạc ở mẫu giáo

Ở một số nước như Mỹ, Canada, Israel… đã có cả một đội ngũ cácchuyên gia nghiên cứu về âm nhạc và tác động của âm nhạc cho trẻ, ngoài ra

có khá nhiều công trình nghiên cứu về lí luận cũng như thực tiễn ghi nhận vaitrò của âm nhạc đối với trẻ như: Sunbeam 1 - của Frances Balodis Cuốn sáchnày là giáo trình độc quyền của tổ chức Music for young children (MYC) -Canada MYC được thành lập vào năm 1980 tại Canada do Frances Balodis làmột giáo viên âm nhạc, đồng thời cũng là một chuyên gia về trẻ em, sáng lậpnhằm mục đích tạo môi trường dạy nhạc chất lượng cao cho trẻ Nhiềunghiên cứu khoa học tập trung khảo sát xem giáo dục âm nhạc tác động thếnào đến những lĩnh vực khác nhau của sự phát triển tri thức (khả năng nhậnthức, trí nhớ, khả năng ngôn ngữ) của trẻ như: Theo khảt sát củaBrenda Hanna- Pladdy thì các bài học âm nhạc cho trẻ em làm cho trí tuệcủa chúng sắc bén hơn khi lớn lên, học sinh piano có thể hiểu các kháiniệm khoa học và toán học dễ dàng hơn Trẻ em nếu được dạy piano chothấy khả năng lí luận được tăng hơn 34% (theo tạp chí Nghiên cứu Thần kinhhọc, 1997), học sinh có học nhạc nhận nhiều phần thưởng, bảng danh dự,nhiều điểm A và B hơn hơn

người không học nhạc (khảo sát của Bộ Giáo dục Hoa Kỳ, 1998)…Ngay từnhững thập niên 80 của thế kỉ XX, các công trình nghiên cứu trên nhiều nướccũng tiếp cận về phương pháp và vai trò dạy học âm nhạc cho trẻ mầm non:N.A Vetlughina [28], A Xô – khor [1] và ngày càng được áp dụng rộng rãitrong thực tế giảng dạy hiện nay

Các công trình trong nước bàn về giáo dục âm nhạc của các tác giả nhưTrần Hữu Du [3], Lê Tuấn Đức [6], Phạm Thị Hòa và Ngô Thị Nam [17][18],Nguyễn Thị Thu Trang [47], Hoàng Văn Yến [53] v.v…chủ yếu bàn về phươngpháp và biện pháp dạy âm nhạc trong nhà trường Trong số các tác giảtrong nước đã kể trên phải kể đến những đóng góp của Phạm Thị Hòa vớinhiều công lao nghiên cứu, biên soạn nhiều công trình, giáo trình giáo dục

âm nhạc nói chung và giáo dục âm nhạc ở MG có giá trị như: Giáo trình

Phương pháp giáo dục âm nhạc trong trường mầm non (Hệ đào tạo từ xa

- Đại học Huế 2007), Tổ chức hoạt động âm nhạc cho trẻ mầm non theo

hướng giáo dục tch hợp (Viện Nghiên cứu chiến lược và phát triển chương

trình giáo dục mầm non), Âm nhạc với thể dục sáng của trẻ mẫu giáo ở

trường mầm non

(Đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ 2006 - 2007), Hướng dẫn thiết kế bài

soạn giáo dục âm nhạc cho giáo viên mầm non, Âm nhạc với sự phát triển nhân cách và đời sống trẻ mẫu giáo (Số 90 chuyên đề quý II/2004 Tạp chí

Giáo dục), Vai trò của âm nhạc trong các hoạt động giáo dục và đời sống trẻ

thơ ở trường mầm non (Số 93-8/2004, Tạp chí giáo dục), Vai trò giáo dục của

âm nhạc trong thể dục sáng của trẻ ở trường mầm non 2005 (Tạp chí giáo

dục), Về việc tuyển chọn các bài hát dạy trẻ theo các chủ đề giáo dục ở

trường mầm non hiện nay (Số 160 - 4/2007 Tạp chí giáo dục)…

1.1.2 Trò chơi giáo dục ở mẫu giáo

Có những quan niệm khác nhau về trò chơi giáo dục Trong lí luận dạyhọc, tất cả những trò chơi gắn với việc dạy học như là phương pháp, hìnhthức tổ chức và luyện tập không tính đến nội dung và tính chất của tròchơi thì đều được gọi là trò chơi dạy học

Vào những năm 40, các cộng sự và học trò của L.X.Vưgôtxki, Đ.B.Elcônhin, A.V Zaparogiet, A.N Leonchiep, đã thực hiện hàng loạt nghiên

cứu về hoạt động chơi của học sinh nhỏ điển hình là những công trìnhnghiên

cứu của L.X Xlavina; L.A Gersezon tiến hành dựa trên quan điểm duy vậtbiện chứng, bắt đầu từ những hoạt động có thực của trẻ để từ đó hiểunhững biến đổi tương ứng trong ý thức của trẻ và sau đó tìm hiểu những ảnhhưởng trở lại của sự thay đổi ý thức đối với sự phát triển tiếp theo của hoạtđộng Từ đó các nhà khoa học đi đến kết luận: hoạt động chơi không nảysinh một cách tự phát mà do những ảnh hưởng có ý thức hoặc không ý thức

từ phía người lớn, bạn bè xung quanh trong đó giao tiếp xã hội đóng một vaitrò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển hoạt động chơi của trẻ

Trong những công trình nghiên cứu của mình, L.X Vưgôtxki [52] đã lígiải và phân tích vai trò của hoạt động chơi nhất là dưới dạng các trò chơi môphỏng, trên cơ sở những kết quả nghiên cứu của mình ông đã chỉ ra: chínhnhững trò chơi mô phỏng tạo ra vùng “cận phát triển”, là điều kiện đầutên thuận lợi nhất cho sự phát triển của trẻ, “hoàn cảnh chơi” mang tínhtưởng

tượng là con đường dẫn tới trừu tượng hoá; việc thực hiện các qui tắc chơi làtrường học rèn luyện các phẩm chất ý chí, phẩm chất đạo đức

Trên quan điểm Macxit, các nhà khoa học Xô Viết đã khẳng định rằng:trò chơi có nguồn gốc từ lao động và mang bản chất xã hội Trò chơi đượctruyền thụ từ thế hệ này sang thế hệ khác chủ yếu bằng con đường giáo dục.Trò chơi dạy học có nguồn gốc trong nền giáo dục dân gian, trong những tròchơi đầu tiên của mẹ với con, trong các trò vui và những bài hát khôi hài làmcho đứa trẻ chú ý đến những vật xung quanh, gọi tên các vật đó và dùng hìnhthức đó để dạy con, những trò chơi đó có chứa đựng các yếu tố dạy học.Tổng hợp các lí thuyết nghiên cứu về trò chơi dạy học của các nhà nghiên cứu

Xô Viết, Trương Thị Xuân Huệ [19] khẳng định rằng trò chơi dạy học đượchiểu là trò chơi có nhiệm vụ giáo dục, là trò chơi có nội dung và luật chơicho trước do người lớn sáng tác và đưa vào cuộc sống của trẻ

Nghiên cứu về trò chơi và vai trò của trò chơi đối với sự phát triển củahọc sinh nhỏ được một số nhà khoa học trong nước đề cập đến dưới gócđộ

nghiên cứu tâm lí học và giáo dục học Nguyễn Ánh Tuyết [46] đã giới thiệu

về khái niệm chơi, đồ chơi và vai trò của đồ chơi, sự phân loại các trò chơi vàtác dụng giáo dục của trò chơi đối với sự phát triển toàn diện của trẻ lứa tuổimẫu giáo Tập trung nghiên cứu khai thác trò chơi với tư cách là một phươngpháp, phương tện phát triển trí tuệ cho trẻ lứa tuổi mẫu giáo có các tác giả:Nguyễn Thị Hoà; Nguyễn Thị Hiền [13,18]

Theo Đặng Thành Hưng [21], những trò chơi giáo dục được lựa chọn

và sử dụng trực tiếp để dạy học, tuân theo mục đích, nội dung, các nguyêntắc và phương pháp dạy học, có chức năng tổ chức, hướng dẫn và động viêntrẻ hay học sinh tìm kiếm và lĩnh hội tri thức, học tập và rèn luyện kĩ năng,tích lũy và phát triển các phương thức hoạt động và hành vi ứng xử xã hội,văn hóa, đạo đức, thẩm mĩ, pháp luật, khoa học, ngôn ngữ, cải thiện và pháttriển thể chất, tức là tổ chức và hướng dẫn quá trình học tập của học sinh khi

họ tham gia trò chơi gọi là trò chơi dạy học

1.1.3 Giáo dục âm nhạc qua trò chơi ở mẫu giáo

Đối với giáo dục ÂN ở mẫu giáo, TCÂN không chỉ là hoạt động bổ trợnhằm gây hứng thú cho trẻ mà còn là một trong bốn nội dung của GDÂNgồm: Dạy hát - Vận động - Nghe nhạc - Trò chơi âm nhạc Tất cả các tiết, cáchoạt động GDÂN ở MG đều có nội dung trò chơi hoặc ở dạng lồng ghép hoặc

ở dạng cấu trúc độc lập Nói chung, TCÂN có vị trí với tư cách là một nộidung của giáo dục trẻ ở mẫu giáo và thiếu nội dung này trẻ không chỉ thiếucảm hứng học tập mà còn ảnh hưởng tới sự phát triển toàn diện

Năm 1962, J.Piaget [26] đã nhấn mạnh vai trò của hoạt động trò chơitrong phát triển nhận thức của trẻ Ông đề xuất ba giai đoạn của trò chơitrong quá trình phát triển nhận thức của trẻ:

- Giai đoạn chơi tập luyện đơn giản ( trẻ khoảng 2 tuổi)

- Giai đoạn chơi tưởng tượng (trẻ khoảng 2 đến 7 tuổi)

- Giai đoạn trò chơi có luật ( trẻ khoảng 7 đến 11 tuổi)

Trẻ MN học tập thông qua hoạt động vui chơi Các hoạt động: ca hát,nghe nhạc, vận động tổ chức dưới dạng trò chơi là hình thức hấp dẫn, lôicuốn trẻ, được trẻ yêu thích Trong thực tế, ngoài trò chơi có cấu trúc riêngcác loại TCÂN còn được lồng ghép vào quá trình học hát, vận động Dù ở hìnhthức nào, TCÂN cũng tuân theo nguyên tắc: ÂN quyết định nội dung và tnhchất các hoạt động nhằm phát triển cảm giác nghe, khả năng cảm nhận ÂNcho trẻ Tham gia các TCÂN, trẻ được tự do tìm cách thể hiện nhân vật, thểhiện mình giúp trẻ hình thành trí tưởng tượng và phát triển tnh tích cực, sángtạo trong hoạt động Tham gia chơi với nhau trong TCÂN còn giúp trẻ nắmđược các quy tắc giao tếp, ứng xử trong các quan hệ xã hội, có tinh thần tậpthể, tnh thần đoàn kết tương trợ cũng như các phản xạ được rèn luyện đểngày càng nhanh và chính xác hơn

1.2 Lí luận giáo dục âm nhạc ở mẫu giáo

1.2.1 Bản chất của giáo dục âm nhạc ở mẫu giáo

1.2.1.1 Khái niệm giáo dục âm nhạc

Giáo dục âm nhạc là nhiệm vụ giáo dục và phát triển giá trị ở người học

do nhà trường tiến hành dựa vào các hoạt động giáo dục nghệ thuật trongmôn học và ngoài môn học, nhằm mục têu giáo dục toàn diện (đạo đức, lốisống, văn hóa, thẩm mĩ, công dân…) trong đó trọng tâm là giáo dục thẩm mĩ.Giáo dục âm nhạc là bộ phận hữu cơ của giáo dục nghệ thuật (âm nhạc,hội họa, văn chương, nghệ thuật múa và biểu diễn) trong nhà trường, nhằmmục đích giáo dục lí trí thẩm mĩ, tình cảm thẩm mĩ và hành vi thẩm mĩ Đócũng chính là cơ sở để tạo nên thị hiếu thẩm mĩ trong âm nhạc và trong đờisống, thể hiện cá tính trong cảm thụ âm nhạc, rung cảm âm nhạc (đồngsáng tạo), và sáng tạo âm nhạc (ở các hình thức khác nhau phù hợp với khảnăng cá nhân)

Giáo dục âm nhạc bao hàm các hoạt động giáo dục trong dạy học môn

Âm nhạc, trong các hoạt động văn hóa - nghệ thuật và các hoạt động kháccủa học sinh trong và ngoài nhà trường dưới nhiều hình thức khác nhau:

- Giáo dục âm nhạc qua môn Âm nhạc.

- Giáo dục âm nhạc qua các hoạt động giáo dục của các môn học khác

- Giáo dục âm nhạc qua các hoạt động văn hóa - nghệ thuật trong nhàtrường và cộng đồng

- Giáo dục âm nhạc qua các phong trào chủ điểm, sinh hoạt câu lạc bộ,thi nghệ thuật, sáng tạo nghệ thuật, lễ hội, giao lưu văn hóa

1.2.1.2 Mục tiêu và nguyên tắc giáo dục âm nhạc ở mẫu giáo

Mục têu của GDÂN ở mẫu giáo bao gồm:

- Giáo dục hứng thú với ÂN: Biết cảm thụ ÂN thông qua các dạng hoạtđộng âm nhạc phong phú, hình thành thị hiếu âm nhạc ở trẻ

- Dạy trẻ những kĩ năng cơ bản đơn giản và thói quen trong các dạnghoạt động âm nhạc

- Phát triển ở trẻ năng lực cảm thụ, sự tập trung chú ý, khả năng diễn tả

hứng thú và sự lựa chọn, phát huy tnh tch cực sáng tạo trong GDÂN

Những mục têu này có mối quan hệ gắn bó, hỗ trợ nhau Muốn thựchiện tốt việc giáo dục âm nhạc giáo viên phải có khả kiến thức âm nhạc, biếtbiểu diễn, biết đặc điểm tâm sinh lí trẻ để có phương pháp dạy thích hợp vàgiáo viên biết cách truyền đạt thật hấp dẫn và phù hợp với trẻ

Giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non gồm các nguyên tắc sau:

- Đảm bảo đặc trưng môn học: Nội dung phản ánh rõ nét đặc trưngmôn ÂN, góp phần phát triển hài hòa đức, trí, thể, mĩ Nội dung phổ biến vàphát huy bản sắc văn hóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại

- Đảm bảo mục têu giáo dục: Nội dung phải liên kết và thống nhất vớimục têu giáo dục mầm non, nội dung phải thiết thực, coi trọng việc học

đi đôi với hành, góp phần phát triển năng lực và nhận thức cho trẻ

- Đảm bảo tính khoa học: Nội dung đảm bảo sự cơ bản, tnh giản, chínhxác, hiện đại, cập nhật, được sắp xếp và phát triển hợp lí ở từng lứa

tuổi Mạch nội dung sắp xếp từ đơn giản đến phức tạp, từ chi tiết đến tổngquát.

- Đảm bảo tính sư phạm: Nội dung thể hiện sự tích hợp, liên môn,phân hóa Nội dung phù hợp giữa lí thuyết và thực hành Nội dung hỗ trợ đổimới phương pháp dạy học, đổi mới đánh giá sự phát triển của trẻ.

- Đảm bảo tính khả thi: Nội dung phù hợp với thời lượng dạy học, phùhợp với khả năng và năng lực nhận thức của trẻ Nội dung phù hợp với cơ sởvật chất và các vùng miền

1.2.1.3 Nội dung và hình thức giáo dục âm nhạc ở mẫu

sự tái hiện chính xác âm điệu, nhịp điệu, trí nhớ ÂN Để giúp trẻ tự điềukhiển giọng của mình, ta cần xác định âm vực giọng của từng lứa tuổi

- Nghe hát, nghe nhạc: đây là nội dung góp phần phát triển cảm xúc,hình thành thói quen nghe nhạc có kiến thức và mối liên hệ giữa âm nhạc vàcuộc sống Nghe nhạc là hoàn thiện phẩm chất trí tuệ và năng lực của trẻ.Để

thưởng thức âm nhạc có hiệu quả cần có sự hướng dẫn, có sự chuẩn bịnhất định Những ấn tượng thu được ở lứa tuổi này sẽ khơi dậy cảm xúc nhậnthức với ÂN Cần cho trẻ nghe các làn điệu của âm nhạc dân gian Việt Namđặc sắc và phổ biến Nên luyện tai nghe cho trẻ bằng cách tập phản xạ địnhhướng với âm thanh: tiếng kêu các con vật, tiếng đàn, tiếng các nhạc cụ

khác dưới hình thức trò chơi Tiến tới nội dung chính của nghe là cho trẻnghe bài hát, bản nhạc có sự hướng dẫn của cô.

- Vận động theo nhạc: Đối với trẻ mẫu giáo, do đặc điểm hồn nhiên,ham hoạt động nên mối quan hệ giữa âm nhạc và vận động được hìnhthành dễ dàng Âm nhạc giữ vai trò chủ động, còn vận động là công cụ thểhiện hình

tượng ÂN Thông qua hình thức múa, trẻ bộc lộ cảm xúc để giao tiếp vớixung quanh và cũng là giải phóng năng lượng, đồng thời múa là phương tiệngóp phần tạo cơ sở hình thành và phát triển nhân cách toàn diện cho trẻ.Bên cạnh đó, vận động theo nhạc giúp trẻ phát triển cảm giác nhịp điệu,giúp trẻ có tri thức múa và tâm hồn của trẻ hồn nhiên trong sáng

- Trò chơi âm nhạc: Trong trường mầm non, hoạt động vui chơi các tròchơi, luôn có trong sinh hoạt của trẻ Việc chuyển tải nội dung tới trẻ bằngtrò chơi luôn được chú trọng TCÂN được coi là hình thức hoạt động tích cực,

là hoạt động ÂN tổng hợp có sử dụng các dạng HĐÂN khác dưới hình thứchấp dẫn vừa sức và được trẻ ưa thích Qua TCÂN, trẻ được động viên, được tự

do thể hiện bản thân, được suy nghĩ và sáng tạo TCÂN có sự tham gia củanhiều trẻ là hình thức để kết hợp giáo dục trẻ tình đoàn kết Không khí hàohứng của cuộc chơi làm cho mọi trẻ đều vui vẻ sung sướng, những trẻ rụt rènhút nhát thêm tự tn, yêu thương và hòa nhập cùng các bạn

- Tổ chức HĐÂN: Giáo viên có thể tến hành HĐÂN bằng nhiều hìnhthức khác nhau như:

+ Hát trước và trong giờ tập thể dục sáng: Cho trẻ hát bài mangtnh chất hành khúc làm giờ tập thể dục sáng của trẻ trở nên hưng phấn hơntrẻ được nghe nhạc Tùy vào từng chủ điểm mà tuyển chọn các bài hát chẳnghạn chủ đề Trường MN thì cho trẻ nghe các bài như: Em đi mẫu giáo; Vuiđến trường; Lời chào buổi sáng; Đi học; Bài ca đi học

+ Trong giờ học khác: Trong giờ học khác như môi trường xung quanh

ta có thể hát bài hát nói về các con vật, hát bài Tập đếm trong giờ họctoán, hát bài Mưa mùa hạ trong giờ tạo hình vẽ các hiện tượng tự nhiên hoặchát bài chữ o và chữ a khi dạy trẻ làm quen với chữ cái

+ Sử dụng âm nhạc sau giờ học buổi sáng: Khi đi dạo đi tham giáo viênnên chọn vài hát phù hợp cho trẻ hát để tạo sự thích thú khi ngắm cảnhnhư bài Khúc hát dạo chơi, đến giờ ăn trưa thì hát bài Mời bạn ăn Hátcho trẻ nghe trước giờ ngủ trưa, GV chọn các bài hát ru, dân ca để hát chotrẻ nghe khi lên giường ngủ Hát sau khi ngủ dậy, chọn các bài không lờimang tnh chất vui vẻ, nhộn nhịp.

Đối với trẻ mẫu giáo bài học không nhất thiết phải đủ 4 hoạt động màtùy thuộc vào mức độ khó dễ của tác phẩm và khả năng của từng nhómtuổi để chọn 1 hoạt động trọng tâm và 1, 2 hoặc 3 hoạt động kết hợp GVphải linh hoạt lựa chọn nội dung trọng tâm, để thực hiện có hiệu quả giáoviên cần căn cứ vào khả năng, đặc điểm của trẻ mà tổ chức cho trẻ HĐÂNmột cách tự nhiên, vui vẻ, phát huy tnh tch cực, sáng tạo của trẻ Nếu nộidung nào khó không cần nội dung tích hợp

1.2.2 Đặc điểm phát triển của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

1.2.2.1 Đặc điểm sinh học

Đến lứa tuổi 5 - 6 tuổi, trẻ đạt khoảng 106,4 đến 116,1 cm chiều cao,đạt 16 đến 20,7 kg cân nặng đối với bé trai và 104,8 đến 114,6 cm chiều cao,

15 đến 19,5 kg cân nặng đối với bé gái

Quá trình canxi hóa mạnh làm cho các xương ngày càng cứng cáp hơn,nhất là các xương lớn như hộp sọ, xương cẳng tay và cổ tay, xương cẳng chân

và cổ chân Sự xuất hiện các sợi cơ và các cơ lớn làm cho vận động của trẻmạnh mẽ hơn Sự phát triển của xương và cơ không chỉ giúp trẻ dẻo dai hơn

mà sự khéo léo mềm mại của các vận động cũng tốt hơn so với tuổi trước

Về hệ thần kinh, ngoài sự phân hóa rõ rệt của não bộ hình thành cáctrung khu thần kinh chức năng và Mêtilin hóa các dây thần kinh cùng xungđộng thần kinh có sự lan tỏa và tập trung tương đối phù hợp thì sự hoànthiện các giác quan và mối quan hệ giữa chúng đã giúp trẻ tri giác tốt hơncác tác

phẩm ÂN cũng như các tác động minh họa để từ đó thực hiện đúng tác phẩm

và các động tác đã được nghe, được nhìn

1.2.2.2 Đặc điểm tâm lí

Về tâm lí, khả năng tri giác và quan sát của trẻ hoàn thiện hơn nhiều

và khả năng tư duy trực quan hành động, khả năng tưởng tượng của trẻ pháttriển thêm một bước mới

Tri giác của trẻ bắt đầu mang tính chủ định và bước đầu mang tính hệthống Trong tư duy trực quan hành động đã xuất hiện tư duy ngược chophép trẻ tiếp thu và thực hiện các bài học và hành động ngược chiều nhau

Trí tưởng tượng của trẻ đã có tính hiện thực cao hơn, giúp trẻ lứa tuổinày không chỉ có những sáng tạo nhất định trong quá trình tiếp thu các tácphẩm ÂN mà còn sáng tạo trong biểu đạt các tác phẩm đó Đây là những tiền

đề tâm lí hết sức quan trọng, thuận lợi cho việc thực hiện các tiết giáo dục

ÂN cho lứa tuổi 5 - 6 tuổi

1.2.2.3 Đặc điểm xã hội

Ở mẫu giáo lớn và nhỡ, cá tính của trẻ đã được bộc lộ rõ rệt, mỗi

em mỗi tnh, mỗi nết Trong các hoạt động học tập hay vui chơi, trẻ đã biếtthiết lập những quan hệ rộng rãi và phong phú với các bạn cùng chơi: một

xã hội trẻ em được hình thành “Xã hội trẻ em” này còn khác xa so với xã hộingười lớn Hợp rồi tan, tan rồi hợp, thực và chơi, chơi và thực Đó chính lànét độc đáo của xã hội này Nhưng chính những mối quan hệ xã hội đầu tiêntrong nhóm bạn bè này lại có một ý nghĩa lớn lao đối với cả đời người saunày Cấu trúc xã hội trẻ em này cũng rất phức tạp, trong đó mỗi đứa trẻ cómột vị trí nhất định Vị trí ấy được thể hiện ở chỗ bạn bè trong nhóm đối xửvới các em như thế nào Vị trí trong nhóm bạn cùng tuổi ảnh hưởng một cáchsâu sắc đến sự phát triển nhân cách của trẻ

Trong các hoạt động trò chơi, không có sự phối hợp với nhau giữa cácthành viên thì không thành trò chơi, ở lứa tuổi này việc chơi của các emtương

đối thành thạo và chơi với nhau trong nhóm bạn đã trở thành nhu cầucấp bách Vào cuối tuổi mẫu giáo, trẻ còn biết liên kết các trò chơi theo cácchủ đề khác nhau, làm cho các mối quan hệ trở nên phong phú hơn Quan hệcủa trẻ ngày càng được đa dạng hơn chẳng khác nào một xã hội người lớn thunhỏ Trong trò chơi đã có nhiều vai hơn so với lứa tuổi MG bé, sự phối hợpvới nhau trong các trò chơi đã có sự chặt chẽ hơn, chính điều này sẽ giúp choGVMN dễ dàng xây dựng các trò chơi giáo dục nói chung và TCÂN nói riêngtrong công tác giảng dạy.

1.2.3 Khả năng âm nhạc của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

1.2.3.1 Khả năng nhận thức âm

nhạc

Âm nhạc như một thứ tền ngôn ngữ nuôi dưỡng và kích thích đến toàn

bộ con người, có ảnh hưởng đến cơ thể, cảm xúc, trí tuệ và phát triểnkhả năng thưởng thức vẻ đẹp từ bên trong, xác nhận và đánh thức nhữngphẩm chất không thể diễn tả bằng lời được của chúng ta

Trẻ mẫu giáo lớn nếu được nghe có quá trình với các nội dung phù hợp

có thể hình thành thói quen tập trung lắng nghe, theo dõi sự phát triểncủa ÂN, hiểu được tính chất chung và một số đặc điểm của bài hát đượcnghe, so sánh một số đặc điểm của bài được nghe với các hiện tượng gầngũi trong cuộc sống Đa số các trẻ mẫu giáo lớn thích nghe những tác phẩm

có giai điệu súc tích dễ nhớ, tiết tấu nhịp nhàng, nhịp độ linh hoạt Trẻ mẫugiáo lớn đã hình thành thói quen nghe nhạc và đã biết lựa chọn bài hát màmình yêu thích Nếu như ở mẫu giáo bé, sự tập trung chú ý chỉ là tạm thờikhông chủ định thì đến mẫu giáo lớn, khả năng chú ý của trẻ đã lâu hơn, trẻcảm nhận trạng thái chung của âm nhạc, phân biệt được âm thanh cao -thấp, giai điệu đi lên - đi xuống, độ to - nhỏ của âm nhạc, thậm chí cả sựthay đổi cường độ âm nhạc mạnh dần hay nhẹ dần, phân biệt âm sắc củamột số nhạc cụ (tiếng kèn, tiếng trống, tiếng sáo…), và âm sắc giọng hát.Trẻ hiểu được nội dung của tác

phẩm âm nhạc thông qua lời ca, nhận xét được giọng hát đúng, giọng hát saicủa bạn mình Trẻ cảm thụ ÂN có định hướng hơn, hứng thú tham gia cáchoạt động âm nhạc và biết sáng tạo.

1.2.3.2 Khả năng cảm thụ thẩm mĩ với âm

nhạc

Âm nhạc là một một bộ môn nghệ thuật giáo dục cho trẻ cái đẹp cáihay trong cuộc sống Lời ca, giai điệu giúp trẻ tưởng tượng, tập nói lên cảmxúc của mình, diễn tả ý nghĩ, mơ ước, cảm xúc mạnh mẽ hay dịu dàng Làphương tện giáo dục thẩm mỹ có hiệu quả nhất

Trong GDÂN, điều quan trọng không phải là dạy trẻ hát chuẩn xác, rõràng một cách đơn giản mà trẻ phải được tham gia các HĐÂN như nghenhạc, vân động theo nhạc, múa, TCÂN Được tiếp xúc với ÂN, ở một chừngmực nào đó trẻ sẽ biết nhận xét, trao đổi… đó chính là ý nghĩa của giáo dụcthẩm mĩ

Bài hát là phương tiện để giáo dục trẻ về nhiều mặt, do đó các bài hátgiản dị, có tính nghệ thuật, phù hợp với lứa tuổi sẽ hình thành ở trẻ thịhiếu âm nhạc trong sáng, lành mạnh, là cơ sở của tình cảm thẩm mỹ, đạođức tốt đẹp Ví dụ bài Đàn gà con- nhạc Philipencô, lời Việt Anh, đã tạo dựnghình ảnh “Đàn gà con lông vàng đi theo mẹ tìm ăn trong vườn, cùng tìm mồi

ăn ngon” Lời ca trên giai điệu bay bổng như nhắn gửi, nhắc nhở các embiết vâng lời mẹ, biết yêu thương mẹ và cùng chăm chỉ làm việc… nhữnghình ảnh biểu trưng về cái đẹp được thể hiện rõ trong các bài Con chimnon, Cá vàng bơi, Búp bê, Cháu yêu bà… Những hình ảnh đó đã nuôi dưỡngcho tâm hồn trẻ những nhận thức về cái đẹp

Việc tích lũy những khái niệm đơn giản và riêng lẽ về âm nhạc cũngnhư số lượng tác phẩm mà trẻ được nghe, được học thuộc sẽ đặt những cơ sởđầu tiên của thị hiếu ÂN của trẻ

1.2.3.3 Khả năng thể hiện hành vi trình diễn âm nhạc

Hiếu động là nét đặc trưng của trẻ, hầu như không lúc nào trẻ ngồiyên Các cháu thích chạy nhảy, nô đùa, hoặc tìm tòi khám phá mọi thứxung quanh Giữa ÂN và vận động có mối liên hệ trực tiếp xuất phát từ cơ

sở sinh lí, đó là cơ quan thính giác và cơ quan cảm giác về chuyển động

và thăng bằng Trẻ mẫu giáo lớn có thể vận động mạnh mẽ êm dịu, nhanh chậm theo tính chất âm nhạc

-Ở độ tuổi mẫu giáo lớn các cơ lớn như cơ đùi, cơ vai, cơ cánh tay pháttriển trước, còn các cơ lòng bàn tay, bàn chân phát triển chậm hơn Bướcđầu, các vận động bằng tay thuận hơn chân và sự khéo léo trong các độngtác vận động âm nhạc của trẻ mẫu giáo được tăng dần theo độ tuổi cụ thể là:

Đa số trẻ mẫu giáo bé chưa gõ được các dạng tiết tấu có nhịp độ hơi nhanh,còn trẻ mẫu giáo lớn có khả năng vừa hát vừa gõ theo nhịp, phách, gõ âmhình tiết tấu kết hợp nốt đen, lặng đen với móc đơn Ngoài khả năng gõđệm, trẻ mẫu giáo lớn còn thực hiện được những động tác minh họa theo lời

ca hoặc múa Khi nhảy múa, trẻ đã thể hiện được sự mềm dẻo, nhanh nhẹn,biết di chuyển trong đội hình hàng ngang, hàng dọc, vòng tròn và định hướngtrong không gian Trẻ biểu diễn múa hát không chỉ đúng giai điệu, nhịp điệu

mà còn thể hiện diễn cảm và đã có yếu tố sáng tạo, nhịp 2/4 khá thuận vớilứa tuổi này

1.3 Lí luận về trò chơi giáo dục ở mẫu giáo

1.3.1 Khái niệm trò chơi và trò chơi giáo dục

1.3.1.1 Trò chơi và hoạt động chơi

Một số nhà tâm lí - giáo dục học theo trường phái sinh học như K.Gross, S Hall, V Stern cho rằng, trò chơi là do bản năng quy định, chơichính là sự giải tỏa năng lượng dư thừa Còn G Piaget cho rằng, trò chơi làhoạt động trí tuệ thuần túy, là một nhân tố quan trọng đối với sự phát

triển trí tuệ Trên quan điểm Macxit, các nhà khoa học Xô Viết đã khẳngđịnh

rằng, trò chơi có nguồn gốc từ lao động và mang bản chất xã hội Trò chơiđược truyền thụ từ thế hệ này sang thế hệ khác chủ yếu bằng con đường giáo

dục [26]

Theo Đặng Thành Hưng [21] thì Trò chơi là khái niệm chỉ 2 sự kiện khácnhau tương đối xa: 1 Một kiểu loại phổ biến của Chơi Nó chính là Chơi cóluật (tập hợp qui tắc định rõ mục đích, kết quả và yêu cầu hành động) và cótính cạnh tranh hoặc tính thách thức đối với người tham gia; 2 Nhữngthứ công việc được tổ chức và tiến hành dưới hình thức chơi, như chơi, bằngchơi, chẳng hạn: học bằng chơi, giao tiếp bằng chơi, rèn luyện thân thểdưới hình thức chơi đá bóng… Vì vậy, trò chơi là tổ hợp các hành vi vàquan hệ chơi dựa vào nội dung và luật nhất định Chơi có luật và bao gồmnhiều quan hệ

được tổ chức theo luật tạo thành trò chơi

Khác với trò chơi, hoạt động chơi không có động cơ nằm ở kết quảchơi mà nằm ngay ở quá trình chơi Nói cách khác, hoạt động chơi khôngnhằm kết quả cuối cùng, mà động cơ của nó xuất hiện và thúc đẩy ngaytrong khi chơi Hoạt động chơi được xem là hoạt động chủ đạo trong lứa tuổimẫu giáo, bên cạnh những hoạt động cơ bản khác như giao tiếp, nhận thức,sinh hoạt và những yếu tố ban đầu của hoạt động học tập [22]

1.3.1.2 Trò chơi giáo dục

Có những quan niệm khác nhau về trò chơi giáo dục Trong lí luận dạyhọc, tất cả những trò chơi gắn với việc dạy học như là phương pháp, hìnhthức tổ chức và luyện tập không tính đến nội dung và tính chất của tròchơi thì đều được gọi là trò chơi giáo dục Đặng Thành Hưng [21] giải thíchbản chất của trò chơi giáo dục Đó là loại trò chơi có tác động và giúp ngườitham gia cải thiện tâm lí, kĩ năng, thể chất, kinh nghiệm… Đối với nhà giáodục, trò chơi là công việc của họ (nghĩa thứ 2), nhưng đối với trẻ thì trò

chơi là tập hợp những hành vi chơi theo qui tắc nào đó (nghĩa thứ nhất).Trò chơi nào

không thỏa mãn những têu chí đó thì không phải trò chơi giáo dục, màchỉ đơn giản là phương tiện để giải trí, tiêu khiển hay giết thì giờ mà thôi.Theo ông, những trò chơi giáo dục được lựa chọn và sử dụng trực tiếp để dạyhọc, tuân theo mục đích, nội dung, các nguyên tắc và phương pháp dạyhọc, có chức năng tổ chức, hướng dẫn và động viên trẻ hay học sinh tìmkiếm và lĩnh hội tri thức, học tập và rèn luyện kĩ năng, tích lũy và phát triểncác phương thức hoạt động và hành vi ứng xử xã hội, văn hóa, đạo đức,thẩm mĩ, pháp luật, khoa học, ngôn ngữ, cải thiện và phát triển thể chất,tức là tổ chức và

hướng dẫn quá trình học tập của học sinh khi họ tham gia trò chơi gọi làtrò chơi dạy học [22]

Trong số các trò chơi giáo dục thì có những trò chơi là trò chơi dạy học.Theo Đặng Thành Hưng [22] thì những trò chơi giáo dục được lựa chọn và sửdụng trực tiếp để dạy học, tuân theo mục đích, nội dung, các nguyên tắc vàphương pháp dạy học, có chức năng tổ chức, hướng dẫn và động viên trẻ hayhọc sinh tìm kiếm và lĩnh hội tri thức, học tập và rèn luyện kĩ năng, tch lũy

và phát triển các phương thức hoạt động và hành vi ứng xử xã hội, văn hóa,đạo đức, thẩm mĩ, pháp luật, khoa học, ngôn ngữ, cải thiện và phát triển thểchất, tức là tổ chức và hướng dẫn quá trình học tập của học sinh khi họ thamgia trò chơi gọi là trò chơi dạy học

Các nhiệm vụ, qui tắc, luật chơi và các quan hệ trong trò chơi giáo dụcđược tổ chức tương đối chặt chẽ trong khuôn khổ các nhiệm vụ dạy họcvà

được định hướng vào mục têu, nội dung học tập Trò chơi giáo dục đượcsáng tạo ra và được sử dụng bởi các nhà giáo và người lớn dựa trên nhữngkhuyến nghị của lí luận dạy học, đặc biệt là của lí luận dạy học các môn học

cụ thể Chúng phản ánh lí thuyết, ý tưởng, mục têu của nhà giáo, là mộttrong những hoạt động giáo dục không tuân theo bài bản cứng nhắc nhưnhững giờ học chính thức

1.3.2 Chức năng và phân loại trò chơi giáo dục

1.3.2.1 Các chức năng phát triển của trò chơi giáo dục

- Xây dựng đội chơi: Đó là những trò chơi được sử dụng để cải thiệnmối quan hệ giữa cá nhân với cá nhân, giữa cá nhân với tập thể Cácthành viên sẽ họp lại thành nhóm và làm việc theo nhóm

- Cải thiện khả năng giao tiếp: Loại trò chơi này được thiết kế và sửdụng để người chơi thấy được cái họ cần cải thiện trong khả năng giao tiếp.Khi một chương trình về kĩ năng giao tiếp người chơi cần phải đảm bảo tất cảnhững gì mình đưa ra là đúng và những bản nhận xét là một phần quan trọngcủa trò chơi Lời nhận xét phải cụ thể và hướng tới những cách cư xử củatừng cá nhân khi giải quyết vấn đề

- Rèn luyện trí nhớ: Các hoạt động đòi hỏi phải tái hiện trong thời gianngắn hoặc dài những kinh nghiệm tri giác, thị giác hoặc thính giác Trí nhớđược trắc định bằng các trò đố, trong đó phải huy động tri thức từ quá khứ

để giải đáp những câu hỏi đánh đố Bởi vì trò chơi đố có thể được xây dựngcho tất cả những lĩnh vực học tập trong nhà trường, nên có thể sử dụngchúng như những biện pháp để giúp trẻ tập dượt tri thức đã học trước đây

và bằng cách đó nâng cao hiệu suất trí nhớ của trẻ

- Rèn luyện tính sáng tạo: Hiểu theo nghĩa phát kiến ra một biếnthể mới của hoạt động Rõ ràng là các kiểu trò chơi khác biệt nhau ở mức độđộc đáo mà nó khuyến khích hoặc hạn chế Những phương án khác của tròchơi thích hợp nhất cho việc kích thích tính sáng tạo là giải trí bằng đồ hoạ,

vẽ tranh, viết truyện, làm thơ, nghĩ ra các trò đùa, câu đố, mô tả những phátkiến

tưởng tượng

- Học những kĩ năng phán đoán: Chỉ một loại năng lực lường trướcnhững dữ liệu của các hành động có thể xảy ra trong tương lai ở trongmột tình huống, và đánh giá những nhân tố nào quyết định xác suất lớn nhấtxảy ra

điều gì đó.