Giáo án chuẩn 5 bước có đánh giá năng lực học sinh NGHỊ LUẬN VỀ VẤN ĐỀ XÃ HỘI VÀ TƯ TƯỞNG ĐẠO LÝ mới nhất 2019 A, MỤC ĐÍCH YÊU CẦU CHUNG CỦA CHỦ ĐỀ 1. Kiến thức Nắm vững một số vấn đề lí thuyết về văn nghị luận, các dạng bài nghị luận. Hiểu khái niệm về dạng nghị luận xã hội. Nắm được các yêu cầu về nội dung, hình thức của bài văn nghị luận về một sự việc, hiện tượng đời sống; yêu cầu, bố cục, cách xây dựng đoạn và lời văn trong bài văn về một vấn đề tư tưởng đạo lí. Xác định được các bước làm bài văn nghị luận xã hội theo từng dạng 2. Kĩ năng Có kĩ năng nhận biết và xây dựng bố cục 1 bài nghị luận về một sự việc, hiện tượng đời sống. Rèn kĩ năng nhận diện đề, xây dựng dàn ý và viết đoạn nghị luận xã hội. Biết viết, trình bày đoạn hoặc bài văn ( dung lượng nhỏ khoảng 450 chữ) nghị luận về một sự việc hiện tượng đời sống hoặc một vấn đề tư tưởng đạo lí gần gũi, có ý nghĩa quan trong trong đời sống con người 3. Thái độ Giáo dục ý thức chủ động, tích cực trong học tập Có thái độ đúng đắn trước 1 vấn đề tư tưởng, đạo lý. 4 năng lực – phẩm chất cần hình thành Tự học, hợp tác, giải quyết vấn đề, sử dụng ngôn ngữ. Chăm học, trách nhiệm, nhân ái
Trang 1- Nắm vững một số vấn đề lí thuyết về văn nghị luận, các dạng bài nghị luận.
- Hiểu khái niệm về dạng nghị luận xã hội
- Nắm được các yêu cầu về nội dung, hình thức của bài văn nghị luận về một sựviệc, hiện tượng đời sống; yêu cầu, bố cục, cách xây dựng đoạn và lời văn trong bàivăn về một vấn đề tư tưởng đạo lí
- Xác định được các bước làm bài văn nghị luận xã hội theo từng dạng
2 Kĩ năng
- Có kĩ năng nhận biết và xây dựng bố cục 1 bài nghị luận về một sự việc, hiệntượng đời sống
- Rèn kĩ năng nhận diện đề, xây dựng dàn ý và viết đoạn nghị luận xã hội
- Biết viết, trình bày đoạn hoặc bài văn ( dung lượng nhỏ khoảng 450 chữ) nghịluận về một sự việc hiện tượng đời sống hoặc một vấn đề tư tưởng đạo lí gần gũi, có ýnghĩa quan trong trong đời sống con người
3 Thái độ
- Giáo dục ý thức chủ động, tích cực trong học tập
- Có thái độ đúng đắn trước 1 vấn đề tư tưởng, đạo lý
4- năng lực – phẩm chất cần hình thành
- Tự học, hợp tác, giải quyết vấn đề, sử dụng ngôn ngữ
- Chăm học, trách nhiệm, nhân ái
+ Ôn lại văn bản nghị luận: đặc điểm, bố cục, ,
+ Tìm hiểu thuật ngữ: tư tưởng, đạo lý
* Thời gian:
- Tiết 1 ( PPCT: Tiết 104): Nghị luận về một sự việc hiện tượng đời sống
- Tiết 2: ( PPCT: Tiết 105): Cách làm bài nghị luận về sự việc hiện tượng đời sống
-Tiết 3 ( PPCT: Tiết 106): Nghị luận về một vấn đề tư tưởng đạo lí
- Tiết 4,5 ( PPCT: Tiết 107,108): Cách làm bài nghị luận về một vấn đề tư tưởng đạo lí
Trang 2C.BẢNG MÔ TẢ CÁC MỨC ĐỘ THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC.
cao
Kiểu bài nghịluận xã hội(Nghị luận về sựviệc, hiện tượngđời sống và nghịluận về tư tưởngđạo lí)
- Học sinh nhận diện được đặc điểm của từng kiểu bài
- Chỉ ra được đặc
điểm của từngkiểu bài trongnhững trườnghợp cụ thể
- Phân biệt đượcđiểm khác nhau
về đề bài,phương pháp làmbài của hai kiểubài nghị luận xãhội
- Tìm hiểu đượcyêu cầu của đềbài, tìm đựoccác ý cần có chomôi kiểu bàinghị luận xã hội
- Lập được dàn
ý chung và dànbài chi tiết chotừng đề bài cụthể
-Viết đựoc
bài văn gnhịluận về sựviệc hiệntượng đờisống và bàivăn nghị luận
về tư tuởng,đạo lí theoyêu cầu
D- TIẾN TRÌNH DẠY HỌC Ngày dạy: 7 /1/201 9
Tiết 104
NGHỊ LUẬN VỀ MỘT SỰ VIỆC, HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG ( tiết 1)
- HS: Ôn lại văn bản nghị luận: đặc điểm, bố cục, ,( bảng phụ.)
Đọc kĩ văn bản tìm hiểu:Bệnh lề mề - Xác định vấn đề nghị luận, hệ thống
luận điểm và cách lập luận theo từng đoạn
- GV: Bảng phụ: dàn ý khái quát bài nghị luận; phiếu thảo luận ghi sẵn câu hỏi tìm
- Thế nào là phép lập luận phân tích và phép lập luận tổng hợp (PT:Trình bày từng
bộ phận, phương diện của vấn đề…; TH: Rút ra cái chung, kết luận…)
Trang 33 Bài mới:
1.GTB
? trong cuộc sống hằng ngày em quanh em ở trong nhà trường, gia đình và ngoài xãhội em từng chứng kiến những sự việc hiện tượng gì? ( quay cóp, bạo lực họcđường, nói tục, gian dối trong thi cử, nghiện game )
GV: những hiện tượng chúng ta nhìn thấy hàng ngày nhưng ít khi có dịp để suynghĩ, phân tích đánh giá chúng về các mặt tốt xấu lợi hại đúng sai như thế nào Đểviết một bài văn bàn về các hiện tượng ấy chúng ta phải làm thế nào? Buổi học hômnay chúng ta sẽ tìm hiểu xem thế nào là nghị luận về một sự việc hiện tượng đờisống và yêu cầu của kiểu bài văn này là gì
2, Hướng dẫn tìm hiểu bài
? em hiểu thế nào là nghị luận xã hội
Danh từ
Hiện tượng: cái xảy ra trong không gian,
thời gian mà người ta nhận thấy: mang ý
nghĩa khái quát: hiện tượng vô cảm ,
sự việc: nhặt được của rơi trả người
đánh mất cụ thể hơn)
- Kiểu bài nghị luận về hiện tượng đời sống
thường đề cập đến những hiện tượng nổi bật,
tạo được sự chú ý và có tác động đến đời sống
+ Tiêu cực trong thi cử, bệnh thành tích trong giáo
dục, hiện tượng chảy máu chất xám…
+ Phong trào tiếp sức mùa thi, giúp đỡ đồng bào
lũ lụt, tấm gương người tốt, việc tốt, nếp sống
đẹp…
* HĐ1: Hướng dẫn tìm hiểu bài nghị
luận về 1 sự việc hiện tượng
- Gọi HS đọc văn bản
H: trong văn bản trên, tác giả bàn
luận về hiện tượng gì trong đời sống?
( Gv bổ sung: bản chất của vấn đề là
thói quen kém văn hóa của những
người không có lòng tự trọng và không
biết tôn trọng người khác.-> giờ cao su)
- GV tổ chức HS thảo luận Xác định
nội dung của từng đoạn bàn rõ ý gì?
dùng phép lập luận nào? Dùng lí lẽ hay
dẫn chứng?
A- khái niệm về nghị luận xã hội
- là lĩnh vực xã hội rất rộng lớn: từ bànbạc sự việc, hiện tượng trong đời sốngđến luận bàn những vấn đề chính trị,chính sách, từ những vấn đề đạo đức lốisống đến những vấn đề về tư tưởng triết
lí, đạo lí…
-hai hình thức nghị luận: nghị luận về một
sự việc hiện tượng đời sống xã hội vànghị luận về một tư tưởng đạo lí
B- nghị luận về một sự việc, hiện tượng
a Vấn đề bàn luận: Bàn về hiện tượng
lề mề, coi thường giờ giấc ->1 hiện tượngphổ biến trong đời sống
Trang 4Tổ1: đoạn 1, 2: biểu hiện – lập luận:
- Tổ 1: chỉ ra các biểu hiện:đi họp, hội
thảo muộn-> bệnh khó chữa
Có hại cho quyền lợi của mình-> k bao
giờ đi muộn
- công việc chung-> đi muộn vì không
thiệt hại gì
? em hãy đánh giá xem tác giả đã nêu rõ
được vấn đề đáng quan tâm của hiện
tượng chưa?( rồi) Tác giả đã làm thế
nào để người đọc nhận ra hiện tượng
ấy? ( dùng dẫn chứng cụ thể và phân tích
dẫn chứng) ? tác giả dùng phép lập luận
nào? (Phân tích)
Tổ 2 (đoạn 3): tác giả đã phân tích
những nguyên nhân nào dẫn đến
bệnh lề mề? Dùng phép lập luận gì?
Phân tích
Tổ 3 (đoạn 4): bệnh lề mề có những
tác hại gì? Dùng phép lập luận nào?
Tổ 4 (đoạn 5): tác giả nêu cách khắc
phục như thế nào?
- HS thảo luận ghi vào bảng phụ =>
thuyết trình
GV nhận xét, đánh giá
? Quan sát lại nội dung nghị luận: nhận
xét bố cục (trình tự các luận điểm) bài
văn? Các luận điểm được trình bày như
thế nào? Dùng phép lập luận nào là chủ
- phép lập luận: phân tích: giải thích, chứng minh
- đoạn 3: Phân tích những nguyên nhân tạo tính lề mề: thiếu tự trọng,
tôn trọng người khác, không quí trọngthời gian, không có trách nhiệmchung
- Đoạn 4: Phân tích những tác hại
của bệnh lề mề: làm phiền mọi người,làm mất thời gian, tạo ra tính đối phó -> gây hại cho tập thể
- đoạn 5: Bàn cách khắc phục: tôn
trọng hợp tác lẫn nhau; chỉ tổ chứcnhững cuộc họp cần thiết; mỗi ngườiphải tự giác ->thể hiện người có vănhóa
c Hình thức:
- Bố cục chặt chẽ, mạch lạc
- Luận điểm rõ ràng, cụ thể
Trang 5? Bài viết đã đánh giá như thế nào về
hiện tượng này?( đáng khen hay đáng
chê, đáng để mọi người suy ngẫm để
nhìn nhận lại mình?)
? theo em đây là hiện tượng tốt hay
xấu? rút ra bài học gì
( xấu, thời gian là vàng, hãy biết quý trọng
thời gian và tôn trọng người khác mà đúng
giờ trong các cuộc hẹn là một trong những
biểu hiện của việc tôn trọng người khác)
? Thế nào là nghị luận về 1 hiện tượng đời
sống?
? Nội dung kiểu bài này thường bàn rõ
những luận điểm nào?
==> 1 bài văn nghị luận về hiện tượng đời sống.
3 Ghi nhớ: SGK.
C HOẠT ĐỘNG THỰC HÀNH
* HĐ2: Hướng dẫn luyện tập.
- Gọi HS đọc bài tập 1: những hiện
tượng của các bạn HS trong nhà
trường, ngoài xã hội
- HS viết lên bảng phụ
- Cho nhiều HS nêu ý kiến; cho trao
đổi: hiện tượng nào đáng để hoặc
không đáng để viết 1 bài nghị luận?
Chú ý: các hiện tượng mang tính đời
sống- xã hội, phổ biến thì mới viết
thành bài văn
? vì sao không giữ lời hứa lại đáng để
viết bài văn( hiện tượng xấu, làm mất
uy tín và ảnh hưởng đến người khác…
- quay cóp, gian lận: xấu, phổ biến
trong giới học sinh,-> kiến thức không
thực chất, cần loại bỏ thói xấu này
II Luyện tập.
1 Những hiện tượng trong đời sống:
* Tốt: HS nghèo vượt khó, thật thà dũng cảm,
dắt em nhỏ qua đường, nhặt được của rơi trả người đánh mất,(không tham lam)
bảo vệ môi trường, giúp đỡ gia đình thương binh liệt sĩ giúp bạn học tập tốt
thói ỷ lại,
đi học muộn, nói tục,
đua đòi
Trang 6- Gọi HS đọc bài tập 2 – Nêu yêu cầu
bài tập
H:Hiện tượng nêu trên có đáng để viết
1 bài nghị luận không? Vì sao?
2 Hiện tượng nghiện thuốc lá ở thanhthiếu niên => 1 hiện tượng đáng đểviết 1 bài nghị luận vì đây là 1 hiệntượng khá phổ biến, cả xã hội quantâm vì liên quan đến sức khỏe mỗingười và cộng đồng
D HOẠT ĐỘNG ỨNG DỤNG
?Suy nghĩ của em về ý nghĩa cuộc thi viết
thư Quốc tế UPU hàng năm của Liên minh
bưu chính thế giới?
- Mục đích của cuộc thi góp phần phát
triển khả năng viết văn và sự phong phú
trong tư duy sáng tạo của các em thiếu nhi,
tạo điều kiện thắt chặt tình hữu nghị giữa
các dân tộc trong thế hệ trẻ và giúp các em
hiểu thêm về vai trò của ngành Bưu chính
trong cuộc sống và phát triển xã hội
Việt Nam là một thành viên của UPU và
cũng là một trong top đầu những đất nước
hưởng ứng nhiệt tình cuộc thi tầm cỡ Quốc
- Viết thư Quốc tế UPU đã trở thành hoạtđộng mang tính xã hội cao, thu hút đông
đảo tuổi trẻ học đường vào hoạt động
lành mạnh, thiết thực và là hình thức giáo dục công dân rất hiệu quả đối với thiếu nhi
-Thông qua các chủ đề được lựa chọn,
đông đảo học sinh trên toàn thế giới đã được tham gia bàn luận, đề xuất ý tưởng về những vấn đề nóng, đang được
E HOẠT ĐỘNG BỔ SUNG
- Nhắc lại đặc điểm của bài nghị luận
về hiện tượng, sự việc đời sống.1.
- Để làm được kiểu bài này đòi hỏi
người viết cần có những điều kiện
nào?
-
- Đặc điểm của kiểu bài NLXH
- YC đối với người viết bài : hiểu vàTrình bày rõ sự việc hiện tượng, các biểuhiện của nó và nêu được các luận điểmđúng đắn của mình về vấn đề đó
* Dặn dò
- Nắm chắc nội dung nghị luận; đặc điểm hình thức 1 bài nghị luận 1 hiện tượngđời sống; xác định được những sự việc, hiện tượng cần viết văn nghị luận
- Chuẩn bị bài: Cách làm bài nghị luận về một sự việc, hiện tượng đời sống
- Ôn lại các bước làm 1 bài nghị luận – Chuẩn bị bài theo yêu cầu SGK
Tổ 1, 2 nghiên cứu lập dàn ý đề 3/22; tổ 3, 4: đề 4/22 (bảng phụ)
****************************************************
Ngày dạy: 7/1/2019
Trang 7CHỦ ĐỀ: 4 NGHỊ LUẬN VỀ VẤN ĐỀ XÃ HỘI VÀ TƯ TƯỞNG ĐẠO LÝ
Tiết 10 5
CÁCH LÀM BÀI VĂN NGHỊ LUẬN VỀ MỘT SỰ VIỆC,HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG ( tiết 2)
A Mục tiêu: Giúp HS:
1- Nắm được cách làm bài nghị luận về một sự việc, hiện tượng đời sống
2- Rèn kĩ năng nhận diện đề, xây dựng dàn ý và viết đoạn nghị luận xã hội
3- năng lực hình thành: tự học, hợp tác, giải quyết vấn đề, sử dụng ngôn ngữ
B Chuẩn bị:
- HS: Ôn lại các bước làm bài nghị luận, dàn ý bài nghị luận.
Đọc, chuẩn bị bài theo hướng dẫn SGK; chọn 1 luận điểm trong phần dàn ý(2/23) triển khai viết thành đoạn văn (theo hướng dẫn ở 3/24)
Tổ 1, 2 thống nhất dàn ý đề 3/22; tổ 3, 4 đề“R¸c th¶i vµ cuéc sèng cñacon ngêi“ => viết vào bảng phụ lớn
- GV: Chuẩn bị 1 dàn ý khái quát (bảng phụ).
C Lên lớp:
I Ổn định lớp:.
II Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra phần chuẩn bị bài của HS.
? Thế nào là nghị luận về 1 hiện tượng, sự việc trong đời sống?
III Bài mới:
A.GTB
Hoạt động của giáo viên Nội dung cần đạt
B HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI
* HĐ1: Hướng dẫn tìm hiểu đề
bài của 1 bài nghị luận về 1 sự
việc, hiện tượng đời sống
- Gọi HS đọc 4 đề trong SGK
- thảo luận cặp đôi: 2 phút
H: Những đề bài trên có điểm
nào giống nhau?
- yêu cầu người viết được thể
hiện qua những mệnh lệnh nào?
Nêu suy nghĩ, nêu nhận xét
I Đề bài nghị luận về một sự việc, hiện tượng đời sống.
+ đối tượng nghị luận: các sự việc hiện
tượng có trong đời sống
+ yêu cầu người viết: nêu suy nghĩ ( ý kiến)
của mình về các hiện tượng đó ( có nghĩa là
yêu cầu người viết phải phân tích được biểu hiện, nguyên nhân, tác hại,kết quả các giải pháp )
* Khác: về tính chất vấn đề, nội dung sự
Trang 8Điểm nào khác nhau?
VD: trình bày suy nghĩ của em về
hiện tượng vô cảm trong xã hội
- Giải thích được Nêu được biểu
hiện
việc, có nhiều dạng đề khác nhau
+ Đề nêu sự việc, hiện tượng tốt cần ca ngợibiểu dương (1, 4);
+ đề nêu sự việc, hiện tượng xấu cần nhắcnhở, phê phán (2, 3)
+ Đề cung cấp sẵn sự việc, hiện tượng bằng
1 mẫu chuyện để người làm sử dụng (4); + đề không cung cấp chuyện, người làmphải tự mô tả (1, 2, 3).( Vd khác: bệnh lề
mề, bệnh vô cảm: không có mệnh lệnh, chỉđưa ra hiện tượng)
- VD đề bài: ô nhiễm môi trường là vấn đềmang tính toàn cầu Trình bày suy nghĩ của em
về hiện tượng này
* HĐ2: Hướng dẫn cách làm bài
nghị luận
- Gọi HS đọc lại đề bài
H: Nêu các bước tạo lập 1 văn
bản (4).tìm hiểu đề, tìm ý, lập
dàn bài, viết bài, sửa lỗi
H:Xác định yêu cầu của đề
? đề thuộc loại gì? đề bài có dạng
như thế nào? Sự việc, ý kiến hay 1
- Kiểu bài: nghị luận 1 sự việc trong đời
sống (- dạng 1 mẩu tin trên báo)
- sự việc hiện tượng: Phạm Văn Nghĩa ham
học, chăm làm, sáng tạo, biết vận dụng kiếnthức đã học vào thực tế
-> gương người tốt
- Vấn đề nghị luận: học tập Phạm Văn
Nghĩa
b* tìm ý *- Phạm Văn Nghĩa: là học sinh lớp 7, hs
nhỏ tuổi nhưng thông minh sáng tạo, biếtgiúp đỡ mẹ.-> hiện tượng đáng quý, đánghọc tập có trong cs hàng ngày
Trang 93- Phân tích ý nghĩa và đánh giá
việc làm của Nghĩa
Đánh giá (Những việc làm của
Nghĩa chứng tỏ bạn ấy là người như
thế nào?)
Nhóm 3-4:
1-vì sao thành đoàn phát động
phong trào học tập Phạm Văn
Nghĩa? ( ý nghĩa của việc phát
động học tập Nghĩa)
2-? những việc làm của Nghĩa có
khó không?( không khó nhưng
muốn làm được phải có tấm lòng, ý
chí, nghị lực và sự cần cù) Nếu mọi
học sinh đều làm được như nghĩa
thì đời sống sẽ như thế nào?
3- Khái quát ý nghĩa của tấm
gương Phạm văn Nghĩa
- em học tập được ở Nghĩa điều gì
- HS lên bảng trình bày kết quả thảo
* đánh giá việc làm:
+tuổi nhỏ nhưng có những việc làm rất đáng
trân trọng và để mọi người học tập+ thể hiện tính cần cù, thông minh, sáng tạo,chăm chỉ của Nghĩa
* ý nghĩa việc thành đoàn phát động phong trào học tập Nghĩa
+học tập nghĩa là học cách yêu cha mẹ, yêulao động, học cách kết hợp giữa học vàhành, học sáng tạo, làm việc nhỏ mà ý nghĩalớn
+ nếu ai cũng làm được như nghĩa đời sốngđược cải thiện, đất nước nhiều nhân tài
* đánh giá khái quát về tấm gương PVN:
tấm gương tiêu biểu về tính cần cù, sángtạo, tình yêu thương cha mẹ
* bài học cho bản thân: chăm chỉ, học tập
nghĩa
2 Lập dàn ý.(SGK)
3 Viết bài.
Trang 10H: Cần chú ý điều gì khi thực
hiện bước: viết bài? (Nội dung
24/SGK)
- Gọi HS đọc từng đoạn (mở bài,
luận điểm 1, luận điểm 2 ) đã
chuẩn bị => cho lớp nhận xét, bổ
sung
? từ việc phân tích Vd trên em
hãy rút ra KL: muốn làm tốt bài
văn NL về một sự việc hiện tượng
đời sống ta phải làm gì?
? nêu dàn bài chung của bài văn
NL?
? yêu cầu đối với người viết: lựa
chọn góc độ riêng, đưa ra ý kiến ,
đánh giá riêng của người viết
đỡ việc nhà, nghĩ cách giúp mẹ làm việc đỡvất vả Có lẽ chính từ lòng thương mẹ,Nghĩa đã vận dụng những gì học được vàothực hành trong thực tế Như vậy, Nghĩa đãthực hiện phương châm "học đi đôi vớihành"
d Đọc lại, kiểm tra và sửa chữa.
2 T ì m ý: trả lời các câu hỏi trong phần gợi ý làm bài
mà sgk đã nêu.
- Hoàn cảnh của Nguyễn Hiền có gì đặc biệt? (nhà
nghèo, phải xin làm chú tiểu trong chùa )
- Tinh thần ham học và chủ động học tập của Hiền như thế nào?
+ Nép bên cửa nghe thầy giảng kinh, chữ nào chưa hiểu
Trang 11hỏi thầy giảng thờm + Lấy que viết chữ, lấy que xõu thành từng xõu, chủ động xin thầy cho đi thi để thử sức
- í thức tự trọng của Hiền biểu hiện ra sao?
a Mở b à i: - Giới thiệu hiện tượng Trạng Hiền
- Đú là một tấm gương vượt khú học giỏi, đỗ Trạng Nguyờn năm 12 tuổi.
- suy nghĩ về thỏi độ học tập của học sinh hiện nay
c Kết bài: - Khẳng địn tấm gương Trạng Hiền trong
truyền thống học tập của DT
- Rỳt ra bài học sõu sắc cho bản thõn: biết vượt khú, cú
ý chớ vươn lờn trong học tập, biết chủ động sỏng tạo và
tự tin trong việc học của mỡnh.
D HOẠT ĐỘNG ỨNG DỤNG Thảo luận nhúm với đề bài: 2.
Đề về môi tr ờng: rỏc thải ở
(1) Mở bài: Nếu hiện tượng rác thải ở
địa phơng Rác thải ảnh hởng tớicuộc sống của con ngời nh thế nào
làm rừ trong bài nghị luận 1 sự
Những luận điểm chớnh cần xỏc đinh trong kiểu bài NLXH về sự việc hiện tượng đời sống