Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn xã Đông Sơn, Huyện Chương Mỹ, T.P Hà Nội

Xác định những thuận lợi và khó khăn về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội ảnh hưởng đến việc sử dụng đất nông nghiệp của xã Đông Sơn. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất của các loại hình sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn xã Đông Sơn, huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội. Đề xuất giải pháp để phát huy tiềm năng đất đai hiện có và nâng cao hiệu quả sử dụng đất nhằm đáp ứng mục tiêu kinh tế xã hội của xã trong những năm tới.

LỜI CẢM ƠN

Sau thời gian thực tập khóa luận tôt nghiệp, lời đầu tiên tôi xin chân thànhcảm ơn tới những người đã nhiệt tình giúp đỡ, động viên trong quá trình thựchiện đề tài này

Trước hết tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến cô giáo Nguyễn Thị Bíchngười đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện

và hoàn thành khóa luận tốt nghiệp

Tiếp đó tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành, sâu sắc tới cán bộ lãnh đạo ỦyBan Nhân Dân xã Đông Sơn cùng các phòng ban ,đặc biệt là phòng địa chính xã

đã quan tâm, giúp đỡ tôi trong thời gian nghiên cứu đề tài

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến các thầy, cô giáo và các cán bộ củaViện Quản Lí Đất Đai và Phát triển nông thôn cùng toàn thể các thầy cô trongtrường Đại học Lâm Nghiệp, những người đã dạy dỗ và dìu dắt tôi trong suốtthời gian học tập tại trường

Cảm ơn gia đình, bạn bè đã quan tâm, động viên trong suốt quá trình họctập và thực hiện khóa luận tốt nghiệp

Với quỹ thời gian có hạn kinh nghiệm còn hạn chế nên không tránh khỏiđược những thiếu sót Kính mong sự đóng góp ý kiến của các Thầy, Cô giáo để

đề tài được hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng năm 2017

Sinh viên

Nguyễn Xuân Phúc

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

CPTG Chi phí trung gian

FAO Tổ chức nông lương thế giới

GTGT Giá trị gia tăng

GTSX (GO) Giá trị sản xuất

KT – XH Kinh tế - xã hội

LUT Loại hình sử dụng đất

LX – LM Lúa xuân – lúa mùa

SALT Mô hình kĩ thuật canh tác trên đất dốc

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 4.1 Biến động diện tích đất nông nghiệp giai đoạn 2011-2016 24

xã Đông Sơn, huyện Chương Mỹ, T.p Hà Nội 24

Bảng 4.2 Năng suất của một số cây trồng chính xã Đông Sơn, huyện Chương Mỹ, Thành phố Hà Nội 26

Bảng 4.3 Một số loại hình sử dụng đất chính tại xã Đông Sơn, huyện Chương Mỹ, T.p Hà Nội năm 2016 27

Bảng 4.4 Tình hình sản xuất các cây trồng tại xã Đông Sơn 30

Bảng 4.5 Hiệu quả kinh tế cây trồng chính của xã Đông Sơn, 33

huyện Chương Mỹ, T.p Hà Nội 33

Bảng 4.6 Đánh giá hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất tại xã Đông Sơn, huyện Chương Mỹ, Hà Nội 34

Bảng 4.7 Đánh giá hiệu quả xã hội của các loại hình sử dụng đất của xã Đông Sơn, Huyện Chương Mỹ, T.p Hà Nội 37

Bảng 4.8.Tình hình sử dụng phân bón cho các cây trồng tại xã Đông Sơn, huyện Chương Mỹ, T.p Hà Nội 40

Bảng 4.9 Đánh giá mức độ ảnh hưởng xấu của tình trạng sử dụng phân bón cho các cây trồng tại xã Đông Sơn, huyện Chương Mỹ, Hà Nội 41

Bảng 4.10 Tình hình sử dụng thuốc BVTV cho các cây trồng tại xã Đông Sơn, huyện Chương Mỹ, Hà Nội 45

Bảng 4.11 Đánh giá mức độ ảnh hưởng xấu của tình trạng sử dụng thuốc BVTV cho các cây trồng tại xã Đông Sơn, huyện Chương Mỹ, T.p Hà Nội 46

Bảng 4.12 Định hướng sử dụng đất nông nghiệp xã Đông Sơn, huyện Chương Mỹ, Hà Nội đến năm 2020 49

DANH MỤC HÌNH ẢNH

Hình 4.1 Cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp năm 2011 xã Đông Sơn, Huyện

Chương Mỹ, T.p Hà Nội 23

Hình 4.2 Cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp năm 2011 xã Đông Sơn, Huyện Chương Mỹ, T.p Hà Nội 23

Hình 4.3 Kiểu sử dụng đất lúa xuân – lúa mùa tại thôn Lương Sơn, xã Đông Sơn, huyện Chương Mỹ, T.p Hà Nội 28

Hình 4.4 Kiểu sử dụng đất Lạc – ngô – đậu tương tại thôn Quyết Hạ xã Đông Sơn, huyện Chương Mỹ, T.p Hà Nội 29

Hình 4.5 Diện tích trồng ngô và một số cây màu tại thôn Quyết Thượng, xã Đông Sơn, huyện Chương Mỹ, T.p Hà Nội 29

Hình 4.6 Vùng trồng ớt xuất khẩu tại thôn Đông Cựu, xã Đông Sơn, huyện Chương Mỹ, T.p Hà Nội 31

Hình 4.7 Biểu đồ thể hiện giá trị gia tăng của một số cây trồng xã Đông Sơn, huyện Chương Mỹ, Hà Nội 33

Hình 4 8 Hiệu quả xã hội của một số LUT 38

xã Đông Sơn, Huyện Chương Mỹ, T.p Hà Nội 38

Hình 4.9 Hiệu quả xã hội của một số kiểu sử dụng đất 38

xã Đông Sơn, Huyện Chương Mỹ, T.p Hà Nội 38

Phần 1 MỞ ĐẦU 1.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Đất đai là tài sản của tự nhiên, là nguồn tài nguyên có trước lao động vàcùng với quá trình lịch sử phát triển kinh tế - xã hội, đất đai là điều kiện laođộng Đất đai đóng vai trò quyết định cho sự tồn tại và phát triển của xã hội loàingười Nếu không có đất đai thì rõ ràng không có bất kỳ một ngành sản xuất nàocũng như không thể có sự tồn tại của loài người, là một trong những tài nguyên

vô cùng cùng quý giá của con người, điều kiện sống cho động vật, thực vật vàmọi hoạt động của con người gắn liền với đất

Việt Nam là một trong những quốc gia đang phát triển, dân số ngày mộttăng nhanh kéo theo những đòi hỏi ngày càng tăng về lương thực thực phẩm,chỗ ở cũng như nhu cầu về văn hóa – xã hội Và song song với đó, con người –thứ vũ khí lợi hại nhất đã và đang tìm mọi cách để khai thác đất đai nhằm thỏamãn những nhu cầu ngày càng tăng đó Nông nghiệp là hoạt động cơ bản nhấtcủa loài người, có vai trò quan trọng và không thể thay thế trong đảm bảo anninh lương thực, thực phẩm và an sinh xã hội, tuy nhiên tài nguyên đất này đang

bị giới hạn về diện tích bởi quá trình đô thị hóa đang diễn ra mạnh mẽ khắp cácquốc gia và có nguy cơ bị suy thoái dưới tác động của thiên nhiên và sự thiếu ýthức của con người trong quá trình sống và sản xuất

Hiện nay ngành nông nghiệp của Việt Nam vẫn đóng vai trò chủ đạo trongnền kinh tế và đất đai tại các khu vực nông thôn ngày càng trở nên quan trọngtrong chiến lược phát triển kinh tế theo hướng công nghiệp hóa – hiện đại hóa.Vai trò, vị trí tại các vùng nông thôn càng trở nên quan trọng với 70% lao động,chiếm 80% dân số cả nước ; đây là nơi chiếm đại đa số tài nguyên thiên nhiên và

có ảnh hưởng lớn đến việc bảo vệ môi trường sinh thái, khai thác, sử dụng cóhiệu quả các nguồn tài nguyên tiềm năng sẵn có

Từ đây chúng ta có thể thấy được tầm quan trọng của giá trị sử dụng đất vàcần phải có những đề xuất, giải pháp cho hiện tại và cho tương lai nhằm việc sửdụng đất sao cho hợp lý, hiệu quả và bền vững

Đông Sơn là một xã thuộc địa bàn huyện Chương Mỹ, T.p Hà Nội, Theo[10] diện tích của xã là 746.52 ha, mang nét đặc trưng của vùng bán sơn địa có

độ dốc lớn, cách trung tâm huyện khoảng 9km có đường quốc lộ đi qua địa bàn

xã và có sông Tích Giang chảy từ phía Bắc xã xuống phía Nam xã Khu vựcnghiên cứu là một xã ở nông thôn và làm nông nghiệp, vì vậy việc định hướngcho người dân trong xã khai thác và sử dụng hợp lý, có hiệu quả đất nôngnghiệp là một trong những vấn đề hết sức cần thiết để nâng cao đời sống, kinh tếcủa từng hộ nông dân và của toàn xã Đông Sơn nói chung

Từ thực tế trên, cho thấy việc đánh giá và đưa ra hướng sử dụng đất hợp lý,hiệu quả cho xã Đông Sơn là rất cần thiết Trên cơ sở đó tôi tiến hành nghiên

cứu đề tài: “Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn xã Đông Sơn, Huyện Chương Mỹ, T.P Hà Nội”.

1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

- Xác định những thuận lợi và khó khăn về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xãhội ảnh hưởng đến việc sử dụng đất nông nghiệp của xã Đông Sơn

- Đánh giá hiệu quả sử dụng đất của các loại hình sử dụng đất nông nghiệptrên địa bàn xã Đông Sơn, huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội

- Đề xuất giải pháp để phát huy tiềm năng đất đai hiện có và nâng cao hiệuquả sử dụng đất nhằm đáp ứng mục tiêu kinh tế xã hội của xã trong những nămtới

Phần 2 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.1 TỔNG QUAN VỀ ĐẤT ĐAI

2.1.1 Khái niệm về đất đai, đất nông nghiệp

2.1.1.1 Khái niệm về đất đai

Đất đai là nguồn tài nguyên thiên nhiên vô cùng quý giá, cần thiết cho tất

cả các hoạt động sinh hoạt, sản xuất của con người, thật vậy Chương trình môitrường Liên hợp quốc UNEP khẳng định rằng “Mặc cho những tiến bộ khoahọc - kỹ thuật vĩ đại, con người hiện đại vẫn phải sống dựa vào đất”

Theo [14] trong phạm vi nghiên cứu sử dụng đất thì đất đai bao gồm tất cảcác thuộc tính sinh học và tự nhiên của bề mặt trái đất có ảnh hưởng nhất địnhđến tiềm năng và hiện trạng sử dụng đất

Qua đó, đất được hiểu như một tổng thể của nhiều yếu tố bao gồm: (khíhậu, địa hình/địa mạo, đất, thổ nhưỡng, thủy văn, thảm thực vật tự nhiên, độngvật tự nhiên, những biến đổi của đất do hoạt động của con người)

Theo C.Mac đã viết: “Đất là tư liệu sản xuất cơ bản và phổ biến, quý giánhất của nông nghiệp” “Điều kiện không thể thiếu được của sự tồn tại và sinhsống của nhiều thế hệ kế tiếp nhau”

Vì vậy, đất đai là bộ phận bao gồm các thuộc tính sinh học và tự nhiên của

bề mặt trái đất, trong lòng đất có ảnh hưởng nhất định đến tiềm năng và hiệntrạng sử dụng đất

2.1.1.2 Khái niệm đất nông nghiệp

Đất nông nghiệp được hiểu là đất được sử dụng chủ yếu vào sản xuất củacác ngành nông nghiệp như trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản hoặc dùngvào mục đích nghiên cứu các thí nghiệm về nông nghiệp

Theo Luật đất đai 2003 đã nêu rõ: “Đất nông nghiệp là đất sử dụng vàomục đích sản xuất, nghiên cứu, thí nghiệm về nông nghiệp,lâm nghiệp và nuôitrồng thủy sản, làm muối và mục đích bảo vệ, phát triển rừng, bao gồm đất sảnxuất nông nghiệp, đất sản xuất lâm nghiệp, đất nuôi trồng thủy sản,đất làm muối

và đất nông nghiệp khác”

2.1.2 Khái niệm loại hình sử dụng đất (LUT), kiểu sử dụng đất

Trong nghiên cứu đánh giá hiệu quả sử dụng đất, ta cần lựa chọn được loạihình sử dụng đất, đây là nội dung và các bước quan trọng trong quá trình đánhgiá đất

2.1.2.1 Khái niệm loại hình sử dụng đất (LUT)

Theo FAO (1976) cho rằng Loại sử dụng đất (Land use Type - LUT) là bứctranh mô tả thực trạng sử dụng đất của một vùng đất với những phương thứcquản lý sản xuất trong các điều kiện kinh tế, xã hội và kế hoạch được xác định LUT được mô tả theo các thuộc tính nhất định, các thuộc tính đó bao gồm:Quy trình sản xuất, các đặc tính về quản lý đất đai như sức kéo làm đất, đầu tưvật tư kĩ thuật và các đặc tính về kinh tế kĩ thuật như định hướng thị trường, vốnthâm canh, lao động, vấn đề sử dụng đất đai

LUT là tổ hợp cây trồng hoặc phương thức canh tác trên một vạt đất vớinhững phương thức quản lý trong điều kiện kinh tế - xã hội và kĩ thuật được xácđịnh

2.1.2.2 Khái niệm về kiểu sử dụng đất

Là bức tranh mô tả chi tiết các loại sử dụng đất khi đánh giá ở cấp huyện,

xã, nông trại, nông hộ Đó cũng có thể là hệ thống cây trồng hoặc luân canh câytrồng của LUT trên mỗi LMU [8]

Ví dụ như: LUT chuyên lúa: Lúa xuân – lúa mùa hoặc 1 vụ lúa

Đất đai là nguồn tài nguyên cho nhiều kiểu sử dụng đất như: sử dụng trên

cơ sở sản xuất trực tiếp (cây trồng, đồng cỏ, gỗ rừng), sử dụng trên cơ sở sảnxuất thứ yếu/ gián tiếp (chăn nuôi), sử dụng vì mục đích bảo vệ (chống suy thoáiđất, bảo tồn sự đa dạng sinh vật) hay theo các chức năng đặc biệt như đường xá,công nghiệp, công trình công cộng,

2.1.3 Vai trò của đất trong sản xuất nông nghiệp

Đất đai là loại tài nguyên không tái tạo, trong sử dụng cần lưu ý đến cáctính chất đặc biệt như: là sản phẩm tự nhiên, có trước lao động… [6] đóng vaitrò quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người, nó là cơ sở tự nhiên,

là tiền đề cho mọi quá trình sản xuất nhưng vai trò của đất đối với mỗi ngành

sản xuất lại khác nhau.Luật đất đai các năm 1993, 1998, 2003 đã khẳng định: “Đất đai là tài nguyên vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phầnrất quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư,xây dựng các cơ sở kinh tế văn hoá, xã hội, an ninh quốc phòng” Trong sản xuấtnông lâm nghiệp, đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt không thể thay thế, vớinhững đặc điểm:

Đất đai là tư liệu sản xuất không thể thay thế Đất đai là đối tượng laođộng, vừa là tư liệu lao động trong quá trình sản xuất, nó là nơi conngười thựchiện các hoạt động của mình tác động vào cây trồng, vật nuôi để tạo ra sản phẩm[5]

Đất đai được coi là tư liệu sản xuất chủ yếu trong sản xuất nông lâm nghiệp.Đất đai có vị trí cố định và chất lượng không đồng đều giữa các vùng miền Mỗivùng đất luôn gắn với các điều kiện tự nhiên( thổ nhưỡng, thời tiết,khí hậu…)điều kiện kinh tế-xã hội (dân số, lao động, giao thông, thị trường…) và có chấtlượng khác nhau Do vậy, việc sử dụng đất đai phải gắn liền với việc xác định

cơ cấu cây trồng, vật nuôi cho phù hợp để đem lại hiệu quả kinh tế cao trên cơ

sở nắm chắc điều kiện của từng vùng lãnh thổ [7]

Đất nông nghiệp chiếm trên một phần ba diện tích đất trên thế giới, đấttrồng trọt chiếm dưới một phần ba diện tích đất nông nghiệp (khoảng 10 phầntrăm diện tích đất của thế giới), hơn nữa nông nghiệp vẫn là ngành chính ở nhiềuquốc gia, và các hoạt động nông nghiệp mang lại nguồn lợi các nước đang pháttriển về xuất khẩu lương thực và doanh thu [16]

Như vậy, đất đai là yếu tố hết sức quan trọng và tích cực của quá trình sảnxuất nông nghiệp Vì vậy sử dụng đất hợp lí, có hiệu quả là một trong nghữngđiều kiện quan trọng nhất cho nền kinh tế phát triển nhanh và bền vững

2.2 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP

2.2.1 Khái quát về hiệu quả sử dụng đất

Sử dụng đất đai có hiệu quả là hệ thống các biện pháp nhằm điều hòa mốiquan hệ người – đất trong tổ hợp các nguồn tài nguyên khác và môi trường Căn

cứ vào nhu cầu của thị trường, thực hiện đa dạng hóa cây trồng, vật nuôi trên cơ

sở lựa chọn các sản phẩm có ưu thế ở từng địa phương, từ đó nghiên cứu ápdụng công nghệ mới nhằm làm cho sản phẩm có tính cạnh tranh cao, đảm bảo sựthống nhất giữa các ngành, đó là một trong những điều kiện tiên quyết để pháttriển nền nông nghiệp hướng về xuất khẩu có tính ổn định và bền vững, đồngthời phát huy tối đa công dụng của đất nhằm đạt tới hiệu quả kinh tế, xã hội vàmôi trường cao nhất [4].

Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp là trên một đơn vị đất nôngnghiệp nhất định có thể sản xuất đạt được những kết quả cao nhất với chi phí bỏ

ra ít nhất, ảnh hưởng môi trường ít nhất [8]

Hiệu quả phải được xem xét trên 3 mặt: hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội,hiệu quả môi trường [13];

Phải xem xét đến lợi ích trước mắt và lâu dài;

Phải xem xét cả lợi ích riêng của người sử dụng đất và lợi ích của cảcộng đồng;

Phải xem xét giữa hiệu quả sử dụng đất và hiệu quả sử dụng các nguồn lựckhác;

Đảm bảo sự phát triển thống nhất giữa các ngành;

Như vậy, để đánh giá hiệu quả sử dụng đất người ta thường đánh giá hiệuquả trên các khía cạnh kinh tế, xã hội, môi trường

2.2.1.1 Hiệu quả kinh tế

Hiệu quả kinh tế là hiệu quả do tổ chức bố trí sản xuất để đạt lợi nhuận caovới chi phí thấp hơn, là tiêu chí được quan tâm hàng đầu, khâu trung tâm để đạtcác hiệu quả khác, có khả năng lượng hóa bằng các chỉ tiêu kinh tế, tài chính.Hiệu quả kinh tế phải đáp ứng được 3 vấn đề:

Một là, mọi hoạt động của con người đều phải tuân theo quy luật “ tiếtkiệm thời gian”

Hai là, hiệu quả kinh tế phải được xem xét trên quan điểm của lí thuyết hệthống

Ba là, hiệu quả kinh tế là một phạm trù phản ánh chất lượng của các hoạtđộng kinh tế bằng quá trình tăng cường các nguồn lực có sẵn phục vụ cho lợi íchcủa con người.

Hiệu quả kinh tế được hiểu là mối tương quan so sánh giữa lượng kết quảđạt được và lượng chi phí bỏ ra trong hoạt động sản xuất kinh doanh.Hiệu quảkinh tế là phạm trù kinh tế mà ở đó sản xuất đạt cả hiệu quả sản xuất và hiệu quảphân bổ Điều đó có nghĩa là cả hai yếu tố hiện vật và giá trị đều được tính đếnkhi xem xét việc sử dụng các nguồn nhân lực trong nông nghiệp Chỉ khi nàoviệc sử dụng nguồn lực đạt cả chỉ tiêu hiệu quả kĩ thuật và hiệu quả phân bổ thìkhi đó sản xuất mới đạt hiệu quả kinh tế

Từ những vấn đề trên có thể kết luận rằng bản chất của phạm trù kinh tế sửdụng đất là: Với một diện tích đất đai nhất định sản xuất ra một khối lượng củacải vật chất nhiều nhất với một lượng đầu tư chi phí về vật chất và lao độngnhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về vật chất của xã hội

2.2.1.2 Hiệu quả xã hội

Hiệu quả xã hội là hiệu quả phản ánh lợi ích giữa con người với con người,

có tác động tới mục tiêu kinh tế Hiệu quả xã hội khó lượng hóa khi phản ánh,được thể hiện bằng các chỉ tiêu định tính hoặc định lượng như: tạo thêm việclàm, xóa đói, giảm nghèo, đảm bảo an ninh lương thực, tăng thu nhập bình quânđầu người

Hiệu quả xã hội là mối tương quan so sánh giữa kết quả về mặt xã hội vàtổng chi phí bỏ ra

Hiệu quả về mặt xã hội sử dụng đất nông nghiệp chủ yếu được xác địnhbằng khả năng tạo việc làm trên một đơn vị diện tích đất nông nghiệp

Từ những quan điểm trên cho thấy, hiệu quả xã hội là phạm trù có liênquan mật thiết đến hiệu quả kinh tế và thể hiện mục tiêu hoạt động kinh tế củacon người Chúng là tiền đề của nhau và là một phạm trù thống nhất, phản ánhmối quan hệ giữa kết quả sản xuất và lợi ích xã hội mang lại

Việc lượng hóa các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả xã hội còn gặp nhiều khókhăn nên chủ yếu phản ánh bằng các chỉ tiêu mang tính định tính như tạo công

ăn việc làm, định canh, định cư, xây dựng xã hội lành mạnh, nâng cao mức sốngcủa toàn dân.

2.2.1.3 Hiệu quả môi trường

Hiệu quả môi trường là hiệu quả đảm bảo tính bền vững cho môi trườngtrong sản xuất và xã hội Là vấn đề được nhân loại quan tâm, được phản ánhbằng các chỉ tiêu kĩ thuật như: cải tạo đất, an ninh môi trường, tỉ lệ che phủđất…

Hiệu quả môi trường được sản sinh do tác động hóa học, sinh học, vật lí…chịu ảnh hưởng tổng hợp của các yếu tố môi trường của các loại vật chất trongmôi trường Hiệu quả môi trường phân theo nguyên nhân gây nên bao gồm: hiệuquả hóa học, hiệu quả vật lí và hiệu quả sinh học Hiệu quả sinh vật là hiệu quảkhác nhau của hệ thống sinh thái do sự phát triển biến hóa của các yếu tố môitrường dẫn đến Hiệu quả hóa học môi trường là hiệu quả môi trường do cácphản ứng hóa học giữa các vật chất chịu ảnh hưởng của điều kiện môi trườngmang đến Hiệu quả vật lí môi trường là hiệu quả do tác động vật lí dẫn đến chomôi trường

2.2.2 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp.

2.2.2.1 Nguyên tắc lựa chọn các chỉ tiêu.

- Hệ thống các chỉ tiêu phải có tính thống nhất,toàn diện và tính hệthống.Các chỉ tiêu phải có mối quan hệ hữu cơ với nhau,phải đảm bảo tíh sosánh có thang bậc

- Để đánh giá chính xác ,toàn diện cần phải xác định các chỉ tiêu cơ bản iểuhiện hiệu quả môt cách khách quan,chân thật và đúng đắn theo quan điểm vàtiêu chẩn đã chọn,các chỉ tiêu bổ sung để hiệu chỉnh chỉ tiêu cơ bản làm cho nộidung kinh tế biểu hiện đầy đủ hơn,cụ thể hơn

- Các chỉ tiêu phải phù hợp với điều hiện và trình độ phát triển nông nghiệp

ở nước ta,đồng thời có khả năng so sánh quốc tế trong quan hệ đối ngoại nhất lànhững sản phẩm có khả năng hướng tới xuất khẩu

- Hệ thống các chỉ tiêu phải đảm bảo tính thực tiễn,tính khoa học và có tácdụng kích thích sản xuất phát triển

2.2.2.2 Các chỉ tiêu đánh giá

- Chỉ tiêu kinh tế:

+ Giá trị sản xuất (GO): Là giá trị toàn bộ sản phẩm sản xuất ra trong kỳ

sử dụng đất ( một vụ, một năm, tính cho từng cây trồng và có thể tính cho cảcông thức luân canh hay hệ thống sử dụng đất)

+ Chi phí trung gian (IC): Là toàn bộ chi phí vật chất quy ra tiền sử dụngtrực tiếp cho quá trình sử dụng đất (giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật,dụng cụ, nhiên liệu, nguyên liệu, )

+ Giá trị gia tăng (VA): Là hiệu số gia GO với chi phí trung gian IC Làgiá trị sản phẩm xã hội được tạo thêm trong một thời kỳ sản xuất đó

VA= GO - IC

Hiệu quả kinh tế trên một đồng Chí phí trung gian bao gồm: GO/IC và VA/

IC Đây là chỉ tiêu tương đối hiệu quả Nó chỉ ra hiệu quả sử dụng các chi phíbiến đổi và thu dịch vụ

- Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả xã hội: phân tích hiệu quả xã hội của bất

kỳ loại hình sử dụng đất nào cũng cần trả lời một số câu hỏi sau:

+ Khả năng đảm bảo đời sống của nông dân cũng như toàn xã hội (vấn đề

an ninh lương thực, vấn đề gỗ củi nhiên liệu )

+ Có phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của địa phương và tậpquán canh tác của người dân hay không?

+ Khả năng thu hút lao động, giải quyết việc làm, tăng thu nhập

+ Mức độ hài lòng của người dân

+ Tính ổn định, bền vững của những loại hình sử dụng đất bố trí ở cácvùng định canh định cư, kinh tế mới

+ Tỷ lệ sản phẩm hàng hóa, khả năng tiêu thụ sản phẩm

Tuy nhiên, không phải bất kỳ loại hình sử dụng đất nào cũng đạt được đầy

đủ các chỉ tiêu xã hội nêu trên Tùy theo yêu cầu nghiên cứu hay mục tiêu xâydựng dự án, người đánh giá có thể không lựa chọn chỉ tiêu này mà lựa chọn chỉtiêu kia để đưa vào đánh giá

2.3 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP

2.3.1 Trên thế giới

Đất đai là nguồn tài nguyên có hạn, trong khi dân số ngày càng tăng, việcnâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp để đáp ứng nhu cầu trước mắt và lâudài là vấn đề quan trọng, thu hút sự quan tâm của nhiều nhà khoa học trên thếgiới

Bằng nhiều phương pháp khác nhau, các nhà khoa học đã tập trung nghiêncứu việc đánh giá hiệu quả của từng loại cây trồng, từng giống cây trồng đối vớimỗi loại đất để từ đó sắp xếp, bố trí lại cơ cấu cây trồng phù hợp, nhằm khaithác tốt lợi thế so sánh của từng vùng

Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp đã được nhiều học giả nghiên cứu, nổibật nhất là Thedore W.Schultz (1964), Rizzo (1979) và Ellis (1993) phân biệthiệu quả trên 3 khái niệm: hiệu quả kỹ thuật, hiệu quả phân bổ và hiệu quả kinhtế

Trong 3 thập kỷ qua, nhiều nước tiên tiến trên thế giới đã tập trung nghiêncứu phương thức tiếp cận sinh thái (hay nông nghiệp bảo tồn – ConservationAgriculture) trong sử dụng đất dốc để phát triển bền vững sản xuất nông nghiệp.Những nội dung cơ bản của cách tiếp cận này là không làm đất hoặc làmđất tối thiểu, luôn duy trì lớp che phủ đất bằng vật liệu hữu cơ (che phủ bằng xácthực vật, bằng lớp thực vật sống, luân canh và xen canh) và gieo thẳng trên nềnđất được che phủ không thông qua làm đất Những kỹ thuật này đã giúp tăngnăng suất cây trồng, đa dạng hóa thu nhập, tăng độ phì đất và bảo vệ đất khỏixói mòn (Luận án tiến sĩ về Nghiên cứu một số biện pháp canh tác góp phầnnâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái2013)

Những kết quả nghiên cứu của Trung tâm hợp tác quốc tế về nghiên cứunông nghiệp vì sự phát triển (CIRAD) của Pháp trong lĩnh vực này, đứng đầu làLucien Seguy, Francis Forest… đã được triển khai áp dụng trên phạm vi toàncầu, đi đầu là các nước Mỹ la tinh và Bắc Mỹ, tiếp sau là các nước châu Phi vàchâu Á Ở châu Á, Ấn Độ là nước đi đầu với diện tích áp dụng 1,8 triệu ha

Theo [15] các kỹ thuật canh tác bảo tồn đã được áp dụng có diện tích 95triệu ha trên toàn thế giới, đứng đầu là Mỹ (25 triệu ha), tiếp đến là Brazil (24triệu ha), Argentina (18 triệu ha), Canada (12 triệu ha), Úc (9 triệu ha) vàParaguay (1,9 triệu ha)

Các nhà khoa học Nhật Bản đã hệ thống tiêu chuẩn hiệu quả sử dụng đấtđai thông qua hệ thống cây trồng trên đất canh tác: là sự phối hợp giữa các câytrồng và gia súc, các phương pháp trồng trọt và chăn nuôi Cường độ lao động,vốn đầu tư, tổ chức sản xuất, sản phẩm làm ra, tính chất hàng hóa của sản phẩm[3]

2.3.2 Tại Việt Nam

Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp đã được nhiều nhà nghiên cứuquan tâm theo các hướng khác nhau: chống xói mòn đất, lai tạo giống mới, bố tríluân canh cây trồng hợp lý, hệ thống của các cây trồng trên phân vùng sinh tháikhác nhau, hiệu quả từ một số mô hình đa dạng hóa cây trồng vùng đồng bằngSông Hồng của Vũ Năng Dũng…

Một hướng nghiên cứu đánh giá khác hết sức quan trọng là chống xói mòn,bảo vệ đất đai, xác định cơ cấu cây trồng hợp lý, tăng năng suất cây trồng và bảo

vệ môi trường sinh thái trên đất dốc đã được các nhà khoa học tập trung nghiêncứu trong nhiều năm và đạt được thành tựu đáng kể Theo số liệu tổng hợp củatác giả Nguyễn Trọng Hà từ năm 1962-1971, các công trình nghiên cứu thínghiệm về chống xói mòn và tăng độ che phủ cho đất dốc do các tác giả NguyễnNgọc Bình, Nguyễn Quý Khải, Cao Văn Minh, Nguyễn Xuân Quát, Tôn GiaHuyên, Hà Học Ngô, Trần Viết Chung, Đỗ Đình Cạn, Nguyễn Văn Tiến… đãđạt được một số kết quả nhất định Các tác giả này đã khẳng định vai trò tíchcực của cây họ đậu trồng xen làm giảm lượng đất bị xói mòn từ 50-60%, trả lạicho đất một lượng thân, lá vào khoảng 20-40 tạ/ha/năm, góp phần tăng độ màu

mỡ cho đất

Từ năm 1983 - 1985, Nguyễn Văn Tiễn (Đại học Nông lâm Thái Nguyên)

đã thực hiện việc nghiên cứu trồng xen sắn với lạc cùng các băng cốt khí chốngxói mòn và phân bón khoáng hợp lý trên đất dốc nghèo dinh dưỡng, đã thu thêmsản lượng lạc từ 5,3-6,4 tạ/ha, năng suất sắn đạt 12,1-16,6 tấn/ha và lượng đất bịxói mòn giảm từ 2,8-4,5 lần so với trồng thuần

Các mô hình SALT, mô hình nông lâm kết hợp được phát triển nhiều trongthực tiễn sản xuất với cơ cấu cây trồng đa dạng vừa thu được nhiều sản phẩm,vừa bảo vệ được môi trường sinh thái Tiêu biểu như mô hình cam + ngô ở YênSơn (Tuyên Quang), ở Vĩnh Phú có mô hình cây ăn quả + lạc + đậu tương +khoai lang; ở Yên Bái có mô hình quế + sắn + chè

Các tác giả Thái Phiên, Nguyễn Tử Siêm (2002) đã có công trình nghiêncứu “Sử dụng bền vững đất miền núi và vùng cao ở Việt Nam” Một số côngtrình nghiên cứu khác như: Các biện pháp canh tác tổng hợp để sản xuất nôngnghiệp có hiệu quả và sử dụng lâu bền đất đồi thoái hoá vùng Tam Đảo - VĩnhPhú (Trần Đức Toàn); Nghiên cứu triển khai kỹ thuật canh tác bền vững trên đấtdốc ở miền núi phía Bắc Việt Nam (Nguyễn Thế Đặng); Cây phân xanh phủ đấtvới chiến lược sử dụng hiệu quả đất dốc Việt Nam (Thái Phiên, Nguyễn TửSiêm); Xây dựng mô hình canh tác nông lâm nghiệp để sử dụng và bảo vệ đấtdốc bền vững tại huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Cạn (Nguyễn Ngọc Nông); Hiệu quả sửdụng và quản lý độ phì nhiêu đất trồng sắn ở một số điểm như Đồng Rằng, PhùNinh, Ba Vì của Thái Phiên và Nguyễn Huệ; Xây dựng mô hình canh tác bềnvững trên đât dốc của Nguyễn Văn Sức, Nguyễn Viết Hiệp, Đàm Thế Chiến Với biện pháp trồng cây ăn quả xen cây nông nghiệp ngắn ngày như đỗ tương,ngô có băng cây phân xanh theo đường đồng mức, lượng đất xói mòn giảm sovới biện pháp trồng ngô, đỗ thuần, năng suất cây trồng xen tăng như ngô đạt18,7-22,4 tạ/ha, đỗ tương 9-10 tạ/ha

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu của các tác giả đã góp phần đặt nềnmóng cho việc nghiên cứu và sử dụng đất theo quan điểm sinh thái bền vững,bước đầu hoàn thiện quy trình về đánh giá đất theo FAO và đưa ra những kếtquả mang tính khái quát Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu phần lớn mới chỉdừng ở mức vĩ mô, những nghiên cứu chi tiết hơn chưa được thực hiện nhiều

Phần 3 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU

Địa điểm nghiên cứu thực hiện tại xã Đông Sơn, huyện Chương Mỹ, thành phố

Hà Nội

3.2 THỜI GIAN NGHIÊN CỨU

- Thời gian nghiên cứu từ tháng 1-5.2017

- Số liệu phục vụ cho quá trình nghiên cứu được thu thập từ ngày 23/2 –16/3/2017

3.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các loại hình sử dụng đất sản xuất nôngnghiệp trên địa bàn xã Đông Sơn, huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội

3.4 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

3.4.1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Đông Sơn, huyện Chương

Những thuận lợi, khó khăn trong phát triển sản xuất nông nghiệp

3.4.2 Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại xã Đông Sơn, huyện Chương Mỹ, T.P Hà Nội

Hiện trạng các loại hình, kiểu sử dụng đất tại xã Đông Sơn, huyện Chương

Mỹ, T.P Hà Nội (diện tích, cơ cấu, năng suất cây trồng)

Đánh giá hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất tại xã Đông Sơn,huyện Chương Mỹ, T.P Hà Nội

Đánh giá hiệu quả xã hội của các loại hình sử dụng đất tại xã Đông Sơn,huyện Chương Mỹ, T.P Hà Nội

Đánh giá hiệu quả môi trường của các loại hình sử dụng đất tại xã ĐôngSơn, huyện Chương Mỹ, T.P Hà Nội.

3.4.3 Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại xã Đông Sơn, huyện Chương Mỹ, T.P Hà Nội.

Xác định loại hình sử dụng đất nông nghiệp có hiệu quả cao, bền vững tại

xã Đông Sơn, huyện Chương Mỹ, T.P Hà Nội

Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại

xã Đông Sơn, huyện Chương Mỹ, T.P Hà Nội

3.5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.5.1 Phương pháp điều tra khảo sát và thu thập số liệu

Điều tra thu thập các tài liệu, số liệu và bản đồ phục vụ cho đề tài tại Ủyban nhân dân xã Đông Sơn, huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội

3.5.2 Phương pháp điều tra và phỏng vấn hộ nông dân

Điều tra nông hộ bằng phiếu điều tra in sẵn

Sử dụng phương pháp PRA điều tra phỏng vấn có sự tham gia của ngườidân, nguồn dữ liệu qua điều tra thực địa từ các hộ nông dân, cá nhân có kinhnghiệm sản xuất, hợp tác xã sản xuất nông nghiệp

Tổng số phiếu điều tra là 45 phiếu, chia thành 3 điểm đại diện cho đặc điểmsản xuất của xã Tại mỗi điểm điều tra chọn 15 hộ

Phương pháp này sử dụng bộ câu hỏi để điều tra nông hộ,phỏng vấn báncấu trúc với bộ câu hỏi mở Bộ câu hỏi điều tra bao gồm các thông tin về tìnhhình cơ bản của hộ nông dân, qui mô, cơ cấu đất đai, thu nhập kinh tế, hoạt độngsản xuất nông, lâm nghiệp,… Các thông tin thể hiện bằng những câu hỏi ngắngọn, dễ trả lời, phù hợp với trình độ chung của nông dân

3.5.3 Phương pháp phân tích và xử lí số liệu

Trên cơ sở các tài liệu thu thập được trong quá trình điều tra và thu thập tàiliệu Chúng tôi đã tiến hành tổng hợp, phân nhóm thành nhiều loại khác nhaunhư: Loại cây, thời gian, chi phí Và chúng tôi đã xây dựng chỉ tiêu đánh giánhư sau:

- Hiệu quả kinh tế: Tính GO/ha, IC/ha, hiệu quả đồng vốn Từ đó tiếnhành so sánh, đánh giá và rút ra kết luận;

- Hiệu quả xã hội: Tính GO/lao động, IC/lao động, số lượng lao động đầu

tư cho 1ha đất Từ đó tiến hành so sánh, đánh giá và rút ra kết luận;

- Hiệu quả môi trường: Trên cơ sở phiếu điều tra, tính mức sử dụng phânbón, thuốc bảo vệ thực vật, thuốc kích thích sinh trưởng bình quân và so sánhvới tiêu chuẩn cho phép, việc xử lí rác thải sau thu hoạch, việc cải tạo đất Từ đóđưa ra khuyến cáo cho người dân

Các số liệu trên được thống kê bằng phần mềm EXCEL Kết quả được thểhiện trên bảng biệu, biều đồ và bản đồ

3.5.4 Phương pháp chọn điểm nghiên cứu

Xã Đông Sơn có tổng số 9 thôn với 2.290 hộ, tuy nhiên do giới hạn về thờigian nghiên cứu và đảm bảo việc đánh giá khách quan nhất về hiệu quả sử dụngđất nông nghiệp của toàn xã nên chúng tôi đã chọn đại diện ba điểm nghiên cứu(3 thôn trên tổng số 9 thôn) để phỏng vấn điều tra người dân về tình hình sảnxuất và sử dụng đất nông nghiệp, với các đặc trưng của từng điểm nghiên cứunhư sau:

- Thôn Lương Sơn: có năng suất, sản lượng cao về LUT chuyên lúa do códiện tích trồng lúa nước lớn và địa hình trũng phù hợp cho loại cây trồng này,với 15 phiếu điều tra (5 phiếu điều tra hộ nghèo, 5 phiếu hộ trung bình và 5phiếu hộ khá giả)

- Thôn Đông Cựu: có ưu thế về LUT lúa – màu, với 15 phiếu điều tra (5phiếu điều tra hộ nghèo, 5 phiếu hộ trung bình và 5 phiếu hộ khá giả)

- Thôn Phố Gốt: có ưu thế về LUT Chuyên màu, với 15 phiếu điều tra (5phiếu điều tra hộ nghèo, 5 phiếu hộ trung bình và 5 phiếu hộ khá giả)

Phần 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

4.1 ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI XÃ ĐÔNG SƠN, HUYỆN CHƯƠNG MỸ, T.P HÀ NỘI

4.1.1 Điều kiện tự nhiên

4.1.1.1 Vị trí địa lí

Địa hình xã Đông Sơn mang nét đăc trưng của vùng bán sơn địa có độ dốclớn, nằm ở phía tây bắc của huyện Chương Mỹ với tổng diện tích tự nhiên là746.52ha, với các vị trí giáp ranh như sau:

- Phía Bắc giáp huyện Quốc Oai;

- Phía Đông giáp xã Đông Phương Yên, và xã Thanh Bình;

- Phía Nam giáp xã Thủy Xuân Tiên;

- Phía Tây giáp xã huyện Quôc Oai

Cách trung tâm huyện khoảng 9km có đường quốc lộ đi qua địa bàn xã và

có sông Tích Giang chảy từ phía Bắc xã xuống phía Nam xã.Trên địa bàn xãĐông Sơn có 16 cơ quan đơn vị tổ chức quản lý và sử dụng đất đai

3.1.1.2 Địa hình, địa mạo

Địa hình của xã Đông Sơn rất phức tạp, mang nét đặc trưng của vùng bánsơn địa ở khu vực đồng bằng Bắc Bộ với độ dốc không lớn, bị chia cắt bởi dãyđồi không cao và hệ thống sông ngòi, nằm giữa các dải đất tương đối bằngphẳng được nhân dân sử dụng vào việc sản xuất nông nghiệp

3.1.1.3 Khí hậu

- Nhiệt độ [10]:

Khu vực nghiên cứu nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa vùng đồng bằngbắc bộ, là vùng khí hậu chuyển tiếp giữa vùng núi tây bắc, vùng đồng bằng.Nhiệt độ trung bình từ tháng 11 đến tháng 4 xấp xỉ 20C, tháng 1 và đầu tháng 2nhiều ngày có nhiệt độ thấp từ 8 - 12C Tháng 6-7 nhiệt độ cao nhất là 38C,mùa hè có mưa nhiều, mùa đông mưa ít và đôi khi có sương muối

- Lượng mưa:

Lượng mưa trên địa bàn bình quân 1500-1700mm/năm

Bình quân đạt 129,0mm/tháng Lượng mưa tập trung cao độ vào mùa hèđạt khoảng 400mm Cá biệt nếu tính cả năm trong những năm trong gần đây thìnăm có lượng mưa thấp nhất là năm 1998 với 1156,8 mm và năm có lượng mưacao nhất là năm 1994 với 2728 mm.

- Chế độ gió: Mùa đông có nhiều đợt gió mùa đông bắc, mùa hè có gióđông nam (Mát và ẩm) song mỗi mùa thường có từ 4-5 đợt gió Tây Nam (nóng

và khô) thổi qua

3.1.1.4 Tài nguyên đất

Theo [10], tổng diện tích tự nhiên của xã là 746,52 ha

Nhìn chung đất đai của xã Đông Sơn chủ yếu được hình thành trên nền địachất có nguồn gốc trầm tích nên hàm lượng các chất trong đất như đạm, lân,kali chỉ ở mức trung bình Song các loại đất đều có tầng đất khá dày, thànhphần cơ giới thuộc loại trung bình, đất tơi xốp phù hợp cho cây trồng cây ăn quảnhư nhãn vải, trồng cây vụ đông, cụ thể tài nguyên đất trên địa bàn được thểhiện ở bảng sau:

3.1.1.5 Tài nguyên nước

- Nước mặt

Nguồn nước chủ yếu dự vào nước mưa, nước sông Tích Đây là nguồnnước quan trọng nhất cho sản xuất cũng như sinh hoạt của người dân Do lượngmưa phân bố không đều trong năm nên vào mùa khô thường thiếu nước và khimùa mưa đến hay xảy ra ngập úng cục bộ

- Nước ngầm

Trên địa bàn xã chưa có khảo sát, nghiên cứu đầy đủ về trữ lượng nướcngầm, tuy nhiên đa số hộ gia đình trong xã hiện đang khai thác sử dụng thôngqua hình thức đào giếng khơi là chủ yếu

4.1.2 Điều kiện kinh tế xã hội

4.1.2.1 Dân số, lao động

Trong quá trình phát triển kinh tế của mỗi địa phương,con người là nguồnlực quan trọng nhất, bởi vì con người vừa là động lực của quá trình sản xuất

vừa là mục tiêu của quá trình phát triển bền vững Đồng thời đây cũng là độnglực duy nhất tác động tới các nguồn lực khác để thúc đẩy phát triển xã hội.

Theo [12], tổng nhân khẩu của toàn xã năm 2011 là 9158 người; tỷ lệ tăngdân số là 1,12%

Đến năm 2016, dân số toàn xã đã lên tới con số 10.659 nhân khẩu thườngtrú, tăng 1.501 người so với năm 2011 và có 2.290 hộ gia đình Trong đó, nam là

5345 người,nữ la 5314 người, tỉ lệ tăng dân số tự nhiên là 1,64%

Theo [11], năm 2016 số người trong độ tuổi lao động của xã là 5.010người, chiếm 47% dân số của xã Trong đó, lao động nông nghiệp là 1.488người chiếm 29,7% lao động trong độ tuổi; lao động trong ngành công nghiệp –tiểu thủ công nghiệp là 2.154 người chiếm 43% lao động trong độ tuổi; Laođộng thương mại dịch vụ là 1.368 người chiếm 27,3% lao động trong độ tuổi

Do sản xuất nông nghiệp mang tính thời vụ, những lúc nhàn dỗi, số laođộng chủ yếu sản xuất nông nghiệp đã tranh thủ sản xuất tiểu thủ công nghiệp,may mặc, dịch vụ khác, buôn bán nhỏ, chạy chợ vv ; số lao động nông thônchuyển ngành nghề sang đi làm công nhân các công ty tăng đáng kể Bên cạnh

đó do nhu cầu thu nhập cao có khoảng trên 200 người đã đi xuất khẩu lao động

ở các nước Là một vùng nông thôn nhưng việc sản xuất nông nghiệp trên địabàn chưa phát triển mạnh, số lao động sản xuất nông nghiệp ngày một giảm, sốlao động công nghiệp tiểu thủ công nghiệp, thương mại dịch vụ tăng cao

Vì vậy, đòi hỏi cần có những biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất như:

áp dụng các tiến bộ khoa học kĩ thuật vào sản xuất, chính sách hỗ trợ vốn giúpdân đầu tư , để từ đó người lao động có thể từng bước đẩy mạnh phát triểnnông nghiệp

Do sản xuất phát triển ,cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực nênđời sống nhân dân ngày càng được cải thiện,bộ mặt nông thôn thay đổi nanhchóng,cơ sở hạ tầng được chỉnh trang nâng cấp ngay càng hoàn thiện hơn

4.1.3 Cơ sở hạ tầng

- Giao thông [11]

Trên địa bàn xã có trục đường liên xã mới được xây dựng là tuyến giaothông huyết mạch, phục vụ giao thương với các khu vực xung quanh Các tuyến

đường liên thôn khá phát triển, phần lớn đã được nâng cấp, mở rộng, mặt đường

đa số đã được nhựa hóa hoặc bê tông hóa tạo điều kiện thuận lợi cho việc đi lại,vận chuyển hàng hóa trong xã và các địa phương khác trong và ngoài xã Hiệnnay 100% các thôn trong xã đều có đường đường bê tông Trên địa bàn xã đãnhận được các nguồn vốn hỗ trợ đầu tư của nhà nước cấp trên theo nguồn vốnmục tiêu chương trình nông thôn mới, đã đầu tư xây dựng một số tuyến đườnggiao thông nội đồng với tổng nguồn vốn đầu tư là: 2,5 tỷ đồng đã giúp ngườidân lưu thông phương tiện sản xuất thuận tiện

- Thủy lợi

Nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp chủ yếu là từ hồ chứa nước,tưới ổn định cho trên 482 ha đất sản xuất nông nghiệp và nguồn nước mưa tựnhiên Trên địa bàn xã, mỗi thôn có 1 trạm bơm điện bơm nước và toàn xã cómột trạm bơm điện lớn phục vụ cho việc lấy nước từ sông Tích về các con sôngnhỏ trong địa bàn nhằm dự trữ cho việc sản xuất vào mùa khô hạn Hiện nayphần lớn các hộ dân sử dụng nước sinh hoạt từ giếng khoan, giếng khơi

4.1.4 Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của xã Đông Sơn, huyện Chương Mỹ, Thành phố Hà Nội

4.1.4.1 Thuận lợi

Đông Sơn là xã có diện tích tự nhiên lớn trong huyện, đây là tiềm năng đểkhai thác phát triển sản xuất Nguồn nước dồi dào, hệ thống thuỷ lợi phát triển,khí hậu ôn hoà rất thích hợp cho phát triển sản xuất nông nghiệp

Với điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội như đã nêu ở trên, nhìn chung xã cóđiều kiện tự nhiên thuận lợi cho phát triển cây trồng, vật nuôi trên địa bàn, bướcđầu chú ý đến sản xuất lương thực, phát triển nhanh và mạnh ngành thương mạidịch vụ

Hệ thống giao thông, thuỷ lợi tương đối đầy đủ thuận lợi cho sản xuất, giaolưu của nhân dân.

Nguồn lao động dồi dào là nguồn nhân lực lớn cho quá trình phát triển kinh

tế xã hội của địa phương

Kết cấu hạ tầng - kinh tế xã hội, đặc biệt là hạ tầng nông nghiệp, nông thônngày càng được các cấp chính quyền và người dân đầu tư và quan tâm hơn.Công tác quốc phòng - an ninh và trạt tự an toàn xã hội được đảm bảo.Nhân dân trong xã có truyền thống cần cù lao động sáng tạo, có tinh thầnyêu thương đùm bọc lẫn nhau, đoàn kết trong mọi hoạt động đời sống xã hội.Cán bộ xã bồi dưỡng nâng cao nghiệp vụ, chuyên môn, lý luận Nhân dânđược tuyên truyền giáo dục, học tập đường lối chính sách của Đảng, pháp luậtcủa Nhà nước Quy chế dân chủ ở cơ sở được triển khai thường xuyên có hiệuquả

4.1.4.2 Hạn chế

Bên cạnh những thuận lợi, xã còn tồn tại một số khó khăn, hạn chế:

Địa hình phức tạp, nhiều gò đồi là nguyên nhân chính gây ra xói mòn rửatrôi, gây khó khăn cho việc phát triển hệ thống thủy lợi vào giao thông nôngthôn, cũng như việc áp dụng cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp

Cán bộ và nhân dân còn bảo thủ trong việc áp dụng KHKT vào sản xuất.Chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi còn chậm, năng suất lúa còn chưacao

Cơ sở hạ tầng còn nhiều bất cập, việc huy động nội lực của nhân dân chưa

đủ mạnh nhất là đầu tư xây dựng trường học, đường giao thông ở một số xóm;chưa chủ động tu dưỡng, bảo dưỡng đường giao thông xuống cấp

Hiệu quả sử dụng đất chưa cao Việc lần chiếm sử dụng đất đai sai mụcđích còn xảy ra chưa được sử lý nghiêm theo luật

Với những mặt thuận lợi và hạn chế như trên trong tương lai nếu được sựquan tâm đúng mức, quy hoạch bố trí phân bổ đất đai, sắp xếp dân cư hợp lý,khoa học thì sẽ giảm bớt được những khó khăn Đồng thời phát huy được nhữngnguồn lực, khai thác tiềm năng đất đai, lao động để góp phần thúc đẩy kinh tế -

4.2 HIỆN TRẠNG SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP TẠI XÃ ĐÔNG SƠN NĂM 2011 - 2016

4.2.1 Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp

Theo [10], huyên Chương Mỹ, TP Hà Nội hiện trạng sử dụng đất nôngnghiệp tại xã Đông Sơn năm 2016 được phân bổ như sau (bảng 4.1):

- Đất sản xuất nông nghiệp có 437,70 ha chiếm 90,82% đất nông nghiệpbao gồm:

Đất trồng cây hằng năm có 369,22 ha chiếm 84,35% diện tích đất sản xuấtnông nghiệp Trong đó đất trồng lúa là 323,53 ha chiếm 87,63%; trồng cây hằngnăm khác 45,69 ha chiếm 12,37% diện tích đất trồng cây hằng năm

Đất trồng cây lâu năm: Có 68,48 ha chiếm 9,18% diện tích đất sản xuấtnông nghiệp

Đất nuôi trồng thủy sản có 28,44 ha chiếm 5,9% diện tích đất nông nghiệpĐất nông nghiệp khác có 15,8 ha chiếm 3,28% diện tích đất nông nghiệp

4.2.2 Biến động sử dụng đất nông nghiệp

Cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp xã Đông Sơn có sự thay đổi từ năm 2011đến năm 2016 (Hình 4.1, 4.2), trong đó đất trồng cây hàng năm đã tăng 1% dotrong vụ đông 2016 Hợp tác xã Đông Sơn đã ký hợp đồng với công ty Ớt ViệtNam tổ chức sản xuất và mở hội nghị tập huấn để triển khai chương trình sảnxuất ớt

Hình 4.1 Cơ cấu sử dụng đất nông Hình 4.2 Cơ cấu sử dụng đất nông

nghiệp năm 2011 xã Đông Sơn,

Huyện Chương Mỹ, T.p Hà Nội

nghiệp năm 2011 xã Đông Sơn, Huyện Chương Mỹ, T.p Hà Nội

Từ bảng 4.1 ta có thể thấy tổng diện tích đất tự nhiên của xã Đông Sơn từnăm 2011 là 718,11ha, năm 2016 là 746,52 ha, tăng 28,41 ha

Tổng diện tích đất nông nghiệp năm 2011 là 346,87 ha – năm 2016 là:481,94 ha, tăng 135,07 ha

Diện tích đất trồng cây hàng năm năm 2011 là 287,08 ha, năm 2016 là:369,22 ha, tăng 82,14 ha

Diện tích đất trồng lúa năm 2011 là 254,68 ha, năm 2016 đã tăng lên:323,53 ha, tăng 68,85 ha

Diện tích đất trồng cây hàng năm khác năm 2011 là: 32,40 ha năm 2016 đãtăng lên 45,69 ha, tăng 13,29 ha

Diện tích đất trồng cây lâu năm năm 2011 là: 69,01ha, năm 2016 giảmxuống còn 68,49 ha, giảm 0,52 ha

Diện tích đất nuôi trồng thủy sản năm 2011 là: 20,00 ha, năm 2016 là:28,44 ha, Tăng 8,44 ha

Diện tích đất nông nghiệp khác năm 2011 là: 3,18 ha, năm 2016 đã tăng lên15,8 ha, tăng 12,62 ha

Bảng 4.1 Biến động diện tích đất nông nghiệp giai đoạn 2011-2016

xã Đông Sơn, huyện Chương Mỹ, T.p Hà Nội

2011-Diện tích Cơ cấu Diện tích cấu Cơ