Tài liệu kỹ năng sống, giáo dục môi trường và các vấn đề xã hội

Cuộc sống của chúng ta đang đứng trước sự đe dọa của hiểm họa do môi trường gây ra. Đó là sự ô nhiễm bầu không khí, đất và nguồn nước,. Những nhân tố ấy ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của con người. Môi trường đang là vấn đề cấp bách hiện nay, được nhiều quốc gia trên thế giới quan tâm vì sự phát triển của toàn cầu

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ TĨNH

-TẬP HUẤN

KỸ NĂNG SỐNG, GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG

VÀ CÁC VẤN ĐỀ XÃ HỘI

Hà Tĩnh, ngày 27 tháng 11 năm 2018

GIỚI THIỆU TỔNG QUAN

MỤC TIÊU CỦA KHÓA TẬP HUẤN

Nhiệm vụ:

Mục tiêu của thầy cô đến lớp tập huấn?

MỤC TIÊU CỦA KHÓA TẬP HUẤN

NÂNG CAO NĂNG LỰC QUẢN LÝ, TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG VỀ KỸ NĂNG SỐNG, GIÁO DỤC MÔI

TRƯỜNG VÀ CÁC VẤN ĐỀ XÃ HỘI

KHỞI ĐỘNG

Trò chơi: Tàu gặp bão

CHUYÊN ĐỀ 1:

KỸ NĂNG SỐNG, GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG VÀ CÁC VẤN ĐỀ XÃ HỘI

CHUYÊN ĐỀ 3:

CÁC VẤN ĐỀ VỀ DTTS VÀ ĐẢM BẢO QUYỀN ĐỐI VỚI NGƯỜI DTTS TRONG GIÁO DỤC PHỔ

THÔNG

CHUYÊN ĐỀ 2:

CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN TIẾP CẬN

VỀ BÌNH ĐẲNG GIỚI CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC

NỘI DUNG

CHUYÊN ĐỀ 1

KỸ NĂNG SỐNG, GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG VÀ CÁC VẤN ĐỀ XÃ HỘI

A TỔNG QUAN VỀ GIÁO DỤC

KĨ NĂNG SỐNG

MỤC TIÊU

Học xong chuyên đề này, học viên cần hiểu được :

1 Thế nào là KNS

2 Sự cần thiết phải GD KNS cho HS

3 Các nguyên tắc lựa chọn KNS để GD cho HS và các KNS cần quan tâm GD cho HS

4 Tích cực sử dụng các biện pháp GDKNS trong quá trình dạy học /giáo dục.

NỘI DUNG

1 Khái niệm về KNS và cách phân loại

2 Vì sao phải giáo dục KNS

3 Các KNS cần GD cho học sinh THPT

WHO: KNS là khả năng để

có được hành vi thích ứng

và tích cực, giúp các cá nhân có thể ứng xử hiệu quả trước các nhu cầu và thách thức của CS hàng ngày.

UNICEF: KNS là khả

năng điều chỉnh và hình

thành hành vi mới, giúp cá

nhân có thể điều chỉnh và

quản lí hiệu quả những

nhu cầu của mình.

UNESCO: KNS là năng lực

cá nhân để thực hiện đầy đủ các chức năng và tham gia vào cuộc sống hàng ngày KNS gắn với 4 trụ cột của GD.

Quan niệm thông

II PHÂN LOẠI KNS

• UNESCO, WHO, UNICEF: KNS gồm các kĩ

năng cốt lõi sau:

– Kỹ năng giải quyết vấn đề

– Kỹ năng suy nghĩ/ tư duy phân tích có phê phán

– Kỹ năng giao tiếp hiệu quả

– Kỹ năng ra quyết định

– Kỹ năng tư duy sáng tạo

– Kỹ năng giao tiếp ứng xử cá nhân

– Kỹ năng tự nhận thức/ tự trọng và tự tin của bản

thân, xác định giá trị

– Kỹ năng thể hiện sự cảm thông

– Kỹ năng ứng phó với căng thẳng và cảm xúc

Trong GD chính quy ở VN, KNS thường được chia thành 3 nhóm

sống với người khác

3

Các KNS để

ra quyết định hiệu

quả

15

Kết luận

○ Có nhiều cách phân loại KNS.

○ Tuy nhiên sự phân loại chỉ là tương đối

Trên thực tế, các KNS thường không hoàn toàn tách rời nhau mà có liên quan chặt chẽ đến nhau

III TẠI SAO PHẢI GDKNS CHO HS

Nhiệm vụ:

Thầy, cô hãy cho biết, tại sao cần phải quan tâm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh ?

Thúc đẩy sự phát triển của xã hộiMục tiêu đổi mới GDPT

GDKN cho HS là xu thế của GDTG

… Khi Thế giới đang THAY ĐỔI

sống”,…

B ĐẶC ĐIỂM TÂM LÍ TUỔI VỊ THÀNH NIÊN VÀ NHỮNG CHUẨN MỰC HÀNH

VI TRONG NHÀ TRƯỜNG, GIA ĐÌNH

VÀ XÃ HỘI

Thay đổi trong các mối QH xã hội

I Đặc điểm TSL

Hành vi

Nhiệm vụ:

Thầy, cô hiểu thế nào về khái niệm hành vi?

II Khái niệm hành vi

- Hành vi là sự tác động qua lại giữa cơ thể sống với môi trường xung quanh, do tính tích cực bên ngoài (kích thích) và bên trong (nhu cầu) thúc đẩy (Từ điển Tâm lý học).

- Hành vi là cách chúng ta hành động, là cách chúng ta bộc lộ nhu cầu, mong muốn, cảm xúc, tư duy của bản thân nhằm đáp ứng những kích thích từ môi trường xung quanh thông qua các cử động cơ thể và lời nói Hành vi là cái chúng ta có thể quan sát,

đo đếm được thông qua quan sát

Nhiệm vụ:

Thầy, cô hãy nêu những hành vi nguy cơ ở trẻ ?

Bạo lực học đường

III Các hành vi nguy cơ ở trẻ VTN

IV NGUYÊN TẮC GD KNS

• Thầy cô hãy chia sẽ những nguyên tắc đã áp dụng trong việc giáo dục KNS cho HS tại trường của mình?

Nguyên tắc

Tiến trình

Thay đổi hành vi

NGUYÊN TẮC GD KNS

Nhiệm vụ:

Thầy, cô cho biết để thay đổi hành vi cho trẻ VTN chúng ta cần phải làm gì?

Nguyên tắc thay đổi hành vi

Viện Hàn lâm khoa học Mỹ đã đề nghị 7 nguyên tắc thay đổi hành vi dưới đây (Coates1991)

1 Để thay đổi hành vi, chúng ta còn cần phải biết cụ thể về cách thức thực hiện các biện pháp thay thế

2 Khi dạy KNS cho HS, cần phải tạo một môi trường cởi mở, phân tích những hệ quả như những gì nó vốn có

3 Hành vi mới có nhiều khả năng được sử dụng hơn nếu chúng ta biết cách thực hiện nó như thế nào

Nguyên tắc thay đổi hành vi

4 GD KNS giúp trẻ phát triển những kỹ năng lựa chọn, kỹ năng ra quyết định để trẻ cảm thấy mình được làm chủ

5 Giáo dục KNS phải tạo ra một môi trường khuyến khích sự thay đổi

6 Những hành vi mới dễ được thực hiện hơn nếu có những người nổi tiếng (có thể là GV), có ảnh hưởng thực hiện những hành vi này

7 GD KNS cần phải có kế hoạch củng cố và duy trì hành vi

Xem video: Buổi lên lớp đầu tiên của cô giáo trước 26 HS cá biệt Nhận xét về phương pháp thay đổi hành vi của cô giáo

V Mức độ GDKN

● Nhiệm vụ:

Các thầy cô hãy chia sẽ thực trạng dạy kĩ năng sống tại các nhà trường hiện nay?

- Xem video: Cùng trẻ em Nhật ăn trưa

- Thầy cô có nhận xét gì sau khi xem video?

C NHỮNG KỸ NĂNG SỐNG CẦN GIÁO DỤC

CHO HỌC SINH

Nhiệm vụ:

Thầy cô đã từng tổ chức giáo dục cho học sinh những

kỹ năng sống gì tại trường học của mình?

Kết luận:

- Có thể GD nhiều KNS cốt lõi cho HS Trung học ở mức

độ phù hợp với lứa tuổi các em

- Ngoài ra, tùy yêu cầu, đặc điểm vùng/miền/địa phương mà GV có thể lựa chọn thêm 1 số KNS cụ thể khác để GD cho HS.

NỘI DUNG GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO HS

Các chương trình KNS được triển khai để GD cho HS là nhằm đối phó trực tiếp với những thách thức và nguy cơ từ xã hội và môi trường hiện nay.

Dựa trên cơ sở phân tích kinh nghiệm quốc tế và thực trạng VN, định hướng nội dung GDKNS cho HS trong các nhà trường gồm 22 kĩ năng:

và xã hội

Nhóm KN đối với môi trường

Nhóm KN ứng phó, phòng chống đối với vấn đề xã hội

CÁC KNS CẦN QUAN TÂM GD CHO HS THPT

KNS TRONG TRƯỜNG HỌC

Tự kiểm soát

KN Xác định

Hệ quả Hành vi

KN Lựa chọn Hành vi

KN Nhận diện Cảm xúc

KN Thư giãn

KNS TRONG GIA ĐÌNH VÀ XÃ HỘI

Nhóm KN bộc lộ, nhận diên Cảm xúc

Nhóm KN đưa ra yêu cầu, ứng xử

Lắng nghe

Khen và Nhận lời khen

Bộc lộ Cảm xúc thẳng thắn

Nhận Diện Cảm xúc đồngcả m

Yêu cầu đạtđượ c điều muốn

Ứng xử với người lớn

KNS ĐỐI VỚI MÔI TRƯỜNG

tai

và biến đổi khí hậu

Nhóm KN Chọn bạn, tìm kiếm trợ giúp

Thương lượng, giải quyết Hòa bình

KN Đặt ra Các Giới hạn

KN Chọn bạn Phù hợp

KN tìm kiếm

Sự Trợ giúp

Nhiệm vụ:

Theo thầy cô dạy 1 kỹ năng cụ thể cần qua những bước như thế nào?

Các bước trình bày GD KNS

• 1 Mục tiêu

• 2 Giới thiệu, khái quát

• 3 Tình huống (Biểu diễn tiểu phẩm)

• 4 Ý nghĩa, lợi ích của KNS

• 5 Bài tập mở rộng (Các tình huống cụ thể

trong GD)

Các nhóm thảo luận và ghi vào A0

GIỚI THIỆU 1 VÀI KỸ NĂNG

• KN làm chủ/tự kiểm soát

• KN bộc lộ cảm xúc của mình một cách thẳng thắn

• KN làm chủ trong các vấn đề môi trường

• KN tìm kiếm sự trợ giúp

Chủ đề

KỸ NĂNG LÀM CHỦ/TỰ KIỂM SOÁT

I Mục tiêu

Kết thúc bài học này, người học sẽ:

• Hiểu được kỹ năng làm chủ

• Biết cách thức thực hiện kỹ năng làm chủ

• Áp dụng kỹ năng làm chủ vào trong cuộc sống của

cá nhân mình

• Giáo viên có thể xây dựng bài giảng về kỹ năng

này trên lớp

Xem clip"NÓNG GIẬN là MẤT KHÔN" | Chuyện hay ý nghĩa về Samurai và Người đánh cá

Hoạt động khởi động

II Giới thiệu và khái quát

- KN làm chủ, hay KN tự kiểm soát là các KN tư duy, giúp học sinh ý thức được và làm chủ hành vi của bản thân Trên cơ sở

đó, có khả năng đưa ra quyết định phù hợp, ngăn ngừa và giảm thiểu các hành động bốc đồng cũng như tăng cường khả năng chấp nhận, đương đầu với những thất bại trong học tập và cuộc sống

- KN này liên quan đến năng lực tự quản lý, điều chỉnh cảm xúc, hành vi của các em và cũng liên quan đến khả năng phân tích, đánh giá tình huống và xác định tính phù hợp, không phù hợp của hành vi trên cơ sở đó có thể tự đưa ra quyết định của bản thân.

- KN làm chủ giúp chúng ta suy nghĩ về những gì chúng ta thực sự mong muốn trong một tình huống cụ thể và quyết định lựa chọn hành vi nào sẽ đưa ta đến gần với mục tiêu mong muốn

Hoạt động 3 :

Luyện tập thói quen Dừng lại trước khi hành động

- Rèn luyện thói quen này bằng cách GV đặt ra những câu hỏi thật đơn giản và yêu cầu HS không cần trả lời ngay mà cần thực hiện “nghi thức”: Nói “stop” (dừng lại) và hít thở sâu một nhịp, sau đó mới suy nghĩ

và trả lời câu hỏi.

- Liên hệ và chia sẻ những tình huống mình đã thực hiện giống như hướng dẫn trên, tức là dừng lại suy nghĩ rồi mới hành động – hoặc không thực hiện theo hướng dẫn trên và hệ quả nhận được sau mỗi cách giải quyết tình huống như vậy

IV Lợi ích của kỹ năng làm chủ

1 Học kỹ năng làm chủ giúp chúng ta cân nhắc và

đưa ra quyết định phù hợp nhất với hoàn cảnh của mình

2 Giúp chúng ta kiểm soát cuộc sống của mình tốt

hơn

3 Chúng ta cảm thấy tốt hơn về bản thân mình

4 Giúp chúng ta có được sự tôn trọng của người

khác vì chúng ta biết suy nghĩ

5 Giúp chúng ta cảm thấy tự hào vì mình đã nhận

ra những lựa chọn của mình trong cuộc sống và mình có thể đưa ra những lựa chọn mà mình thực sự mong muốn

V Các bài tập mở rộng

1 Xem xét lại quá khứ: Yêu cầu học sinh nhớ lại một tình

huống ứng xử chưa tốt mà mình đã thực hiện trước đây và thử nghĩ xem mình sẽ hành động khác đi như thế nào nếu

• Em dự định sẽ thay đổi, điều chỉnh điều gì ở bản thân?

• Em dự định làm thế nào để thực hiện những dự định trên

và tiếp tục phát triển khả năng tự làm chủ hay kiểm soát bản thân?

• Hãy viết ra 03 mục tiêu nhỏ cần đạt được để tăng khả năng kiểm soát bản thân trong vòng 3 tháng tới theo biểu mẫu sau:

THAY ĐỔI ĐỂ LÀM CHỦ BẢN THÂN

1.Những điều tôi dự định thay đổi để tăng cường khả năng kiểm

II Giới thiệu và khái quát

- Bộc lộ cảm xúc một cách thẳng thắn là một kỹ

năng rất quan trọng trong cuộc sống Thường thì không dễ để bộc lộ thẳng thắn cảm xúc của mình với người khác Nhưng nếu có chyện gì chúng ta không vừa ý hoặc phiền muộn, chúng

ta cần phải cho những người liên quan biết chúng ta cảm thấy như thế nào

- Khi chúng ta bộc lộ cảm xúc của mình một cách

thẳng thắn, chúng ta thường cảm thấy tốt hơn về bản thân mình

- Kỹ năng này được sử dụng khi chúng ta muốn làm

cho mọi việc trở nên tốt hơn, chứ không dùng để làm cho người khác cảm thấy tồi tệ

III Tình huống

Thực hành kỹ năng

• Tình huống 1: Bạn với bạn của mình đang

ngồi xem TV nhưng bạn của bạn cứ liên tục chuyển kênh trong khi bạn đang rất thích xem một chương trình đang chiếu

• Tình huống 2: Cô giáo giao một bài tập

nhóm cho nhóm của bạn, bạn làm việc rất chăm chỉ để hoàn thành thật tốt bài tập nhưng bạn của bạn chỉ ngồi đấy tán chuyện

IV Lợi ích của bộc lộ cảm xúc

1 Bộc lộ cảm xúc một cách thẳng thắn sẽ

giúp chúng ta tránh được những tình

huống phiền phức như đánh nhau

2 Giúp chúng ta cảm thấy mình kiểm soát

cuộc sống của mình tốt hơn

3 Giúp chúng ta hợp tác lâu dài với các bạn

hơn

4 Khiến bạn lắng nghe những điều chúng ta

muốn nói

IV Bài tập mở rộng

xúc của mình một cách trực tiếp Viết lại một kịch bản/ đoạn hội thoại đó

Để thực hiện kỹ năng này, học sinh cần phải

biết nhận ra cảm xúc của mình Có nhiều

hoạt động giúp học sinh nhận ra cảm xúc của mình như thẻ ghi cảm xúc hàng tuần, các trò chơi đoán cảm xúc

xem video Earth Song - Michael Jackson

Hãy dõi theo những hình ảnh trong bài hát, lắng nghe

giai điệu, ca từ (hoặc đọc phụ đề) và đưa ra cảm

nhận của mình về bài hát đó

KỸ NĂNG SỐNG ĐỐI VỚI MÔI TRƯỜNG

Xem Video và bài hát Earth soong

Ca khúc “Earth Song” (Bài ca trái đất) là bài ca về thiên nhiên, về môi trường, về hoà bình, về tự do, về sự sống và về lương tâm con người Ca khúc đã nói lên sự thức tỉnh, sám hối con người Tương lai của một hành tinh sẽ thế nào trước sự “phá hủy” của con người với nhiều câu hỏi khắc khoải, đau đớn Rất có thể, tương lai là diệt vong, gấp gáp, tuyệt vọng… Trái đất rồi sẽ đi về đâu, lấy đâu hòa bình, tương lai cho những đứa trẻ khi nơi nơi đều là sự hoang tàn, khô cháy của thiên nhiên, cả máu xương của động vật hiền lành… Nhưng vẫn còn đó tia sáng của hi vọng, vào một sự hồi sinh mà Micheal mong muốn Khi tất cả chúng ta biết đoàn kết, biết sửa đổi cho một tương lai tươi sáng.

Giai điệu khắc khoải, thống thiết của ca khúc được nhận định như tiếng kêu quằn quại đau đớn của một con thú bị thương, lời ca như tiếng khóc tuyệt vọng của những đứa trẻ…có thể nào khiến những trái tim đang khô cằn kia rung động

Thầy/ cô hãy cho biết các vấn đề cấp

thiết về môi trường hiện nay?

Các vấn đề

môi trường

Ô nhiễm Môi Trường

Biến đổi Khí hậu

Hiệu ứng Nhà kính

Cạn kiệt Tài nguyên Thiên nhiên

Suy giảm

Đa dạng Sinh học

Chủ đề

KỸ NĂNG LÀM CHỦ TRONG CÁC VẤN ĐỀ MT

I Mục tiêu

Kết thúc bài học này, người học sẽ:

- Hiểu được khái niệm làm chủ hành vi đối với môi trường.

- Hiểu rõ rằng mỗi cá nhân đều có khả năng lựa chọn làm hay không làm một hành vi nào đó, mỗi người đều có thể lựa chọn hành vi của mình

- Có kỹ năng suy nghĩ về hệ quả trước khi hành động, để định hướng cho việc lựa chọn hành vi.

- Giáo viên vận dụng phương pháp dạy học phù hợp để dạy kỹ năng này cho học sinh

Hoạt động tạo động cơ

Giáo viên chiếu cho lớp xem một clip về Trái đất nóng lên

Phân tích và kết luận

II Giới thiệu và khái quát

- Kỹ năng làm chủ trong vấn đề về môi trường được sử dụng

để học sinh lên kế hoạch và thực hiện những hành vi thân thiện với môi trường mà em lựa chọn

- Một thực tế là hành vi không thân thiện với môi trường

thường đem lại sự tiện lợi, kinh tế và một số lợi ích trước mắt khác

- Kỹ năng làm chủ giúp học sinh lựa chọn hành vi thân thiện

với môi trường nào phù hợp với mình, cân nhắc hết những hệ quả của nó rồi tìm ra giải pháp đạt được điều mình muốn

- Mặc dù trong cuộc sống chúng ta luôn luôn phải lựa chọn và

luôn luôn có nhiều sự lựa chọn khác nhau nhưng chúng

ta thường bỏ qua mà thực hiện theo những cảm xúc và thói quen

III Vai trò của kĩ năng

Hoạt động1 : Lý do chúng ta cần phải học kỹ năng làm chủ trong môi trường.

Phương pháp: Thảo luận nhóm nhỏ hoặc đặt câu hỏi/

phát vấn

Kết luận

1 Bên cạnh những lợi ích cho môi trường, những hành vi thân thiện với môi trường có thể đi kèm theo những hệ quả tiêu cực, những phiền hà cho chúng ta Kỹ năng làm chủ giúp đưa

ra quyết định phù hợp với hoàn cảnh cụ thể

2 Giúp chúng ta kiểm soát cuộc sống của mình tốt hơn

3 Chúng ta cảm thấy tốt hơn về bản thân mình

4 Giúp chúng ta có được sự tôn trọng của người khác vì chúng ta nghĩ đến lợi ích chung của cộng đồng của môi trường

5 Giúp chúng ta cảm thấy tự hào vì mình đã suy nghĩ và nhìn nhận có trách nhiệm, suy nghĩ chín chắn và độc lập.

IV Tình huống Hoạt động 2 : Thảo luận

Sử dụng túi nilon khi đi mua hàng

- Bước 1: Chúng ta thực sự muốn gì?

Có một thứ để đựng được hàng hóa

- Bước 2: Những lựa chọn và các hành động để đạt được + Sử dụng túi nilon

+ Sử dụng các loại túi khác có thể tái chế

+ Đem sẵn túi ở nhà đi

- Bước 3: Điều gì sẽ xảy ra nếu chúng ta làm như vậy?

+ Dùng túi nilon:

* Tiện dụng, Tiết kiệm tiền

* Góp phần làm trái đất nóng lên; Về lâu về dài, có thể gây hại cho sức khỏe vì đốt túi nilon thải khí độc

+ Dùng túi thân thiện với môi trường

* Thân thiện với môi trường; Cảm thấy tự hào vì mình hành động có trách nhiệm

* Tốn tiền hơn; Muốn đỡ tốn tiến thì phải mang đi mang lại nhiều lần, phiền